Η Συγγνωστή Πλάνη Του Εργοδότη Στη Καταβολή Αποζημίωσης Απόλυσης
Εν συντομία:
- Η ελλιπής καταβολή της αποζημίωσης απόλυσης καθιστά κατ’ αρχήν άκυρη την καταγγελία και γεννά υποχρέωση καταβολής μισθών υπερημερίας για όλο το διάστημα μέχρι την άρση της υπερημερίας.
- Η συγγνωστή πλάνη είναι ένσταση του εργοδότη. Όταν γίνεται δεκτή, η απόλυση παραμένει έγκυρη και δεν οφείλονται μισθοί υπερημερίας, παρά μόνο η συμπλήρωση του ελλείποντος ποσού.
- Το άρθρο 66 παρ. 5 του ν. 4808/2021 κωδικοποίησε τη νομολογιακή αρχή για την ελλιπή καταβολή λόγω προφανούς σφάλματος ή εύλογης αμφιβολίας ως προς τη βάση υπολογισμού.
- Οι τόκοι υπερημερίας επί της διαφοράς κρίνονται χωριστά, με κριτήριο την υπαιτιότητα. Για οργανωμένη επιχείρηση με λογιστική και νομική υποστήριξη το μέτρο της απαιτούμενης επιμέλειας είναι υψηλό.
Πότε η ελλιπής αποζημίωση κάνει άκυρη την απόλυση;
Η καταβολή ολόκληρης της νόμιμης αποζημίωσης αποτελεί όρο εγκυρότητας της απόλυσης. Όταν ο εργοδότης καταβάλλει λιγότερα, η καταγγελία είναι κατ’ αρχήν άκυρη και ο εργαζόμενος μπορεί, εμμένοντας στη σύμβαση, να αξιώσει μισθούς υπερημερίας για όλο το διάστημα μέχρι την άρση της υπερημερίας. Εναλλακτικά, μπορεί να παραιτηθεί από την ακυρότητα και να ζητήσει μόνο τη συμπλήρωση της αποζημίωσης.
Η προϋπόθεση της πλήρους καταβολής προκύπτει από το άρθρο 5 παρ. 3 του ν. 3198/1955, ρύθμιση που έχει πλέον ενταχθεί στον Κώδικα Εργατικού Δικαίου (ΠΔ 62/2025). Η ελλιπής καταβολή είναι ένας από τους λόγους ακυρότητας της καταγγελίας, μαζι με ζητήματα όπως η έλλειψη σπουδαίου λόγου στις συμβάσεις ορισμένου χρόνου.
Στην πρώτη επιλογή, ο εργοδότης που αρνείται να αποδεχθεί την εργασία του μισθωτού καθίσταται υπερήμερος δανειστής και οφείλει τις αποδοχές υπερημερίας κατά το άρθρο 656 ΑΚ, ακόμη και για χρόνο μετά την άσκηση της αγωγής, μέχρι να αρθεί η υπερημερία.
Η ήδη καταβληθείσα, ελλιπής αποζημίωση συμψηφίζεται με τις οφειλόμενες αποδοχές. Επειδή το διάστημα αυτό μπορεί να εκτείνεται σε έτη, η οικονομική συνέπεια είναι κατά κανόνα πολλαπλάσια της αρχικής διαφοράς.
Στην πρόσφατη ΑΠ 588/2025 ο εργοδότης κατέβαλε αποζημίωση 3.376,80 ευρώ ενώ η νόμιμη ανερχόταν σε 11.002,95 ευρώ. Το δικαστήριο έκρινε ότι, λόγω ελλιπούς καταβολή,ς η καταγγελία ήταν άκυρη και επιδίκασε μισθούς υπερημερίας. Το ζήτημα αφορά την ελλιπή καταβολή, όχι τις περιπτώσεις όπου δεν οφείλεται καθόλου αποζημίωση, οι οποίες κρίνονται με χωριστές, ειδικές προϋποθέσεις.
Πότε συντρέχει συγγνωστή πλάνη του εργοδότη;
Συγγνωστή πλάνη (δικαιολογημένη, μη υπαίτια πλάνη) συντρέχει όταν ο εργοδότης, παρά την επιμέλεια που θα επεδείκνυε κάθε συνετός και ευσυνείδητος επαγγελματίας με ανάλογες γνώσεις και ικανότητες, δεν μπόρεσε να διαγνώσει την υποχρέωση καταβολής ή το ακριβές ύψος της αποζημίωσης. Αν η ελλιπής καταβολή αποδίδεται σε τέτοιο καλόπιστο λάθος και όχι σε κακοβουλία, η καταγγελία δεν ακυρώνεται.
Η αρχή θεμελιώνεται στο άρθρο 288 ΑΚ, κατά το οποίο ο οφειλέτης εκπληρώνει την παροχή όπως απαιτεί η καλή πίστη. Δεν επέρχεται ακυρότητα της καταγγελίας όταν η μη καταβολή ολόκληρης της αποζημίωσης δικαιολογείται κατά την καλή πίστη, αποδιδόμενη όχι σε κακοβουλία αλλά σε εύλογη αμφιβολία, σε συγγνωστή πλάνη ή σε παραδρομή ως προς το ακριβές ποσό.
Η εύλογη αμφιβολία δεν περιορίζεται στην ερμηνεία των διατάξεων, αλλά καλύπτει όλο το φάσμα της υπόθεσης, νομικό και πραγματικό, όπως δέχθηκε η ΑΠ 229/2021.
Ο ισχυρισμός αυτός θεμελιώνει ένσταση του εργοδότη κατά της αγωγής του μισθωτού. Το βάρος επίκλησης και απόδειξης το φέρει ο εργοδότης, ο οποίος οφείλει να παραθέσει τα συγκεκριμένα περιστατικά που δικαιολογούν το λάθος.
Η ένσταση πρέπει να είναι ορισμένη. Ο ισχυρισμός ότι η έλλειψη οφείλεται σε πλάνη ως προς το αληθές ύψος του οφειλόμενου ποσού κρίθηκε επαρκώς ορισμένος στην ΑΠ 985/2011, εφόσον παρατίθενται οι περιστάσεις που τον στηρίζουν.
Πώς ρυθμίζει το άρθρο 66 παρ. 5 ν. 4808/2021 την ελλιπή αποζημίωση;
Το άρθρο 66 παρ. 5 του ν. 4808/2021 κωδικοποίησε τη νομολογιακή αρχή. Όταν το ποσό της αποζημίωσης υπολείπεται της νόμιμης λόγω προφανούς σφάλματος ή εύλογης αμφιβολίας ως προς τη βάση υπολογισμού της, δεν αναγνωρίζεται η ακυρότητα της καταγγελίας, αλλά διατάσσεται η συμπλήρωση της αποζημίωσης. Η ρύθμιση έχει ενταχθεί στον Κώδικα Εργατικού Δικαίου (ΠΔ 62/2025).
Η ίδια διάταξη ρυθμίζει και μια δεύτερη περίπτωση. Όταν κατά την καταγγελία δεν τηρήθηκαν οι λοιπές τυπικές προϋποθέσεις του άρθρου 5 παρ. 3 του ν. 3198/1955, με εξαίρεση την ίδια την καταβολή της αποζημίωσης, το κύρος της καταγγελίας ισχυροποιείται εφόσον ο εργοδότης καλύψει την τυπική παράλειψη εντός ενός μηνός από την επίδοση της αγωγής ή από την υποβολή αιτήματος επίλυσης εργατικής διαφοράς.
Η νομοθετική ρύθμιση είναι στενότερη από το νομολογιακό δόγμα. Ο νόμος αναφέρεται ρητά σε σφάλμα ή αμφιβολία ως προς τη βάση υπολογισμού, δηλαδή στον τρόπο και στα μεγέθη με τα οποία υπολογίζεται το ποσό.
Το ευρύτερο νομολογιακό δόγμα της συγγνωστής πλάνης, που στηρίζεται στο άρθρο 288 ΑΚ, καταλαμβάνει και την περίπτωση όπου ο εργοδότης πίστευε καλόπιστα ότι δεν υπείχε καθόλου υποχρέωση καταβολής. Οι δύο βάσεις λειτουργούν παράλληλα, με τη νομολογιακή να διατηρεί ευρύτερο πεδίο εφαρμογής.
Γλιτώνει ο εργοδότης τους τόκους υπερημερίας;
Η συγγνωστή πλάνη διασώζει κυρίως το κύρος της απόλυσης, άρα αποτρέπει τους μισθούς υπερημερίας, που αποτελούν τη βαρύτερη συνέπεια. Δεν εξαλείφει όμως την οφειλή. Το ελλείπον ποσό οφείλεται πάντα ως συμπλήρωση. Το αν συντρέχουν τόκοι υπερημερίας επί του ποσού αυτού κρίνεται χωριστά, με κριτήριο την υπαιτιότητα του εργοδότη.
Οι δύο έννοιες της υπερημερίας πρέπει να διακρίνοντα:
- Οι μισθοί υπερημερίας οφείλονται επειδή ο εργοδότης, μετά την άκυρη απόλυση, αρνείται να αποδεχθεί την εργασία και καθίσταται υπερήμερος δανειστής (άρθρο 656 ΑΚ).
- Οι τόκοι υπερημερίας οφείλονται επειδή ο εργοδότης καθυστερεί μια χρηματική οφειλή και καθίσταται υπερήμερος οφειλέτης (άρθρο 345 ΑΚ).
Η επιτυχής ένσταση συγγνωστής πλάνης αφορά ευθέως την πρώτη συνέπεια, αφού διατηρεί έγκυρη την απόλυση.
Ως προς τους τόκους, η υπερημερία του οφειλέτη προϋποθέτει υπαιτιότητα. Κατά το άρθρο 342 ΑΚ ο οφειλέτης δεν καθίσταται υπερήμερος αν η καθυστέρηση οφείλεται σε γεγονός για το οποίο δεν φέρει ευθύνη.
Η κρίση αυτή ταυτίζεται με την κρίση της συγγνωστής πλάνης. Όταν λοιπόν το αρχικό λάθος ήταν γνήσια συγγνωστό, ο εργοδότης δεν βαρύνεται με τόκους για το διάστημα της δικαιολογημένης άγνοιας.
Η προστασία δεν είναι απεριόριστη. Από τη στιγμή που ο εργαζόμενος οχλεί ή ασκεί αγωγή, το ακριβές οφειλόμενο ποσό γίνεται γνωστό. Κάθε περαιτέρω καθυστέρηση της συμπλήρωσης παύει να είναι δικαιολογημένη και οι τόκοι τρέχουν επί της διαφοράς από το σημείο αυτό.
Η εμπειρία από υποθέσεις ελλιπούς καταβολής δείχνει ότι κρίσιμο δεν είναι μόνο αν το αρχικό λάθος ήταν συγγνωστό, αλλά και πόσο γρήγορα καλύφθηκε η διαφορά μόλις επισημάνθηκε.
Οι τρεις τυπικές εκβάσεις συνοψίζονται ως εξής:
| Σενάριο | Κύρος καταγγελίας | Μισθοί υπερημερίας | Τι οφείλεται επιπλέον |
|---|---|---|---|
| Πλήρης καταβολή | Έγκυρη | Δεν οφείλονται | Τίποτα |
| Ελλιπής καταβολή, ένσταση δεκτή | Έγκυρη | Δεν οφείλονται | Συμπλήρωση της διαφοράς, με τόκους από την όχληση |
| Ελλιπής καταβολή, ένσταση απορριφθείσα | Άκυρη | Οφείλονται έως την άρση της υπερημερίας | Το αρχικό ελλείπον ποσό |
Πότε απορρίπτεται η ένσταση συγγνωστής πλάνης;
Η ένσταση απορρίπτεται όταν το λάθος μπορούσε να αποφευχθεί. Για οργανωμένη επιχείρηση με λογιστική και νομική υποστήριξη το μέτρο της απαιτούμενης επιμέλειας είναι υψηλό. Ο λανθασμένος υπολογισμός πάνω σε δεδομένα που ήταν εξαρχής σαφή, όπως η ιδιότητα του εργαζομένου ή η εφαρμοστέα συλλογική σύμβαση, δεν συνιστά συγγνωστό λάθος.
Το κριτήριο της αντικειμενικής επιμέλειας λαμβάνει υπόψη τις πνευματικές και επαγγελματικές ικανότητες του συγκεκριμένου εργοδότη. Όσο πιο οργανωμένη είναι η επιχείρηση, τόσο δυσκολότερα δικαιολογείται η άγνοια του οφειλόμενου ποσού.
Στην ΑΠ 588/2025 η ιδιότητα της εργαζομένης ως υπαλλήλου προέκυπτε ρητά τόσο από τη σύμβαση όσο και από το έντυπο της καταγγελίας. Ο ισχυρισμός ότι η μειωμένη αποζημίωση καταβλήθηκε από συγγνωστή πλάνη, με την εκδοχή ότι επρόκειτο για εργάτρια, κρίθηκε αλυσιτελής και η καταγγελία άκυρη.
Αντίθετα, η ένσταση έγινε δεκτή στην ΑΠ 311/2010, όπου ο εργοδότης υπολόγισε την αποζημίωση με βάση τις πράγματι καταβαλλόμενες αποδοχές και όχι με βάση άλλη κλαδική σύμβαση που κατά τον μισθωτό ήταν εφαρμοστέα.
Η γνήσια αμφιβολία ως προς την εφαρμοστέα βάση υπολογισμού θεωρήθηκε δικαιολογημένη κατά την καλή πίστη, οπότε δεν επιδικάστηκαν μισθοί υπερημερίας. Στην ΑΠ 229/2021, αντίστροφα, η ίδια ένσταση απορρίφθηκε γιατί δεν προέκυπτε δικαιολογημένη αμφιβολία ως προς το ύψος της αποζημίωσης.
Συχνές ερωτήσεις
Τι σημαίνει συγγνωστή πλάνη στην αποζημίωση απόλυσης;
Συγγνωστή πλάνη είναι το δικαιολογημένο, μη υπαίτιο λάθος του εργοδότη ως προς την υποχρέωση ή το ύψος της αποζημίωσης. Συντρέχει όταν, παρά την επιμέλεια που θα επεδείκνυε κάθε συνετός επαγγελματίας, ο εργοδότης δεν μπόρεσε να διαγνώσει το σωστό ποσό. Λειτουργεί ως ένσταση που, αν γίνει δεκτή, διατηρεί έγκυρη την απόλυση παρά την ελλιπή καταβολή.
Αν καταβλήθηκε λιγότερη αποζημίωση από λάθος, είναι άκυρη η απόλυση;
Κατ’ αρχήν ναι. Η ελλιπής καταβολή καθιστά άκυρη την καταγγελία. Η ακυρότητα αίρεται μόνο αν ο εργοδότης αποδείξει συγγνωστή πλάνη ή εύλογη αμφιβολία ως προς τη βάση υπολογισμού, οπότε διατάσσεται απλώς η συμπλήρωση. Χωρίς τέτοια δικαιολόγηση, ο εργαζόμενος δικαιούται μισθούς υπερημερίας.
Γλιτώνει ο εργοδότης τους τόκους υπερημερίας με τη συγγνωστή πλάνη;
Η συγγνωστή πλάνη αποτρέπει κυρίως τους μισθούς υπερημερίας, διατηρώντας έγκυρη την απόλυση. Οι τόκοι υπερημερίας επί της διαφοράς κρίνονται χωριστά, με βάση την υπαιτιότητα (άρθρο 342 ΑΚ). Για το διάστημα της δικαιολογημένης άγνοιας δεν οφείλονται τόκοι, τρέχουν όμως από τη στιγμή που ο εργαζόμενος οχλεί ή ασκεί αγωγή και το ποσό γίνεται γνωστό.
Ποιος έχει το βάρος απόδειξης της συγγνωστής πλάνης;
Το βάρος επίκλησης και απόδειξης το φέρει ο εργοδότης, ο οποίος προβάλλει τη συγγνωστή πλάνη ως ένσταση. Οφείλει να παραθέσει τα συγκεκριμένα περιστατικά που δικαιολογούν το λάθος, ώστε η ένσταση να είναι ορισμένη. Γενικός ισχυρισμός καλής πίστης, χωρίς αναφορά στις συγκεκριμένες περιστάσεις, απορρίπτεται.
Ισχύει η συγγνωστή πλάνη για επιχείρηση με λογιστή και νομικό σύμβουλο;
Δυσκολότερα. Το κριτήριο της αντικειμενικής επιμέλειας λαμβάνει υπόψη τις επαγγελματικές ικανότητες του εργοδότη. Όσο πιο οργανωμένη η επιχείρηση, τόσο υψηλότερο το απαιτούμενο μέτρο επιμέλειας. Λάθος σε σαφή δεδομένα, όπως η ιδιότητα υπαλλήλου ή εργάτη, δύσκολα θεωρείται συγγνωστό. Η ένσταση ευδοκιμεί κυρίως σε γνήσια νομική ή πραγματική αμφιβολία.
Πρακτικές επισημάνσεις
Πλήρης καταβολή κατά την απόλυση: Η ασφαλέστερη θέση είναι η καταβολή ολόκληρης της υπολογισμένης αποζημίωσης ταυτόχρονα με την επίδοση της καταγγελίας. Η συγγνωστή πλάνη είναι εκ των υστέρων άμυνα με αβέβαιη έκβαση, όχι εργαλείο σχεδιασμού.
Καταβολή της υψηλότερης σε αμφιβολία: Όταν η βάση υπολογισμού είναι γνήσια αμφίβολη, για παράδειγμα ως προς την εφαρμοστέα συλλογική σύμβαση ή τα συνυπολογιζόμενα επιδόματα, η καταβολή του υψηλότερου εύλογου ποσού αποτρέπει την ακυρότητα και τους μισθούς υπερημερίας.
Τεκμηρίωση της αμφιβολίας κατά τον χρόνο της καταβολής: Η μεταγενέστερη ένσταση συγγνωστής πλάνης στηρίζεται σε περιστατικά που πρέπει να προϋπάρχουν. Η καταγραφή του σκεπτικού του υπολογισμού και των αμφισβητούμενων σημείων ενισχύει τη μελλοντική επίκληση της καλής πίστης.
Άμεση συμπλήρωση μετά την όχληση: Μόλις ο εργαζόμενος επισημάνει τη διαφορά, η άμεση συμπλήρωση περιορίζει την επιβάρυνση με τόκους υπερημερίας, ανεξάρτητα από το αν το αρχικό λάθος ήταν συγγνωστό.
Ορισμένο της ένστασης: Η ένσταση οφείλει να παραθέτει τα συγκεκριμένα περιστατικά και τις προσωπικές περιστάσεις που στηρίζουν το συγγνωστό του λάθους. Αόριστη επίκληση της καλής πίστης απορρίπτεται ως απαράδεκτη.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα συγγνωστής πλάνης στην αποζημίωση απόλυσης.