Πότε Κατοχυρώνεται μια Εφεύρεση και Ποιος Τίτλος Προστασίας Επιλέγεται
- Η κατάθεση της αίτησης προηγείται κάθε δημοσιοποίησης της εφεύρεσης. Κάθε προγενέστερη αποκάλυψη, ακόμη και του ίδιου του εφευρέτη σε παρουσίαση ή έκθεση, καταστρέφει το «νέο» και αποκλείει το δίπλωμα.
- Πριν την κατάθεση αποφασίζεται ο τίτλος. Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας 20 ετών με εφευρετική δραστηριότητα, Πιστοποιητικό Υποδείγματος Χρησιμότητας 7 ετών χωρίς έλεγχο εφευρετικού ύψους, ή διατήρηση ως επιχειρηματικό απόρρητο.
- Ο ΟΒΙ χορηγεί το δίπλωμα χωρίς ουσιαστικό έλεγχο του «νέου» και της εφευρετικής δραστηριότητας. Δημιουργείται μαχητό τεκμήριο και όχι εγγύηση, με το κύρος του να κρίνεται δικαστικά.
- Η διαδρομή κατοχύρωσης (εθνικό, ευρωπαϊκό ή διεθνές δίπλωμα) καθορίζει γεωγραφική εμβέλεια και κόστος. Ο Έλληνας καταθέτης υποχρεούται σε πρώτη κατάθεση στον ΟΒΙ (ν. 4325/1963).
Πότε πρέπει να κατατεθεί η αίτηση και τι διακινδυνεύεται αν προηγηθεί δημοσιοποίηση;
Η αίτηση κατατίθεται πριν από οποιαδήποτε αποκάλυψη της εφεύρεσης σε τρίτους. Κατά την αρχή της οικουμενικότητας του άρθρου 5 ν. 1733/1987, «νέα» είναι η εφεύρεση που δεν ανήκει στη στάθμη της τεχνικής, δηλαδή σε καθετί γνωστό οπουδήποτε στον κόσμο από γραπτή ή προφορική περιγραφή πριν την κατάθεση. Κάθε προγενέστερη δημοσιοποίηση, ακόμη και από τον ίδιο τον εφευρέτη, καθιστά την εφεύρεση μη νέα.
Η πρακτική σημασία της χρονικής αυτής αρχής φάνηκε στην ΑΠ 336/2022. Ερευνήτρια είχε αναπτύξει μέθοδο παραγωγής ενζύμου, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν σε διεθνές επιστημονικό περιοδικό.
Το δικαστήριο δέχθηκε ότι η ίδια γνώριζε πως επίκειται η δημοσίευση και ότι μετά την αποκάλυψη στο κοινό δεν θα ήταν σε καμία περίπτωση δυνατή η χορήγηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Η δημοσιοποίηση ανάλωσε το «νέο» πριν καν τεθεί ζήτημα κατοχύρωσης.
Για την επιχείρηση, το εύρημα αυτό μεταφράζεται σε σειρά αποφάσεων συγχρονισμού. Η προσέλκυση επενδυτή, η επίδειξη πρωτοτύπου σε πιθανό συνεργάτη, η συμμετοχή σε έκθεση ή διαγωνισμό καινοτομίας και η ανάρτηση τεχνικών λεπτομερειών προηγούνται συχνά της κατάθεσης, χωρίς αυτό να γίνεται αντιληπτό ως κίνδυνος.
Όταν η επαφή με τρίτους είναι αναγκαία πριν την κατάθεση, η σύμβαση εμπιστευτικότητας κρατά την αποκάλυψη εκτός της «στάθμης της τεχνικής», εφόσον η δέσμευση εχεμύθειας είναι πραγματική και όχι απλή διατύπωση. Το ποιες πληροφορίες καλύπτονται και με ποια ένταση δέσμευσης αποτελεί ζήτημα ad hoc διατύπωσης κατά περίπτωση.
Ποιες προϋποθέσεις πληροί μια εφεύρεση για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας;
Απαιτούνται σωρευτικά τρεις θετικές ουσιαστικές προϋποθέσεις κατά το άρθρο 5 ν. 1733/1987:
- το «νέο» της εφεύρεσης,
- η εφευρετική δραστηριότητα και
- η επιδεκτικότητα βιομηχανικής εφαρμογής.
Η έλλειψη έστω μίας από τις τρεις αποκλείει την ύπαρξη εφεύρεσης δεκτικής διπλώματος, ανεξάρτητα από την πληρότητα των υπολοίπων.
Η εφευρετική δραστηριότητα υφίσταται όταν η λύση δεν προκύπτει με προφανή τρόπο από τη στάθμη της τεχνικής για τον «μέσο ειδικό», δηλαδή για τον επαγγελματία με μέτρια ευφυΐα και ικανότητα λήψης πρωτοβουλίας.
Στην ΑΠ 159/2022, με αντικείμενο ευρωπαϊκά διπλώματα για μέθοδο κωδικοποίησης δεδομένων σε οπτικούς δίσκους, ο Άρειος Πάγος οριοθέτησε τον «μέσο ειδικό» με βάση τις οδηγίες προς τους εξεταστές του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας (European Patent Office – EPO), κρίνοντας ότι το ζητούμενο είναι αν ο μέσος ειδικός θα είχε ωθηθεί στη λύση με βάση τη στάθμη της τεχνικής και όχι απλώς αν θα μπορούσε εκ των υστέρων να τη φτάσει.
Ότι το «νέο» δεν αρκεί χωρίς εφευρετικό βήμα καταδεικνύει η ΑΠ 336/2022. Το δικαστήριο δέχθηκε ότι η μέθοδος της ερευνήτριας ήταν μεν νέα, δεν εμπεριείχε όμως εφευρετική δραστηριότητα, καθώς εφάρμοζε γνωστά πρωτόκολλα που ένας ειδικός με τη συνήθη τεχνική δεξιότητα θα εκτελούσε, ενώ ούτε η βιομηχανική εφαρμογή συνέτρεχε, αφού δεν ήταν δυνατή η παραγωγή σε επαρκή ποσότητα.
Η βιομηχανική ιδιοκτησία, στην οποία εντάσσεται το δίπλωμα, διακρίνεται εδώ από την πνευματική ιδιοκτησία, που προστατεύει τη μορφή έκφρασης ενός έργου και όχι την τεχνική λύση.
Η υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στην έννοια του εφευρετικού βήματος στηρίζεται τυπικά σε εξειδικευμένη πραγματογνωμοσύνη και μεταβάλλεται κατά περίπτωση, γεγονός που καθιστά την πρόγνωση του κύρους ενός τίτλου ζήτημα νομικής και τεχνικής κρίσης.
Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας ή Πιστοποιητικό Υποδείγματος Χρησιμότητας: ποιο επιλέγεται;
Το Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας (ΔΕ) παρέχει 20ετή προστασία και προϋποθέτει εφευρετική δραστηριότητα, ενώ το Πιστοποιητικό Υποδείγματος Χρησιμότητας (ΠΥΧ) του άρθρου 19 παρέχει 7ετή προστασία για τρισδιάστατα αντικείμενα με καθορισμένο σχήμα και χορηγείται χωρίς έλεγχο του εφευρετικού ύψους. Το ΠΥΧ επιλέγεται όταν η λύση δίνει τεχνικό αποτέλεσμα αλλά το εφευρετικό βήμα είναι οριακό ή δυσαναπόδεικτο.
Για τα υποδείγματα χρησιμότητας, τις λεγόμενες «μικρές εφευρέσεις», δεν απαιτείται η εφευρετική δραστηριότητα να συντρέχει στον ίδιο βαθμό με τις εφευρέσεις που οδηγούν σε δίπλωμα (ΑΠ 1654/2013).
Το τρίτο εργαλείο, το Δίπλωμα Τροποποίησης (ΔΤ), δεν είναι αυτοτελής επιλογή αλλά προσθήκη σε υπάρχον κύριο δίπλωμα, του οποίου ακολουθεί την τύχη και τη λήξη.
| Στοιχείο | Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας (ΔΕ) | Πιστοποιητικό Υποδείγματος Χρησιμότητας (ΠΥΧ) | Δίπλωμα Τροποποίησης (ΔΤ) |
|---|---|---|---|
| Διάρκεια | 20 έτη | 7 έτη | Λήγει μαζί με το κύριο δίπλωμα |
| Εφευρετική δραστηριότητα | Απαιτείται | Δεν απαιτείται στον ίδιο βαθμό | Ακολουθεί το κύριο δίπλωμα |
| Αντικείμενο | Προϊόν, μέθοδος ή βιομηχανική εφαρμογή | Τρισδιάστατο αντικείμενο με καθορισμένο σχήμα | Τροποποίηση προστατευόμενης εφεύρεσης |
| Τυπική επιλογή | Ουσιώδης τεχνική καινοτομία με εμπορική διάρκεια | Οριακό εφευρετικό βήμα, ταχύτερη προστασία | Βελτίωση επί ήδη κατοχυρωμένης εφεύρεσης |
Κατοχύρωση με δίπλωμα ή διατήρηση ως επιχειρηματικό απόρρητο: πότε επιλέγεται το καθένα;
Το δίπλωμα ανταλλάσσει την πλήρη δημοσιοποίηση της εφεύρεσης με 20ετή αποκλειστικότητα. Το επιχειρηματικό απόρρητο διατηρεί τη μυστικότητα χωρίς χρονικό όριο, εξαφανίζεται, όμως, όταν τρίτος καταλήξει αυτοτελώς στην ίδια λύση με νόμιμη αντίστροφη μηχανική (reverse engineering).
Η επιλογή κρίνεται από το αν η λύση αποκαλύπτεται με την κυκλοφορία του προϊόντος και από το αν η αγορά επιτρέπει την 20ετία της αποκλειστικότητας.
Ο νόμος αναγνωρίζει το απόρρητο ως αυτοτελές αντικείμενο συναλλαγής. Κατά το άρθρο 21 ν. 1733/1987, η σύμβαση μεταφοράς τεχνολογίας περιλαμβάνει ρητά, πλάι στην άδεια εκμετάλλευσης και τη μεταβίβαση διπλωμάτων, την ανακοίνωση βιομηχανικών απορρήτων, δηλαδή τεχνικών πληροφοριών και δεξιοτεχνιών με πρακτική εφαρμογή που δεν έχουν γίνει ευρύτερα γνωστές.
Η εμπειρία από υποθέσεις προστασίας απορρήτου δείχνει ότι η πλέον κρίσιμη διάκριση είναι πρωτίστως συμβατική, καθώς η αποτελεσματικότητα της προστασίας εξαρτάται από το αν οι δεσμεύσεις εχεμύθειας οριοθετούν με ακρίβεια το προστατευόμενο αντικείμενο έναντι εργαζομένων, συνεργατών και αντισυμβαλλομένων.
Η επιλογή σπάνια είναι απόλυτη. Για μια τεχνολογία που αντιστρέφεται εύκολα με εξέταση του προϊόντος, το δίπλωμα εξυπηρετεί την προστασία καλύτερα από τη μυστικότητα.
Για μια μέθοδο παραγωγής που παραμένει εσωτερική και δεν φαίνεται στο τελικό προϊόν, το απόρρητο μπορεί να προτιμάται, ιδίως όταν η αξία της τεχνολογίας ξεπερνά την 20ετία που προσφέρει το δίπλωμα.
Πώς κατατίθεται η αίτηση στον ΟΒΙ και ποια διαδρομή επιλέγεται;
Η αίτηση κατατίθεται στον Οργανισμό Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ) και περιλαμβάνει την περιγραφή της εφεύρεσης, τις αξιώσεις και την περίληψη.
Η κρίσιμη νομική εργασία είναι η σύνταξη των αξιώσεων, καθώς αυτές ορίζουν την έκταση της προστασίας. Αξιώσεις υπερβολικά ευρείες προσβάλλονται ευκολότερα ως μη νέες, ενώ υπερβολικά στενές αφήνουν περιθώριο νόμιμης απομίμησης με μικρές παραλλαγές.
Ως προς τη γεωγραφική εμβέλεια, ο καταθέτης επιλέγει μεταξύ εθνικού διπλώματος μέσω ΟΒΙ, ευρωπαϊκού διπλώματος μέσω EPO και διεθνούς αίτησης κατά τη Συνθήκη Συνεργασίας για τα Διπλώματα Ευρεσιτεχνίας (Patent Cooperation Treaty – PCT).
Η επιλογή αυτή δεν είναι πλήρως ελεύθερη για τον Έλληνα καταθέτη. Κατά τον ν. 4325/1963, η πρώτη κατάθεση πραγματοποιείται υποχρεωτικά στον ΟΒΙ, ακόμη και όταν ο εφευρέτης δραστηριοποιείται στο εξωτερικό.
Τα δικαιώματα αποκτώνται και διατηρούνται με την καταβολή τελών στον ΟΒΙ, με τα δύο πρώτα έτη προστασίας να παρέχονται χωρίς ετήσιο τέλος και την κλίμακα να αυξάνεται προοδευτικά.
Η μη εμπρόθεσμη καταβολή του ετήσιου τέλους επιφέρει έκπτωση από το δίπλωμα, οπότε η παρακολούθηση των προθεσμιών είναι όρος διατήρησης της προστασίας. Τα βασικά τέλη, όπως δημοσιεύονται από τον ΟΒΙ, έχουν ως εξής:
| Στάδιο | Ενδεικτικό τέλος |
|---|---|
| Κατάθεση αίτησης (άρθρο 24 παρ. 2) | 50 ευρώ |
| Χορήγηση διπλώματος | 150 ευρώ |
| Σύνταξη Έκθεσης Έρευνας | 300 ευρώ |
| Έκθεση Έρευνας με αιτιολογημένη γνώμη | 467 ευρώ |
| Ετήσιο τέλος 1ου και 2ου έτους | 0 ευρώ |
| Ετήσιο τέλος 5ου έτους | 80 ευρώ |
| Ετήσιο τέλος 10ου έτους | 190 ευρώ |
| Ετήσιο τέλος 20ού έτους | 1.100 ευρώ |
Γιατί ένα χορηγημένο δίπλωμα μπορεί να ακυρωθεί δικαστικά;
Ο ΟΒΙ χορηγεί το δίπλωμα χωρίς ουσιαστικό έλεγχο του «νέου» και της εφευρετικής δραστηριότητας. Κατά τα άρθρα 7 και 8 ν. 1733/1987 ελέγχονται μόνο οι τυπικές προϋποθέσεις και οι αρνητικές ουσιαστικές, με συνέπεια το δίπλωμα να χορηγείται ακόμα και όταν δεν συντρέχουν οι κατά νόμο όροι, δημιουργώντας απλό μαχητό τεκμήριο.
Το τεκμήριο ανατρέπεται δικαστικά και το δίπλωμα κηρύσσεται άκυρο κατά το άρθρο 15, με αγωγή, ανταγωγή ή ένσταση.
Πόσο απαιτητικός είναι ο δικαστικός αυτός έλεγχος φάνηκε στην ΑΠ 159/2022, όπου ο Άρειος Πάγος αναίρεσε την εφετειακή απόφαση επειδή η κρίση περί συνδρομής του «νέου» και του εφευρετικού βήματος στηριζόταν σε ανεπαρκή αιτιολογία, χωρίς εξειδικευμένη σύγκριση της μεθόδου με τις προϋπάρχουσες.
Η αντοχή του διπλώματος κρίθηκε δηλαδή, όχι στη χορήγηση από τον ΟΒΙ, αλλά στην τεκμηρίωση ενώπιον του δικαστηρίου.
Το πρακτικό διακύβευμα αποτυπώθηκε στην απόφαση 973/2026 του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών. Επιχείρηση που κατείχε δύο ελληνικά διπλώματα χορηγηθέντα από τον ΟΒΙ, καθώς και ευρωπαϊκό δίπλωμα το οποίο δεν είχε επικυρώσει στην Ελλάδα, ενήγαγε ανταγωνιστή για προσβολή.
Το δικαστήριο έκρινε άκυρα τα δύο ελληνικά διπλώματα και, ελλείψει επικύρωσης του ευρωπαϊκού, απέρριψε την αγωγή, με τα δικαστικά έξοδα να ξεπερνούν τις 40.000 ευρώ και την τεχνολογία να καθίσταται ελεύθερα εκμεταλλεύσιμη από τον αντίδικο.
Η υπόθεση αναδεικνύει ότι ο ελληνικός τίτλος, προϊόν δηλωτικού και όχι εξεταστικού συστήματος, μπορεί να παρέχει εσφαλμένη αίσθηση ασφάλειας.
Η εμπειρία από υποθέσεις προσβολής διπλωμάτων δείχνει ότι η προγενέστερη αξιολόγηση της αντοχής του τίτλου, με αξιοποίηση της Έκθεσης Έρευνας και της γνωμοδότησης του EPO, συχνά αλλάζει τη στρατηγική επιλογή, οδηγώντας είτε σε ενίσχυση των αξιώσεων είτε σε ενεργό απόσυρση αίτησης που δεν ευσταθεί, πριν αυτή γίνει βάση δαπανηρής δικαστικής διαμάχης.
Συχνές Ερωτήσεις
Πόσο κοστίζει η κατοχύρωση διπλώματος ευρεσιτεχνίας;
Το τέλος κατάθεσης της αίτησης στον ΟΒΙ ανέρχεται σε 50 ευρώ και το τέλος χορήγησης σε 150 ευρώ, ενώ η Έκθεση Έρευνας κοστίζει 300 ευρώ. Τα δύο πρώτα έτη προστασίας παρέχονται χωρίς ετήσιο τέλος και η κλίμακα των ετήσιων τελών αυξάνεται προοδευτικά έως 1.100 ευρώ τον 20ό χρόνο. Το κόστος του ευρωπαϊκού διπλώματος μέσω EPO είναι σημαντικά υψηλότερο.
Πόσο διαρκεί η προστασία του διπλώματος ευρεσιτεχνίας;
Το Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας παρέχει προστασία 20 ετών από την κατάθεση της αίτησης, εφόσον καταβάλλονται εμπρόθεσμα τα ετήσια τέλη. Το Πιστοποιητικό Υποδείγματος Χρησιμότητας παρέχει προστασία 7 ετών. Και στις δύο περιπτώσεις η μη καταβολή του τέλους οδηγεί σε έκπτωση από τον τίτλο.
Κατοχυρώνεται λογισμικό με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας;
Το λογισμικό ως τέτοιο δεν κατοχυρώνεται με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Τα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών προστατεύονται ως έργα λόγου με πνευματική ιδιοκτησία λογισμικού, κατά το άρθρο 2 παρ. 3 του Ν. 2121/1993. Η προστασία ισχύει αυτόματα, χωρίς κατάθεση, αφορά δε τη μορφή έκφρασης του κώδικα και όχι την υποκείμενη ιδέα ή αλγόριθμο.
Ποια η διαφορά διπλώματος ευρεσιτεχνίας και εμπορικού σήματος;
Το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προστατεύει μια τεχνική εφεύρεση για ορισμένο χρόνο, ενώ το εμπορικό σήμα προστατεύει το διακριτικό γνώρισμα προϊόντων ή υπηρεσιών και μπορεί να ανανεώνεται επ’ αόριστον. Πρόκειται για διαφορετικά είδη βιομηχανικής ιδιοκτησίας που συχνά συνδυάζονται, καθώς το ένα καλύπτει την τεχνολογία και το άλλο την εμπορική ταυτότητα.
Μπορεί να ακυρωθεί ένα δίπλωμα που χορήγησε ο ΟΒΙ;
Ναι. Επειδή ο ΟΒΙ δεν ελέγχει ουσιαστικά τις προϋποθέσεις χορήγησης, το δίπλωμα φέρει μαχητό τεκμήριο και μπορεί να κηρυχθεί άκυρο με δικαστική απόφαση κατά το άρθρο 15 ν. 1733/1987, εφόσον αποδειχθεί ότι η εφεύρεση δεν ήταν νέα, δεν εμπεριείχε εφευρετική δραστηριότητα ή δεν ήταν επιδεκτική βιομηχανικής εφαρμογής. Η ακυρότητα προβάλλεται με αγωγή, ανταγωγή ή ένσταση.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Κατάθεση πριν από κάθε αποκάλυψη: η στιγμή της κατάθεσης προηγείται παρουσιάσεων σε επενδυτές, επιδείξεων πρωτοτύπου, εκθέσεων και δημοσιεύσεων. Όπου η επαφή με τρίτο είναι αναγκαία νωρίτερα, προηγείται σύμβαση εμπιστευτικότητας με ουσιαστική δέσμευση.
Επιλογή τίτλου πριν την κατάθεση: η απόφαση μεταξύ Διπλώματος Ευρεσιτεχνίας, Πιστοποιητικού Υποδείγματος Χρησιμότητας και διατήρησης ως επιχειρηματικού απορρήτου λαμβάνεται με κριτήριο τη φύση της τεχνολογίας, τη δυνατότητα αντίστροφης μηχανικής και τον εμπορικό ορίζοντα.
Σύνταξη αξιώσεων: η έκταση προστασίας ορίζεται από τις αξιώσεις. Η ισορροπία μεταξύ ευρύτητας και αντοχής έναντι ακυρότητας απαιτεί ad hoc διατύπωση για τη συγκεκριμένη εφεύρεση.
Το δίπλωμα ΟΒΙ ως μαχητό τεκμήριο: η χορήγηση χωρίς ουσιαστικό έλεγχο δεν εξασφαλίζει την αντοχή του τίτλου. Η αξιολόγηση της αντοχής, με αξιοποίηση της Έκθεσης Έρευνας και της γνωμοδότησης του EPO, προηγείται μιας δικαστικής διαμάχης με αντικείμενο το δίπλωμα.
Διαδρομή κατοχύρωσης και προθεσμίες: η επιλογή εθνικής, ευρωπαϊκής ή διεθνούς διαδρομής καθορίζει εμβέλεια και κόστος, με υποχρεωτική πρώτη κατάθεση στον ΟΒΙ για τον Έλληνα καταθέτη. Η εμπρόθεσμη καταβολή των ετήσιων τελών αποτελεί όρο διατήρησης της προστασίας.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με πότε κατοχυρώνεται μια εφεύρεση και ποιος τίτλος προστασίας επιλέγεται.