Εν συντομία:
- Η υποχρεωτική αρχική συνεδρία διαμεσολάβησης (ΥΑΣ) του Ν. 4640/2019 καλύπτει έως τις 28 Φεβρουαρίου 2027 τις εμπορικές διαφορές τακτικής διαδικασίας του Μονομελούς Πρωτοδικείου άνω των 30.000 ευρώ, τις διαφορές του Πολυμελούς Πρωτοδικείου και κάθε διαφορά με ισχύουσα ρήτρα διαμεσολάβησης. Από την 1η Μαρτίου 2027 ο Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών (Ν. 5344/2026) κατεβάζει το όριο στις 20.000 ευρώ και εντάσσει υποθέσεις ΙΚΕ και ομόρρυθμων εταιρειών.
- Υποχρεωτική είναι μόνο η συνεδρία. Η συμφωνία παραμένει ελεύθερη επιλογή των μερών.
- Για τις αγωγές που ασκούνται από την 1η Ιανουαρίου 2026, η προθεσμία κατάθεσης προτάσεων δεν αναστέλλεται όσο διαρκεί η διαμεσολάβηση. Αναστέλλονται μόνο οι προθεσμίες του ουσιαστικού δικαίου, όπως η παραγραφή.
- Αν τα μέρη υπογράψουν συμφωνητικό υπαγωγής, η υπόθεση αποσύρεται από το πινάκιο και επαναφέρεται με αίτηση στη γραμματεία και οίκοθεν κλήση. Με τον Κώδικα, οι προθεσμίες των άρθρων 237 και 238 ΚΠολΔ αρχίζουν τότε από την αρχή.
- Το πρακτικό επίτευξης συμφωνίας αποκτά ισχύ εκτελεστού τίτλου από την κατάθεσή του στη γραμματεία του αρμόδιου δικαστηρίου. Από την 1η Μαρτίου 2027 απαιτείται και ανάρτηση στην Ενιαία Ψηφιακή Πύλη Διαμεσολάβησης.
Πότε επιλέγεται η διαμεσολάβηση αντί της προσφυγής στο δικαστήριο;
Η διαμεσολάβηση επιλέγεται όταν η επιχείρηση αποτιμά τον χρόνο είσπραξης και τη διατήρηση της συναλλακτικής σχέσης υψηλότερα από τη δεσμευτική κρίση επί του δικαίου.
Η δικαστική οδός παραμένει αναγκαία όταν επιδιώκεται δεδικασμένο, όταν κρίνεται νομικό ζήτημα αρχής που θα επαναληφθεί σε άλλες συμβάσεις, ή όταν ο αντίδικος δεν έχει οικονομικό κίνητρο να συμφωνήσει.
Ο Ν. 4640/2019, με τον οποίο ενσωματώθηκε περαιτέρω στο ελληνικό δίκαιο η Οδηγία 2008/52/ΕΚ, δεν επιβάλλει την επίλυση της διαφοράς με διαμεσολάβηση.
Επιβάλλει μία συνεδρία ενημέρωσης και διερεύνησης, η οποία αποτελεί προϋπόθεση του παραδεκτού της συζήτησης της αγωγής. Το δικαίωμα δικαστικής προστασίας του άρθρου 20 παρ. 1 του Συντάγματος δεν θίγεται, καθώς κανένα μέρος δεν υποχρεώνεται να συμβιβαστεί. Ο Κώδικας κρατά την ίδια λογική: η διαμεσολάβηση διέπεται από την αρχή της εθελοντικής συμμετοχής (άρθρο 3 περ. γ΄) και μόνο η πρώτη συνεδρία αποτελεί υποχρεωτική προδικαστική προσφυγή (άρθρα 15 έως 18).
Η σύγκριση γίνεται σε χρόνο. Στην τακτική διαδικασία, οι προτάσεις κατατίθενται ενενήντα ημέρες μετά τη λήξη της προθεσμίας επίδοσης της αγωγής, η προσθήκη και αντίκρουση εντός δεκαπέντε ημερών, η χρέωση σε δικαστή εντός δέκα ημερών και η διάταξη του άρθρου 237 παρ. 3 ΚΠολΔ εντός τριάντα ημερών από τη χρέωση.
Στη διαμεσολάβηση, η αρχική συνεδρία λαμβάνει χώρα εντός είκοσι ημερών από την αποστολή του αιτήματος στον διαμεσολαβητή και η διαδικασία ολοκληρώνεται εντός σαράντα ημερών από τη λήξη της προθεσμίας αυτής, με δυνατότητα συμφωνημένης παράτασης. Από την 1η Μαρτίου 2027 η εισαγωγική φάση ολοκληρώνεται σε σαράντα πέντε ημέρες από την κοινοποίηση της πρόσκλησης, όταν ο αντίδικος κατοικεί στην Ελλάδα.
Για ληξιπρόθεσμα τιμολόγια χωρίς ουσιαστική αμφισβήτηση, η ταχύτερη οδός παραμένει η διαταγή πληρωμής, η οποία δεν προϋποθέτει αρχική συνεδρία. Όταν η απαίτηση έχει καταστεί επισφαλής και ο οφειλέτης αμφισβητεί την οφειλή, η επιχείρηση σταθμίζει τη διαμεσολάβηση απέναντι στη δικαστική διεκδίκηση και στην εκχώρηση της απαίτησης, με κριτήριο το ποσοστό ανάκτησης που κάθε οδός αποδίδει σε εύλογο χρονικό ορίζοντα.
Ποιο καθεστώς ισχύει για τη διαφορά πριν και μετά την 1η Μαρτίου 2027;
Κρίσιμο είναι αν πριν από την 1η Μαρτίου 2027 έχει κοινοποιηθεί πρόσκληση σε ΥΑΣ ή έχει ήδη διεξαχθεί η ΥΑΣ. Τότε η υπόθεση ολοκληρώνεται με τον Ν. 4640/2019 και το πρακτικό της καλύπτει το παραδεκτό χωρίς νέα εισαγωγική συνεδρία (άρθρο 155 παρ. 8 του Κώδικα). Σε κάθε άλλη περίπτωση εφαρμόζεται ο Κώδικας.
Οι ημερομηνίες προκύπτουν από το άρθρο 217 του Ν. 5344/2026, όπως διορθώθηκε με το άρθρο 82 του Ν. 5351/2026. Τα άρθρα 1 έως 31 του Ν. 4640/2019 καταργούνται από την 1η Μαρτίου 2027, μαζί με το άρθρο 214Γ ΚΠολΔ. Η διαιτησία του Κώδικα ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 2027 και η δικαστική μεσολάβηση από τις 16 Σεπτεμβρίου 2027.
| Κατάσταση της υπόθεσης | Εφαρμοστέο καθεστώς | Διάταξη |
|---|---|---|
| Πρόσκληση σε ΥΑΣ κοινοποιήθηκε έως 28.2.2027 | Ν. 4640/2019, χωρίς νέα εισαγωγική συνεδρία | 155 παρ. 8 Κώδικα |
| ΥΑΣ διεξήχθη έως 28.2.2027 | Ν. 4640/2019, το πρακτικό καλύπτει το παραδεκτό | 155 παρ. 8 Κώδικα |
| Εκούσια διαμεσολάβηση άρχισε έως 28.2.2027 | Ν. 4640/2019 | 155 παρ. 7 Κώδικα |
| Καμία ενέργεια διαμεσολάβησης έως 28.2.2027 | Κώδικας: εισαγωγική συνεδρία και υπόμνημα | 15 έως 18, 78, 79 Κώδικα |
| Ρήτρα διαμεσολάβησης σε σύμβαση πριν από την 1.3.2027 | Η ρήτρα ισχύει, η διαδικασία που αρχίζει μετά διέπεται από τον Κώδικα πλην του άρθρου 85 | 155 παρ. 11 Κώδικα |
| Διαιτησία που άρχισε πριν από την 1.1.2027 | Το δίκαιο που ίσχυε κατά την έναρξή της | 72 παρ. 1 Κώδικα |
Το κριτήριο της μετάβασης διαφέρει από εκείνο της εισαγωγής του Ν. 4640/2019. Με την ΑΠ 654/2024 ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι οι διατάξεις του για την υποχρεωτική συνεδρία δεν εφαρμόζονταν σε αγωγή που είχε κατατεθεί πριν από τις 30 Νοεμβρίου 2019. Ο Κώδικας κρίνει με την πρόσκληση ή τη διεξαγωγή της ΥΑΣ και όχι με τον χρόνο κατάθεσης της αγωγής.
Η συνέπεια για αγωγές που ασκούνται τους επόμενους μήνες είναι άμεση. Αγωγή που κατατίθεται τον Ιανουάριο του 2027 με προθεσμία προτάσεων μετά την 1η Μαρτίου 2027 μένει στο παλαιό καθεστώς μόνο αν η πρόσκληση σε ΥΑΣ κοινοποιηθεί έως τις 28 Φεβρουαρίου 2027. Ο χρόνος της πρόσκλησης είναι στρατηγική επιλογή, που καθορίζει ποια έγγραφα θα κρίνουν το παραδεκτό της συζήτησης.
Σε ποιες εμπορικές διαφορές η αρχική συνεδρία δεν αποτελεί επιλογή;
Κατά το άρθρο 6 παρ. 1 του Ν. 4640/2019, που ισχύει έως τις 28 Φεβρουαρίου 2027, στην υποχρεωτική αρχική συνεδρία υπάγονται οι διαφορές που εκδικάζονται κατά την τακτική διαδικασία και ανήκουν στην καθ’ ύλην αρμοδιότητα του Μονομελούς Πρωτοδικείου, εφόσον η αξία του αντικειμένου υπερβαίνει τις 30.000 ευρώ, οι διαφορές αρμοδιότητας του Πολυμελούς Πρωτοδικείου, καθώς και οι διαφορές για τις οποίες υπάρχει και ισχύει έγγραφη ρήτρα διαμεσολάβησης.
Από την 1η Μαρτίου 2027 το άρθρο 15 του Κώδικα κατεβάζει το όριο του Μονομελούς Πρωτοδικείου στις 20.000 ευρώ και προσθέτει υποθέσεις ΙΚΕ και ομόρρυθμων εταιρειών.
| Διαφορά | Ν. 4640/2019, άρθρο 6 (έως 28.2.2027) | Κώδικας, άρθρο 15 (από 1.3.2027) |
|---|---|---|
| Τακτική διαδικασία Μονομελούς Πρωτοδικείου | Αξία άνω των 30.000 ευρώ | Αξία άνω των 20.000 ευρώ |
| Διαφορές Πολυμελούς Πρωτοδικείου | Ναι | Ναι |
| Ρήτρα διαμεσολάβησης | ΥΑΣ ανεξαρτήτως ποσού | Η τήρηση της ρήτρας επέχει θέση προδικαστικής προσφυγής (παρ. 4) |
| Υποθέσεις ΙΚΕ του άρθρου 48 του Ν. 4072/2012 | Όχι | Ναι (παρ. 1 περ. ε΄) |
| Λύση ομόρρυθμης εταιρείας για σπουδαίο λόγο και αξία συμμετοχής εξερχόμενου ή αποκλειόμενου εταίρου | Όχι | Ναι (παρ. 1 περ. στ΄) |
| Διαφορές με το Δημόσιο | Εξαιρούνται Δημόσιο, ΟΤΑ και ΝΠΔΔ (παρ. 2) | Εξαιρούνται το Δημόσιο και οι φορείς που εκπροσωπεί το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους (άρθρο 13 περ. ε΄) |
Η υπαγωγή προϋποθέτει ότι τα μέρη έχουν εξουσία διάθεσης του αντικειμένου της διαφοράς. Το κρίσιμο μέγεθος δεν είναι το ύψος του τιμολογίου αλλά η αξία του αντικειμένου της διαφοράς όπως αυτή προσδιορίζεται δικονομικά, γεγονός που καθιστά την παρέκταση αρμοδιότητας κρίσιμη παράμετρο ήδη κατά τη σύνταξη της σύμβασης. Με το νέο όριο μπαίνουν στην υποχρέωση οι απαιτήσεις μεταξύ 20.000 και 30.000 ευρώ.
Η επέκταση αφορά άμεσα τις ΙΚΕ και τις ομόρρυθμες εταιρείες. Το άρθρο 48 του Ν. 4072/2012 αναθέτει τις υποθέσεις της ΙΚΕ που το Β΄ Μέρος του νόμου υπάγει σε δικαστήριο στο ειρηνοδικείο της έδρας με τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας. Από την 1η Μαρτίου 2027 οι υποθέσεις αυτές, όπως και η αίτηση λύσης ομόρρυθμης εταιρείας για σπουδαίο λόγο (άρθρο 259 παρ. 1 περ. δ΄) και η διαφωνία για την αξία συμμετοχής εταίρου που εξέρχεται ή αποκλείεται (άρθρο 264 παρ. 2), περνούν πρώτα από εισαγωγική συνεδρία.
Δύο εξαιρέσεις έχουν άμεση εφαρμογή στις συναλλαγές με τον δημόσιο τομέα:
- Η παρ. 2 του ίδιου άρθρου εξαιρεί τις διαφορές στις οποίες διάδικο μέρος είναι το Δημόσιο, ΟΤΑ ή ΝΠΔΔ. Ο Κώδικας κρατά την εξαίρεση για το Δημόσιο και τους φορείς που εκπροσωπεί το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους.
- Η παρ. 3 ορίζει ότι η προσφυγή στη δικαστική μεσολάβηση δεν απαλλάσσει τα μέρη από την υποχρεωτική αρχική συνεδρία. Ο Κώδικας προβλέπει τη δικαστική μεσολάβηση ως εναλλακτική μέθοδο της εισαγωγικής συνεδρίας (άρθρο 16 παρ. 1).
Οι δικονομικές συνέπειες είναι διπλές. Το πρακτικό περάτωσης της αρχικής συνεδρίας κατατίθεται μαζί με τις προτάσεις, επί ποινή απαραδέκτου της συζήτησης της υπόθεσης, κατά το άρθρο 7 παρ. 4.
Παράλληλα, το άρθρο 3 παρ. 2 απαιτεί έγγραφη ενημέρωση του εντολέα από τον πληρεξούσιο δικηγόρο για τη δυνατότητα διαμεσολαβητικής διευθέτησης, η οποία κατατίθεται με το εισαγωγικό δικόγραφο ή με τις προτάσεις, επίσης επί ποινή απαραδέκτου. Πρόκειται για δύο διακριτά έγγραφα με διαφορετική νομική βάση και η παράλειψη του ενός δεν καλύπτεται από την προσκόμιση του άλλου.
Από την 1η Μαρτίου 2027 τα δύο έγγραφα αντικαθίστανται από το υπόμνημα του διαμεσολαβητή ή το πρακτικό μη επίτευξης συμφωνίας. Το υπόμνημα βεβαιώνει ότι έγινε η εισαγωγική συνεδρία, ποιοι παρέστησαν και τη φύση των λόγων για τους οποίους δεν συνεχίστηκε η διαδικασία. Εκδίδεται πριν λήξει η προθεσμία των προτάσεων και κατατίθεται με τις προτάσεις οποιουδήποτε διαδίκου, επί ποινή απαραδέκτου (άρθρα 78 παρ. 1 και 79 παρ. 12 έως 14 του Κώδικα). Ενημερωτικό έγγραφο ο Κώδικας δεν προβλέπει.
Ο νόμος δεν ορίζει αν το ενημερωτικό έγγραφο εξακολουθεί να κρίνει το παραδεκτό σε αγωγή που ασκείται πριν από την 1η Μαρτίου 2027 και συζητείται μετά από αυτήν. Μέχρι να κριθεί το ζήτημα, η κατάθεσή του σε κάθε αγωγή της μετάβασης δεν έχει κόστος και αφαιρεί έναν λόγο απαραδέκτου.
Πώς αλλάζει ο χρονικός σχεδιασμός της επιχείρησης από την 1η Ιανουαρίου 2026 και την 1η Μαρτίου 2027;
Το άρθρο 237 παρ. 1 ΚΠολΔ, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 26 του Ν. 5221/2025 και τροποποιήθηκε με το άρθρο 17 του Ν. 5282/2026, ορίζει πλέον ρητά ότι η προθεσμία κατάθεσης προτάσεων δεν αναστέλλεται κατά το διάστημα της διαδικασίας διαμεσολάβησης. Η ρύθμιση καταλαμβάνει τις αγωγές που ασκούνται από την 1η Ιανουαρίου 2026.
Η πρακτική συνέπεια αφορά τον προγραμματισμό. Οι προτάσεις κατατίθενται ενενήντα ημέρες μετά τη λήξη της προθεσμίας επίδοσης της αγωγής, ή εκατόν είκοσι ημέρες όταν η αγωγή επιδίδεται στην αλλοδαπή.
Η αρχική συνεδρία πρέπει να έχει ολοκληρωθεί και το πρακτικό να έχει συνταχθεί πριν από την καταληκτική αυτή ημερομηνία, αλλιώς η συζήτηση κηρύσσεται απαράδεκτη ενώ η προθεσμία έχει ήδη παρέλθει.
Με τον Κώδικα, ο ενάγων στέλνει πρόσκληση σε εισαγωγική συνεδρία με την αγωγή, με ιδιαίτερο δικόγραφο ή με κάθε πρόσφορο μέσο, με περιγραφή της διαφοράς και πρόταση μεθόδου (άρθρο 17 παρ. 1). Ο αντίδικος απαντά εγγράφως σε δεκαπέντε ημέρες, ή σε τριάντα αν κατοικεί στην αλλοδαπή. Η εισαγωγική συνεδρία ολοκληρώνεται σε τριάντα ημέρες από τη λήξη της προθεσμίας απάντησης (άρθρο 17 παρ. 2 και 3). Η κοινοποίηση της πρόσκλησης αναστέλλει την παραγραφή και τις αποσβεστικές προθεσμίες.
Ο νόμος διατηρεί διέξοδο για την περίπτωση που τα μέρη αποφασίσουν να προχωρήσουν πέραν της αρχικής συνεδρίας. Ο μηχανισμός λειτουργεί σε τρία βήματα:
- Οι διάδικοι υπογράφουν, κατά τη διάρκεια της εκκρεμοδικίας και πριν από την κατάθεση προτάσεων, συμφωνητικό υπαγωγής της διαφοράς σε διαμεσολάβηση.
- Ο διαμεσολαβητής που υπογράφει το συμφωνητικό ενημερώνει το δικαστήριο και η υπόθεση αποσύρεται από το πινάκιο.
- Αν δεν υπογραφεί πρακτικό επίτευξης συμφωνίας, η υπόθεση επαναφέρεται με αίτηση στη γραμματεία από οποιονδήποτε διάδικο. Η γραμματεία συντάσσει έκθεση κατάθεσης και προσδιορισμού δικασίμου και ενημερώνει τα μέρη με οίκοθεν κλήση, η οποία μπορεί να γίνει και ηλεκτρονικά.
Από την 1η Μαρτίου 2027 ο μηχανισμός μένει ίδιος με μία διαφορά: από την κοινοποίηση της οίκοθεν κλήσης οι προθεσμίες των άρθρων 237 και 238 ΚΠολΔ αρχίζουν εκ νέου (άρθρο 84 παρ. 3 και 4 του Κώδικα).
Στο σημείο αυτό υπάρχει ερμηνευτικό ζήτημα. Το άρθρο 9 παρ. 1 του Ν. 4640/2019 εξακολουθεί κατά γράμμα να ορίζει ότι η γνωστοποίηση του διαμεσολαβητή αναστέλλει και τις δικονομικές προθεσμίες των άρθρων 237 και 238 ΚΠολΔ, ενώ το νεότερο άρθρο 237 παρ. 1 λέει το αντίθετο και παραπέμπει στο άρθρο 9 «κατά τα λοιπά».
Η παραπομπή «κατά τα λοιπά» περιορίζει την αναστολή στις προθεσμίες του ουσιαστικού δικαίου, όπως η παραγραφή και οι αποσβεστικές προθεσμίες. Από την 1η Μαρτίου 2027 το ζήτημα αίρεται, γιατί το άρθρο 9 καταργείται και το άρθρο 237 παρ. 1 παραπέμπει πλέον στον Κώδικα. Η εμπειρία από υποθέσεις είσπραξης εμπορικών απαιτήσεων δείχνει ότι ο ασφαλής χειρισμός συνίσταται στην ολοκλήρωση της αρχικής συνεδρίας πολύ πριν από την προθεσμία των προτάσεων, χωρίς εξάρτηση από την ερμηνεία της αναστολής.
Πώς συμμετέχει η εταιρεία στην εισαγωγική συνεδρία από την 1η Μαρτίου 2027;
Η εταιρεία συμμετέχει με τον νόμιμο εκπρόσωπό της και πάντα με δικηγόρο. Μπορεί να συμμετέχει και μέσω υπεύθυνου διαχείρισης της διαμεσολάβησης, φυσικού προσώπου που ορίζεται με απόφαση του οργάνου διοίκησης (άρθρο 86 του Κώδικα). Οι κανόνες γίνονται αυστηρότεροι:
- Η παρουσία των μερών στην εισαγωγική συνεδρία είναι υποχρεωτική και τα μέρη παρίστανται με νομικό παραστάτη (άρθρο 79 παρ. 8).
- Μόνος ο δικηγόρος συμμετέχει κατ’ εξαίρεση, με εξουσιοδότηση με βεβαίωση γνησίου υπογραφής ή μέσω gov.gr. Αποκλείεται όταν υπάρχει δυνατότητα τηλεδιάσκεψης, εκτός αν ο διαμεσολαβητής κρίνει ότι η τηλεδιάσκεψη είναι αδύνατη (άρθρο 79 παρ. 9).
- Η απόφαση ορισμού του υπεύθυνου διαχείρισης αποτυπώνεται σε έγγραφη εξουσιοδότηση ή ειδικό συμβολαιογραφικό πληρεξούσιο με την ταυτότητά του, το εύρος των εξουσιών, τη διάρκεια της εντολής και τους περιορισμούς της. Το υπόμνημα το υπογράφει μόνο αν αυτό προβλέπεται ρητά (άρθρο 86 παρ. 1 και 2).
- Η χρηματική κύρωση για αδικαιολόγητη αποχή κυμαίνεται από 100 έως 1.000 ευρώ και η συμπεριφορά συνεκτιμάται στα δικαστικά έξοδα (άρθρο 18).
Το εύρος της εξουσιοδότησης του υπευθύνου είναι ζήτημα συμβατικής πρόβλεψης με άμεσες συνέπειες. Εξουσιοδότηση χωρίς όριο ποσού μπορεί να δεσμεύσει την εταιρεία σε συμφωνία που δεν ενέκρινε η διοίκηση, γιατί το νομικό πρόσωπο φέρει πλήρη ευθύνη για τις πράξεις του υπευθύνου (άρθρο 86 παρ. 4). Εξουσιοδότηση με πολύ στενά όρια κάνει τη συνεδρία τυπική διαδικασία χωρίς δυνατότητα συμφωνίας.
Διαμεσολάβηση, διαιτησία ή τακτικά δικαστήρια: πώς κρίνεται η επιλογή;
Η επιλογή κρίνεται από τρία ερωτήματα. Ποιος αποφασίζει, τι παράγεται στο τέλος και ποιος επιβαρύνεται με το κόστος. Ο διαμεσολαβητής διευκολύνει τη διαπραγμάτευση χωρίς να κρίνει, ο διαιτητής αποφασίζει δεσμευτικά, το τακτικό δικαστήριο εκδίδει απόφαση με δεδικασμένο. Οι τρεις επιλογές δεν αποκλείουν η μία την άλλη και συνδυάζονται συμβατικά, αφού ο Κώδικας επιτρέπει ρητά τη διαδοχική χρήση περισσότερων μεθόδων (άρθρο 14).
| Κριτήριο | Διαμεσολάβηση | Δικαστική μεσολάβηση | Διαιτησία | Τακτικό δικαστήριο |
|---|---|---|---|---|
| Ποιος αποφασίζει | Τα ίδια τα μέρη | Τα ίδια τα μέρη | Ο διαιτητής | Ο δικαστής |
| Ρόλος τρίτου | Ουδέτερος διαπιστευμένος διαμεσολαβητής | Δικαστής ως μεσολαβητής | Κριτής της διαφοράς | Κριτής της διαφοράς |
| Δεσμευτικότητα | Μόνο αν υπογραφεί πρακτικό συμφωνίας | Μόνο αν επιτευχθεί συμφωνία | Πλήρης, με διαιτητική απόφαση | Πλήρης, με δεδικασμένο |
| Θεσμικός χρόνος | 20 ημέρες για την αρχική συνεδρία, 40 ημέρες για τη συνέχιση. Από 1.3.2027: 15 ημέρες για απάντηση και 30 για τη συνεδρία | Κατά το Μέρος Δ΄ του Κώδικα (ισχύς από 16.9.2027) | Καθορίζεται από τη συμφωνία ή τον κανονισμό | 90 ημέρες για προτάσεις και επόμενα στάδια |
| Αποτέλεσμα προς εκτέλεση | Πρακτικό ως εκτελεστός τίτλος μετά την κατάθεση | Πρακτικό συμβιβασμού | Διαιτητική απόφαση | Δικαστική απόφαση |
| Εμπιστευτικότητα | Ναι, με ρητή πρόβλεψη και χωρίς τήρηση πρακτικών στην αρχική συνεδρία | Εξαρτάται από τη διαδικασία ενώπιον του δικαστηρίου | Καθορίζεται από τη συμφωνία ή τον κανονισμό | Δημόσια συζήτηση |
| Σχέση με την ΥΑΣ | Δεν τίθεται ζήτημα | Δεν απαλλάσσει, κατά το άρθρο 6 παρ. 3. Από 1.3.2027 εναλλακτική μέθοδος (άρθρο 16 παρ. 1 Κώδικα) | Η υποχρέωση αφορά τη συζήτηση αγωγής σε πολιτικό δικαστήριο | Η ΥΑΣ αποτελεί προϋπόθεση του παραδεκτού της συζήτησης |
Ένα σημείο της μετάβασης θέλει προσοχή. Ο Κώδικας επιτρέπει από την 1η Μαρτίου 2027 την εισαγωγική συνεδρία να γίνει είτε με διαμεσολάβηση είτε με δικαστική μεσολάβηση. Το Μέρος Δ΄ που ρυθμίζει τη δικαστική μεσολάβηση τίθεται όμως σε ισχύ στις 16 Σεπτεμβρίου 2027. Στο διάστημα αυτό η εισαγωγική συνεδρία δικαστικής μεσολάβησης δεν έχει ακόμη διαδικασία που να τη ρυθμίζει, οπότε ασφαλής επιλογή είναι η διαμεσολάβηση.
Για τις διασυνοριακές συμβάσεις, η διεθνής εμπορική διαιτησία διέπεται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 από τον Ν. 5016/2023, ο οποίος αντικατέστησε τον Ν. 2735/1999. Από την 1η Ιανουαρίου 2027 εθνική και διεθνής διαιτησία ρυθμίζονται ενιαία στο Μέρος Β΄ του Κώδικα και οι ρήτρες που έχουν ήδη συναφθεί μένουν έγκυρες (άρθρο 72 παρ. 2). Η επιλογή διαιτητικής ρήτρας απομακρύνει τη διαφορά από την υποχρεωτική αρχική συνεδρία, όμως ανεβάζει το προκαταβαλλόμενο κόστος και δεσμεύει τα μέρη σε διαδικασία χωρίς ουσιαστικό δεύτερο βαθμό.
Η επιλογή ανάμεσα σε ρήτρα διαιτησίας και ρήτρα διαμεσολάβησης εξαρτάται από την αξία των τυπικών διαφορών της σχέσης, από την ταχύτητα με την οποία η επιχείρηση χρειάζεται εκτελεστό τίτλο και από το αν ο αντισυμβαλλόμενος έχει περιουσία εντός της χώρας.
Πότε αξίζει ρήτρα διαμεσολάβησης στην εμπορική σύμβαση;
Η ρήτρα διαμεσολάβησης υπάγει τη διαφορά στην υποχρεωτική αρχική συνεδρία ανεξαρτήτως ποσού, κατά το άρθρο 6 παρ. 1 περ. γ΄ του Ν. 4640/2019. Επιλέγεται σε σχέσεις διαρκείας όπου η διακοπή της συνεργασίας κοστίζει περισσότερο από το αντικείμενο της διαφοράς, δηλαδή σε συμβάσεις διανομής, προμήθειας, δικαιόχρησης και παροχής υπηρεσιών με επαναλαμβανόμενη τιμολόγηση.
Η ρήτρα λειτουργεί αντίστροφα όταν η επιχείρηση χρειάζεται ταχύτατο εκτελεστό τίτλο. Σε μια σύμβαση προμήθειας με μικρές και συχνές οφειλές, η ρήτρα επιβάλλει αρχική συνεδρία ακόμη και για απαίτηση 5.000 ευρώ, όπου διαφορετικά δεν θα υπήρχε τέτοια υποχρέωση. Το αποτέλεσμα κινδυνεύει να είναι καθυστέρηση αντί για διευθέτηση.
Από την 1η Μαρτίου 2027 το βάρος της ρήτρας αυξάνεται. Η διεξαγωγή και περάτωση της διαμεσολάβησης γίνεται προϋπόθεση για την άσκηση ενδίκου βοηθήματος. Αν ένα μέρος προσφύγει στο δικαστήριο χωρίς να την τηρήσει, το δικαστήριο παραπέμπει τα μέρη σε διαμεσολάβηση με διάταξη κατά το άρθρο 237 ΚΠολΔ (άρθρο 85 παρ. 1 και 2 του Κώδικα). Τα ασφαλιστικά μέτρα και η προσωρινή διαταγή μένουν διαθέσιμα (παρ. 3). Σε διαφορές μεταξύ επιχειρήσεων, η ρήτρα μπορεί να παραπέμπει σε θεσμική εμπορική διαμεσολάβηση που οργανώνουν τα επιμελητήρια και οι επαγγελματικοί φορείς (άρθρα 120 και 121).
Οι ρήτρες που έχουν συναφθεί πριν από την 1η Μαρτίου 2027 διατηρούν την ισχύ τους. Οι διαδικασίες που αρχίζουν με βάση αυτές μετά την 1η Μαρτίου 2027 διέπονται από τον Κώδικα, πλην όμως του άρθρου 85 (άρθρο 155 παρ. 11). Ο νόμος δεν λέει τι ισχύει όταν παραβιάζεται μια τέτοια παλαιά ρήτρα. Το κενό αυτό είναι λόγος να επανεξεταστούν οι ρήτρες των συμβάσεων διαρκείας που ήδη λειτουργούν.
Η διατύπωση καθορίζει το αν η ρήτρα θα λειτουργήσει. Κρίσιμα σημεία αποτελούν το πεδίο των διαφορών που καλύπτονται, η προθεσμία εντός της οποίας το επισπεύδον μέρος οφείλει να κινήσει τη διαδικασία, ο τρόπος ορισμού του διαμεσολαβητή σε περίπτωση διαφωνίας, η ρητή διατήρηση του δικαιώματος λήψης ασφαλιστικών μέτρων παράλληλα με τη διαμεσολάβηση και η σχέση της ρήτρας με τυχόν ρήτρα παρέκτασης ή διαιτησίας στην ίδια σύμβαση.
Οι επιμέρους όροι διατυπώνονται ad hoc, καθώς μια γενικόλογη πρόβλεψη τύπου «τα μέρη θα επιχειρήσουν φιλικό διακανονισμό» δεν συνιστά ρήτρα διαμεσολάβησης κατά την έννοια του νόμου και δεν παράγει την υπαγωγή της περ. γ΄. Ο Κώδικας απαιτεί έγγραφη δέσμευση των μερών να προσφύγουν σε διαμεσολάβηση για τις διαφορές μιας συγκεκριμένης έννομης σχέσης (άρθρο 3 περ. ιστ΄).
Στις σχέσεις με αμοιβαίες απαιτήσεις, η ρήτρα διαμεσολάβησης συνδυάζεται με ρήτρα συμψηφισμού απαιτήσεων, ώστε η διευθέτηση να αφορά το καθαρό υπόλοιπο και όχι κάθε τιμολόγιο χωριστά.
Πότε το πρακτικό διαμεσολάβησης προτιμάται έναντι δικαστικής απόφασης;
Το πρακτικό υπερέχει σε χρόνο και σε εκτελεστότητα, υστερεί σε δεδικασμένο. Κατά το άρθρο 8 παρ. 3 του Ν. 4640/2019, από την κατάθεσή του στη γραμματεία του αρμόδιου δικαστηρίου αποτελεί εκτελεστό τίτλο σύμφωνα με το άρθρο 904 παρ. 2 ΚΠολΔ, εφόσον η συμφωνία μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο αναγκαστικής εκτέλεσης, ενώ το απόγραφο εκδίδεται ατελώς. Από την 1η Μαρτίου 2027 τη βάση δίνουν το άρθρο 82 του Κώδικα και το άρθρο 904 παρ. 2 ΚΠολΔ, στο οποίο τα πρακτικά διαμεσολάβησης αναφέρονται πλέον ρητά (άρθρο 183 του Κώδικα).
Η κατάθεση παράγει και αρνητικό δικονομικό αποτέλεσμα. Μετά από αυτήν, η άσκηση αγωγής για την ίδια διαφορά είναι απαράδεκτη κατά το μέτρο που το αντικείμενό της καλύπτεται από τη συμφωνία, ενώ τυχόν εκκρεμής δίκη καταργείται.
Δύο χρήσεις έχουν άμεση αξία για τον πιστωτή:
- το πρακτικό χρησιμοποιείται ως τίτλος για εγγραφή ή εξάλειψη υποθήκης κατά το άρθρο 293 παρ. 1 εδ. γ΄ ΚΠολΔ, οπότε η συμφωνία τμηματικής καταβολής συνδυάζεται με εμπράγματη εξασφάλιση στο ίδιο έγγραφο. Από την 1η Μαρτίου 2027 χρησιμεύει επίσης για εγγραφή ή εξάλειψη προσημείωσης, για τροπή προσημείωσης σε υποθήκη και για άρση κατάσχεσης (άρθρο 82 παρ. 4 του Κώδικα) και
- όταν η συμφωνία περιλαμβάνει δικαιοπραξίες που υπόκεινται εκ του νόμου σε συμβολαιογραφικό τύπο, οι δικαιοπραξίες αυτές πρέπει να περιβληθούν τον τύπο αυτόν κατά το άρθρο 8 παρ. 4 του Ν. 4640/2019 (από την 1η Μαρτίου 2027 κατά το άρθρο 82 παρ. 2 του Κώδικα).
Από την 1η Μαρτίου 2027 το πρακτικό αναρτάται στην Ενιαία Ψηφιακή Πύλη Διαμεσολάβησης σε δέκα εργάσιμες ημέρες από την υπογραφή και αποκτά κωδικάριθμο ταυτοποίησης, χωρίς τον οποίο δεν έχει την εκτελεστότητα πρακτικού διαμεσολάβησης (άρθρο 83). Μέχρι να εκδοθεί η σχετική υπουργική απόφαση, η ανάρτηση γίνεται παράλληλα με την κατάθεση στη γραμματεία (άρθρο 155 παρ. 1). Πρακτικά, έγγραφα και διαδικαστικές πράξεις της διαμεσολάβησης απαλλάσσονται από τέλη, από το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής και από δικαστικό ένσημο ή αναλογικό τέλος κατά την κατάθεση (άρθρο 89).
Η υπεροχή αίρεται όταν το πρακτικό πάσχει. Ως σύμβαση ιδιωτικού δικαίου, το πρακτικό ελέγχεται ως προς την εγκυρότητά του και η ακυρότητα του πρακτικού αφαιρεί κάθε δικονομικό και ουσιαστικό αποτέλεσμα. Το ζήτημα προκύπτει κατά κανόνα από έλλειψη εξουσίας διάθεσης ή από πλημμελή εκπροσώπηση του νομικού προσώπου, δηλαδή από τα ίδια σημεία που ελέγχονται ήδη κατά την αρχική συνεδρία.
Πώς προβάλλεται το απαράδεκτο όταν ο ενάγων παρέλειψε την αρχική συνεδρία;
Το απαράδεκτο προτείνεται ενώπιον του δικαστηρίου της ουσίας και όχι για πρώτη φορά στον Άρειο Πάγο. Με την ΑΠ 654/2024, ο λόγος αναίρεσης ότι το Εφετείο δεν κήρυξε απαράδεκτη την αγωγή παρότι δεν είχε προηγηθεί η διαδικασία του Ν. 4640/2019 απορρίφθηκε ως απαράδεκτος, επειδή στο αναιρετήριο δεν αναφερόταν ότι ο ισχυρισμός είχε προταθεί παραδεκτά στο δικαστήριο της ουσίας κατά το άρθρο 562 παρ. 2 ΚΠολΔ.
Η δικονομική συνέπεια για τον εναγόμενο είναι συγκεκριμένη. Η παράλειψη προβολής του απαραδέκτου στον πρώτο βαθμό, ή η προβολή του χωρίς επαναφορά με λόγο έφεσης, εξουδετερώνει τον ισχυρισμό οριστικά. Η επιχείρηση που αμύνεται κινδυνεύει να χάσει ένα δικονομικό πλεονέκτημα το οποίο υπήρχε ήδη από την κατάθεση της αγωγής.
Από την άλλη πλευρά, η παράλειψη δεν οδηγεί πάντοτε σε απαράδεκτο. Με την ΑΠ 1279/2025 κρίθηκε ότι το Εφετείο ορθώς απέρριψε λόγο έφεσης περί μη προσκόμισης του ενημερωτικού εγγράφου του άρθρου 3 παρ. 2, καθώς η ενάγουσα το προσκόμισε στον πρώτο βαθμό κατόπιν κλήτευσης από τη γραμματεία κατ’ άρθρο 227 ΚΠολΔ και η έγγραφη ενημέρωση προηγούνταν χρονικά τόσο της κατάθεσης της αγωγής όσο και της συζήτησης, οπότε εκπληρώθηκε ο σκοπός του νόμου.
Οι δύο αποφάσεις διαγράφουν διαφορετικά περιθώρια. Η θεραπεία μέσω του άρθρου 227 ΚΠολΔ αφορά το ενημερωτικό έγγραφο του δικηγόρου, το οποίο συντάσσεται μονομερώς.
Το πρακτικό της αρχικής συνεδρίας του άρθρου 7 παρ. 4 προϋποθέτει την τήρηση ολόκληρης διαδικασίας με τη σύμπραξη τρίτου, οπότε η δυνατότητα εκ των υστέρων κάλυψης είναι στενότερη. Η ορθή απάντηση διαφοροποιείται κατά περίπτωση, ανάλογα με το ποιο από τα δύο έγγραφα λείπει και σε ποιο στάδιο εντοπίζεται η έλλειψη. Από την 1η Μαρτίου 2027 η τήρηση της υποχρεωτικής προδικαστικής προσφυγής εντάσσεται ρητά στις τυπικές παραλείψεις του άρθρου 227 παρ. 1 περ. ε΄ ΚΠολΔ (άρθρο 179 του Κώδικα).
Συχνές Ερωτήσεις
Πότε πρέπει να έχει ολοκληρωθεί η αρχική συνεδρία σε σχέση με τις προτάσεις;
Πριν από τη λήξη της προθεσμίας κατάθεσης προτάσεων, δηλαδή πριν από την ενενηκοστή ημέρα μετά τη λήξη της προθεσμίας επίδοσης της αγωγής, ή την εκατοστή εικοστή όταν η αγωγή επιδίδεται στην αλλοδαπή. Για τις αγωγές που ασκούνται από την 1η Ιανουαρίου 2026, η προθεσμία αυτή δεν αναστέλλεται όσο τρέχει η διαμεσολάβηση, οπότε ο προγραμματισμός γίνεται με αφετηρία την ημερομηνία των προτάσεων και όχι με αφετηρία τη διαδικασία της συνεδρίας. Από την 1η Μαρτίου 2027 ο ίδιος κανόνας ισχύει για το υπόμνημα του διαμεσολαβητή.
Μπορεί η αρχική συνεδρία να γίνει μετά την άσκηση της αγωγής;
Ναι. Ο νόμος συνδέει την υποχρέωση με το παραδεκτό της συζήτησης και όχι με την κατάθεση του δικογράφου. Το πρακτικό της συνεδρίας κατατίθεται μαζί με τις προτάσεις, οπότε η συνεδρία μπορεί να διεξαχθεί και μετά την άσκηση της αγωγής, εφόσον προηγηθεί χρονικά της κατάθεσης των προτάσεων. Ο Κώδικας προβλέπει ρητά ότι η πρόσκληση μπορεί να γίνει με την ίδια την αγωγή.
Τι συνέπειες έχει η μη προσέλευση του αντιδίκου;
Η διαδικασία δεν ματαιώνεται. Ο διαμεσολαβητής συντάσσει πρακτικό στο οποίο αναγράφεται υποχρεωτικά ο τρόπος γνωστοποίησης και η συμμετοχή ή μη των μερών. Το πρακτικό αυτό επιτρέπει τη συζήτηση της αγωγής. Το δικαστήριο μπορεί να επιβάλει στο μέρος που δεν προσήλθε χρηματική ποινή από 100 έως 500 ευρώ. Από την 1η Μαρτίου 2027 η κύρωση φτάνει τα 1.000 ευρώ και η αποχή συνεκτιμάται στα δικαστικά έξοδα.
Χρειάζεται εξουσιοδότηση για την παράσταση εκπροσώπου εταιρείας;
Ναι, όταν δεν παρίσταται ο ίδιος ο νόμιμος εκπρόσωπος. Το άρθρο 7 παρ. 5 του Ν. 4640/2019 απαιτεί εξουσιοδότηση με θεώρηση του γνησίου της υπογραφής του νομίμου εκπροσώπου. Απλή εσωτερική εντολή ή ηλεκτρονικό μήνυμα δεν καλύπτει την απαίτηση. Από την 1η Μαρτίου 2027 η εταιρεία μπορεί να ορίσει υπεύθυνο διαχείρισης της διαμεσολάβησης με απόφαση του οργάνου διοίκησης (άρθρο 86 του Κώδικα).
Χρειάζεται ενημερωτικό έγγραφο δικηγόρου μετά την 1η Μαρτίου 2027;
Ο Κώδικας δεν προβλέπει ενημερωτικό έγγραφο. Το παραδεκτό κρίνεται από το υπόμνημα της εισαγωγικής συνεδρίας ή από το πρακτικό μη επίτευξης συμφωνίας. Για αγωγές που ασκούνται πριν από την 1η Μαρτίου 2027 και συζητούνται μετά από αυτήν, ο νόμος δεν δίνει ρητή απάντηση και η κατάθεση του ενημερωτικού παραμένει ο ασφαλής χειρισμός.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Ημερολόγιο με αφετηρία τις προτάσεις: Ο προγραμματισμός ξεκινά από την καταληκτική ημερομηνία κατάθεσης προτάσεων και υπολογίζει προς τα πίσω τις είκοσι ημέρες της αρχικής συνεδρίας, ώστε το πρακτικό να υπάρχει πριν από την προθεσμία. Από την 1η Μαρτίου 2027 υπολογίζονται σαράντα πέντε ημέρες.
Πρόσκληση πριν από την 1η Μαρτίου 2027: Σε αγωγές που κατατίθενται έως τον Φεβρουάριο του 2027, ο χρόνος κοινοποίησης της πρόσκλησης σε ΥΑΣ καθορίζει αν η υπόθεση μένει στον Ν. 4640/2019 ή περνά στον Κώδικα.
Δύο έγγραφα, όχι ένα: Το ενημερωτικό έγγραφο του άρθρου 3 παρ. 2 και το πρακτικό περάτωσης του άρθρου 7 παρ. 4 είναι διακριτά και απαιτούνται σωρευτικά όπου συντρέχουν οι προϋποθέσεις. Στις αγωγές της μετάβασης το ενημερωτικό κατατίθεται ακόμη κι αν η συζήτηση ορίζεται μετά την 1η Μαρτίου 2027.
Έλεγχος του ορίου των 20.000 ευρώ: Απαιτήσεις μεταξύ 20.000 και 30.000 ευρώ που σήμερα εισάγονται χωρίς συνεδρία θα τη χρειάζονται από την 1η Μαρτίου 2027.
Ρήτρα με μηχανισμό: Η ρήτρα διαμεσολάβησης προσδιορίζει πεδίο, προθεσμία εκκίνησης, τρόπο ορισμού διαμεσολαβητή και ρητή διατήρηση των ασφαλιστικών μέτρων. Οι ρήτρες των συμβάσεων διαρκείας που ήδη λειτουργούν ελέγχονται ξανά ενόψει του Κώδικα.
Υπεύθυνος διαχείρισης με όρια: Η απόφαση του οργάνου διοίκησης ορίζει πρόσωπο, εξουσίες, όριο ποσού και διάρκεια, ώστε ο εκπρόσωπος να μπορεί να συμφωνήσει χωρίς να δεσμεύει την εταιρεία πέρα από όσα ενέκρινε.
Ασφαλιστικά μέτρα παράλληλα: Η υπαγωγή σε διαμεσολάβηση δεν εμποδίζει τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων, τα οποία διατηρούν την περιουσία του οφειλέτη διαθέσιμη όσο διαρκεί η διαπραγμάτευση.
Εξασφάλιση μέσα στο πρακτικό: Όταν η συμφωνία προβλέπει τμηματική καταβολή, η ταυτόχρονη πρόβλεψη εγγραφής υποθήκης μετατρέπει το πρακτικό από υπόσχεση σε εξασφαλισμένο τίτλο.
Έλεγχος αρμοδιότητας πριν από τη ρήτρα: Η υπαγωγή στην αρχική συνεδρία εξαρτάται από την καθ’ ύλην αρμοδιότητα και την αξία του αντικειμένου, οπότε κάθε ρήτρα παρέκτασης στη σύμβαση αξιολογείται μαζί με τη ρήτρα διαμεσολάβησης.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για να σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε για την διαμεσολάβηση στις εμπορικές διαφορές.