Πότε Ο Εργοδότης Δεν Οφείλει Αποζημίωση Απόλυσης
Εν συντομία:
- Κάθε απόλυση με καταγγελία σύμβασης αορίστου χρόνου γεννά υποχρέωση αποζημίωσης. Η καταγγελία ισχύει μόνο εγγράφως και με ταυτόχρονη καταβολή ολόκληρου του ποσού.
- Το δικαίωμα αποζημίωσης γεννάται μόνο μετά τη συμπλήρωση δώδεκα μηνών συνεχούς υπηρεσίας. Κάτω από το όριο αυτό δεν οφείλεται νόμιμη αποζημίωση.
- Ο Κώδικας Εργατικού Δικαίου (άρθρο 336) απαριθμεί τις εξαιρέσεις χωρίς αποζημίωση: παρατεταμένη αποχή λόγω ασθένειας, ανωτέρα βία εκτός επιχειρηματικού κινδύνου, δόλια πρόκληση της απόλυσης από τον ίδιο τον μισθωτό.
- Ξεχωριστή περίπτωση αποτελεί η καταγγελία μετά από μήνυση ή ποινική κατηγορία (άρθρο 342), με προϋπόθεση ότι η δίωξη προηγείται της απόλυσης.
- Η ελλιπής καταβολή από πραγματική πλάνη οδηγεί μόνο σε συμπλήρωση. Κάθε άλλο έλλειμμα ή καθυστέρηση δόσης καθιστά την καταγγελία άκυρη, με υποχρέωση μισθών υπερημερίας.
Πότε ο εργοδότης δεν οφείλει αποζημίωση απόλυσης;
Ο εργοδότης δεν οφείλει αποζημίωση όταν ο εργαζόμενος δεν έχει συμπληρώσει δώδεκα μήνες συνεχούς υπηρεσίας ή όταν συντρέχει μία από τις ειδικές περιπτώσεις που απαριθμεί ο νόμος, όπως η ανωτέρα βία, η παρατεταμένη αποχή λόγω ασθένειας ή η δόλια πρόκληση της απόλυσης από τον ίδιο τον μισθωτό. Σε κάθε άλλη περίπτωση καταγγελίας σύμβασης αορίστου χρόνου η αποζημίωση οφείλεται και αποτελεί όρο του κύρους της.
Η αφετηρία είναι ο κανόνας του Κώδικα Εργατικού Δικαίου (ΠΔ 62/2025), ο οποίος κωδικοποίησε την προϊσχύουσα εργατική νομοθεσία και αντικατέστησε τον Κώδικα Ατομικού Εργατικού Δικαίου του 2022.
Η καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου από τον εργοδότη λύει τη σχέση αμέσως, όμως θεωρείται έγκυρη μόνο εφόσον γίνει εγγράφως και καταβληθεί ταυτόχρονα ολόκληρη η νόμιμη αποζημίωση. Η υποχρέωση αυτή προβλεπόταν στο άρθρο 5 παρ. 3 του ν. 3198/1955 και εντάσσεται πλέον στο ενιαίο σώμα του νέου Κώδικα.
Το πρώτο όριο είναι χρονικό. Η νόμιμη αποζημίωση προϋποθέτει συμπληρωμένους δώδεκα μήνες συνεχούς απασχόλησης στον ίδιο εργοδότη. Εργαζόμενος που απολύεται πριν συμπληρώσει έτος υπηρεσίας δεν θεμελιώνει αξίωση αποζημίωσης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η απόλυση εκφεύγει κάθε ελέγχου. Εξακολουθούν να ισχύουν η απαγόρευση της καταχρηστικής καταγγελίας και η προστασία ειδικών κατηγοριών, όπως οι εγκυμονούσες.
Η ανάλυση αφορά την τακτική και άτακτη καταγγελία σύμβασης αορίστου χρόνου, η οποία είναι αναιτιώδης και διαφοροποιείται από την καταγγελία για σπουδαίο λόγο που ακολουθεί δικό της πλαίσιο.
Από 1 Ιανουαρίου 2022 καταργήθηκε και η διάκριση υπαλλήλων και εργατοτεχνιτών ως προς την καταγγελία και την προμήνυση (άρθρο 64 ν. 4808/2021). Η διάκριση σε υπαλλήλους και εργάτες διατηρεί σημασία μόνο για τον υπολογισμό του ύψους της αποζημίωσης, όχι για τη γένεση της υποχρέωσης.
Ποιες περιπτώσεις προβλέπει ο νόμος για απόλυση χωρίς αποζημίωση;
Ο Κώδικας Εργατικού Δικαίου συγκεντρώνει στο άρθρο 336 τις περιπτώσεις καταγγελίας χωρίς προειδοποίηση και χωρίς αποζημίωση. Πρόκειται για περιοριστική απαρίθμηση που καλύπτει:
- την παρατεταμένη αποχή λόγω ασθένειας,
- τη διακοπή της επιχείρησης από ανωτέρα βία και
- τη συμπεριφορά του μισθωτού που προκαλεί δόλια την απόλυσή του.
Η πρώτη περίπτωση αφορά την παρατεταμένη αποχή του εργαζομένου από την εργασία λόγω ασθένειας πέραν των χρονικών ορίων που ανέχεται ο νόμος. Η αποχή αυτή εκλαμβάνεται ως σιωπηρή λύση της σύμβασης εκ μέρους του μισθωτού, οπότε δεν γεννάται αξίωση αποζημίωσης σε βάρος του εργοδότη.
Η δεύτερη περίπτωση είναι η ανωτέρα βία. Η διακοπή της λειτουργίας από πυρκαγιά ή ανάλογο έκτακτο γεγονός απαλλάσσει τον εργοδότη, εφόσον όμως το γεγονός βρίσκεται πραγματικά εκτός της σφαίρας του επιχειρηματικού του κινδύνου.
Δυσμενή οικονομικά μεγέθη, πτώση τζίρου ή απώλεια πελατείας δεν συνιστούν ανωτέρα βία, καθώς ανάγονται στον κύκλο της επιχειρηματικής δραστηριότητας και ήταν προβλέψιμα. Αν ο εργοδότης ήταν ασφαλισμένος για τον σχετικό κίνδυνο, οφείλει τα δύο τρίτα της αποζημίωσης αντί για καμία.
Η τρίτη περίπτωση προϋποθέτει δόλο του ίδιου του μισθωτού. Όταν ο εργαζόμενος παραβαίνει επίτηδες τις συμβατικές του υποχρεώσεις με σκοπό να εξαναγκάσει τον εργοδότη να τον απολύσει και να εισπράξει αποζημίωση, η καταγγελία που ακολουθεί δεν γεννά τέτοια υποχρέωση.
Το όριο εδώ είναι λεπτό. Ο αναιτιώδης χαρακτήρας της καταγγελίας σημαίνει ότι ο εργοδότης δεν οφείλει να τη δικαιολογήσει, όμως η καταγγελία που ασκείται από εκδίκηση ή εχθρότητα για νόμιμη συμπεριφορά του εργαζομένου κρίνεται καταχρηστική και άκυρη κατά το άρθρο 281 ΑΚ (ΑΠ 893/2021).
Η οριακή αυτή διάκριση καθιστά την τεκμηρίωση των πραγματικών περιστατικών κρίσιμη για την έκβαση της δίκης.
| Περίπτωση | Προϋπόθεση | Αποζημίωση | Διάταξη |
|---|---|---|---|
| Υπηρεσία κάτω των 12 μηνών | Μη συμπλήρωση έτους συνεχούς απασχόλησης | Καμία | Κώδικας Εργατικού Δικαίου |
| Παρατεταμένη αποχή λόγω ασθένειας | Απουσία πέραν των νόμιμων ορίων (σιωπηρή λύση) | Καμία | Κώδικας Εργατικού Δικαίου |
| Ανωτέρα βία, ανασφάλιστος εργοδότης | Διακοπή εκτός σφαίρας επιχειρηματικού κινδύνου | Καμία | άρθρο 336 |
| Ανωτέρα βία, ασφαλισμένος εργοδότης | Ασφάλιση για τον σχετικό κίνδυνο | Τα 2/3 | άρθρο 336 |
| Δόλια πρόκληση της απόλυσης | Σκόπιμη παράβαση για είσπραξη αποζημίωσης | Καμία | άρθρο 336 |
| Μήνυση ή ποινική κατηγορία | Δίωξη σχετική με την υπηρεσία, πριν την απόλυση | Καμία | άρθρο 342 |
| Καταγγελία με έγγραφη προμήνυση | Τακτική καταγγελία εντός νόμιμης προθεσμίας | Μειωμένη στο 1/2 | άρθρο 334 |
Πότε επιτρέπεται απόλυση χωρίς αποζημίωση λόγω μήνυσης ή ποινικής κατηγορίας;
Ο εργοδότης καταγγέλλει χωρίς προειδοποίηση και χωρίς αποζημίωση όταν κατά του μισθωτού έχει υποβληθεί μήνυση ή έχει απαγγελθεί κατηγορία για αξιόποινη πράξη σχετική με την εργασία του (άρθρο 342 του Κώδικα). Η πράξη πρέπει να έχει τον χαρακτήρα τουλάχιστον πλημμελήματος και να συνδέεται με την εκτέλεση της υπηρεσίας.
Η κρίσιμη προϋπόθεση είναι χρονική. Η μήνυση ή η απαγγελία της κατηγορίας πρέπει να έχει ήδη λάβει χώρα πριν από την καταγγελία της σύμβασης. Καταγγελία που προηγείται της δίωξης δεν καλύπτεται από τη διάταξη, οπότε ο εργοδότης κινδυνεύει με ακυρότητα της απόλυσης.
Η απαλλαγή δεν είναι οριστική. Αν ο μισθωτός αθωωθεί με απαλλακτικό βούλευμα ή αμετάκλητη δικαστική απόφαση, η υποχρέωση αποζημίωσης αναβιώνει. Εφόσον ο εργοδότης παραλείψει να την καταβάλει μέσα σε εύλογο χρόνο από την κοινοποίηση της απαλλακτικής κρίσης, επέρχεται εκ των υστέρων ακυρότητα της καταγγελίας και ο εργοδότης καθίσταται υπερήμερος (ΑΠ 842/2023).
Η εμπειρία από υποθέσεις εργατικών διαφορών δείχνει ότι η περίπτωση αυτή απαιτεί προσεκτικό χειρισμό του χρόνου. Η επιλογή του κατάλληλου χρονικού σημείου για την καταγγελία, η τεκμηρίωση της σχέσης του αδικήματος με την υπηρεσία και η παρακολούθηση της ποινικής εξέλιξης καθορίζουν αν η απαλλαγή θα διατηρηθεί ή θα ανατραπεί αναδρομικά.
Τι ισχύει αν η αποζημίωση καταβληθεί ελλιπής ή καθυστερημένα;
Η ελλιπής καταβολή της αποζημίωσης δεν καθιστά πάντοτε άκυρη την καταγγελία. Ο νόμος διακρίνει δύο περιπτώσεις. Αν το έλλειμμα οφείλεται σε πραγματική πλάνη ή σφάλμα του εργοδότη ως προς το ύψος, η καταγγελία διατηρείται και διατάσσεται απλώς η συμπλήρωση του ποσού (άρθρο 341 του Κώδικα). Σε κάθε άλλη περίπτωση η απόλυση είναι άκυρη.
Η ρύθμιση αυτή εισήχθη με το άρθρο 66 του ν. 4808/2021 και εντάχθηκε στον Κώδικα. Πέρα από την πλάνη, ο νόμος επιτρέπει και τη θεραπεία τυπικών παραλείψεων. Αν η αποζημίωση καταβλήθηκε αλλά δεν τηρήθηκαν οι λοιπές τυπικές προϋποθέσεις, το κύρος της καταγγελίας ισχυροποιείται εφόσον ο εργοδότης καλύψει την παράλειψη εντός ενός μηνός από την επίδοση της αγωγής ή την υποβολή αιτήματος επίλυσης εργατικής διαφοράς.
Ο κανόνας όμως έχει στενά όρια. Η καθυστέρηση έστω και μίας δόσης, όταν συμφωνείται τμηματική καταβολή, επιφέρει ακυρότητα της καταγγελίας. Η επίκληση συγγνωστής πλάνης δεν γίνεται δεκτή αυτόματα.
Ο Άρειος Πάγος έχει κρίνει ότι εκ μόνου του γεγονότος της ελλιπούς καταβολής η καταγγελία είναι άκυρη, απορρίπτοντας τον ισχυρισμό του εργοδότη περί εύλογης αμφιβολίας ως προς το ποσό (ΑΠ 588/2025). Οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες γίνεται δεκτή η συγγνωστή πλάνη του εργοδότη αναλύονται ειδικότερα με βάση τη σχετική νομολογία.
Όταν η καταγγελία κριθεί άκυρη, η σχέση εργασίας θεωρείται ότι δεν λύθηκε ποτέ. Ο εργοδότης, αρνούμενος να δεχθεί τις υπηρεσίες του εργαζομένου, καθίσταται υπερήμερος και οφείλει μισθούς υπερημερίας για όλο το διάστημα, καθώς και τα αναλογούντα δώρα και επιδόματα.
Η οικονομική επιβάρυνση από μια άκυρη απόλυση υπερβαίνει κατά πολύ το ποσό που ο εργοδότης θεώρησε ότι απέφευγε. Παρόμοια υποχρέωση γεννάται και όταν επιχειρείται έμμεση απομάκρυνση μέσω μονομερούς βλαπτικής μεταβολής των όρων εργασίας, η οποία εξομοιώνεται με καταγγελία εφόσον προκαλεί ζημία στον εργαζόμενο.
Συχνές Ερωτήσεις
Οφείλεται αποζημίωση αν ο εργαζόμενος παραιτηθεί;
Όχι. Η οικειοθελής αποχώρηση ή παραίτηση του εργαζομένου δεν γεννά αξίωση αποζημίωσης απόλυσης, καθώς η αποζημίωση προϋποθέτει καταγγελία εκ μέρους του εργοδότη. Η επιχείρηση οφείλει μόνο τις δεδουλευμένες αποδοχές και τα αναλογούντα επιδόματα μέχρι την αποχώρηση. Η αναγγελία της οικειοθελούς αποχώρησης στο πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ είναι αναγκαία για την τυπική ολοκλήρωση της λύσης.
Πότε γεννάται δικαίωμα αποζημίωσης απόλυσης;
Το δικαίωμα γεννάται μετά τη συμπλήρωση δώδεκα μηνών συνεχούς υπηρεσίας στον ίδιο εργοδότη. Εργαζόμενος που απολύεται νωρίτερα δεν δικαιούται νόμιμη αποζημίωση. Μετά το όριο αυτό το ύψος κλιμακώνεται ανάλογα με τα έτη προϋπηρεσίας, ενώ η καταβολή με προηγούμενη έγγραφη προμήνυση μειώνει την αποζημίωση στο μισό.
Τι συμβαίνει αν καταβληθεί κατά λάθος μικρότερη αποζημίωση;
Αν το έλλειμμα οφείλεται σε πραγματική πλάνη ή εύλογη αμφιβολία του εργοδότη ως προς το ακριβές ποσό, η καταγγελία δεν είναι άκυρη και το δικαστήριο διατάσσει τη συμπλήρωση της διαφοράς. Ο ισχυρισμός αυτός δεν γίνεται δεκτός αυτόματα. Αν το δικαστήριο κρίνει ότι δεν συνέτρεχε συγγνωστή πλάνη, η απόλυση ακυρώνεται και οφείλονται μισθοί υπερημερίας.
Απαλλάσσεται ο εργοδότης αν η επιχείρηση σταμάτησε λόγω ανωτέρας βίας;
Μόνο αν το γεγονός βρίσκεται πραγματικά εκτός της σφαίρας του επιχειρηματικού κινδύνου, όπως καταστροφική πυρκαγιά. Οικονομικές δυσχέρειες, μείωση τζίρου ή απώλεια πελατών δεν συνιστούν ανωτέρα βία. Αν ο εργοδότης ήταν ασφαλισμένος για τον σχετικό κίνδυνο, δεν απαλλάσσεται πλήρως αλλά οφείλει τα δύο τρίτα της αποζημίωσης.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Έγγραφο και ταυτόχρονη πλήρης καταβολή: Η εγκυρότητα της καταγγελίας εξαρτάται από τον έγγραφο τύπο και την καταβολή ολόκληρης της αποζημίωσης κατά τον χρόνο της απόλυσης. Ακόμη και μία καθυστερημένη δόση, όταν συμφωνείται τμηματική καταβολή, αρκεί για να ακυρώσει την απόλυση, οπότε ο ακριβής υπολογισμός του ποσού προηγείται κάθε ενέργειας.
Χρονική σειρά στη μήνυση: Στην απόλυση λόγω αξιόποινης πράξης, η μήνυση ή η κατηγορία πρέπει να προηγείται της καταγγελίας. Η τυχόν αθώωση του μισθωτού αναβιώνει την υποχρέωση αποζημίωσης, την οποία ο εργοδότης οφείλει να καλύψει εντός εύλογου χρόνου για να μην ανατραπεί αναδρομικά το κύρος της απόλυσης.
Ανωτέρα βία εκτός επιχειρηματικού κινδύνου: Η επίκληση ανωτέρας βίας ευσταθεί μόνο για γεγονότα ξένα προς τη σφαίρα ευθύνης της επιχείρησης. Η εμπειρία από υποθέσεις εργατικών διαφορών δείχνει ότι τα δικαστήρια ερμηνεύουν στενά την έννοια, απορρίπτοντας οικονομικούς λόγους ως βάση απαλλαγής.
Το όριο των δώδεκα μηνών δεν καταργεί κάθε προστασία: Κάτω από το έτος υπηρεσίας δεν οφείλεται αποζημίωση, όμως η απόλυση παραμένει άκυρη αν είναι καταχρηστική ή αν πλήττει προστατευόμενη κατηγορία, όπως εγκυμονούσα ή εργαζόμενο σε άδεια.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε για τις περιπτώσεις απόλυσης χωρίς αποζημίωση.