Η εργατική νομοθεσία, λόγω της σημαντικότητας που της προσδίδει ο νομοθέτης, προβλέπει ότι σε τυχόν παραβίαση εκ μέρους του εργοδότη ή του εκπροσώπου Εταιρείας ή Επιχείρησης των διατάξεών της επιφέρει τόσο αστικές και διοικητικές όσο και ποινικές κυρώσεις.
Οι δε κυρώσεις αυτές βρίσκονται συνήθως διάσπαρτες σε πλήθος νομοθετημάτων, πολλά εκ των οποίων ανάγονται στα πρώτα χρόνια της μεταπολεμικής περιόδου (πχ Α.Ν. 690/1945).
Ο ν. 3996/2011
Με το άρθρο 28 του Ν. 3996/2011 έγινε προσπάθεια ώστε να υπαχθούν σε μια ενιαία ρύθμιση όλες οι διατάξεις περί της ποινικής αντιμετώπισης των εκπροσώπων εταιρειών και επιχειρήσεων οι οποίοι παραβαίνουν την εργατική νομοθεσία.
Σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 28 Ν.3996/2011, όπως ισχύει σήμερα, προβλέπονται τα εξής:
“Κάθε εργοδότης, που παραβαίνει τις διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας τις σχετικές με τους όρους και τις συνθήκες εργασίας και συγκεκριμένα τα χρονικά όρια εργασίας, υπό την επιφύλαξη των παραγράφων 5 και 6 του άρθρου 31 του Ν. 3904/2010 (Α΄ 218), την καταβολή δεδουλευμένων, την αμοιβή, την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων ή την καταβολή της νόμιμης αποζημίωσης απόλυσης, τιμωρείται με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον έξι μηνών ή με χρηματική ποινή τουλάχιστον εννιακοσίων (900) ευρώ ή και με τις δύο αυτές ποινές”.
Περαιτέρω, όμως, η παρ. 2 ορίζει ότι:
“Ειδικές διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας που προβλέπουν βαρύτερη ποινική μεταχείριση εξακολουθούν να ισχύουν”.
Αποτέλεσμα της παρ. 2, ωστόσο, είναι να δημιουργηθούν ερμηνευτικά ζητήματα σχετικά με τις εφαρμοστέες διατάξεις ανά αδίκημα, ενώ η νομολογία του Α.Π. ακόμη δεν έχει αποσαφηνίσει ακόμα κατά τρόπο οριστικό τη διάκριση στην ανωτέρω αλληλοεπικάλυψη.
Ερμηνευτικά Ζητήματα
Χαρακτηριστικό παράδειγμα νομικής αλληλοεπικάλυψης είναι το αδίκημα της μη καταβολής δεδουλευμένων αποδοχών από τον εργοδότη στον εργαζόμενο, ή η μερική καταβολή, ή η καταβολή διαφορετικών από των νόμιμων.
Το ανωτέρω αποτελεί πλέον αντικείμενο ρύθμισης δύο διαφορετικών νομοθετικών κειμένων, τόσο του ΑΝ 690/1945 όσο και του ανωτέρω 3996/2011, ενώ οι ρυθμίσεις των νομοθετημάτων διαφέρουν ως προς την έκταση της έννομης προστασίας.
Ειδικότερα:
– Σύμφωνα τον ΑΝ 690/1945 ρυθμίζεται ποινικά η μη εμπρόθεσμη καταβολή των οφειλόμενων αποδοχών. Αντικείμενο δηλαδή της προστασίας του ΑΝ 690/1945 αποτελούν μόνο οι δεδουλευμένες αποδοχές από τις οποίες εξαιρούνται όσες έχουν αποζημιωτικό χαρακτήρα (πχ υπερωρίες, αποζημίωση απόλυσης κλπ), ενώ προβλέπεται ποινή “έως 6 μήνες” και χρηματική ποινή.
– Αντίθετα, σύμφωνα με το άρθρο 28 του Ν 3996/2011 προστατεύεται τόσο η μη εμπρόθεσμη καταβολή των δεδουλευμένων όσο και οι αποζημιωτικού χαρακτήρα παροχές, ενώ τίθεται ως πλαίσιο ποινής “6 μήνες έως 5 έτη”.
Παρόλο που είναι ξεκάθαρο ότι βαρύτερη ποινή επισύρει ο Ν. 3996/2011, εντούτοις ο Άρειος Πάγος (5ο Τμήμα) με τη με αριθμό 774/2019 απόφασή του, που ασχολήθηκε με το ζήτημα, απέφυγε να πάρει θέση στη σχέση αλληλεπικάλυψης των δυο διατάξεων και επικύρωσε απόφαση με βάση τον ΑΝ 690/1945 παρότι αναγνώρισε ότι συντρέχουν και οι διατάξεις του Ν. 3996/2011.
Με βάση τα παραπάνω, η γνώμη μας είναι ότι, μαζί με τον Ν. 3996/2011, εξακολουθούν να ισχύουν οι παρακάτω ειδικότερες διατάξεις:
– Ευθύνη νομίμου εκπροσώπου της εταιρείας ή επιχείρησης για μη τήρηση μέτρων υγιεινής και ασφαλείας των εργαζομένων.
– Ευθύνη νομίμου εκπροσώπου της εταιρείας ή επιχείρησης για παραβίαση διατάξεων περί απασχόλησης ανηλίκων.
– Ευθύνη για παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας σχετικά με την απασχόληση μισθωτών χωρίς την κατοχή τυπικών προσόντων.
– Ευθύνη για παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας σχετικά με την προστασία των εργαζομένων συνδικαλιστών.
– Ευθύνη για παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας σχετικά με την Κυριακάτικη αργία και τις ημέρες ανάπαυσης.
– Ευθύνη για παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας σχετικά με τα ωράρια λειτουργίας καταστημάτων και ωρών εργασίας των μισθωτών τους.
– Ευθύνη για παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας σχετικά με τη μη καταβολή αποδοχών και παραβάσεις σχετικά με την ασφαλιστική νομοθεσία.
Υπεύθυνα Πρόσωπα
Η διατάξεις της εργατικής και ασφαλιστικής νομοθεσίας είναι τόσο γενικές, ώστε να μη διαφεύγει των επιβαλλομένων ποινών, εργοδότης ή διευθυντής ή επιτετραμμένος ή με οποιοδήποτε τίτλο εκπρόσωπος επιχείρησης.
Δεν εξετάζεται, δηλαδή, μόνον ο χαρακτηρισμός ή η ιδιότητα του κατηγορουμένου ως εργοδότη ή ως νομίμου εκπροσώπου της εταιρίας ή επιχείρησης αλλά η πραγματική άσκηση διοίκησης (ΑΠ 443/2018, ΑΠ 1176/2016,), ενώ έχει γίνει δεκτό ότι το αδίκημα δύναται να διαπραχθεί και κατά συναυτουργία από πολλούς κυρίους και διευθυντές της εταιρείας ή της επιχείρησης.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 15 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα που σχετίζεται με την εργατική νομοθεσία.