Εν συντομία:
- Η μαζική αποστολή προωθητικών μηνυμάτων μέσω αυτοματοποιημένων μέσων, όπως SMS και μαζικό email, απαιτεί προηγούμενη ρητή συγκατάθεση του παραλήπτη κατά το άρθρο 11 παρ. 1 του Ν. 3471/2006.
- Εξαίρεση αποτελεί η προώθηση προς υφιστάμενο πελάτη για παρόμοια προϊόντα, εφόσον παρέχεται εύκολη και δωρεάν δυνατότητα εναντίωσης κατά τη συλλογή και σε κάθε μήνυμα.
- Οι τηλεφωνικές κλήσεις με ανθρώπινη παρέμβαση ακολουθούν καθεστώς εξαίρεσης μέσω του Μητρώου του άρθρου 11.
- Οι ίδιοι κανόνες ισχύουν και όταν αποδέκτης είναι επιχείρηση, καθώς η προστασία εκτείνεται και στα νομικά πρόσωπα.
- Η παράνομη προώθηση επισύρει διοικητικά πρόστιμα από την ΑΠΔΠΧ που κυμαίνονται από 20.000 έως 165.000 ευρώ, καθώς και αστική ευθύνη έναντι των θιγομένων.
Πότε επιτρέπεται προωθητικό μήνυμα χωρίς προηγούμενη συγκατάθεση;
Η αποστολή προωθητικού μηνύματος μέσω αυτοματοποιημένου μέσου, όπως SMS ή μαζικό email, επιτρέπεται μόνο εφόσον ο αποδέκτης έχει δώσει προηγουμένως ρητή συγκατάθεση κατά το άρθρο 11 παρ. 1 του Ν. 3471/2006.
Δύο περιπτώσεις αμβλύνουν τον κανόνα: Η πρώτη είναι η εξαίρεση του υφιστάμενου πελάτη για παρόμοια προϊόντα. Η δεύτερη αφορά τις τηλεφωνικές κλήσεις με ανθρώπινη παρέμβαση, οι οποίες ακολουθούν καθεστώς εναντίωσης μέσω ειδικού μητρώου.
Το άρθρο 11 του Ν. 3471/2006 ενσωμάτωσε στο ελληνικό δίκαιο την Οδηγία 2002/58/ΕΚ για την προστασία της ιδιωτικής ζωής στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες. Ο κανόνας εξαρτάται από το κανάλι και από τη σχέση με τον αποδέκτη, όχι από το περιεχόμενο του μηνύματος.
Ο ακόλουθος πίνακας συνοψίζει το εφαρμοστέο καθεστώς ανά περίπτωση.
| Κανάλι | Καθεστώς | Βασική προϋπόθεση νομιμότητας |
|---|---|---|
| SMS, μαζικό email, fax, αυτόματες κλήσεις | Opt-in | Προηγούμενη ρητή συγκατάθεση (άρθρο 11 παρ. 1) |
| Email προς υφιστάμενο πελάτη | Soft opt-in | Νόμιμη κτήση σε συναλλαγή, παρόμοια προϊόντα, εύκολη εναντίωση παντού (άρθρο 11 παρ. 3) |
| Τηλεφωνική κλήση με ανθρώπινη παρέμβαση | Opt-out | Επιτρέπεται εκτός αν ο αριθμός είναι στο Μητρώο του άρθρου 11 (παρ. 2) |
Σε κάθε περίπτωση το βάρος απόδειξης της νόμιμης βάσης βαρύνει την επιχείρηση που αποστέλλει το μήνυμα, δυνάμει της αρχής της λογοδοσίας. Η επιλογή του σωστού καθεστώτος αποτελεί την πρώτη κρίσιμη απόφαση πριν από κάθε προωθητική ενέργεια.
Ο κανόνας opt-in στα αυτοματοποιημένα μέσα (SMS, μαζικό email, fax)
Για κάθε επικοινωνία που πραγματοποιείται χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, το άρθρο 11 παρ. 1 του Ν. 3471/2006 απαιτεί προηγούμενη, ρητή και συγκεκριμένη συγκατάθεση.
Καλύπτονται τα SMS, το μαζικό email, το fax, τα αυτόματα συστήματα κλήσης, καθώς και κάθε άλλο μέσο ηλεκτρονικής επικοινωνίας που λειτουργεί μαζικά και αυτοματοποιημένα.
Η συγκατάθεση θεωρείται έγκυρη όταν είναι ελεύθερη, ειδική, εν πλήρει επιγνώσει και ανακλητή, όπως εξειδικεύει η Οδηγία 2/2011 της Αρχής Προστασίας Δεδομένων για την ηλεκτρονική συγκατάθεση, σε συνδυασμό με το άρθρο 7 του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ).
Δεν αρκεί προσυμπληρωμένο τετραγωνίδιο ούτε συγκατάθεση δεσμευμένη με την αποδοχή γενικών όρων. Ο αποδέκτης πρέπει να μπορεί να ανακαλέσει τη συγκατάθεσή του με την ίδια ευκολία που τη χορήγησε.
Η ανταπόκριση σε αίτημα διαγραφής ή εναντίωσης πρέπει να είναι άμεση και ουσιαστική. Στην απόφαση 13/2021 η Αρχή επέβαλε πρόστιμο 20.000 ευρώ σε εταιρεία με ηλεκτρονικό κατάστημα, η οποία, ενώ δήλωσε ότι διέγραψε τα στοιχεία του καταγγέλλοντος, απέστειλε εκ νέου προωθητικό SMS.
Η διατύπωση του κειμένου συγκατάθεσης και η αρχιτεκτονική της φόρμας συλλογής απαιτούν ad hoc σχεδιασμό, ώστε να αποδεικνύεται τι ακριβώς συναίνεσε ο κάθε αποδέκτης και για ποιον σκοπό.
Πότε εφαρμόζεται η εξαίρεση του υφιστάμενου πελάτη (soft opt-in);
Η εξαίρεση του άρθρου 11 παρ. 3 επιτρέπει την προώθηση προς υφιστάμενο πελάτη χωρίς προηγούμενη συγκατάθεση, εφόσον συντρέχουν σωρευτικά τρεις προϋποθέσεις:
- τα στοιχεία επαφής αποκτήθηκαν νομίμως στο πλαίσιο πώλησης προϊόντος ή υπηρεσίας,
- η προώθηση αφορά παρόμοια προϊόντα ή υπηρεσίες του ίδιου προμηθευτή,
- παρέχεται εύκολη και δωρεάν δυνατότητα εναντίωσης τόσο κατά τη συλλογή όσο και σε κάθε επόμενο μήνυμα.
Η προϋπόθεση της κτήσης σε συναλλαγή καλύπτει τη διεύθυνση που δηλώνει ο πελάτης κατά την αγορά μέσω ηλεκτρονικού καταστήματος. Οι σχετικές υποχρεώσεις ενημέρωσης κατά τη συλλογή αναλύονται στο πλαίσιο των όρων χρήσης ενός e-shop. Η εξαίρεση ερμηνεύεται στενά, οπότε η επιχείρηση πρέπει να μπορεί να τεκμηριώσει ότι κάθε αποδέκτης είναι πράγματι πελάτης της.
Η νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης διευκρίνισε σημαντικά όρια της εξαίρεσης. Στην υπόθεση C-654/23 (Inteligo Media) της 13ης Νοεμβρίου 2025, το Δικαστήριο έκρινε ότι ακόμη και ένας δωρεάν λογαριασμός μπορεί να αποτελεί «πώληση» υπηρεσίας εφόσον υπάρχει έμμεση ανταμοιβή και ότι ένα ενημερωτικό δελτίο με άρθρα θεωρείται άμεση εμπορική προώθηση όταν ο σκοπός του είναι εμπορικός.
Έκρινε επίσης ότι, όταν πληρούνται οι όροι της εξαίρεσης, δεν απαιτείται πρόσθετη νομική βάση κατά το άρθρο 6 του ΓΚΠΔ, καθώς η ειδική διάταξη για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες υπερισχύει ως lex specialis.
Η κρίση για το αν δύο προϊόντα είναι «παρόμοια» παραμένει ζήτημα που κρίνεται κατά περίπτωση. Η εμπειρία από υποθέσεις άμεσης εμπορικής προώθησης δείχνει ότι, ακριβώς, η υπαγωγή μιας νέας σειράς προϊόντων στην έννοια του «παρόμοιου» καθορίζει αν η αποστολή είναι νόμιμη ή αν απαιτεί εκ νέου συγκατάθεση.
Κλήσεις με ανθρώπινη παρέμβαση και το Μητρώο του άρθρου 11
Οι τηλεφωνικές κλήσεις για προώθηση που πραγματοποιούνται από άνθρωπο ακολουθούν αντίστροφη λογική. Κατά το άρθρο 11 παρ. 2 του Ν. 3471/2006, επιτρέπονται εκτός αν ο συνδρομητής έχει δηλώσει ότι δεν επιθυμεί τέτοιες κλήσεις, εγγραφόμενος στο ειδικό μητρώο εναντίωσης, γνωστό ως Μητρώο του άρθρου 11.
Η επιχείρηση οφείλει να συμβουλεύεται το μητρώο και να εξαιρεί τους εγγεγραμμένους αριθμούς, με χρόνο ισχύος τριάντα ημερών για κάθε επικαιροποίηση.
Η ευθύνη δεν μετατοπίζεται όταν η προωθητική εκστρατεία ανατίθεται σε εξωτερικό τηλεφωνικό κέντρο. Στην απόφαση 43/2025 η Αρχή επέβαλε συνολικά πρόστιμα 165.000 ευρώ, εκ των οποίων 115.000 ευρώ στην εντολέα εταιρεία ενέργειας και 50.000 ευρώ σε δύο συνεργαζόμενα call centers, επειδή πραγματοποιήθηκαν κλήσεις σε συνδρομητές ενταγμένους στο μητρώο εναντίωσης.
Η Αρχή έκρινε ότι η εντολέας, ως υπεύθυνη επεξεργασίας, όφειλε να παράσχει κατάλληλα εργαλεία και ελέγχους ώστε να αποτραπούν οι μη νόμιμες κλήσεις, ενώ η ευθύνη επιμερίζεται στον εκτελούντα κατά τα άρθρα 28 και 32 του ΓΚΠΔ. Οι όροι της σύμβασης ανάθεσης της επεξεργασίας προς τον πάροχο καθορίζουν στην πράξη την κατανομή αυτής της ευθύνης.
Ισχύουν οι ίδιοι κανόνες στην προώθηση προς άλλες επιχειρήσεις (B2B);
Ναι. Το άρθρο 11 του Ν. 3471/2006 εκτείνεται ρητά και στους συνδρομητές που είναι νομικά πρόσωπα, οπότε η προώθηση από επιχείρηση προς επιχείρηση δεν εξαιρείται. Το κατά πόσον μια επαγγελματική επαφή αποτελεί επιπλέον προσωπικό δεδομένο εξαρτάται από τη δυνατότητα ταυτοποίησης φυσικού προσώπου.
Το email ενός επώνυμου στελέχους συνιστά προσωπικό δεδομένο, ενώ μια γενική εταιρική διεύθυνση ενδέχεται να μη συνιστά, όμως η ίδια η επικοινωνία διέπεται σε κάθε περίπτωση από το άρθρο 11.
Η διάκριση αυτή ανατρέπει μια συνήθη εσφαλμένη παραδοχή, ότι η αποστολή προσφορών σε εταιρικές διευθύνσεις είναι ελεύθερη. Ένα προσωπικό επαγγελματικό email παραμένει προστατευόμενο, όπως συμβαίνει και με την ευρύτερη ιδιωτικότητα των εργαζομένων κατά την παροχή της εργασίας τους.
Η αποστολή σε προσωπική διεύθυνση θεωρείται ενεργή επικοινωνία που φτάνει στον αποδέκτη, σε αντίθεση με άλλες μορφές παθητικής προβολής, κατά τη λογική που έχει αναπτύξει η νομολογία για το ηλεκτρονικό εμπόριο.
Χαρακτηριστική είναι η θέση της Αρχής σε απόφαση του 2022, όπου έκρινε ότι η ύπαρξη επαγγελματικής επαφής μέσω επαγγελματικού μέσου κοινωνικής δικτύωσης δεν πληροί τα κριτήρια της εξαίρεσης του άρθρου 11 παρ. 3, ώστε να δικαιολογηθεί η αποστολή προωθητικών μηνυμάτων.
Η σύνδεση με κάποιον σε πλατφόρμα επαγγελματικής δικτύωσης δεν ισοδυναμεί με σχέση πελάτη. Η ορθή υπαγωγή μιας B2B επαφής εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά της κάθε σχέσης, δηλαδή από το ποιος είναι ο αποδέκτης και πώς αποκτήθηκε η επαφή.
Ποιες κυρώσεις και ποια αστική ευθύνη προκύπτουν από παράνομη προώθηση;
Η παράνομη προώθηση επιφέρει διπλό κίνδυνο:
- διοικητικά πρόστιμα από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων και
- αστική αποζημίωση προς τους θιγομένους.
Τα πρόστιμα των τελευταίων ετών κυμαίνονται από 20.000 έως 165.000 ευρώ, ανάλογα με την έκταση, τον βαθμό υπαιτιότητας του υπευθύνου και την επανάληψη της παράβασης.
Πέρα από τις αποφάσεις 13/2021 και 43/2025, ενδεικτική της κλιμάκωσης είναι απόφαση με την οποία η Αρχή επέβαλε σε τηλεπικοινωνιακό πάροχο πρόστιμα συνολικού ύψους 150.000 ευρώ, για αποστολή πέντε προωθητικών μηνυμάτων παρά την εναντίωση του συνδρομητή και για απένταξη του αριθμού του από το Μητρώο του άρθρου 11 επί τρίμηνο χωρίς αίτημά του.
Η ίδια συμπεριφορά μπορεί να θεμελιώσει και αξίωση αστικής αποζημίωσης του θιγομένου ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων, ανεξάρτητα από το διοικητικό πρόστιμο.
Το εύρος του οικονομικού κινδύνου καθιστά την προηγούμενη νομική αξιολόγηση της εκστρατείας πιο συμφέρουσα από την εκ των υστέρων διαχείριση μιας καταγγελίας.
Παρόμοια λογική διατρέχει και τη σχετική με τη διαρροή δεδομένων υπόθεση προστίμου σε πάροχο κινητής τηλεφωνίας, όπου η απουσία τεκμηρίωσης νόμιμης βάσης οδήγησε σε κύρωση.
Πώς τεκμηριώνει η επιχείρηση τη νόμιμη βάση της (λογοδοσία);
Κατά την αρχή της λογοδοσίας του άρθρου 5 παρ. 2 του ΓΚΠΔ, η επιχείρηση πρέπει να είναι σε θέση να αποδείξει τη νόμιμη βάση κάθε αποστολής.
Αυτό προϋποθέτει αρχείο συγκαταθέσεων ή στοιχείων που θεμελιώνουν την εξαίρεση του υφιστάμενου πελάτη, τεκμηρίωση της πηγής κάθε επαφής, καθώς και καταγραφή της διαχείρισης των αιτημάτων εναντίωσης.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί η προέλευση των λιστών. Αγορασμένες ή αντληθείσες από τρίτες πηγές λίστες σχεδόν ποτέ δεν πληρούν τις παραπάνω απαιτήσεις, καθώς λείπει η νόμιμη κτήση και η αποδείξιμη συγκατάθεση.
Η εποπτεία της συμμόρφωσης διευκολύνεται από την ύπαρξη προσώπου με αρμοδιότητα ελέγχου, όπως ο υπεύθυνος προστασίας δεδομένων, αν και η ευθύνη παραμένει στην ίδια την επιχείρηση.
Η εμπειρία από τη διαχείριση μεικτών βάσεων, που περιέχουν τόσο πελάτες όσο και υποψήφιους πελάτες, δείχνει ότι η τεκμηρίωση της νόμιμης βάσης γίνεται ανά κατηγορία επαφής και όχι ενιαία για όλη τη λίστα.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί μια επιχείρηση να αγοράσει έτοιμη λίστα email ή τηλεφώνων και να στείλει προσφορές;
Όχι. Η αποστολή προς αγορασμένη λίστα προσκρούει στο άρθρο 11 παρ. 1 του Ν. 3471/2006, καθώς δεν υπάρχει προηγούμενη συγκατάθεση των αποδεκτών ούτε νόμιμη κτήση των στοιχείων στο πλαίσιο συναλλαγής. Η επιχείρηση δεν μπορεί να αποδείξει νόμιμη βάση, όπως απαιτεί η αρχή της λογοδοσίας, οπότε η ενέργεια είναι παράνομη ανεξάρτητα από το περιεχόμενο του μηνύματος.
Η σύνδεση με κάποιον σε πλατφόρμα επαγγελματικής δικτύωσης επιτρέπει την αποστολή προσφοράς;
Όχι. Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων έχει κρίνει ότι η επαφή μέσω επαγγελματικού μέσου κοινωνικής δικτύωσης δεν πληροί τα κριτήρια της εξαίρεσης του υφιστάμενου πελάτη. Η σύνδεση δεν αποτελεί σχέση πελάτη ούτε νόμιμη κτήση στοιχείων στο πλαίσιο πώλησης, οπότε για την αποστολή προωθητικού μηνύματος απαιτείται προηγούμενη ρητή συγκατάθεση.
Ένα ενημερωτικό δελτίο με άρθρα θεωρείται διαφήμιση;
Ναι, όταν ο σκοπός του είναι εμπορικός. Στην υπόθεση C-654/23 το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε ότι ένα ενημερωτικό δελτίο αποτελεί άμεση εμπορική προώθηση, ακόμη και αν περιέχει άρθρα, εφόσον αποσκοπεί στην προώθηση υπηρεσιών του αποστολέα. Συνεπώς υπάγεται στους κανόνες του άρθρου 11 και απαιτεί είτε συγκατάθεση είτε πλήρωση των όρων της εξαίρεσης.
Χρειάζεται χωριστή συγκατάθεση κατά τον ΓΚΠΔ πέρα από το άρθρο 11;
Όχι, όταν πληρούνται οι όροι της εξαίρεσης του υφιστάμενου πελάτη. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην υπόθεση C-654/23 διευκρίνισε ότι η ειδική διάταξη για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες υπερισχύει ως lex specialis, οπότε δεν απαιτείται πρόσθετη νομική βάση κατά το άρθρο 6 του ΓΚΠΔ. Οι λοιπές υποχρεώσεις διαφάνειας και ασφάλειας του Κανονισμού εξακολουθούν να ισχύουν.
Ισχύουν οι κανόνες και για μηνύματα μέσω Viber ή WhatsApp;
Ναι. Το άρθρο 11 καλύπτει κάθε μέσο ηλεκτρονικής επικοινωνίας, οπότε τα προωθητικά μηνύματα μέσω εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων υπάγονται στους ίδιους κανόνες με τα SMS και το email. Απαιτείται προηγούμενη συγκατάθεση, εκτός αν συντρέχει η εξαίρεση του υφιστάμενου πελάτη με τους όρους που ο νόμος θέτει.
Ευθύνεται η επιχείρηση αν την εκστρατεία τρέχει εξωτερικό call center ή agency;
Ναι. Η επιχείρηση παραμένει υπεύθυνη επεξεργασίας και ευθύνεται για τις μη νόμιμες ενέργειες του συνεργάτη της. Στην απόφαση 43/2025 η Αρχή επιμέρισε την ευθύνη μεταξύ εντολέα και τηλεφωνικών κέντρων κατά τα άρθρα 28 και 32 του ΓΚΠΔ, επισημαίνοντας ότι ο εντολέας οφείλει να παρέχει κατάλληλα εργαλεία και ελέγχους ώστε να αποτρέπονται οι παράνομες κλήσεις.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Καθορισμός καθεστώτος πριν την αποστολή: Πριν από κάθε εκστρατεία προσδιορίζεται αν το κανάλι υπάγεται σε opt-in, σε soft opt-in ή σε opt-out, καθώς από αυτό εξαρτάται ολόκληρη η νομιμότητα της ενέργειας.
Εναντίωση σε κάθε μήνυμα: Η δυνατότητα διαγραφής πρέπει να παρέχεται εύκολα και δωρεάν σε κάθε μήνυμα, όχι μόνο κατά την αρχική συλλογή των στοιχείων.
Έλεγχος Μητρώου του άρθρου 11: Για τηλεφωνικές κλήσεις με ανθρώπινη παρέμβαση, ο κατάλογος εναντίωσης ελέγχεται και επικαιροποιείται εντός του χρόνου ισχύος των τριάντα ημερών.
Τεκμηρίωση πηγής επαφών: Για κάθε επαφή διατηρείται απόδειξη της συγκατάθεσης ή της ιδιότητας του υφιστάμενου πελάτη, ώστε να καλύπτεται η αρχή της λογοδοσίας.
Ευθύνη για εξωτερικούς συνεργάτες: Η ανάθεση της προώθησης σε τηλεφωνικό κέντρο ή agency δεν μεταθέτει την ευθύνη, η οποία επιμερίζεται και ρυθμίζεται με τη σύμβαση ανάθεσης.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με το πότε επιτρέπεται η αποστολή προωθητικών SMS και email σε πελάτες.