Πότε Μπορεί η Γενική Συνέλευση να Ανακαλέσει Δική της Απόφαση;
Σε συντομία:
- Ανάκληση απόφασης γενικής συνέλευσης σημαίνει ότι η ίδια η συνέλευση ανατρέπει προηγούμενη, νόμιμη αλλά πλέον ανεπιθύμητη, δική της απόφαση με νέα.
- Διαφέρει από την ακύρωση ή προσβολή, που είναι δικαστικός έλεγχος ελαττωματικής απόφασης, κατά τα άρθρα 137 έως 139 του νόμου 4548/2018.
- Η ευχέρεια ανάκλησης κάμπτεται όταν η απόφαση έχει εκτελεστεί ή έχουν γεννηθεί δικαιώματα μετόχων ή τρίτων.
- Απόφαση αύξησης μετοχικού κεφαλαίου ανακαλείται όσο δεν έχει πιστοποιηθεί η καταβολή, εντός της προθεσμίας του άρθρου 20.
- Απόφαση διανομής μερίσματος δεσμεύει για την κλειόμενη χρήση μετά την έγκριση του ισολογισμού, με επιφυλάξεις.
Ανάκληση ή ακύρωση απόφασης ΓΣ: ποιον δρόμο επιλέγει η εταιρεία;
Η ανάκληση και η ακύρωση είναι δύο διαφορετικοί δρόμοι. Ανάκληση σημαίνει ότι η ίδια η γενική συνέλευση λαμβάνει νέα απόφαση που ανατρέπει προηγούμενη, όταν αυτή ήταν νόμιμη αλλά δεν εξυπηρετεί πλέον την εταιρεία. Ακύρωση ή προσβολή σημαίνει δικαστικό έλεγχο μιας ελαττωματικής απόφασης, ύστερα από αίτημα μετόχου ή τρίτου. Η επιλογή κρίνεται από το αν η απόφαση πάσχει νομικά ή απλώς δεν εξυπηρετεί.
Η διάκριση καθορίζει ποιο όργανο ενεργεί, ποια νομική βάση εφαρμόζεται και, κυρίως, ποια προθεσμία τρέχει. Η ανάκληση στηρίζεται στην κυριαρχία της συνέλευσης ως ανώτατου οργάνου και δεν υπόκειται σε αποκλειστική δικαστική προθεσμία. Η ακύρωση προϋποθέτει ελάττωμα της απόφασης και ασκείται μέσα σε σύντομες, ανατρεπτικές προθεσμίες ενώπιον του δικαστηρίου.
| Κριτήριο | Ανάκληση | Ακύρωση / Προσβολή |
|---|---|---|
| Φύση πράξης | Νέα εταιρική απόφαση | Δικαστική κρίση |
| Ποιος ενεργεί | Η ίδια η γενική συνέλευση | Μέτοχος ή τρίτος με έννομο συμφέρον |
| Νομική βάση | Κυριαρχία ΓΣ (άρθρο 116) | Άρθρα 137 έως 139 |
| Προϋπόθεση | Νόμιμη αλλά ανεπιθύμητη απόφαση | Παράνομη ή ελαττωματική απόφαση |
| Χρονικός περιορισμός | Όσο δεν εξαντλήθηκε και δεν θίγει δικαιώματα τρίτων | Αυστηρή ανατρεπτική προθεσμία |
| Αποτέλεσμα | Ανατροπή με νέα εταιρική βούληση | Δικαστική ακύρωση ή αναγνώριση ακυρότητας |
Όταν η απόφαση πάσχει και δεν ανακληθεί, ακολουθεί συνήθως η προσβολή. Η ειδικότερη διάκριση σε άκυρες, ακυρώσιμες και ανυπόστατες αποφάσεις καθορίζει τι ακριβώς πρέπει να ζητηθεί από το δικαστήριο και εντός ποιας προθεσμίας. Η ταξινόμηση μιας απόφασης ως νόμιμης αλλά ανεπιθύμητης ή ως ελαττωματικής, διαφοροποιείται κατά περίπτωση και καθορίζει ποια νομική διέξοδος πρέπει να ακολουθηθεί.
Πότε δεσμεύει μια απόφαση ΓΣ και δεν ανακαλείται;
Η γενική συνέλευση, ως ανώτατο όργανο που αποφασίζει για κάθε εταιρική υπόθεση, μπορεί κατ’ αρχήν να ανακαλέσει δική της απόφαση με νέα. Η ευχέρεια αυτή όμως δεν είναι απεριόριστη. Κάμπτεται σε τρεις περιπτώσεις:
- όταν η απόφαση έχει ήδη εκτελεστεί και εξαντλήσει τα αποτελέσματά της,
- όταν από αυτήν έχουν γεννηθεί δικαιώματα μετόχων ή τρίτων και
- όταν ειδική διάταξη την οριστικοποιεί.
Η κυριαρχία της συνέλευσης κατοχυρώνεται στο άρθρο 116 του ν. 4548/2018, κατά το οποίο η γενική συνέλευση των μετόχων είναι το ανώτατο όργανο και δικαιούται να αποφασίζει για κάθε εταιρική υπόθεση, ενώ οι αποφάσεις της δεσμεύουν και τους απόντες ή διαφωνούντες μετόχους. Η ανάκληση είναι και αυτή απόφαση πλειοψηφίας, οπότε δεσμεύει εξίσου τη μειοψηφία.
Η εκτελεσθείσα απόφαση δεν ανατρέπεται αναδρομικά. Αν η απόφαση έχει παράξει οριστικά τα αποτελέσματά της, η συνέλευση μπορεί μόνο να λάβει νέα απόφαση για το μέλλον, όχι να εξαλείψει τα ήδη παραχθέντα αποτελέσματα. Παράλληλα, όταν από την αρχική απόφαση έχουν αντλήσει δικαιώματα μέτοχοι ή τρίτοι, η μεταγενέστερη ανάκληση δεν τα θίγει. Τα δικαιώματα της μειοψηφίας προστατεύονται ειδικά.
Τέλος, δέσμευση μπορεί να προκύπτει και εκτός καταστατικού. Όταν υφίσταται συμφωνία μετόχων με ρήτρες για τον τρόπο λήψης ή ανατροπής αποφάσεων, η ανάκληση που παραβιάζει τη συμφωνία γεννά συμβατική ευθύνη, ακόμη και αν είναι εταιρικά έγκυρη. Η εκτίμηση για το αν έχουν γεννηθεί δικαιώματα τρίτων που εμποδίζουν την ανάκληση εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά της κάθε υπόθεσης.
Πότε μπορεί να ανακληθεί απόφαση αύξησης μετοχικού κεφαλαίου;
Απόφαση αύξησης μετοχικού κεφαλαίου (ΑΜΚ) μπορεί να ανακληθεί όσο δεν έχει ολοκληρωθεί και πιστοποιηθεί η καταβολή. Το χρονικό περιθώριο ορίζεται από την προθεσμία καταβολής, η οποία κατά το άρθρο 20 κυμαίνεται από δεκατέσσερις ημέρες έως τέσσερις μήνες από την καταχώριση της απόφασης στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο (ΓΕΜΗ). Αρμόδιο για την ανάκληση είναι το όργανο που έλαβε την απόφαση, δηλαδή η γενική συνέλευση ή το διοικητικό συμβούλιο.
Η καταβολή της αύξησης πιστοποιείται μέσα σε έναν μήνα από τη λήξη της προθεσμίας, με απόφαση του διοικητικού συμβουλίου. Αν το κεφάλαιο δεν καταβληθεί εμπρόθεσμα, το διοικητικό συμβούλιο είτε τάσσει νέα προθεσμία ενός μηνός για καταβολή, ή ανακαλεί την απόφαση για την αύξηση.
Συχνά τίθεται το ερώτημα αν η γενική συνέλευση μπορεί να ανακαλέσει την απόφαση για την αύξηση χωρίς να έχει προηγηθεί αναγνωριστική απόφαση του διοικητικού συμβουλίου περί μη καταβολής. Κατά την άποψη του υπογράφοντος η απάντηση είναι θετική, καθώς η προηγούμενη πιστοποίηση από το διοικητικό συμβούλιο, αν και θα διευκόλυνε την αποτύπωση της διαδικασίας στο ΓΕΜΗ, δεν προβλέπεται ρητά ως προϋπόθεση. Η εμπειρία από υποθέσεις ανάκλησης αύξησης πριν την πιστοποίηση δείχνει ότι το κρίσιμο σημείο είναι η έγκαιρη καταχώριση της ανάκλησης πριν παρέλθει η προθεσμία καταβολής.
Η ανάκληση δεν είναι η μόνη διέξοδος όταν η αύξηση δεν ευοδώνεται. Όταν η αύξηση καλυφθεί μερικώς, μπορεί να ισχύσει η μερική κάλυψη του κεφαλαίου κατά το άρθρο 28, ενώ η μη κάλυψη μπορεί να οδηγήσει σε μείωση του κεφαλαίου με απόφαση της πρώτης γενικής συνέλευσης κατά το άρθρο 21. Πρέπει επίσης να σταθμίζεται το δικαίωμα προτίμησης των παλαιών μετόχων, που μπορεί να έχει ήδη ασκηθεί ως προς μέρος της αύξησης. Η επιλογή ανάμεσα σε ανάκληση, μερική κάλυψη ή μείωση κεφαλαίου είναι στρατηγική επιλογή με διαφορετικές νομικές και φορολογικές προεκτάσεις.
Μπορεί η ΓΣ να ανακαλέσει απόφαση διανομής μερίσματος;
Η δυνατότητα εξαρτάται από το αν η απόφαση αφορά την κλειόμενη ή προηγούμενη χρήση. Μετά την έγκριση του ισολογισμού από την τακτική γενική συνέλευση, η διανομή της κλειόμενης χρήσης οριστικοποιείται και έκτακτη συνέλευση δεν μπορεί να τη μεταβάλει, κατά την ΠΟΛ 1193/2013. Για κέρδη ή έκτακτα αποθεματικά προηγούμενων χρήσεων, η νέα διάθεση ή ανάκληση παραμένει δυνατή, καθώς δεν θίγεται απόφαση οριστικοποιημένης χρήσης.
Η λογική της εγκυκλίου στηριζόταν στον Πίνακα Διάθεσης Αποτελεσμάτων που συνόδευε τον ισολογισμό. Με τον ν. 4308/2014 για τα Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα (ΕΛΠ) και την εφαρμογή του από την 1η Ιανουαρίου 2015, ο πίνακας αυτός έπαψε να προβλέπεται. Επομένως, τα ανωτέρω ισχύουν με επιφύλαξη καθώς, πλέον, έχει εκλείψει η δικαιολογητική βάση της ΠΟΛ 1193/2013 ως λόγος απαγόρευσης ανάκλησης μερίσματος της κλειόμενης χρήσης.
Κρίσιμο είναι, ωστόσο, ότι η απόφαση για ανάκληση της διανομής μερίσματος θίγει γεννημένα δικαιώματα των μετόχων και, επομένως, καθιστά την απόφαση μη ανακλητή, κατά τα ανωτέρω. Συνεπώς, ο προβληματισμός περί του νομίμου ή μη της ανάκλησης, ισχύει μόνο για ομόφωνη απόφαση ανάκλησης διανομής μερίσματος.
Συχνές Ερωτήσεις
Διαφέρει η ανάκληση από την ακύρωση απόφασης γενικής συνέλευσης;
Ναι, ουσιωδώς. Η ανάκληση είναι νέα απόφαση της ίδιας της συνέλευσης που ανατρέπει προηγούμενη νόμιμη απόφαση. Η ακύρωση ή προσβολή είναι δικαστική κρίση που αφορά απόφαση η οποία πάσχει νομικά, ασκείται από μέτοχο ή τρίτο και υπόκειται σε αυστηρή προθεσμία.
Ποιο όργανο ανακαλεί απόφαση αύξησης μετοχικού κεφαλαίου;
Αρμόδιο είναι το όργανο που έλαβε την αρχική απόφαση για την αύξηση, δηλαδή η γενική συνέλευση ή, όταν είχε εξουσιοδοτηθεί, το διοικητικό συμβούλιο. Η ανακλητική απόφαση καταχωρίζεται στο ΓΕΜΗ και πρέπει να προηγείται της λήξης της προθεσμίας καταβολής του κεφαλαίου.
Μπορεί γενική συνέλευση να ανακαλέσει μέρισμα της κλειόμενης χρήσης;
Κατά την ΠΟΛ 1193/2013, μετά την έγκριση του ισολογισμού από την τακτική συνέλευση η διανομή της κλειόμενης χρήσης οριστικοποιείται και δεν μεταβάλλεται από έκτακτη συνέλευση. Μετά τα Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα τίθεται ζήτημα αν η απαγόρευση αυτή διατηρεί τη βάση της, καθώς καταργήθηκε ο Πίνακας Διάθεσης Αποτελεσμάτων στον οποίο στηριζόταν. Σε κάθε περίπτωση απαιτείται ομοφωνία.
Έως πότε μπορεί να ανακληθεί απόφαση αύξησης κεφαλαίου;
Όσο δεν έχει πιστοποιηθεί η καταβολή και εφόσον δεν έχει παρέλθει η προθεσμία καταβολής. Μετά την πιστοποίηση της καταβολής και την οριστική παραγωγή αποτελεσμάτων, η αναστροφή γίνεται πλέον με μείωση κεφαλαίου και όχι με ανάκληση.
Δεσμεύει τους διαφωνούντες μετόχους η απόφαση ανάκλησης;
Ναι. Η ανάκληση λαμβάνεται με τις απαρτίες και πλειοψηφίες που ισχύουν για το αρχικό θέμα και, ως απόφαση της συνέλευσης, δεσμεύει και τους απόντες ή διαφωνούντες μετόχους. Μέτοχος που θεωρεί την ανάκληση παράνομη ή καταχρηστική διαθέτει ένδικα βοηθήματα προσβολής, όχι δικαίωμα άρνησης συμμόρφωσης.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Πρώτα η διάγνωση, μετά η επιλογή: Πριν επιδιωχθεί η ανατροπή μιας απόφασης, κρίνεται αν αυτή είναι νόμιμη αλλά ανεπιθύμητη ή ελαττωματική. Η λάθος επιλογή οδού οδηγεί σε απώλεια προθεσμίας ή σε άκυρη ενέργεια.
Το χρονικό παράθυρο στην ΑΜΚ είναι κρίσιμο: Η ανάκληση απόφασης αύξησης πρέπει να καταχωριστεί στο ΓΕΜΗ πριν λήξει η προθεσμία καταβολής. Μετά την πιστοποίηση της καταβολής, η αναστροφή απαιτεί μείωση κεφαλαίου με διαφορετική διαδικασία.
Τα δικαιώματα τρίτων ως όριο: Δικαιώματα που έχουν αντλήσει μέτοχοι ή τρίτοι από την αρχική απόφαση δεν εξαλείφονται με την ανάκληση. Η σχετική στάθμιση γίνεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά της κάθε υπόθεσης.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα που άπτεται της ανάκληση απόφασης γενικής συνέλευσης.