Επιλογή Ελληνικής ή Αλλοδαπής Εταιρείας για Δραστηριότητα στην Ελλάδα
Με μια ματιά:
- Το εφαρμοστέο δίκαιο σε μια εταιρεία δεν το κρίνει η χώρα σύστασης αλλά η πραγματική έδρα, δηλαδή ο τόπος όπου ασκείται στην πράξη η διοίκηση και λαμβάνονται οι βασικές αποφάσεις (άρθρο 10 ΑΚ).
- Αλλοδαπή εταιρεία με πραγματική έδρα στην Ελλάδα που δεν τήρησε τις ελληνικές διατυπώσεις σύστασης και δημοσιότητας κινδυνεύει να κριθεί άκυρη και να λειτουργεί ως ομόρρυθμη «εν τοις πράγμασι», με απεριόριστη και εις ολόκληρον ευθύνη των εταίρων.
- Για εταιρείες της ΕΕ το ενωσιακό δίκαιο περιορίζει τη θεωρία της πραγματικής έδρας, όμως πρόσφατη νομολογία του Αρείου Πάγου την εφάρμοσε ακόμη και σε εταιρεία κράτους-μέλους χωρίς να εξετάσει την ελευθερία εγκατάστασης.
- Η επιλογή ανάμεσα σε ελληνική ΙΚΕ ή ΑΕ και σε αλλοδαπή εταιρεία που διοικείται από την Ελλάδα είναι πρωτίστως ζήτημα προσωπικής ευθύνης και δικαιοδοσίας, όχι κόστους σύστασης.
Τι κρίνει το εφαρμοστέο δίκαιο, ο τόπος σύστασης ή ο τόπος διοίκησης;
Κριτήριο είναι η πραγματική έδρα, όχι η καταστατική. Κατά το άρθρο 10 ΑΚ η ικανότητα του νομικού προσώπου διέπεται από το δίκαιο της έδρας του και ως έδρα νοείται ο τόπος όπου είναι εγκατεστημένα τα όργανα που κινητοποιούν τον οργανισμό του, ασκείται πραγματικά η διοίκηση και λαμβάνονται οι βασικές για τη λειτουργία του αποφάσεις.
Η σύσταση εταιρείας στο εξωτερικό από μόνη της δεν αρκεί, αν το κέντρο λήψης αποφάσεων βρίσκεται στην Ελλάδα.
Από το δίκαιο της πραγματικής έδρας ρυθμίζονται όλα τα κρίσιμα ζητήματα του νομικού προσώπου: η ίδρυση, η έναρξη και η έκταση της ικανότητας δικαίου, η λύση, η επωνυμία, η διαχείριση, η αντιπροσωπευτική εξουσία και η ευθύνη των οργάνων του. Την αρχή αυτή επιβεβαίωσε με σαφήνεια ο Άρειος Πάγος με την απόφαση 664/2024, ενώ η απόφαση 1613/2025 την επανέλαβε, καθιστώντας σαφές ότι το κριτήριο της πραγματικής έδρας παραμένει σταθερό.
Η σημασία της διάκρισης φαίνεται στην πράξη όταν μια εταιρεία φέρεται ως αλλοδαπή «στα χαρτιά», αλλά οι μέτοχοι, ο διαχειριστής και η λήψη των αποφάσεων βρίσκονται στην Ελλάδα. Ο εντοπισμός της πραγματικής έδρας είναι ζήτημα πραγματικό, κρίνεται με βάση τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης και επιδέχεται ανταπόδειξη. Γι’ αυτό η τεκμηρίωση του τόπου από τον οποίο πράγματι διοικείται η εταιρεία, με συνεδριάσεις, τραπεζικές εντολές και αλληλογραφία, αποκτά αποφασιστική βαρύτητα πριν ακόμη ανακύψει διαφορά.
Μια εξαίρεση υφίσταται: Το άρθρο 1 του Ν.791/1978 ορίζει ότι ναυτιλιακές εταιρείες αλλοδαπής σύστασης, εφόσον είναι πλοιοκτήτριες ή διαχειρίστριες πλοίων υπό ελληνική σημαία ή είναι εγκατεστημένες στην Ελλάδα δυνάμει ειδικής άδειας, διέπονται ως προς τη σύσταση και την ικανότητα δικαίου από το δίκαιο της καταστατικής τους έδρας, ανεξάρτητα από τον τόπο διοίκησης. Πρόκειται για εξαίρεση που αφορά αποκλειστικά τον ναυτιλιακό τομέα και δεν επεκτείνεται σε άλλες δραστηριότητες.
Όταν μια αλλοδαπή εταιρεία επιδιώκει νόμιμη παρουσία στην Ελλάδα χωρίς να μεταφέρει εδώ την πραγματική της έδρα, ο ενδεδειγμένος τρόπος είναι η σύσταση υποκαταστήματος αλλοδαπής με τήρηση των οικείων διατυπώσεων δημοσιότητας, ώστε η δραστηριότητα να αναπτύσσεται χωρίς να ανατρέπεται το εφαρμοστέο δίκαιο της εταιρείας.
Πότε η διοίκηση από την Ελλάδα οδηγεί σε απεριόριστη ευθύνη των εταίρων;
Όταν αλλοδαπή εταιρεία έχει πραγματική έδρα στην Ελλάδα και δεν έχει τηρήσει τις διατυπώσεις σύστασης και δημοσιότητας που επιτάσσει το ελληνικό δίκαιο για τον αντίστοιχο εταιρικό τύπο, κρίνεται άκυρη και θεωρείται ομόρρυθμη εταιρεία «εν τοις πράγμασι». Συνέπεια είναι ότι οι εταίροι ευθύνονται απεριόριστα και εις ολόκληρον για τα εταιρικά χρέη, μαζί με την εταιρεία.
Η ευθύνη αυτή οριοθετείται στα άρθρα 249 και 258 του Ν.4072/2012. Κατά το άρθρο 249 παράγραφος 1, στην ομόρρυθμη εταιρεία ευθύνονται παράλληλα όλοι οι εταίροι απεριόριστα και εις ολόκληρον, ενώ κατά το άρθρο 258 παράγραφος 3 ο εταίρος που εισέρχεται στην εταιρεία ευθύνεται και για τα προϋπάρχοντα χρέη της. Έτσι, η νομική μορφή που υποτίθεται ότι περιορίζει την ευθύνη στο εταιρικό κεφάλαιο αίρεται και οι εταίροι της επιχείρησης εκτίθενται με όλη τους την περιουσία.
Χαρακτηριστική είναι η απόφαση 461/2025 του Αρείου Πάγου. Αφορούσε μονοπρόσωπη εταιρεία περιορισμένης ευθύνης με καταστατική έδρα τη Νυρεμβέργη, η οποία δραστηριοποιούνταν στις διεθνείς οδικές μεταφορές με πραγματική έδρα στα Ιωάννινα. Επειδή δεν είχαν τηρηθεί στην Ελλάδα οι διατυπώσεις δημοσιότητας, ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι η εταιρεία λειτουργούσε ως ομόρρυθμη «εν τοις πράγμασι» και ότι ο μοναδικός εταίρος της ευθυνόταν απεριόριστα και εις ολόκληρον, με βάση τα άρθρα 249, 251 και 258 του Ν.4072/2012, ακόμη και αν τυπικά δεν ασκούσε ο ίδιος τη διαχείριση.
Από την εμπειρία με αλλοδαπές εταιρείες που διοικούνται στην πράξη από την Ελλάδα προκύπτει ότι το δικαστήριο εστιάζει στην ουσία της οργάνωσης και όχι στον τίτλο που εμφανίζεται στο καταστατικό.
Το συμπέρασμα, για όποιον σχεδιάζει ίδρυση επιχείρησης, είναι πρακτικό. Η επιλογή μιας ελληνικής νομικής μορφής, όπως η ίδρυση ΙΚΕ, εξασφαλίζει εξαρχής τον περιορισμό της ευθύνης, ενώ η χρήση αλλοδαπού οχήματος που διοικείται από την Ελλάδα μεταθέτει το ζήτημα της ευθύνης σε επισφαλές έδαφος, με αποτέλεσμα να εξαρτάται από μεταγενέστερη δικαστική εκτίμηση.
Αλλάζει κάτι αν η εταιρεία είναι εγκατεστημένη σε άλλο κράτος της ΕΕ;
Σε επίπεδο ενωσιακού δικαίου, ναι. Η ελευθερία εγκατάστασης των άρθρων 49 και 54 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ εμποδίζει ένα κράτος-μέλος να αρνηθεί την αναγνώριση εταιρείας που έχει συσταθεί εγκύρως σε άλλο κράτος-μέλος ή να της επιβάλει σωρευτικά το δικό του εταιρικό δίκαιο.
Στην πράξη όμως ο κίνδυνος προσωπικής ευθύνης δεν εξαλείφεται, καθώς τα ελληνικά δικαστήρια εξακολουθούν να εφαρμόζουν τη θεωρία της πραγματικής έδρας, όπως αναλύεται παρακάτω.
Η νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΕ έχει διαμορφώσει ένα προστατευτικό πλαίσιο. Με τις αποφάσεις Centros, Überseering και Inspire Art κρίθηκε ότι ένα κράτος-μέλος δεν μπορεί να αρνείται την ικανότητα δικαίου εταιρείας νομίμως συσταθείσας αλλού, ούτε να της επιβάλλει απαιτήσεις όπως ελάχιστο κεφάλαιο, για μόνο τον λόγο ότι αυτή ασκεί το σύνολο της δραστηριότητάς της στο έδαφός του.
Πιο πρόσφατα (2024), η απόφαση Edil Work 2 διευκρίνισε ότι η εφαρμογή του εθνικού δικαίου στις πράξεις διοίκησης εταιρείας άλλου κράτους-μέλους συνιστά περιορισμό της ελευθερίας εγκατάστασης, ο οποίος επιτρέπεται μόνο για επιτακτικούς λόγους δημόσιου συμφέροντος, όπως η προστασία πιστωτών, εργαζομένων ή μειοψηφίας, και υπό τον όρο της αναλογικότητας.
Εδώ ανακύπτει ένα κρίσιμο ζήτημα. Στην προαναφερθείσα απόφαση 461/2025 ο Άρειος Πάγος εφάρμοσε τη θεωρία της πραγματικής έδρας σε εταιρεία με καταστατική έδρα στη Γερμανία και κατέληξε σε απεριόριστη ευθύνη του εταίρου της, χωρίς να εξετάσει το ζήτημα της ελευθερίας εγκατάστασης της ΣΛΕΕ. Με άλλα λόγια, η ενωσιακή προστασία υπάρχει, αλλά δεν εφαρμόστηκε εν προκειμένω.
Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί, ότι από το κείμενο της απόφασης, δεν προκύπτει η προβολή σχετικού ισχυρισμού και επίκληση των διατάξεων της Συνθήκης και της νομολογίας του Δικαστηρίου της ΕΕ από τον ενδιαφερόμενο διάδικο. Αυτή ακριβώς η διαφορά ανάμεσα στη θεωρητική προστασία και τη δικαστική πρακτική καθορίζει αν ένας επιχειρηματίας με εταιρεία κράτους-μέλους θα διασώσει τον περιορισμό της ευθύνης του ή θα βρεθεί εκτεθειμένος.
Η εικόνα διαφοροποιείται ριζικά για τις εταιρείες τρίτων χωρών, για τις οποίες δεν υφίσταται καμία αντίστοιχη νομοθετική πρόβλεψη. Σημειώνεται ότι, μετά την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ, οι βρετανικές εταιρείες αντιμετωπίζονται (από την 1η Ιανουαρίου 2021) ως εταιρείες τρίτης χώρας και, επομένως, δεν καλύπτονται πλέον από την ελευθερία εγκατάστασης.
Όταν η δραστηριότητα συνδέεται με την εφαρμογή αλλοδαπού δικαίου σε σχέση που εκτελείται στην Ελλάδα, χρήσιμη είναι και η κατανόηση του πλαισίου για τις συμβάσεις στην Ελλάδα με αλλοδαπό δίκαιο. Όποιος αναζητά ενωσιακό όχημα με ασφαλές καθεστώς αναγνώρισης μπορεί εναλλακτικά να εξετάσει τη μορφή της Ευρωπαϊκής Εταιρείας.
Ελληνική ΙΚΕ ή ΑΕ ή αλλοδαπή εταιρεία με δραστηριότητα στην Ελλάδα;
Η σύγκριση δεν κρίνεται στο κόστος ή στην ταχύτητα σύστασης, αλλά σε τρεις παραμέτρους που καθορίζουν τον κίνδυνο: ποιο δίκαιο διέπει την εταιρεία, αν αναγνωρίζεται χωρίς αμφισβήτηση και πώς διαμορφώνεται η ευθύνη των φορέων της. Με βάση αυτές τις παραμέτρους, η εικόνα διαφέρει ουσιωδώς ανάλογα με την προέλευση της εταιρείας.
| Κριτήριο | Ελληνική ΙΚΕ ή ΑΕ | Αλλοδαπή εταιρεία ΕΕ ή ΕΟΧ | Αλλοδαπή εταιρεία τρίτης χώρας |
|---|---|---|---|
| Εφαρμοστέο δίκαιο | Ελληνικό δίκαιο | Δίκαιο σύστασης, με επιφύλαξη της θεωρίας πραγματικής έδρας στην ελληνική πρακτική | Ελληνικό δίκαιο αν η πραγματική έδρα είναι στην Ελλάδα (άρθρο 10 ΑΚ) |
| Αναγνώριση | Πλήρης, χωρίς αμφισβήτηση | Προστατεύεται από την ελευθερία εγκατάστασης, αλλά η προστασία πρέπει να προβληθεί | Επισφαλής αν δεν τηρηθούν οι ελληνικές διατυπώσεις σύστασης |
| Ευθύνη φορέων | Περιορισμένη στο κεφάλαιο | Κατ’ αρχήν περιορισμένη, με κίνδυνο μετατροπής σε «εν τοις πράγμασι» ΟΕ | Απεριόριστη και εις ολόκληρον αν κριθεί «εν τοις πράγμασι» ΟΕ |
| Δικαιοδοσία | Ελληνικά δικαστήρια | Ελληνικά δικαστήρια όταν υπάρχει πραγματική έδρα ή δραστηριότητα εδώ | Ελληνικά δικαστήρια όταν υπάρχει πραγματική έδρα ή δραστηριότητα εδώ |
Το κριτήριο της πραγματικής έδρας λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις, κάτι που συχνά παραβλέπεται. Δεν αρκεί δηλαδή η απλή επίκληση ότι μια εταιρεία διοικείται από την Ελλάδα.
Στην απόφαση 1872/2024, ο Άρειος Πάγος απέρριψε τον ισχυρισμό ότι εταιρεία του Παναμά είχε πραγματική έδρα στην Ελλάδα και ήταν για τον λόγο αυτό άκυρη, διότι αποδείχθηκε ότι η διοίκησή της ασκούνταν πράγματι στον Παναμά από τριμελές διοικητικό συμβούλιο. Όταν λοιπόν η αλλοδαπή έδρα είναι γνήσια, η εταιρεία αναγνωρίζεται κανονικά. Η ίδια απόφαση δείχνει ότι η κρίση στηρίζεται αποκλειστικά στα πραγματικά περιστατικά και απαιτεί πλήρη απόδειξη, όχι ισχυρισμό.
Σε επίπεδο σχεδιασμού, η διαφορά μεταξύ των τριών επιλογών δεν είναι θεωρητική. Η εμπειρία από τον σχεδιασμό εταιρικών δομών για διασυνοριακή δραστηριότητα δείχνει ότι, όταν η διοίκηση θα ασκείται ουσιαστικά από την Ελλάδα, η ελληνική νομική μορφή προσφέρει προβλεψιμότητα, ενώ το αλλοδαπό όχημα ενέχει κίνδυνο που πρέπει να σταθμιστεί εκ των προτέρων.
Η ανάλυση των διαθέσιμων μορφών και των συνεπειών τους γίνεται κατά την επιλογή εταιρικής μορφής, όπου η απόφαση συνδέεται με το προφίλ ευθύνης που επιθυμεί ο επιχειρηματίας.
Ποιο δικαστήριο είναι αρμόδιο σε διαφορά με αλλοδαπή εταιρεία,;
Όταν η αλλοδαπή εταιρεία έχει πραγματική έδρα ή ασκεί δραστηριότητα στην Ελλάδα, τα ελληνικά δικαστήρια έχουν διεθνή δικαιοδοσία. Η εταιρεία μπορεί να ενάγει και να ενάγεται ενώπιόν τους και τα ζητήματα της εσωτερικής της οργάνωσης κρίνονται κατά το ελληνικό δίκαιο, εφόσον εδώ εντοπίζεται το κέντρο διοίκησής της.
Η ΑΠ 1613/2025 είναι ενδεικτική της έκτασης αυτής της δικαιοδοσίας. Αφορούσε αλλοδαπές ναυτιλιακές εταιρείες με καταστατική έδρα στα Νησιά Μάρσαλ και πραγματική έδρα στον Πειραιά, για τις οποίες ελληνικό δικαστήριο διόρισε προσωρινή διοίκηση κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας. Το δικαστήριο δέχθηκε ότι, όταν δεν υπάρχει ενεργή καταστατική έδρα ως κριτήριο τοπικής αρμοδιότητας, υπερισχύει ο τόπος της πραγματικής δράσης της διοίκησης.
Επομένως, η ύπαρξη του κέντρου αποφάσεων στην Ελλάδα, θεμελιώνει την αρμοδιότητα των ελληνικών δικαστηρίων, ακόμη και για εταιρείες που εμφανίζονται ως αλλοδαπές.
Σε δικονομικό επίπεδο, η νομιμοποίηση των διαδίκων κρίνεται κατ’ αρχήν με βάση τους ισχυρισμούς της αγωγής ως προς το ποιος είναι φορέας του δικαιώματος και της αντίστοιχης υποχρέωσης, ζήτημα που κρίθηκε στην ΑΠ 1872/2024.
Όταν η διαφορά εμπλέκει εφαρμογή αλλοδαπού δικαίου ή ρήτρες παρέκτασης, η ανάλυση της δικαιοδοσίας σε διεθνείς συμβάσεις καθορίζει πού και κατά ποιο δίκαιο θα κριθεί τελικά η υπόθεση. Αν η απόφαση έχει ήδη εκδοθεί στο εξωτερικό, εφαμόζονται οι κανόνες για την αναγνώριση και εκτέλεση της αλλοδαπής δικαστικής απόφασης στην Ελλάδα.
Συχνές ερωτήσεις
Πότε θεωρείται ότι μια αλλοδαπή εταιρεία έχει πραγματική έδρα στην Ελλάδα;
Όταν στην Ελλάδα είναι εγκατεστημένα τα όργανα που ελέγχουν την εταιρεία, ασκείται πραγματικά η διοίκηση και λαμβάνονται οι βασικές αποφάσεις για τη λειτουργία της. Κριτήριο δεν είναι η χώρα που αναγράφεται στο καταστατικό αλλά ο τόπος όπου πράγματι διευθύνεται η επιχείρηση. Η κρίση στηρίζεται σε στοιχεία όπως ο τόπος συνεδριάσεων, η διαχείριση των λογαριασμών και η λήψη των στρατηγικών αποφάσεων.
Τι σημαίνει ομόρρυθμη εταιρεία «εν τοις πράγμασι»;
Είναι η εταιρεία που, ενώ εμφανίζεται ως αλλοδαπή με περιορισμένη ευθύνη, κρίνεται άκυρη επειδή έχει πραγματική έδρα στην Ελλάδα χωρίς να έχει τηρήσει τις ελληνικές διατυπώσεις σύστασης. Αντιμετωπίζεται τότε ως ομόρρυθμη εταιρεία, με συνέπεια οι εταίροι της να ευθύνονται απεριόριστα και εις ολόκληρον για τα εταιρικά χρέη, κατά τα άρθρα 249 και 258 του Ν.4072/2012.
Προστατεύεται μια εταιρεία της ΕΕ που διοικείται από την Ελλάδα;
Σε επίπεδο ενωσιακού δικαίου προστατεύεται από την ελευθερία εγκατάστασης, η οποία περιορίζει τη δυνατότητα ενός κράτους-μέλους να της επιβάλει το δικό του εταιρικό δίκαιο. Η προστασία αυτή όμως δεν εφαρμόζεται αυτόματα από τα ελληνικά δικαστήρια, όπως έγινε στην ΑΠ 461/2025.
Τι άλλαξε για τις βρετανικές εταιρείες μετά το Brexit;
Από την 1η Ιανουαρίου 2021 οι εταιρείες του Ηνωμένου Βασιλείου αντιμετωπίζονται ως εταιρείες τρίτης χώρας και δεν καλύπτονται πλέον από την ελευθερία εγκατάστασης της ΕΕ. Αν μια βρετανική εταιρεία έχει πραγματική έδρα στην Ελλάδα και δεν έχει τηρήσει τις ελληνικές διατυπώσεις σύστασης, εκτίθεται στον ίδιο κίνδυνο με κάθε εταιρεία τρίτης χώρας.
Ποιο δικαστήριο είναι αρμόδιο για διαφορά με αλλοδαπή εταιρεία;
Όταν η αλλοδαπή εταιρεία έχει πραγματική έδρα ή δραστηριότητα στην Ελλάδα, αρμόδια είναι τα ελληνικά δικαστήρια, τα οποία μπορούν να επιληφθούν τόσο ουσιαστικών διαφορών όσο και μέτρων όπως ο διορισμός προσωρινής διοίκησης. Η παρουσία του κέντρου διοίκησης στην Ελλάδα θεμελιώνει τη διεθνή δικαιοδοσία ανεξάρτητα από την καταστατική έδρα.
Πρακτικές επισημάνσεις
Εντοπισμός της πραγματικής έδρας. Πριν από κάθε επιλογή σχήματος, κρίνεται πού θα ασκείται πράγματι η διοίκηση. Αν αυτό είναι η Ελλάδα, το ελληνικό δίκαιο θα διέπει την εταιρεία ανεξάρτητα από τη χώρα σύστασης.
Τεκμηρίωση του τόπου διοίκησης. Συνεδριάσεις, τραπεζικές εντολές, αλληλογραφία και έδρα των οργάνων αποτελούν τα στοιχεία που θα κρίνουν την πραγματική έδρα σε ενδεχόμενη διαφορά και πρέπει να είναι συνεπή με το επιδιωκόμενο καθεστώς.
Εταιρεία της ΕΕ και ρητή επίκληση. Η προστασία της ελευθερίας εγκατάστασης δεν λειτουργεί αυτόματα. Όταν αμφισβητείται η αναγνώριση εταιρείας κράτους-μέλους, η επίκληση των άρθρων 49 και 54 της Συνθήκης και της νομολογίας του Δικαστηρίου της ΕΕ πρέπει να γίνεται εγκαίρως και τεκμηριωμένα.
Εταιρεία τρίτης χώρας και κίνδυνος ευθύνης. Για εταιρείες εκτός ΕΕ, καθώς και για βρετανικές εταιρείες μετά το Brexit, η διοίκηση από την Ελλάδα χωρίς τήρηση των ελληνικών διατυπώσεων εκθέτει τους εταίρους σε απεριόριστη και εις ολόκληρον ευθύνη.
Στάθμιση πριν από τη σύσταση. Η σύγκριση ανάμεσα σε ελληνική και αλλοδαπή μορφή κρίνεται στο προφίλ ευθύνης και δικαιοδοσίας, όχι στο κόστος σύστασης. Όταν η δραστηριότητα θα ασκείται από την Ελλάδα, η ελληνική νομική μορφή προσφέρει προβλεψιμότητα.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε για την επιλογή Ελληνικής ή Αλλοδαπής εταιρείας για δραστηριότητα στην Ελλάδα.