Πώς Αδειοδοτείται Μια Ιδιωτική Κλινική
Σε συντομία:
- Η ίδρυση ιδιωτικής κλινικής απαιτεί δύο διαδοχικές άδειες κατά τον Ν. 4600/2019: άδεια ίδρυσης και, στη συνέχεια, άδεια λειτουργίας, με αρμόδιο τον Περιφερειάρχη.
- Η πρώτη απόφαση είναι ο τύπος της κλινικής (Γενική, Μεικτή ή Ειδική), επειδή καθορίζει τον ελάχιστο αριθμό κλινών και τα υποχρεωτικά τμήματα.
- Κάτοχος της άδειας μπορεί να είναι φυσικό ή νομικό πρόσωπο, οπότε η επιλογή εταιρικής μορφής συνδέεται άμεσα με την αδειοδότηση.
- Το αυτοτελές και ανεξάρτητο κτίριο του άρθρου 8 είναι το συχνότερο σημείο απόρριψης.
- Μετά τον Ν. 5243/2025 επανακαθορίστηκε πότε εξυπηρετεί η Μονάδα Ημερήσιας Νοσηλείας έναντι της πλήρους κλινικής.
Πώς αδειοδοτείται μια ιδιωτική κλινική;
Η ιδιωτική κλινική ορίζεται ως η υγειονομική μονάδα δευτεροβάθμιας περίθαλψης στην οποία παρέχονται υπηρεσίες υγείας και νοσηλείας ασθενών. Η αδειοδότησή της γίνεται σε δύο διακριτά στάδια. Πρώτα εκδίδεται η άδεια ίδρυσης (άρθρο 8 του Ν. 4600/2019) και, αφού ολοκληρωθεί η κατασκευή και ο εξοπλισμός, η άδεια λειτουργίας (άρθρο 13).
Και οι δύο χορηγούνται με απόφαση του οικείου Περιφερειάρχη, ύστερα από γνώμη της Επιτροπής Ιδιωτικών Κλινικών (άρθρο 4), μέσα σε τρίμηνη προθεσμία η καθεμία από την υποβολή της αίτησης. Η τυπική αλληλουχία των ενεργειών είναι η εξής:
- Επιλογή τύπου κλινικής και εξασφάλιση κατάλληλου κτιρίου ή οικοπέδου.
- Υποβολή αίτησης για άδεια ίδρυσης στη Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας της οικείας Περιφέρειας, με τα κτιριολογικά και πολεοδομικά δικαιολογητικά.
- Χορήγηση άδειας ίδρυσης μετά από γνώμη της Επιτροπής, εντός τριμήνου.
- Ανέγερση ή διαμόρφωση, προμήθεια εξοπλισμού και στελέχωση.
- Υποβολή αίτησης για άδεια λειτουργίας, με ορισμό Επιστημονικού Διευθυντή και επιστημονικά υπευθύνων.
- Χορήγηση άδειας λειτουργίας και έναρξη.
Η σειρά είναι δεσμευτική και χρονικά κρίσιμη. Κατά το άρθρο 6 παρ. 2, η άδεια ίδρυσης καθίσταται αυτοδίκαια άκυρη αν, μέσα σε τετραετία από την έκδοσή της (με δυνατότητα παράτασης για δύο ακόμη έτη με απόφαση του Περιφερειάρχη), δεν εκδοθεί η άδεια λειτουργίας. Η παράλειψη τήρησης αυτού του χρονικού ορίου ακυρώνει το σύνολο της επένδυσης στο στάδιο της ίδρυσης, ανεξάρτητα από το ύψος των δαπανών που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί.
Γενική, Μεικτή ή Ειδική κλινική: ποιον τύπο επιλέγει ο ιδρυτής;
Η επιλογή τύπου καθορίζει τον ελάχιστο αριθμό κλινών και τα υποχρεωτικά τμήματα, οπότε λαμβάνεται πριν από κάθε κτιριολογικό σχεδιασμό. Γενική θεωρείται η κλινική με τουλάχιστον παθολογικό τμήμα και τμήμα γενικής χειρουργικής. Μεικτή είναι εκείνη με τμήματα νοσηλείας περισσότερων από δύο ειδικοτήτων του παθολογικού ή χειρουργικού τομέα. Ειδική είναι η κλινική μίας μόνο ειδικότητας.
| Τύπος κλινικής | Ελάχιστος αριθμός κλινών | Υποχρεωτικά τμήματα |
|---|---|---|
| Γενική | 40 | Παθολογικό και Γενικής Χειρουργικής (10 κλίνες έκαστο), λοιπές ειδικότητες 5 κλίνες |
| Μεικτή | 30 | Παθολογικό ή Γενικής Χειρουργικής (10 κλίνες) και τμήματα περισσότερων από δύο ειδικοτήτων (5 κλίνες έκαστο) |
| Ειδική | 30 | Μία ειδικότητα |
Για ορισμένες ειδικότητες ο νόμος ορίζει ελάχιστο μίας κλίνης, όπως στη ρευματολογία, τη δερματολογία-αφροδισιολογία, την ενδοκρινολογία και την αλλεργιολογία. Στον αντίποδα, ο μέγιστος αριθμός κλινών ανά τμήμα ειδικότητας δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 40 (άρθρο 37), ενώ οι ψυχιατρικές κλινικές δεν επιτρέπεται να ξεπερνούν τις 150 κλίνες συνολικά.
Η δυναμικότητα προκύπτει από το σύνολο των κλινών νοσηλείας, απομόνωσης και ειδικών μονάδων. Η απόφαση για τον τύπο δεσμεύει συνεπώς το μέγεθος του κτιρίου, τη σύνθεση του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού και το ύψος της αρχικής επένδυσης. Για το λόγο αυτό, αυτό λαμβάνεται με κριτήριο το επιχειρηματικό μοντέλο και όχι αντίστροφα.
Φυσικό ή νομικό πρόσωπο: ποιος κατέχει την άδεια;
Άδεια ίδρυσης και λειτουργίας ιδιωτικής κλινικής χορηγείται σε φυσικά ή σε νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου. Στο ίδιο πρόσωπο μπορούν να χορηγηθούν περισσότερες από μία άδειες για διαφορετικές κλινικές. Η επιλογή νομικού προσώπου ως φορέα συνδέει την αδειοδότηση με τη συνολική εταιρική και φορολογική στρατηγική της επένδυσης.
Η κλινική ως φορέας διαφέρει νομικά από την ιατρική εταιρεία, η οποία λειτουργεί ιδιωτικό φορέα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (Π.Φ.Υ.) και δεν παρέχει νοσηλεία με διανυκτέρευση. Όταν φορέας της κλινικής είναι κεφαλαιουχική εταιρεία, η επιλογή εταιρικής μορφής καθορίζει την ευθύνη των μετόχων ή εταίρων, τη μεταβιβασιμότητα των συμμετοχών και τη δυνατότητα εισόδου επενδυτή.
Σε επενδύσεις υγείας με σταδιακή είσοδο κεφαλαίων, η ΙΚΕ επιλέγεται συχνά για την ευελιξία στη διάρθρωση των εισφορών, ενώ η ανώνυμη εταιρεία προτιμάται όταν προβλέπεται μεγάλος κύκλος μετόχων ή μελλοντική προσέλκυση θεσμικών επενδυτών. Καμία επιλογή δεν ισχύει ως γενικός κανόνας, καθώς η σωστή μορφή αποτελεί στρατηγική επιλογή που εξαρτάται από τον αριθμό των ιδρυτών, την προβλεπόμενη μερισματική πολιτική και τη χρηματοδοτική δομή του έργου.
Γιατί το αυτοτελές και ανεξάρτητο κτίριο κρίνει την έγκριση;
Το άρθρο 8 απαιτεί η κλινική να λειτουργεί σε αυτοτελές και ανεξάρτητο κτίριο, του οποίου όλοι οι χώροι έχουν ως αποκλειστική χρήση την παροχή υπηρεσιών υγείας. Το κτίριο πρέπει να ανταποκρίνεται στις κτιριακές και πολεοδομικές προδιαγραφές για την έκδοση οικοδομικής άδειας. Η προϋπόθεση αυτή ελέγχεται πριν από κάθε άλλη και αποτελεί προαπαιτούμενο της άδειας ίδρυσης.
Η εμπειρία από υποθέσεις αδειοδότησης δείχνει ότι η συχνότερη αιτία απόρριψης ή καθυστέρησης δεν είναι ο εξοπλισμός ή η στελέχωση, αλλά η αδυναμία του κτιρίου να κριθεί αυτοτελές. Όταν στο ίδιο κτίριο αναπτύσσονται και άλλες χρήσεις που δεν εξυπηρετούν την κλινική, η προϋπόθεση παύει να συντρέχει.
Ο νόμος επιτρέπει περιορισμένες εξαιρέσεις, όπως χώρους εστίασης, καταστήματα χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων ή ανθοπωλεία, εφόσον προορίζονται για την εξυπηρέτηση ασθενών, προσωπικού και επισκεπτών και δεν θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλειά τους.
Ως συγκρότημα κτιρίων νοείται και η σύνδεση δύο ή περισσότερων κτιρίων σε όμορα οικόπεδα, εφόσον διασφαλίζεται η λειτουργική ενότητα και η ασφαλής διέλευση. Ο ακριβής χαρακτηρισμός ενός κτιρίου ως αυτοτελούς, ιδίως σε περιπτώσεις οριζόντιας ιδιοκτησίας ή προϋπάρχουσας μικτής χρήσης, διαφοροποιείται κατά περίπτωση και καθορίζει αν η αίτηση θα προχωρήσει.
Ιδιωτική κλινική ή Μονάδα Ημερήσιας Νοσηλείας: πότε επιλέγεται καθεμία;
Η Μονάδα Ημερήσιας Νοσηλείας (Μ.Η.Ν.) καλύπτει περιστατικά που δεν απαιτούν διανυκτέρευση, με εξιτήριο την ίδια ημέρα. Επιλέγεται όταν το αντικείμενο περιορίζεται σε επεμβάσεις ή πράξεις ημερήσιας νοσηλείας, ενώ η πλήρης κλινική απαιτείται για νοσηλεία με διανυκτέρευση και βαρύτερες επεμβάσεις. Η διάκριση καθορίζει διαφορετικό αδειοδοτικό βάρος και διαφορετικό κόστος επένδυσης.
Ο Ν. 5243/2025 επικαιροποίησε το πλαίσιο των Μ.Η.Ν. και των ιδιωτικών κλινικών. Με βάση τη νέα ρύθμιση, η Μ.Η.Ν. λειτουργεί είτε ως αυτοτελής μονάδα είτε ως τμήμα ιδιωτικής κλινικής. Οι αυτοτελείς Μ.Η.Ν. στις οποίες εκτελούνται πράξεις μόνο με τοπική αναισθησία εντάσσονται στους φορείς Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, ενώ οι Μ.Η.Ν. που αναπτύσσονται ως τμήματα προϋποθέτουν γενική κλινική με παθολογικό, καρδιολογικό και χειρουργικό τμήμα.
| Κριτήριο | Ιδιωτική Κλινική | Μονάδα Ημερήσιας Νοσηλείας |
|---|---|---|
| Διανυκτέρευση ασθενούς | Ναι | Όχι, αυθημερόν εξιτήριο |
| Νομικό καθεστώς | Δευτεροβάθμια περίθαλψη, Ν. 4600/2019 | Π.Φ.Υ. ως αυτοτελής ή τμήμα κλινικής |
| Εύρος επεμβάσεων | Πλήρες | Περιορισμένο, αυτοτελής με τοπική αναισθησία |
| Αδειοδοτικό βάρος | Άδεια ίδρυσης και λειτουργίας | Ελαφρύτερο, ανάλογα με τη μορφή |
Η επιλογή μεταξύ των δύο σχημάτων είναι πλέον στρατηγική – επιχειρηματική απόφαση και όχι μόνο ζήτημα μεγέθους.
Ένας επενδυτής που σχεδιάζει συγκεκριμένο εύρος επεμβάσεων μπορεί να ξεκινήσει με αυτοτελή Μ.Η.Ν. και χαμηλότερο αδειοδοτικό κόστος, διατηρώντας τη δυνατότητα ένταξης σε κλινική σε επόμενη φάση.
Η σωστή αλληλουχία εξαρτάται από το ιατρικό αντικείμενο, τον χρονικό ορίζοντα και τις απαιτήσεις χρηματοδότησης του έργου.
Ποιος αναλαμβάνει τη διοικητική και επιστημονική διεύθυνση;
Τη διοικητική ευθύνη φέρει το πρόσωπο στο όνομα του οποίου εκδίδεται η άδεια ή, σε περίπτωση νομικού προσώπου, ο νόμιμος εκπρόσωπός του ή άλλο πρόσωπο που ορίζει ο κάτοχος της άδειας (άρθρο 24). Την επιστημονική ευθύνη φέρει ιατρός Επιστημονικός Διευθυντής, ο οποίος ορίζεται σε μία μόνο ιδιωτική κλινική, ενώ κάθε τμήμα έχει τον δικό του επιστημονικά υπεύθυνο ιατρό.
Ο ορισμός του Επιστημονικού Διευθυντή και των επιστημονικά υπευθύνων αποτελεί προαπαιτούμενο της άδειας λειτουργίας. Στην απόφαση χορήγησης της άδειας αναγράφονται όλα τα τμήματα, ο συνολικός αριθμός κλινών, η κατανομή τους ανά τμήμα και θάλαμο, καθώς και οι επιστημονικά υπεύθυνοι.
Όλοι οι επιστημονικά υπεύθυνοι ιατροί συμμετέχουν σε Επιστημονική Επιτροπή αρμόδια για την εφαρμογή του κανονισμού ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων, με πρόεδρο κατά προτεραιότητα ιατρό λοιμωξιολόγο.
Ο διαχωρισμός διοικητικής και επιστημονικής ευθύνης έχει πρακτική σημασία όταν ο φορέας είναι εταιρεία με μη ιατρούς μετόχους. Στην περίπτωση αυτή η διοικητική διεύθυνση μπορεί να ασκείται από τον νόμιμο εκπρόσωπο, ενώ η επιστημονική ανατίθεται υποχρεωτικά σε ιατρό με την κατάλληλη ιδιότητα, ζήτημα που ρυθμίζεται με ειδική συμβατική πρόβλεψη ως προς τις αρμοδιότητες, την ευθύνη και τη σχέση απασχόλησης.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο διαρκεί η άδεια ίδρυσης;
Η άδεια ίδρυσης ισχύει για τετραετία από την έκδοσή της και μπορεί να παραταθεί για δύο ακόμη έτη με απόφαση του Περιφερειάρχη. Αν μέσα στο διάστημα αυτό δεν εκδοθεί η άδεια λειτουργίας, η άδεια ίδρυσης καθίσταται αυτοδίκαια άκυρη κατά το άρθρο 6 παρ. 2. Το ίδιο ισχύει αν ο κάτοχος παραιτηθεί εγγράφως.
Μπορεί η κλινική να ονομαστεί ιδιωτικό νοσοκομείο;
Σε κάθε επωνυμία ή διακριτικό τίτλο προτάσσεται ο όρος ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ και απαγορεύεται ο όρος ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ, πλην του όρου Private Hospital εκτός ελληνικής επικράτειας. Κατ’ εξαίρεση επιτρέπεται ο όρος ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ, εφόσον η κλινική διαθέτει τουλάχιστον διακόσιες κλίνες, Παθολογικό και Χειρουργικό Τομέα και Μονάδα Εντατικής Θεραπείας.
Ποιος εγκρίνει την άδεια και πώς προσβάλλεται η απόρριψη;
Αρμόδιος είναι ο οικείος Περιφερειάρχης, ο οποίος αποφασίζει ύστερα από γνώμη της Επιτροπής Ιδιωτικών Κλινικών. Όποιος έχει έννομο συμφέρον μπορεί να προσφύγει ενώπιον της Επιτροπής κατά πράξεων ή παραλείψεων του Περιφερειάρχη, μέσα σε προθεσμία είκοσι ημερών από την κοινοποίηση. Οι αποφάσεις της Επιτροπής είναι δεσμευτικές για τον Περιφερειάρχη.
Απαιτείται έλεγχος καταλληλότητας του οικοπέδου πριν την ανέγερση;
Η άδεια ίδρυσης ζητείται πριν από την ανέγερση, την αγορά, τη μίσθωση ή τη χρησιμοποίηση κτιρίου, ώστε να ελεγχθεί η συμβατότητα του χώρου με τις κτιριολογικές και πολεοδομικές απαιτήσεις. Ο έγκαιρος έλεγχος της καταλληλότητας του οικοπέδου ή του κτιρίου αποτρέπει δαπάνες σε ακίνητο που δεν μπορεί να καλύψει την προϋπόθεση του αυτοτελούς κτιρίου.
Πρακτικές επισημάνσεις
Ο τύπος προηγείται του κτιρίου: η απόφαση Γενική, Μεικτή ή Ειδική καθορίζει ελάχιστες κλίνες και τμήματα, οπότε λαμβάνεται πριν τον κτιριακό σχεδιασμό και όχι αφού έχει επιλεγεί το ακίνητο.
Η τετραετία τρέχει από την άδεια ίδρυσης: η μη έκδοση άδειας λειτουργίας εντός τετραετίας, με δυνατότητα διετούς παράτασης, ακυρώνει αυτοδίκαια την άδεια ίδρυσης και την επένδυση που έχει προηγηθεί.
Το αυτοτελές κτίριο ελέγχεται πρώτο: η συστέγαση με χρήσεις που δεν εξυπηρετούν την κλινική αναιρεί την προϋπόθεση του άρθρου 8 και αποτελεί τη συχνότερη αιτία απόρριψης.
Η εταιρική μορφή του φορέα είναι μέρος του σχεδιασμού: η επιλογή μεταξύ ΙΚΕ και ανώνυμης εταιρείας επηρεάζει ευθύνη, μεταβιβασιμότητα και είσοδο επενδυτή και αποφασίζεται μαζί με το αδειοδοτικό σχήμα.
Η Μονάδα Ημερήσιας Νοσηλείας ως ενδιάμεσο βήμα: μετά τον Ν. 5243/2025 η αυτοτελής Μ.Η.Ν. μπορεί να αποτελέσει χαμηλότερου κόστους αφετηρία, με δυνατότητα ένταξης σε κλινική σε επόμενη φάση.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με την ίδρυση και λειτουργία των ιδιωτικών κλινικών.