Εν συντομία:
- Το πρότυπο (κρατικό) καταστατικό ΙΚΕ αρκεί μόνο για την απλούστερη περίπτωση: αποκλειστικά κεφαλαιακές εισφορές, απλή διαχείριση και κανένας σχεδιασμός εισόδου νέου εταίρου.
- Ο νόμος δίνει τρεις τρόπους σύστασης: πρότυπο καταστατικό με μόνο το ελάχιστο περιεχόμενο, πρότυπο με πρόσθετο περιεχόμενο και εξατομικευμένο καταστατικό ελεύθερης σύνταξης.
- Το χαρακτηριστικό της ΙΚΕ, οι εξωκεφαλαιακές (άρθρο 78) και οι εγγυητικές εισφορές (άρθρο 79), δεν εξειδικεύεται σωστά στο σκέτο πρότυπο.
- Σταδιακή κατοχύρωση μεριδίων, δικαίωμα προτίμησης, ειδικές πλειοψηφίες και ειδικά δικαιώματα εταίρων δεν χωρούν στο πρότυπο, οπότε μπλοκάρουν έναν μελλοντικό γύρο χρηματοδότησης.
- Το επίσημο αρχείο διατίθεται δωρεάν από το Υπουργείο Ανάπτυξης. Το ζητούμενο δεν είναι το αρχείο αλλά η απόφαση για τον σωστό τρόπο.
Πότε αρκεί το πρότυπο καταστατικό για ΙΚΕ και πότε όχι;
Το πρότυπο καταστατικό αρκεί όταν η Ιδιωτική Κεφαλαιουχική Εταιρεία (ΙΚΕ) συστήνεται με αποκλειστικά κεφαλαιακές εισφορές, απλή διαχείριση και κανέναν σχεδιασμό εισόδου νέου εταίρου ή επενδυτή.
Χρειάζεται εξατομίκευση μόλις εμφανιστούν εξωκεφαλαιακές ή εγγυητικές εισφορές, ειδικά δικαιώματα εταίρων ή προοπτική γύρου χρηματοδότησης, όπου το κλειστό λεκτικό του προτύπου δεν επιτρέπει καμία παρέκκλιση.
Ο νόμος 4919/2022 για τη σύσταση εταιρειών μέσω των Υπηρεσιών Μιας Στάσης και η Υπουργική Απόφαση 5186/2024 καθόρισαν, από την 1η Μαρτίου 2024, το περιεχόμενο των προτύπων και τρεις διακριτούς τρόπους σύστασης.
- Ο πρώτος είναι το πρότυπο καταστατικό, που περιλαμβάνει μόνο το ελάχιστο υποχρεωτικό περιεχόμενο και συμπληρώνεται αποκλειστικά ως προς τα στοιχεία που διαφοροποιούν τη συγκεκριμένη εταιρεία.
- Ο δεύτερος είναι το πρότυπο με πρόσθετο περιεχόμενο, ένας τυποποιημένος σκελετός που δέχεται περιορισμένες προσθήκες.
- Ο τρίτος είναι το εξατομικευμένο καταστατικό ελεύθερης σύνταξης, ιδιωτικό ή συμβολαιογραφικό όπου το επιβάλλει ειδική διάταξη.
| Τρόπος σύστασης | Πότε αρκεί | Τι επιτρέπει | Τύπος εγγράφου |
|---|---|---|---|
| Πρότυπο καταστατικό | Μόνο κεφαλαιακές εισφορές, απλή διαχείριση, κανένας σχεδιασμός εισόδου | Μόνο το ελάχιστο υποχρεωτικό περιεχόμενο, καμία παρέκκλιση | Ιδιωτικό, μέσω e-ΥΜΣ |
| Πρότυπο με πρόσθετο περιεχόμενο | Λίγες προβλέψεις πέρα από το ελάχιστο, χωρίς πλήρη εξατομίκευση | Τυποποιημένος σκελετός με περιορισμένες προσθήκες ρητρών | Ιδιωτικό, μέσω ΥΜΣ ή e-ΥΜΣ |
| Εξατομικευμένο | Εξωκεφαλαιακές ή εγγυητικές εισφορές, ειδικά δικαιώματα, γύρος χρηματοδότησης | Ελεύθερη σύνταξη ρητρών χωρίς τυποποιητικό περιορισμό | Ιδιωτικό ή συμβολαιογραφικό όπου το επιβάλλει ο νόμος |
Ο μηχανισμός της ηλεκτρονικής σύστασης μέσω της Ηλεκτρονικής Υπηρεσίας Μιας Στάσης (e-ΥΜΣ) είναι κοινός και για τους τρεις τρόπους. Η ίδια η επιλογή της εταιρικής μορφής, αν δηλαδή η ΙΚΕ είναι η κατάλληλη μορφή έναντι ΑΕ ή προσωπικής εταιρείας, προηγείται αυτής της απόφασης και κρίνεται με χωριστά κριτήρια.
Το ερώτημα εδώ είναι στενότερο και κρισιμότερο: μέσα στην ΙΚΕ, ποιο από τα τρία καταστατικά καλύπτει τον πραγματικό σχεδιασμό της εταιρείας. Το επίσημο πρότυπο καταστατικό σε επεξεργάσιμη μορφή διατίθεται δωρεάν από τη Γενική Γραμματεία Εμπορίου, όμως το έτοιμο αρχείο δεν απαντά σε αυτό το ερώτημα.
Τι δεν χωράει στο πρότυπο: εξωκεφαλαιακές και εγγυητικές εισφορές;
Το σκέτο πρότυπο περιέχει πεδία για όλα τα είδη εισφορών, αλλά δεν επιτρέπει την εξειδίκευση που απαιτεί ο νόμος. Οι εξωκεφαλαιακές εισφορές (άρθρο 78) και οι εγγυητικές (άρθρο 79) είναι το κατεξοχήν χαρακτηριστικό της ΙΚΕ. Ακριβώς εκεί το κλειστό λεκτικό δείχνει τα όριά του. Το πρότυπο τυποποιεί τη μορφή της εισφοράς χωρίς να χωράει την ουσία της.
Οι εξωκεφαλαιακές εισφορές συνίστανται σε παροχές που δεν σχηματίζουν κεφάλαιο, τυπικά ανάληψη υποχρέωσης εργασίας ή υπηρεσιών. Ο νόμος 4072/2012 απαιτεί οι παροχές αυτές να εξειδικεύονται στο καταστατικό, με προσδιορισμό του αντικειμένου, της διάρκειας και της αξίας που καθορίζουν οι ίδιοι οι εταίροι.
Ένα κενό πεδίο δεν αποτυπώνει τι ακριβώς παρέχει ο εταίρος, με ποιο μετρήσιμο αποτέλεσμα, ούτε τι συμβαίνει αν η παροχή δεν εκτελεστεί πλήρως. Η εμπειρία από τη σύσταση ΙΚΕ με εξωκεφαλαιακές εισφορές δείχνει ότι η ασάφεια στη διατύπωση της παροχής γεννά διαφορές μόλις ο εταίρος-πάροχος αποχωρήσει ή σταματήσει να παρέχει.
Οι εγγυητικές εισφορές λειτουργούν διαφορετικά, καθώς με αυτές ο εταίρος αναλαμβάνει ευθύνη έναντι τρίτων για χρέη της εταιρείας μέχρι ένα ποσό που ορίζεται στο καταστατικό. Ο νόμος θέτει ένα ουσιώδες όριο, η αξία των μεριδίων που αντιστοιχούν σε εγγυητική εισφορά δεν μπορεί να υπερβαίνει το 75% του ποσού της ευθύνης.
Η σωστή δομή αυτής της σχέσης, ποιος εγγυάται, μέχρι πόσο, με ποια σειρά ικανοποίησης των δανειστών, είναι νομική κρίση ανά περίπτωση και όχι συμπλήρωση αριθμού σε φόρμα.
Η αποσύνδεση των μεριδίων από το κεφάλαιο είναι το γενικό χαρακτηριστικό που κάνει την ΙΚΕ ευέλικτη, αλλά η ευελιξία αυτή αξιοποιείται μόνο μέσα από ρήτρες που το πρότυπο δεν επιτρέπει.
Πότε το πρότυπο μπλοκάρει την είσοδο επενδυτή;
Το πρότυπο μπλοκάρει μόλις υπάρξει σχεδιασμός γύρου χρηματοδότησης. Δεν χωράει σταδιακή κατοχύρωση μεριδίων ιδρυτών (vesting), δικαίωμα προτίμησης σε νέα μερίδια, ειδικές πλειοψηφίες, ειδικά δικαιώματα ή κατηγορίες μεριδίων. Ο ιδρυτής που εκκινεί με σκέτο το πρότυπο για να περιορίσει τα έξοδα, τα καταβάλει αργότερα πολλαπλάσια για άρση αδιεξόδου (deadlock), για τροποποίηση στην είσοδο επενδυτή κλπ.
Ένας επενδυτής που μπαίνει σε ΙΚΕ ζητά τυποποιημένους όρους που το ελάχιστο περιεχόμενο δεν προβλέπει. Η σταδιακή κατοχύρωση δεσμεύει τα μερίδια των ιδρυτών ώστε να μην αποχωρήσουν με πλήρη συμμετοχή νωρίς. Το δικαίωμα προτίμησης προστατεύει τον υφιστάμενο εταίρο από αραίωση σε επόμενη αύξηση.
Οι ειδικές πλειοψηφίες κλειδώνουν κρίσιμες αποφάσεις ώστε να μη λαμβάνονται χωρίς τη μειοψηφία που εισέφερε το κεφάλαιο. Η εμπειρία από γύρους εισόδου επενδυτή σε ΙΚΕ δείχνει ότι η απουσία τέτοιων προβλέψεων εντοπίζεται στο νομικό έλεγχο και είτε καθυστερεί τη συναλλαγή είτε επιβάλλει βιαστική τροποποίηση καταστατικού υπό πίεση.
Πολλές από αυτές τις προβλέψεις μπορούν να μετακινηθούν σε εξωεταιρική συμφωνία μετόχων (Shareholders’ Agreement – SHA), όμως η επιλογή τι μπαίνει στο καταστατικό και τι στην εξωεταιρική συμφωνία δεν είναι ουδέτερη.
Οι καταστατικές ρήτρες παράγουν συνέπειες εταιρικού δικαίου και δεσμεύουν κάθε τρίτο, ενώ η εξωεταιρική συμφωνία δεσμεύει μόνο τους συμβαλλομένους και η παραβίασή της γεννά αξίωση αποζημίωσης, όχι ακυρότητα της πράξης. Η κατανομή των όρων ανάμεσα στα δύο κείμενα είναι στρατηγική επιλογή με μετρήσιμες συνέπειες στην ασφάλεια του επενδυτή.
Πότε επιβάλλεται συμβολαιογραφικό ή εξατομικευμένο καταστατικό ΙΚΕ;
Συμβολαιογραφικό έγγραφο επιβάλλεται όταν εισφέρονται στοιχεία για τα οποία ο νόμος απαιτεί τον τύπο αυτό, τυπικά ακίνητο (άρθρο 49 παρ. 2).
Εξατομικευμένο καταστατικό ελεύθερης σύνταξης χρειάζεται όταν το ελάχιστο περιεχόμενο του άρθρου 50 δεν αποτυπώνει τις πραγματικές σχέσεις των εταίρων, ανεξάρτητα από το αν το τελικό έγγραφο είναι ιδιωτικό ή συμβολαιογραφικό.
Η διάκριση έχει πρακτική σημασία. Για την τυπική ΙΚΕ με χρηματικές εισφορές, η σύσταση γίνεται με ιδιωτικό έγγραφο μέσω e-ΥΜΣ και δεν εμπλέκεται συμβολαιογράφος.
Μόλις όμως εισφερθεί ακίνητο ή άλλο στοιχείο για το οποίο ο νόμος απαιτεί συμβολαιογραφικό τύπο, ο τύπος αυτός καθίσταται υποχρεωτικός για τη σύσταση. Η εκτίμηση του αν μια συγκεκριμένη εισφορά σε είδος ενεργοποιεί την απαίτηση αυτή είναι νομική κρίση, όχι επιλογή πεδίου σε φόρμα.
Το εξατομικευμένο καταστατικό απαντά σε ένα διαφορετικό ερώτημα. Το ελάχιστο περιεχόμενο του άρθρου 50 είναι κατώτατο όριο, όχι πλήρης ρύθμιση. Όταν οι εταίροι θέλουν να προβλέψουν είσοδο και έξοδο εταίρου, ρήτρες εξαγοράς μεριδίων, όρους διαχείρισης πέρα από τους τυποποιημένους ή τις εισφορές που περιγράφηκαν παραπάνω, το ελάχιστο δεν αρκεί.
Μια ακόμη παράμετρος συχνά παραβλέπεται στη σύσταση είναι ότι η επιλογή καταστατικής διαχείρισης δεσμεύει την εταιρεία σε τροποποίηση καταστατικού για κάθε μελλοντική αλλαγή διαχειριστή.
Οι αποφάσεις των εταίρων για τις τροποποιήσεις λαμβάνονται στη συνέλευση κατά το άρθρο 68, οπότε ένα καταστατικό που καθορίζει άκαμπτα τη διαχείριση μεταφέρει κόστος και χρόνο σε κάθε επόμενη μεταβολή.
Συχνές Ερωτήσεις
Πότε χρειάζεται συμβολαιογράφος για το καταστατικό ΙΚΕ;
Συμβολαιογράφος χρειάζεται μόνο όταν εισφέρονται στοιχεία που απαιτούν συμβολαιογραφικό τύπο, τυπικά ακίνητο, ή όταν ειδική διάταξη νόμου το επιβάλλει (άρθρο 49 παρ. 2). Για την τυπική ΙΚΕ με χρηματικές εισφορές, η σύσταση γίνεται με ιδιωτικό έγγραφο μέσω e-ΥΜΣ, χωρίς εμπλοκή συμβολαιογράφου.
Τι είναι το πρότυπο καταστατικό με πρόσθετο περιεχόμενο και πότε επιλέγεται;
Είναι ο ενδιάμεσος τρόπος σύστασης, ένας τυποποιημένος σκελετός που δέχεται περιορισμένες προσθήκες πέρα από το ελάχιστο περιεχόμενο, διαθέσιμος από την 1η Μαρτίου 2024. Επιλέγεται όταν η εταιρεία χρειάζεται λίγες επιπλέον προβλέψεις αλλά όχι πλήρη εξατομίκευση. Για εξωκεφαλαιακές εισφορές ή σχεδιασμό γύρου χρηματοδότησης παραμένει ανεπαρκής.
Πόσο εύκολα τροποποιείται αργότερα το καταστατικό ΙΚΕ;
Κάθε τροποποίηση απαιτεί απόφαση της συνέλευσης των εταίρων (άρθρο 68) και καταχώριση στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο (ΓΕΜΗ). Ορισμένες επιλογές που γίνονται στη σύσταση, όπως η καταστατική διαχείριση, κλειδώνουν διαδικασία τροποποίησης για κάθε μελλοντική αλλαγή. Η πρόβλεψη ευελιξίας από την αρχή κοστίζει λιγότερο από τη διόρθωση αργότερα.
Πού βρίσκεται το επίσημο πρότυπο καταστατικό ΙΚΕ σε επεξεργάσιμη μορφή;
Διατίθεται δωρεάν από το Υπουργείο Ανάπτυξης, μέσω της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου, σε μορφή επεξεργάσιμου αρχείου. Το αρχείο καλύπτει μόνο το ελάχιστο υποχρεωτικό περιεχόμενο, οπότε η απόφαση για τον σωστό τρόπο σύστασης προηγείται της λήψης του και δεν αντικαθίσταται από αυτό.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Ο σωστός τρόπος πριν τη σύνταξη: Η απόφαση ανάμεσα σε πρότυπο, πρότυπο με πρόσθετο περιεχόμενο και εξατομικευμένο καταστατικό προηγείται της λήψης του έτοιμου αρχείου, γιατί ο κάθε τρόπος κλειδώνει διαφορετικά περιθώρια αλλαγής αργότερα.
Εξωκεφαλαιακές και εγγυητικές εισφορές: Μόλις εμφανιστεί εισφορά εργασίας ή εγγύηση χρεών, το σκέτο πρότυπο δεν εξειδικεύει την παροχή, τη διάρκεια και τις συνέπειες μη εκτέλεσης όπως απαιτούν τα άρθρα 78 και 79, ούτε το όριο του 75% στις εγγυητικές.
Σχεδιασμός γύρου: Σταδιακή κατοχύρωση μεριδίων, δικαίωμα προτίμησης, ειδικές πλειοψηφίες και ειδικά δικαιώματα εταίρων δεν χωρούν στο πρότυπο. Η προσθήκη τους μετά την είσοδο επενδυτή είναι δυσκολότερη και ακριβότερη από την πρόβλεψή τους στη σύσταση.
Συμβολαιογραφικός τύπος: Επιβάλλεται όταν εισφέρονται στοιχεία που απαιτούν τον τύπο αυτό, τυπικά ακίνητο (άρθρο 49 παρ. 2). Η εκτίμηση του αν συντρέχει τέτοια περίπτωση είναι νομική κρίση και όχι επιλογή πεδίου σε φόρμα.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά την ίδρυση και το καταστατικό της Ι.Κ.Ε.