Πότε Δεσμεύονται Οι Λογαριασμοί Και Πότε Υπάρχει Ποινική Ευθύνη Για Χρέη Της Εταιρείας Στο Δημόσιο
Εν συντομία:
- Όταν μια εταιρεία έχει χρέη προς το Δημόσιο, ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στο νομικό πρόσωπο. Ο διοικών μπορεί να δει να δεσμεύεται προσωπική περιουσία και να αντιμετωπίσει ποινική δίωξη.
- Η ΑΑΔΕ μπορεί να επιβάλει διασφαλιστικά μέτρα, με δέσμευση έως 50% των καταθέσεων, βάσει ειδικής έκθεσης ελέγχου όταν εκτιμά κίνδυνο για την είσπραξη.
- Τα μέτρα αυτά δεν αναστέλλονται με την άσκηση προσφυγής.
- Κατά την κρατούσα νομολογία απαιτείται απόδειξη πραγματικής άσκησης διοίκησης και όχι μόνη η τυπική ιδιότητα.
- Η μη καταβολή βεβαιωμένων χρεών για διάστημα άνω των τεσσάρων μηνών, πάνω από τα όρια των 100.000 και 200.000 ευρώ, στοιχειοθετεί αυτοτελές ποινικό αδίκημα.
- Νέα ρύθμιση του 2025 αναστέλλει τη δίωξη όσο η οφειλή ρυθμίζεται και εξαλείφει το αξιόποινο με ολοσχερή εξόφληση.
Τι διασφαλιστικά μέτρα μπορεί να επιβάλει η ΑΑΔΕ προσωπικά στον διοικούντα;
Η φορολογική διοίκηση μπορεί, βάσει του άρθρου 45 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 5104/2024), να επιβάλει διασφαλιστικά μέτρα όταν ειδική έκθεση ελέγχου τεκμηριώνει σκοπό μη πληρωμής φόρων που υπερβαίνουν τις 150.000 ευρώ. Πρόκειται για μέτρα διατήρησης της περιουσίας και όχι αναγκαστικής είσπραξης, που φθάνουν τη δέσμευση του 50% καταθέσεων, λογαριασμών, παρακαταθηκών και του περιεχομένου θυρίδων, καθώς και τη μη χορήγηση πιστοποιητικών για μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων.
Η επιβολή προϋποθέτει ειδική έκθεση ελέγχου της φορολογικής αρχής. Η δέσμευση των καταθέσεων, των πάσης φύσεως λογαριασμών και του περιεχομένου των θυρίδων φθάνει το 50% και κατ’ ανώτατο όριο μέχρι το διπλάσιο του ποσού για το οποίο διαπιστώνεται ο σκοπός μη πληρωμής.
Το μη χρηματικό περιεχόμενο των θυρίδων και οι μη χρηματικές παρακαταθήκες δεσμεύονται στο σύνολό τους. Τα μέτρα επιβάλλονται σωρευτικά σε βάρος των ομόρρυθμων εταίρων προσωπικών εταιρειών, καθώς και κάθε προσώπου που ασκεί διοίκηση ή διαχείριση του νομικού προσώπου, από τη γένεση της υποχρέωσης και μέχρι την ενεργοποίηση των μέτρων.
Κρίσιμο για τον διοικούντα είναι ότι τα μέτρα αυτά έχουν προληπτικό χαρακτήρα και επιβάλλονται πριν την οριστικοποίηση της οφειλής. Η προθεσμία και η άσκηση προσφυγής δεν τα αναστέλλουν. Διαφέρουν από την αναγκαστική είσπραξη κατά τον ΚΕΔΕ, η οποία εκτελεί βεβαιωμένη ληξιπρόθεσμη οφειλή.
Τα διασφαλιστικά μέτρα «παγώνουν» την περιουσία ώστε να παραμείνει διαθέσιμη για μελλοντική ικανοποίηση του Δημοσίου. Δεν μεταβιβάζουν κυριότητα ούτε ικανοποιούν την οφειλή. Η ικανοποίηση του Δημοσίου προϋποθέτει χωριστά την απόκτηση εκτελεστού τίτλου κατά του οφειλέτη.
Παράλληλος αλλά διακριτός μηχανισμός είναι τα μέτρα σε υπόνοια καταδολίευσης του άρθρου 48 του ίδιου Κώδικα, που ενεργοποιούνται όταν υπάρχει κίνδυνος απομάκρυνσης περιουσιακών στοιχείων.
Αρκεί η ιδιότητα του διοικούντος ή χρειάζεται πραγματική άσκηση διοίκησης για να επιβληθούν μέτρα;
Η μόνη τυπική ιδιότητα, του προέδρου, του διευθύνοντος συμβούλου ή του διαχειριστή, δεν αρκεί. Κατά την κρατούσα νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ 1837/2020), η φορολογική αρχή φέρει το βάρος να αποδείξει ότι το πρόσωπο άσκησε πράγματι, διαρκώς ή προσωρινά, συγκεκριμένα καθήκοντα διοίκησης ή διαχείρισης κατά τον κρίσιμο χρόνο γένεσης της οφειλής.
Παλαιότερη, υποχωρούσα πλέον, προσέγγιση (ΣτΕ 2326/2017) δεχόταν ότι αρκεί η τυπική ιδιότητα του προσώπου στο διοικητικό συμβούλιο χωρίς ενεργό ανάμειξη στη διοίκηση. Η μετατόπιση προς την απαίτηση πραγματικής άσκησης διοίκησης συνδέεται με τις προϋποθέσεις γένεσης της ευθύνης, οι οποίες κρίνονται σωρευτικά πριν επιβληθεί οποιοδήποτε μέτρο.
Η εμπειρία από υποθέσεις διασφαλιστικών μέτρων δείχνει ότι η έκθεση ελέγχου ενδέχεται να τεκμηριώνει μόνο την τυπική ιδιότητα του προσώπου, χωρίς να εξειδικεύει πράξεις πραγματικής διοίκησης κατά τον χρόνο γένεσης της οφειλής. Όταν η τεκμηρίωση περιορίζεται στην ιδιότητα, ανοίγει πεδίο αμφισβήτησης.
Η ένδικη προσβολή στρέφεται τότε στην ανεπάρκεια της τεκμηρίωσης ως προς την πραγματική άσκηση καθηκόντων κατά τον κρίσιμο χρόνο. Αν αντίθετα η έκθεση καταγράφει συγκεκριμένες πράξεις διαχείρισης, το έδαφος μετατοπίζεται και η άμυνα κατά των μέτρων και της πράξης εστιάζει σε άλλα σημεία. Η διάκριση απαιτεί νομική κρίση κατά περίπτωση, η οποία καθορίζει αν τα μέτρα θα ανατραπούν ή θα παγιωθούν.
Πότε στοιχειοθετείται ποινική ευθύνη του διοικούντος για χρέη της εταιρείας στο Δημόσιο;
Αυτοτελές ποινικό αδίκημα στοιχειοθετείται όταν βεβαιωμένα χρέη προς το Δημόσιο παραμένουν απλήρωτα για διάστημα μεγαλύτερο των τεσσάρων μηνών. Κατά το άρθρο 25 του ν. 1882/1990, η ποινή κλιμακώνεται με το ύψος της οφειλής: φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους για χρέη άνω των 100.000 ευρώ και τουλάχιστον τριών ετών για χρέη άνω των 200.000 ευρώ.
Τα όρια των 100.000 και 200.000 ευρώ τέθηκαν με τον ν. 4337/2015 και υπολογίζονται επί του συνολικού χρέους μαζί με τους τόκους και τις προσαυξήσεις. Η δίωξη εκκινεί με αίτηση του προϊσταμένου της αρμόδιας υπηρεσίας προς τον εισαγγελέα. Η ποινική ευθύνη είναι αυτοτελής και διακριτή έναντι της φορολογικής υποχρέωσης και εκτείνεται σε όλα τα χρέη των εταιρειών, ανεξάρτητα αν αυτές τελούν σε λειτουργία ή έχουν διαλυθεί.
Τα πρόσωπα που υπέχουν την ευθύνη προσδιορίζονται ανά εταιρική μορφή. Στις ανώνυμες εταιρείες ευθύνονται οι πρόεδροι του διοικητικού συμβουλίου, οι διευθύνοντες ή εντεταλμένοι σύμβουλοι και κάθε πρόσωπο εντεταλμένο στη διοίκηση ή διαχείριση. Στις ομόρρυθμες και ετερόρρυθμες εταιρείες ευθύνονται οι ομόρρυθμοι εταίροι και οι διαχειριστές.
Η δίωξη καλύπτει τόσο τα χρέη που ήταν βεβαιωμένα κατά την απόκτηση της ιδιότητας όσο και εκείνα που βεβαιώθηκαν αργότερα αλλά γεννήθηκαν στον χρόνο που το πρόσωπο είχε την ιδιότητα. Για χρέη ήδη ληξιπρόθεσμα κατά την ανάληψη της ιδιότητας, η δίωξη ασκείται μετά την πάροδο τριών μηνών από αυτήν.
Η διάκριση από τα διασφαλιστικά μέτρα είναι ουσιώδης, αφού η ποινική δίωξη θέτει σε κίνδυνο την προσωπική ελευθερία, ενώ τα διοικητικά μέτρα θίγουν την περιουσία. Οι δύο διαδικασίες ακολουθούν χωριστή πορεία ενώπιον διαφορετικών αρχών.
Αναστέλλεται η ποινική δίωξη αν ο διοικών ρυθμίσει ή εξοφλήσει την οφειλή;
Ναι. Με το άρθρο 227 του ν. 5193/2025, που αντικατέστησε την παράγραφο 5 του άρθρου 25 του ν. 1882/1990, η ποινική δίωξη αναστέλλεται όσο η οφειλή τελεί σε νόμιμη ρύθμιση ή σε αναστολή είσπραξης, ενώ η ολοσχερής εξόφληση εξαλείφει το αξιόποινο. Αν η ρύθμιση προηγηθεί της συμπλήρωσης του τετραμήνου, δεν υποβάλλεται καν αίτηση ποινικής δίωξης.
Αν η δίωξη έχει ήδη ασκηθεί και ακολουθήσει υπαγωγή σε ρύθμιση, η δίωξη παύει. Η αναστολή και η παύση προϋποθέτουν νόμιμη ρύθμιση σε ισχύ, της οποίας οι όροι τηρούνται. Η διάταξη αναστέλλει την παραγραφή του ποινικού αδικήματος, κατά παρέκκλιση του άρθρου 113 του Ποινικού Κώδικα, παρατείνοντάς την κατά ένα έτος. Ως ευνοϊκότερη ρύθμιση για τον υπαίτιο, εφαρμόζεται και αναδρομικά σε εκκρεμείς υποθέσεις.
Η εμπειρία από υποθέσεις ρύθμισης οφειλών δείχνει ότι ο χρόνος της υπαγωγής σε ρύθμιση είναι καθοριστικός. Ρύθμιση που προηγείται της συμπλήρωσης του τετραμήνου αποτρέπει εξαρχής την υποβολή αίτησης δίωξης, ενώ μεταγενέστερη ρύθμιση αναστέλλει τυχόν εκκρεμή δίωξη χωρίς να εξαλείφει αυτομάτως το αξιόποινο, το οποίο εξαλείφεται μόνο με ολοσχερή εξόφληση.
Οι τρεις ενέργειες που απειλούν τον διοικούντα διαφέρουν ως προς τη φύση, τη νομική βάση και το έννομο αγαθό που θίγουν.
| Ενέργεια | Νομική βάση | Όριο ενεργοποίησης | Τι θίγει | Πώς προσβάλλεται |
|---|---|---|---|---|
| Διασφαλιστικά μέτρα | άρθρο 45 ΚΦΔ | σκοπός μη πληρωμής άνω των 150.000 ευρώ, βάσει έκθεσης ελέγχου | περιουσία (δέσμευση έως 50%) | αντιρρήσεις κατά το άρθρο 6 ΚΔΔ |
| Αναγκαστική εκτέλεση | ΚΕΔΕ | βεβαιωμένη ληξιπρόθεσμη οφειλή | περιουσία (ρευστοποίηση) | ανακοπή κατά πράξεων εκτέλεσης |
| Ποινική δίωξη | άρθρο 25 ν. 1882/1990 | απλήρωτο χρέος άνω των τεσσάρων μηνών, πάνω από 100.000 ευρώ | προσωπική ελευθερία (φυλάκιση) | αναστολή με ρύθμιση, εξάλειψη με εξόφληση |
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο μέρος των καταθέσεων μπορεί να δεσμευτεί;
Η δέσμευση φθάνει το 50% των καταθέσεων, των πάσης φύσεως λογαριασμών και του περιεχομένου των θυρίδων, με ανώτατο όριο το διπλάσιο του ποσού για το οποίο διαπιστώνεται σκοπός μη πληρωμής. Το μη χρηματικό περιεχόμενο των θυρίδων και οι μη χρηματικές παρακαταθήκες δεσμεύονται στο σύνολό τους.
Ποιο είναι το όριο οφειλής για ποινική ευθύνη;
Η μη καταβολή βεβαιωμένων χρεών για διάστημα άνω των τεσσάρων μηνών επισύρει φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους όταν το χρέος υπερβαίνει τις 100.000 ευρώ και τουλάχιστον τριών ετών όταν υπερβαίνει τις 200.000 ευρώ, με τους τόκους και τις προσαυξήσεις.
Ποια η διαφορά διασφαλιστικών μέτρων και κατάσχεσης;
Τα διασφαλιστικά μέτρα έχουν προληπτικό χαρακτήρα και «παγώνουν» την περιουσία πριν την οριστικοποίηση της οφειλής, ώστε να παραμείνει διαθέσιμη για το Δημόσιο. Η κατάσχεση μέσω του ΚΕΔΕ προϋποθέτει βεβαιωμένη ληξιπρόθεσμη οφειλή και οδηγεί σε ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων.
Αρκεί η ιδιότητα του προέδρου του διοικητικού συμβουλίου για να επιβληθούν μέτρα;
Κατά την κρατούσα νομολογία δεν αρκεί η τυπική ιδιότητα. Η φορολογική αρχή οφείλει να αποδείξει ότι ο πρόεδρος άσκησε πράγματι καθήκοντα διοίκησης ή διαχείρισης κατά τον κρίσιμο χρόνο γένεσης της οφειλής. Η αντίθετη παλαιότερη άποψη, που αρκούνταν στην ιδιότητα, έχει υποχωρήσει.
Πρακτικές επισημάνσεις
Έλεγχος της έκθεσης ελέγχου: η επιβολή διασφαλιστικών μέτρων προϋποθέτει ειδική έκθεση. Η τεκμηρίωση πραγματικής άσκησης διοίκησης αντί απλώς της τυπικής ιδιότητας αποτελεί το κρίσιμο σημείο προσβολής των μέτρων.
Χρονισμός της ρύθμισης: ρύθμιση της οφειλής πριν τη συμπλήρωση του τετραμήνου αποτρέπει την υποβολή αίτησης ποινικής δίωξης. Μεταγενέστερη ρύθμιση αναστέλλει εκκρεμή δίωξη, ενώ το αξιόποινο εξαλείφεται μόνο με ολοσχερή εξόφληση.
Διάκριση περιουσίας και ελευθερίας: τα διοικητικά μέτρα και η ποινική δίωξη ακολουθούν χωριστές διαδικασίες ενώπιον διαφορετικών δικαστηρίων. Η αντιμετώπιση του ενός κινδύνου δεν εξαντλεί τον άλλο.
Σωρευτική επιβολή σε περισσότερα πρόσωπα: τόσο τα μέτρα όσο και η ποινική ευθύνη μπορούν να βαρύνουν σωρευτικά περισσότερους διοικούντες ταυτόχρονα. Ο μερισμός της πραγματικής διοίκησης ανά πρόσωπο και ανά χρονική περίοδο αποκτά τότε καθοριστική σημασία για την οριοθέτηση της ευθύνης καθενός.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με τα διασφαλιστικά μέτρα εις βαρος προσωπικής περιουσίας των διοικούντων.