Εν συντομία:
- Η startup με έδρα στην Ελλάδα που παρέχει υπηρεσίες κρυπτοστοιχείων χρειάζεται άδεια της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και λειτουργεί υποχρεωτικά ως ανώνυμη εταιρεία. Η ΙΚΕ δεν αρκεί.
- Ο πάροχος υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων είναι υπόχρεο πρόσωπο για το ξέπλυμα χρήματος. Σε κάθε μεταφορά κρυπτοστοιχείων διαβιβάζει στοιχεία του εντολέα και του δικαιούχου.
- Τα στοιχεία ταυτοποίησης των χρηστών τηρούνται εκτός αλυσίδας. Το δικαίωμα διαγραφής του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων (GDPR) υποχωρεί όπου ο νόμος επιβάλλει τήρηση στοιχείων.
- Οι όροι χρήσης προειδοποιούν για τους κινδύνους. Η σύμβαση φύλαξης έχει το ελάχιστο περιεχόμενο του άρθρου 75 του Κανονισμού για τις αγορές κρυπτοστοιχείων (MiCA) και η ευθύνη του θεματοφύλακα δεν αποκλείεται συμβατικά.
- Ο μισθός καταβάλλεται σε χρήμα μέσω τράπεζας. Τα κρυπτονομίσματα δίνονται στους εργαζόμενους ως παροχή σε είδος.
Τι πρέπει να έχει τακτοποιήσει μια crypto startup πριν από την έναρξη ή την επένδυση;
Μια crypto startup οφείλει να κλείσει έξι νομικές εκκρεμότητες πριν ξεκινήσει ή πριν δεχτεί επενδυτή. Κάθε σημείο στηρίζεται σε συγκεκριμένη διάταξη του Κανονισμού (ΕΕ) 2023/1114 για τις αγορές κρυπτοστοιχείων (MiCA) ή του ελληνικού δικαίου. Συγκεκριμένα:
| Σημείο ελέγχου | Διάταξη | Τι ελέγχεται |
|---|---|---|
| Άδεια και νομική μορφή | Άρθρα 3 και 59 MiCA, άρθρο 97 ν. 5193/2025 | Αν η δραστηριότητα είναι υπηρεσία κρυπτοστοιχείων και αν η εταιρεία είναι ανώνυμη |
| Ξέπλυμα χρήματος | Άρθρα 3 και 5 ν. 4557/2018, άρθρο 14 Κανονισμού (ΕΕ) 2023/1113 | Ταυτοποίηση πελατών, στοιχεία που συνοδεύουν κάθε μεταφορά |
| Προσωπικά δεδομένα | Άρθρα 17, 25, 33 και 35 GDPR | Τι γράφεται στην αλυσίδα, εκτίμηση αντικτύπου, γνωστοποίηση παραβίασης |
| Όροι χρήσης και συμβάσεις | Άρθρα 66, 71 και 75 MiCA, άρθρο 2 ν. 2251/1994 | Κίνδυνοι, χρεώσεις, σύμβαση φύλαξης, καταγγελίες, καταχρηστικοί όροι |
| Διαφήμιση | Άρθρα 7 και 66 MiCA, άρθρο 98 ν. 5193/2025, άρθρο 55 ν. 5354/2026 | Σαφείς και μη παραπλανητικές ανακοινώσεις σε κάθε κανάλι |
| Εργαζόμενοι | Άρθρο 153 π.δ. 62/2025, άρθρο 13 Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (ΚΦΕ) | Μισθός μέσω τράπεζας, αποτίμηση της παροχής σε κρυπτονομίσματα |
Ο επενδυτής ελέγχει τα ίδια σημεία στη δέουσα επιμέλεια (due diligence) πριν από την επένδυση. Η σειρά έχει σημασία, διότι η άδεια και η νομική μορφή κρίνουν τη δομή της ίδιας της συναλλαγής, ενώ τα υπόλοιπα σημεία επηρεάζουν το κόστος συμμόρφωσης και τις εγγυήσεις που θα ζητήσει ο επενδυτής στη σύμβαση.
Διαφορετικοί κανόνες ισχύουν ανάλογα με το αν τα κρυπτονομίσματα τα διακρατά η εταιρεία ή ο εταίρος, γιατί ο ειδικός συντελεστής για την υπεραξία από κρυπτονομίσματα αφορά μόνο φυσικά πρόσωπα.
Πότε χρειάζεται άδεια και γιατί η ΙΚΕ δεν αρκεί;
Άδεια χρειάζεται η startup που παρέχει σε πελάτες υπηρεσία κρυπτοστοιχείων, όπως φύλαξη, λειτουργία πλατφόρμας διαπραγμάτευσης, ανταλλαγή, εκτέλεση εντολών, συμβουλές ή μεταβίβαση κρυπτοστοιχείων (άρθρο 3 παρ. 1 περ. 16 και άρθρο 59 MiCA).
Όταν η καταστατική έδρα είναι στην Ελλάδα, η εταιρεία λειτουργεί υποχρεωτικά ως ανώνυμη εταιρεία (άρθρο 97 παρ. 2 ν. 5193/2025).
Κατά το άρθρο 97 παρ. 2 του ν. 5193/2025, οι επιχειρήσεις με καταστατική έδρα στην Ελλάδα που παρέχουν υπηρεσίες κρυπτοστοιχείων ή εκδίδουν μάρκες με αναφορά σε περιουσιακά στοιχεία, όταν η δραστηριότητα υπόκειται σε άδεια, αδειοδοτούνται από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς.
Λειτουργούν με τη μορφή της ανώνυμης εταιρείας του ν. 4548/2018, που εφαρμόζεται συμπληρωματικά.
| Δραστηριότητα | Αρμόδια αρχή | Νομική μορφή |
|---|---|---|
| Υπηρεσίες κρυπτοστοιχείων (τίτλος V MiCA) | Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς | Ανώνυμη εταιρεία |
| Έκδοση μαρκών με αναφορά σε περιουσιακά στοιχεία (τίτλος ΙΙΙ MiCA) | Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς | Ανώνυμη εταιρεία |
| Οι ίδιες δραστηριότητες από πιστωτικό ίδρυμα, ίδρυμα ηλεκτρονικού χρήματος ή ίδρυμα πληρωμών | Τράπεζα της Ελλάδος | Η μορφή που ορίζει η νομοθεσία του ιδρύματος (άρθρο 97 παρ. 3) |
Για startup που ξεκίνησε ως ΙΚΕ, η άδεια προϋποθέτει μετατροπή της ΙΚΕ σε ανώνυμη εταιρεία ή σύσταση νέας ανώνυμης εταιρείας για τη δραστηριότητα που χρειάζεται άδεια, ενώ η αδειοδότηση των παρόχων γίνεται από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς.
Από τις 9.11.2026 το άρθρο 55 του ν. 5354/2026 δίνει στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς εξουσία, μετά από ακρόαση, να απαγορεύει τη δραστηριότητα, να αποκλείει την πρόσβαση από την Ελλάδα σε ιστοτόπους και εφαρμογές, να αφαιρεί περιεχόμενο ή λογαριασμούς και να ανακατευθύνει τους χρήστες σε ενημερωτική σελίδα της.
Τα μέτρα λαμβάνονται για παροχή υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων χωρίς άδεια, για παράνομη δημόσια προσφορά και για παράνομη διαφήμιση. Σε εξαιρετικά επείγουσες περιπτώσεις διατάσσονται προσωρινά χωρίς προηγούμενη ακρόαση.
Πότε η startup γίνεται υπόχρεη για το ξέπλυμα χρήματος;
Η startup γίνεται υπόχρεο πρόσωπο μόλις παρέχει υπηρεσίες κρυπτοστοιχείων. Ο ν. 4557/2018 εντάσσει τους παρόχους υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων στους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς (άρθρο 3 περ. 3 στοιχ. κα) και τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς στα υπόχρεα πρόσωπα (άρθρο 5 παρ. 1 περ. β).
Ως υπόχρεο πρόσωπο, η startup εφαρμόζει τα μέτρα του νόμου για τη νομιμοποίηση εσόδων, δηλαδή ταυτοποίηση του πελάτη και του πραγματικού δικαιούχου, παρακολούθηση των συναλλαγών, αναφορά ύποπτων συναλλαγών στην Αρχή Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες και τήρηση αρχείων.
Από τις 30.12.2024 εφαρμόζεται ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/1113 για τα στοιχεία που συνοδεύουν τις μεταφορές κρυπτοστοιχείων. Κατά το άρθρο 14, ο πάροχος του εντολέα εξασφαλίζει ότι κάθε μεταφορά συνοδεύεται από το όνομα, τη διεύθυνση κατανεμημένου καθολικού και στοιχεία ταυτοποίησης του εντολέα, καθώς και από το ονοματεπώνυμο και τη διεύθυνση κατανεμημένου καθολικού του δικαιούχου.
Ειδικός κανόνας ισχύει για την αυτοφιλοξενούμενη διεύθυνση (self-hosted wallet), δηλαδή το πορτοφόλι που ελέγχει ο ίδιος ο χρήστης χωρίς πάροχο.
Σε μεταφορά ποσού άνω των 1.000 EUR προς τέτοια διεύθυνση, ο πάροχος λαμβάνει κατάλληλα μέτρα για να αξιολογήσει αν η διεύθυνση τελεί υπό την κυριότητα ή τον έλεγχο του εντολέα (άρθρο 14 παρ. 5). Ο Κανονισμός αφήνει στον πάροχο την επιλογή των μέτρων, γι’ αυτό ο τρόπος ελέγχου σχεδιάζεται μαζί με τη ροή εγγραφής των πελατών στην εφαρμογή.
Πώς συμβιβάζεται το blockchain με τα προσωπικά δεδομένα;
Το κατανεμημένο καθολικό (blockchain) δεν επιτρέπει τη διαγραφή εγγραφών, ενώ ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων (GDPR) δίνει δικαίωμα διαγραφής. Η σύγκρουση λύνεται με δύο τρόπους:
- τα στοιχεία ταυτοποίησης τηρούνται εκτός αλυσίδας και
- η διαγραφή υποχωρεί όπου νόμος επιβάλλει την τήρηση, όπως η νομοθεσία για το ξέπλυμα χρήματος (άρθρο 17 παρ. 3 περ. β GDPR).
Κατά το άρθρο 25 του GDPR, ο υπεύθυνος επεξεργασίας εφαρμόζει μέτρα προστασίας ήδη από τον σχεδιασμό, όπως η ψευδωνυμοποίηση και η ελαχιστοποίηση των δεδομένων.
Σε μια εφαρμογή κρυπτοστοιχείων, ο σχεδιασμός που περιορίζει τον κίνδυνο γράφει στην αλυσίδα μόνο διευθύνσεις και συναλλαγές. Τα στοιχεία ταυτοποίησης μένουν σε βάση δεδομένων που διορθώνεται και διαγράφεται.
Η επεξεργασία με νέες τεχνολογίες που ενδέχεται να επιφέρει υψηλό κίνδυνο απαιτεί εκτίμηση αντικτύπου πριν ξεκινήσει (άρθρο 35 GDPR). Η παραβίαση δεδομένων γνωστοποιείται στην αρμόδια αρχή αμελλητί και, αν είναι δυνατό, μέσα σε 72 ώρες από τη στιγμή που ο υπεύθυνος αποκτά γνώση (άρθρο 33).
Οι παραβάσεις των βασικών αρχών και των δικαιωμάτων των υποκειμένων επισύρουν πρόστιμο έως 20.000.000 ευρώ ή έως 4% του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών, όποιο είναι υψηλότερο (άρθρο 83 παρ. 5). Η γενική συμμόρφωση με τον GDPR, με αρχείο δραστηριοτήτων και ενημέρωση των χρηστών, ισχύει όπως σε κάθε επιχείρηση.
Ποιους όρους πρέπει να έχουν οι όροι χρήσης και οι συμβάσεις με πελάτες;
Ο πάροχος υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων δίνει στους πελάτες ακριβείς, σαφείς και μη παραπλανητικές πληροφορίες, τους προειδοποιεί για τους κινδύνους των συναλλαγών σε κρυπτοστοιχεία και δημοσιεύει σε εμφανή θέση στον ιστότοπό του την πολιτική τιμολόγησης και τις αμοιβές του (άρθρο 66 MiCA).
Όταν φυλάσσει κρυπτοστοιχεία πελατών, συνάπτει συμφωνία με το ελάχιστο περιεχόμενο του άρθρου 75. Η συμφωνία φύλαξης περιλαμβάνει τουλάχιστον (άρθρο 75 παρ. 1 MiCA):
- την ταυτότητα των συμβαλλομένων,
- τη φύση και την περιγραφή της υπηρεσίας,
- την πολιτική φύλαξης,
- τα μέσα επικοινωνίας και το σύστημα εξακρίβωσης της ταυτότητας του πελάτη,
- τα συστήματα ασφάλειας του παρόχου,
- τις αμοιβές, τα κόστη και τις επιβαρύνσεις,
- το εφαρμοστέο δίκαιο.
Ο θεματοφύλακας ευθύνεται έναντι των πελατών για την απώλεια κρυπτοστοιχείων ή μέσων πρόσβασης σε αυτά από περιστατικό που οφείλεται σε αυτόν, έως την αγοραία αξία τους κατά τη στιγμή της απώλειας (άρθρο 75 παρ. 8).
Όταν οι πελάτες είναι καταναλωτές, οι γενικοί όροι διατυπώνονται στα ελληνικά, με σαφή και εύληπτο τρόπο (άρθρο 2 παρ. 2 ν. 2251/1994). Όροι που διαταράσσουν σημαντικά την ισορροπία σε βάρος του καταναλωτή είναι άκυροι (παρ. 6), ενώ για πελάτες επιχειρήσεις, οι καταχρηστικοί όροι κρίνονται με διαφορετικά κριτήρια.
Τι επιτρέπεται στη διαφήμιση κρυπτοστοιχείων;
Κάθε διαφημιστική ανακοίνωση πρέπει να αναγνωρίζεται ως διαφήμιση και να δίνει ακριβείς, σαφείς και μη παραπλανητικές πληροφορίες (άρθρα 7 και 66 παρ. 2 MiCA). Ο πάροχος δεν παραπλανά τους πελάτες, σκοπίμως ή από αμέλεια, ως προς τα πραγματικά ή αντιληπτά πλεονεκτήματα των κρυπτοστοιχείων. Στην Ελλάδα αρμόδια αρχή είναι η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς.
Όταν η startup προσφέρει δημόσια δικό της κρυπτοστοιχείο, εκτός μαρκών με αναφορά σε περιουσιακά στοιχεία ή μαρκών ηλεκτρονικού χρήματος, ή ζητά την εισαγωγή του προς διαπραγμάτευση, το άρθρο 7 MiCA προσθέτει υποχρεώσεις.
Η ανακοίνωση συνάδει με το λευκό βιβλίο (white paper), δηλαδή το έγγραφο πληροφόρησης για το κρυπτοστοιχείο, αναφέρει ότι αυτό δημοσιεύθηκε και περιλαμβάνει σε εμφανές σημείο δήλωση ότι η ίδια η ανακοίνωση δεν έχει εξεταστεί ή εγκριθεί από αρμόδια αρχή κράτους μέλους. Όπου απαιτείται λευκό βιβλίο, καμία διαφημιστική ανακοίνωση δεν διαδίδεται πριν από τη δημοσίευσή του (άρθρο 7 παρ. 2).
Για τα πρόσωπα με καταστατική έδρα στην Ελλάδα που προβαίνουν σε διαφημιστικές ανακοινώσεις στην Ελλάδα, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς εποπτεύει την εφαρμογή των άρθρων 4 έως 14 MiCA (άρθρο 98 ν. 5193/2025).
Η παράνομη διαφήμιση ή προώθηση κρυπτοστοιχείων προς το επενδυτικό κοινό στην Ελλάδα είναι αυτοτελής λόγος για τα μέτρα του άρθρου 55 ν. 5354/2026. Η διάταξη αναφέρει ρητά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τις υπηρεσίες άμεσων μηνυμάτων και την τηλεφωνική προσέγγιση. Η σύμβαση με κάθε συνεργάτη προβολής ορίζει λοιπόν ποιος εγκρίνει το κείμενο πριν δημοσιευτεί.
Πώς δίνει η startup κρυπτονομίσματα σε εργαζόμενους;
Ο μισθός καταβάλλεται σε χρήμα μέσω τράπεζας, καθώς οι αποδοχές κατατίθενται σε τράπεζα μαζί με τις ασφαλιστικές εισφορές και αποδίδονται στον λογαριασμό του εργαζομένου (άρθρο 153 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου, π.δ. 62/2025). Τα κρυπτονομίσματα δίνονται πέρα από τον μισθό, ως παροχή σε είδος.
Για την αποτίμηση της παροχής, το άρθρο 44 του ν. 5354/2026 πρόσθεσε παράγραφο 6 στο άρθρο 13 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (ν. 4172/2013). Η αγοραία αξία των κρυπτοστοιχείων προσδιορίζεται στην αξία τους σε ευρώ κατά τον χρόνο χορήγησης της παροχής.
Η διάταξη εφαρμόζεται για φορολογικά έτη από 1.1.2027 (παρ. 94 άρθρου 72 ΚΦΕ). Κατά την παρ. 1 του άρθρου 13 ΚΦΕ, οι παροχές σε είδος συνυπολογίζονται στο φορολογητέο εισόδημα του εργαζομένου μόνο για το ποσό που υπερβαίνει τα 300 ευρώ ανά φορολογικό έτος.
Ο χρόνος χορήγησης γίνεται έτσι το κρίσιμο σημείο της συμφωνίας με τον εργαζόμενο. Όταν η παροχή εξαρτάται από προϋποθέσεις, όπως η παραμονή στην εταιρεία για ορισμένο διάστημα, η συμφωνία ορίζει με σαφήνεια πότε ο εργαζόμενος αποκτά τα κρυπτονομίσματα, γιατί από αυτό εξαρτάται η αξία που λαμβάνεται υπόψη.
Αν η παροχή δίνεται χωρίς συμβατική υποχρέωση, ως οικειοθελής παροχή, η επιφύλαξη του εργοδότη γράφεται ρητά, γιατί η επαναλαμβανόμενη χορήγηση μπορεί να δεσμεύσει την εταιρεία.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί μια ΙΚΕ να παρέχει υπηρεσίες κρυπτοστοιχείων;
Όχι, όταν η καταστατική έδρα είναι στην Ελλάδα και η δραστηριότητα υπόκειται σε άδεια κατά τον MiCA. Το άρθρο 97 παρ. 2 του ν. 5193/2025 ορίζει ότι οι πάροχοι υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων αδειοδοτούνται από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς και λειτουργούν ως ανώνυμες εταιρείες.
Μπορεί ο μισθός να καταβάλλεται μόνο σε κρυπτονομίσματα;
Όχι. Οι αποδοχές των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα κατατίθενται σε τράπεζα μαζί με τις ασφαλιστικές εισφορές και αποδίδονται στον λογαριασμό του εργαζομένου (άρθρο 153 π.δ. 62/2025). Τα κρυπτονομίσματα μπορούν να δοθούν πέρα από τον μισθό, ως παροχή σε είδος, με γραπτή συμφωνία που ορίζει πότε ο εργαζόμενος τα αποκτά.
Υποχρεούται σε μέτρα κατά του ξεπλύματος χρήματος η startup που δίνει μόνο συμβουλές για κρυπτοστοιχεία;
Ως πάροχος υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων, όχι. Ο ν. 4557/2018 εξαιρεί την παροχή συμβουλών από τον ορισμό του παρόχου (άρθρο 3 περ. 25). Η παροχή συμβουλών παραμένει όμως υπηρεσία κρυπτοστοιχείων κατά το άρθρο 3 παρ. 1 περ. 16 στοιχ. η MiCA και χρειάζεται άδεια (άρθρο 59). Η εξαίρεση αφορά μόνο τις υποχρεώσεις του ν. 4557/2018.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Νομική μορφή πριν από την επένδυση: Η μετατροπή ή η σύσταση ανώνυμης εταιρείας προγραμματίζεται πριν ή μετά την είσοδο του επενδυτή.
Έλεγχος πορτοφολιών: Ο έλεγχος για μεταφορές άνω των 1.000 EUR προς αυτοφιλοξενούμενες διευθύνσεις μπαίνει στη ροή εγγραφής πελατών πριν από την έναρξη.
Δεδομένα εκτός αλυσίδας: Στοιχεία ταυτοποίησης δεν γράφονται στο κατανεμημένο καθολικό και η εκτίμηση αντικτύπου προηγείται της επεξεργασίας.
Ρήτρα ευθύνης φύλαξης: Ο περιορισμός ευθύνης καλύπτει μόνο περιστατικά που δεν οφείλονται στον πάροχο (άρθρο 75 παρ. 8 MiCA).
Κρυπτονομίσματα σε εργαζόμενους: Ο μισθός μένει σε χρήμα μέσω τράπεζας. Η συμφωνία ορίζει πότε χορηγείται η παροχή σε κρυπτονομίσματα.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 15 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με την ίδρυση και λειτουργία Crypto Startup.