“Ουδείς ανάγκης μείζον ισχύει νόμος – Δεν υπάρχει νόμος που να είναι πιο ισχυρός από την ανάγκη”

Μένανδρος

Ο Νομικός Σύμβουλος Επιχείρησης ή Εταιρείας σήμερα, κατά τη γνώμη μας, έχει σαν πρώτιστο καθήκον να γεφυρώσει τον παραπάνω αφορισμό του ποιητή. Από τη μια μεριά είναι οι ανάγκες του επιχειρείν και από την άλλη τα όρια που θέτει ο νόμος. Επομένως, η συνεισφορά του είναι να πετύχει τη χρυσή τομή, το fine tuning, ανάμεσα στα επιχειρηματικά πλάνα και την νόμιμη εφαρμογή τους.

Ειδικότερα στην εποχή µας, το επιχειρηματικό περιβάλλον χαρακτηρίζεται από σοβαρές πολιτικές και οικονομικές διακυµάνσεις, τεχνολογικές μεταβολές και έντονη διεθνοποίηση. Ως αποτέλεσμα και η νομοθεσία ακολουθεί την παραπάνω τάση, με την έννοια ότι η επιχείρηση σήμερα καλείται να προσαρμοστεί σε ένα πλέγμα κανόνων δικαίου τόσο εθνικών όσο και υπερεθνικών ή διεθνών.

Μια απλή μεταφορά εμπορεύματος, για παράδειγμα, διέπεται από κανόνες εθνικούς, ευρωπαϊκούς και διεθνείς. Ό,τι και να προβλέπει ο Αστικός Κώδικας, όμως, παραμερίζεται μπροστά στις διατάξεις της Διεθνούς Σύμβασης CMR.

Ο Νομικός Σύμβουλος της επιχείρησης είναι αυτός που, με τις εξειδικευμένες γνώσεις εμπορικού δικαίου και δικαίου εταιρειών, πληροί τις απαιτούµενες προϋποθέσεις για να παρέχει συµβουλευτικές υπηρεσίες στους επιχειρηµατίες. Τούτο διότι η κατανόηση νομικών θεμάτων που προκύπτουν καθημερινά στις συναλλαγές και στις πρακτικές μιας επιχείρησης, δεν είναι τόσο εύκολη από μη νομικούς. Δεν μπορεί ένας υπάλληλος ούτε ακόμα και ένα διευθυντικό στέλεχος μιας επιχείρησης να κατανοήσει τους κανόνες του ελληνικού και του διεθνούς εμπορικου δικαίου. Αυτό αφορά τόσο στο εννοιολογικό περιεχόμενο των νομικών όρων, όσο και στην λειτουργία που επιτελούν στις συναλλαγές και στην καθημερινή συναλλακτική πρακτική σε μία προσπάθεια επίτευξης ενός ασφαλούς περιβάλλοντος συναλλαγών.   

Η συμβολή, επομένως, του Νοµικού Συµβούλου στις επιχειρήσεις, ξεκινά από θέματα διαχείρισης και λειτουργίας και φτάνει μέχρι τις σοβαρές στρατηγικές κινήσεις, αποσκοπώντας αφενός μεν στην ελαχιστοποίηση των ρίσκων και επισφαλειών και αφετέρου στη βελτιστοποίηση των επιχειρηματικών διαδικασιών.

Εξάλλου, τείνει πλέον να γίνει κοινός τόπος, ότι όλες οι στρατηγικές κινήσεις της σύγχρονης επιχείρησης πρέπει να µελετώνται ενδελεχώς και επισταμένως, τόσο επιχειρηματικά όσο και νομικά. Κάθε εμπορική συναλλαγή, συµφωνία και ενέργεια τεκμαίρεται ότι ακολουθεί τους θεσπισμένους νομικούς κανόνες. Επομένως, η υπεύθυνη και εμπεριστατωμένη νοµική συµβουλή είναι αυτή που θα διασφαλίσει την εναρµόνιση με αυτούς και κατά συνέπεια την επιτυχία του επιχειρηματικού εγχειρήματος. 

Τομείς Δράσης Νομικού Συμβούλου

Με βάση τα όσα παραπάνω αναφέρονται, η συνεισφορά του Νομικού Συμβούλου σε μια επιχείρηση, είναι πολυσχιδής και πολυεπίπεδη. Σταχυολογώντας μερικούς από τους σημαντικότερους τομείς δράσης του, θα εντοπίζαμε:

• Συμβολή στην επιλογή της καταλληλότερης μορφής της εταιρείας. Επικούρηση της ίδρυσης και λειτουργίας. Διασαφήνιση των ρόλων των εταίρων – επιχειρηματιών και επίλυση τυχόν διαφορών μεταξύ τους.
• Παροχή συμβουλών και διαχείριση όλων των νομικών εταιρικών διαδικασιών. Ανάπτυξη εταιρικών πολιτικών και θέσεων επί νομικών, και όχι μόνο, ζητημάτων. Έρευνα, πρόβλεψη και διαφύλαξη της επιχείρησης έναντι πάσης φύσεως νομικών κινδύνων.
• Σύνταξη πρωτοκόλλων και οδηγιών για την εκτέλεση ενεργειών και διαδικασιών που πρέπει να ακολουθούνται ενδοεταιρικά, για την εναρµόνιση των επιχειρήσεων (compliance) σύµφωνα (Α) Με τις οδηγίες για την παρεµπόδιση και καταπολέµηση της νοµιµοποίησης εσόδων από παράνοµες δραστηριότητες (ξέπλυμα χρήματος), (Β) Με τις οδηγίες του ευρωπαϊκού κανονισµού για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (GDPR). Υπολογίζεται ότι το κόστος συμμόρφωσης των εταιρειών με τον Κανονισμό, παγκοσμίως αγγίζει τα 2,5 τρις ευρώ ετησίως, αφού υποχρεώνει τις επιχειρήσεις, μεταξύ άλλων, να εκτιμούν τους κινδύνους, λαμβάνουν επιπρόσθετα μέτρα ασφαλείας και ορίζουν υπεύθυνο προστασίας δεδομένων (DPO) κλπ και (Γ) Με το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τις διαδικασίες του τομέα επιχειρείν στον οποίο δραστηριοποιούνται (Legal Audit).
• Καθοδήγηση της διοίκησης προκειμένου να διασφαλιστεί η συμμόρφωση με κανόνες και κανονισμούς. Ζητήματα εταιρικής διακυβέρνησης.
• Σύνταξη και διαχείριση συμβάσεων. 
• Διαπραγμάτευση συμφωνιών και παράσταση σε εταιρικές συναντήσεις. Δηµιουργία νέων εµπορικών συμφωνιών. Υπόδειξη και εκμετάλλευση επιχειρηµατικών ευκαιριών.
• Βελτιστοποίηση της οργανωτικής εταιρικής δοµής, ως επίσης και γνωμοδοτήσεις σε εργατικά ζητήματα και ζητήματα διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού.
• Σύσταση θυγατρικών εταιρειών σε φορολογικά ευνοϊκότερες δικαιοδοσίες.
• Δηµιουργία αποτελεσµατικών στρατηγικών για την είσπραξη απαιτήσεων.
• Σύνταξη στρατηγικών αναδιαρθρώσεων εταιρικών χρεών για αποδοτικότερη διαχείριση. Αξιολόγηση επενδύσεων για περαιτέρω διεύρυνση του υφιστάμενου χαρτοφυλακίου. Δηµιουργία στρατηγικών για την καλύτερη απόδοση και αξιοποίηση των περιουσιακών στοιχείων.
• Δηµιουργία μοντέρνων μορφών συμβάσεων επιχειρείν όπως franchise, factoring, forfaiting, leasing. Υλοποίηση, παρακολούθηση, υποστήριξη και επίλυση πάσης φύσεως θεμάτων, ζητημάτων και διαφορών που τυχόν ανακύψουν.
• Θέματα εμπορικών αντιπροσώπων και διανομέων. 
• Κατοχύρωση της πνευµατικής / βιομηχανικής ιδιοκτησίας και σημάτων. Προστασία βιομηχανικού απορρήτου καθώς και εξασφάλιση της επιχείρησης από παράνομες  πρακτικές, κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης ή άλλων πρακτικών αθέμιτου ανταγωνισμού ή/και παραβιάσεις του ελεύθερου ανταγωνισμού.
• Μισθώσεις, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις μισθώσεων επιχειρήσεων υγειονομικού ενδιαφέροντος ή μέσω διαγωνισμού Δημοσίων Φορέων.
• Φορολογικά θέματα και ζητήματα φορολογικών ελέγχων.
• Εκπροσώπηση της εταιρείας σε νομικές, διοικητικές ή δικαστικές, διαδικασίες.

Χαρακτηριστικά Νομικού Συμβούλου

Ο Νομικος Σύμβουλος Επιχείρησης, σήμερα, έχει να διαχειριστεί αυξημένες απαιτήσεις από τους εντολείς του. Επομένως, έχει διευρυνθεί το αντικείμενο της εργασίας του με αποτέλεσμα να έχει υπερκεράσει ακόμα και αυτό του “δικαστηριακού” δικηγόρου.

Ταυτόχρονα, ο ρόλος του είναι πολυδιάστατος, καθώς θα πρέπει να διαχειρίζεται τους νομικούς κινδύνους των εντολέων του, έχοντας πλήρη γνώση τόσο του αντικειμένου του όσο και της εταιρικής κουλτούρας, των εμπορικών προτεραιοτήτων και των στόχων της επιχείρησης που συμβουλεύει.

Ο Νομικός Σύμβουλος, καλείται πλέον να διαχειριστεί αποφάσεις που αφορούν ολόκληρη την επιχείρηση. Μετατρέπεται έτσι, εκ των πραγμάτων, σε manager ή επιχειρηματικό εταίρο, με την ανάληψη και διαχείριση επιχειρηματικών κινδύνων για λογαριασμό της εταιρείας. Συνεπώς, οφείλει να σκέφτεται επιχειρηματικά αλλά και να είναι ικανός να διαχειρίζεται τους κινδύνους που προκύπτουν.

Ο Νομικός Σύμβουλος, θα πρέπει να συνεργάζεται άψογα με όλα τα τμήματα της εταιρείας για να μπορεί να κρίνει και να αξιολογεί καταστάσεις και να αναλαμβάνει το ρίσκο της συμβουλής σε κάθε απόφαση της εταιρείας. Επιπλέον, θα πρέπει να είναι συνεχώς ενημερωμένος και επίκαιρος, να προσαρμόζεται στις εξελίξεις και να επικοινωνεί ξεκάθαρα και με απλότητα. Περαιτέρω, είναι σημαντικό να σκέφτεται στρατηγικά, να δοκιμάζει νέες και καινοτόμες ιδέες, να εκτιμά και να αντιμετωπίζει κινδύνους που σχετίζονται με τις πάσης φύσεως συνεργασίες της εταιρείας, είτε αυτές αφορούν πελάτες, είτε προμηθευτές είτε  εσωτερικές διεργασίες όπως για παράδειγμα τους εργαζομένους. Τέλος, ο Νομικός Σύμβουλος θα πρέπει να γνωρίζει την επιχείρηση και το δυναμικό της, ώστε να μπορεί να διαχειριστεί μία ενδεχόμενη κρίση. 

Ειδικότερα ο Νομικός Σύμβουλος για Startup

Τα όσα [παραπάνω αναφέρουμε έχουν εφαρμογή και στις νεοφυείς επιχειρήσεις. Ενδεικτικό είναι ότι σε διάφορα fora, συνέδρια και ημερίδες που διοργανώνονται για εταιρείες StartUp, τα τρία βασικά ζητήματα που αναδεικνύονται ως αρνητικοί παράγοντες της ανάπτυξής τους, από τους ίδιους τους Startuppers, είναι:

• οι αλλεπάλληλες αλλαγές στο επιχειρηματικό και φορολογικό περιβάλλον,
• η πολυνομία και 
• η γραφειοκρατία.

Τα ίδια, όπως είναι φυσικό, αφορούν το σύνολο του επιχειρείν, με τη διαφορά ότι ο επιχειρηματίας με εμπειρία μπορεί καλύτερα να γνωρίζει τους “σκοπέλους” και να τους αποφεύγει εγκαίρως.

Η νεοφυής και καινοτόμα επιχειρηματικότητα, όμως, αντιμετωπίζει τα παραπάνω από μειονεκτική θέση, στην οποία συμβάλλει κατ’ εξοχήν και η δυσκολία χρηματοδότησης.

Ένας Νομικός Σύμβουλος εξειδικευμένος στην επιχειρηματικότητα και τις startups μπορεί να καλύψει τα παραπάνω ζητήματα, καθώς ενθαρρυντικά σημάδια εμφανίζονται στον ορίζοντα του οικοσυστήματος των startups, όπως επιβεβαιώνει το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας :

• Το 2020, οι 10 κορυφαίες ελληνικές startups συγκέντρωσαν χρηματοδότηση 115 εκατ. ευρώ, 
• Περισσότερα από 150 εκατ. ευρώ επενδύθηκαν συνολικά το 2020 στις ελληνικές νεοσύστατες επιχειρήσεις.
• Το 2020, επίσης, σημειώθηκε η μεγαλύτερη σε αξία εξαγορά ελληνικής νεοφυούς εταιρείας (Instashop για €307 εκατ.).

Τα παραπάνω, λοιπόν, αποδεικνύουν ότι υπάρχουν οι αντικειμενικές δυνατότητες και με τη κατάλληλη συμβολή και καθοδήγηση του Νομικού Συμβούλου, η πιθανότητες επιτυχίας και βιωσιμότητας της startup πολλαπλασιάζονται.

Προχωρώντας, όμως η startup, ακόμα και αν ανταπεξέλθει στα παραπάνω, ιδρυθεί και λειτουργήσει, έχει παρατηρηθεί ότι σε ένα σημαντικό ποσοστό αποτυγχάνει λόγω κάποιου νομικού ζητήματος που ανακύπτει.

Συνηθισμένα εξ΄αυτών είναι:

• Η έλλειψη κατοχύρωσης της διανοητικής/βιομηχανικής ιδιοκτησίας.
• Οι σχέσεις μεταξύ της startup και των επενδυτών.
• Οι σχέσεις μεταξύ των startuppers μεταξύ τους.
• Έλλειψη μηχανισμού άμεσης διαχείρισης και επίλυσης ακόμα και μικρής κλίμακας ζητημάτων που μετά βεβαιότητας θα ανακύψουν.

Επομένως, υπάρχουν συγκεκριμένες ιδιαιτερότητες των startups που ο νομικός σύμβουλος πρέπει να λάβει υπόψη του, προκειμένου να καθοδηγεί ολόπλευρα την εταιρεία και τους startuppers στα επιχειρηματικά τους σχέδια.

Συμβολή Νομικού Συμβούλου στις startup

Η νομική μορφή της εταιρείας

Αρχικά, η επιλογή της νομικής μορφής της startup εταιρείας αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα καθώς αυτή είναι που θα καθορίσει πλείστα άλλα ζητήματα μείζονος σημασίας, όπως το φορολογικό καθεστώς στο οποίο θα υπαχθεί, την εύκολη ή όχι τροποποίηση και μετατροπή του εταιρικού σχήματος, την ευκολία εισόδου ή εξόδου εταίρου, καθώς και το ποσοστό ευθύνης που φέρει έκαστος εταίρος κατά τις δοσοληψίες με τους τρίτους. Ταυτόχρονα με τον τρόπο αυτό καθορίζεται και το ποσοστό κερδών των εταίρων και η φορολόγησή τους.

Επομένως, γίνεται αντιληπτό από τα παραπάνω ότι ο καθορισμός του ποσοστού αλλά και του τρόπου συμμετοχής που θα αναλάβει έκαστος εταίρος στο κεφάλαιο της startup, όπως επίσης και η δυνατότητα εκπροσώπησης και διαχείρισης της εταιρείας είναι βασικά ζητήματα που ο Νομικός Σύμβουλος πρέπει να επιληφθεί και να διευθετήσει κατά τη σύνταξη του καταστατικού της νεοφυούς επιχείρησης. 

Οι επενδυτικές ευκαιρείες

Βασικό ζήτημα των startup είναι η εύρεση κεφαλαίων για την πραγματοποίηση της καινοτόμου επιχειρηματικής ιδέας. Συνηθέστατα, τα ίδια κεφάλαια των founders δεν επαρκούν για να καλύψουν πέραν από την ίδρυση της εταιρείας. Η αναζήτηση και εύρεση επενδυτών είναι μονόδρομος. Ο Νομικός Σύμβουλος καθίσταται απαραίτητος τόσο στην υπόδειξη χρηματοδοτικών ευκαιριών, προτάσεων και λύσεων, όσο και σε όλα τα στάδια που απαιτούνται κατά τη διαμόρφωση των συμφωνιών και τη σύνταξη των απαραίτητων συμβάσεων για να λάβει χώρα η επένδυση. 

Είναι φανερό ότι το συνολικό περιβάλλον και συνθήκη της συνεργασίας, ειδικότερα οι όροι, οι υποχρεώσεις, οι προϋποθέσεις αλλά και τα δικαιώματα που πρέπει να διαμορφωθούν και να διαπλαστούν για να ξεκινήσει η υλοποίηση της συμφωνία και η επιχειρηματική δραστηριότητα της startup, αποτελούν θεμελιώδη λίθο για την εύρυθμη και επιτυχημένη πορεία της νεοφυούς εταιρείας και άρα τομέα απαραίτητης συμμετοχής του Νομικού Συμβούλου. 

Αν λάβουμε υπόψη μας ότι προτάσεις των ποικίλων επενδυτών δέν έχουν μόνο σκοπό την στήριξη της Startup, όπως ενδεχομένως τα εθνικά ή κοινοτικά προγράμματα στήριξης επιχειρηματικότητας, αλλά το κέρδος, τότε η προσοχή που πρέπει να επιδειχθεί είναι πολλαπλάσια. Επομένως, η παρουσία, συμμετοχή και συμβολή του Νομικού Συμβούλου είναι ακόμη πιο επιτακτική.

Επιμύθιο 

Το σημαντικότερο που πρέπει να έχουμε πάντοτε υπόψη μας, είναι το γεγονός ότι ο άριστα καταρτισμένος Νομικός Σύμβουλος που προσφέρει άρτιες και ουσιαστικές συμβουλές στο επιχειρείν, είναι αυτός που έχει τη δυνατότητα, τη γνώση, την επιστημονική κατάρτιση και την πρακτική εμπειρία, ώστε να έχει πρωταρχικό στόχο την πρόληψη και την προστασία της επιχείρησης/εντολέα του και όχι την θεραπεία και την εκ των υστέρων αντιμετώπιση  των εξελίξεων. Με τον τρόπο αυτό, όντως κατορθώνει να γεφυρώσει τον αφορισμό του ποιητή που εισαγωγικά αναφέραμε.

Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 15 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για μια πρώτη, δωρεάν συνάντηση, για την αξιολόγηση της υπόθεσής σας.