Μεταφορά Έδρας Εταιρείας στην ΕΕ: Πότε και Με Ποια Μορφή

Διασυνοριακός Μετασχηματισμός: Ποια Μορφή Επιλέγεται και Τι Φόρο Εξόδου Ενεργοποιεί

Εν συντομία:

• Ο διασυνοριακός μετασχηματισμός μετακινεί ή ενοποιεί την ίδια υφιστάμενη εταιρεία εντός της ΕΕ, με διατήρηση της νομικής της προσωπικότητας. Η ίδρυση θυγατρικής δημιουργεί νέα, παράλληλη οντότητα.
• Υπάρχουν τρεις μορφές: μετατροπή (μεταφορά έδρας), συγχώνευση (ένωση με αλλοδαπή) και διάσπαση (διαχωρισμός). Η επιλογή ακολουθεί τον στόχο.
• Το πλαίσιο δίνεται από την Οδηγία (ΕΕ) 2019/2121 και τον Ν. 5055/2023, που συμπλήρωσε τον Ν. 4601/2019.
• Η μεταφορά έδρας εκτός Ελλάδας ενεργοποιεί φόρο εξόδου (άρθρο 66Α ΚΦΕ), διακριτό από τη φορολογική ουδετερότητα της ίδιας της πράξης.
• Κάθε μορφή υπόκειται σε προληπτικό έλεγχο νομιμότητας και πιστοποιητικό πριν από την καταχώριση στο ΓΕΜΗ.

Πότε επιλέγεται διασυνοριακός μετασχηματισμός αντί για ίδρυση θυγατρικής στο εξωτερικό;

Ο διασυνοριακός μετασχηματισμός επιλέγεται όταν η επιχείρηση θέλει να μεταφέρει ή να ενοποιήσει την ίδια την υφιστάμενη οντότητα σε άλλο κράτος μέλος, διατηρώντας τη νομική προσωπικότητα, το ιστορικό, τις άδειες και τις συμβάσεις της. Η ίδρυση θυγατρικής ακολουθεί αντίθετη λογική, δηλαδή δημιουργεί νέα εταιρεία, ενώ η ελληνική παραμένει ως μητρική.

Η επιλογή του κατάλληλου τρόπου γίνεται ανά περίπτωση. Όταν η δραστηριότητα στηρίζεται σε άδειες, μακροχρόνιες συμβάσεις προμήθειας ή δικαστικές εκκρεμότητες, η μεταφορά της ίδιας οντότητας διασώζει αυτή τη συνέχεια, ενώ η νέα θυγατρική θα έπρεπε να τα αναδημιουργήσει από την αρχή. Αντίστροφα, όταν ο στόχος είναι απλώς τοπική παρουσία σε μια αγορά με διατήρηση της ελληνικής βάσης, η θυγατρική είναι το ελαφρύτερο όχημα.

Κριτήριο	Διασυνοριακός μετασχηματισμός	Ίδρυση θυγατρικής
Νομική οντότητα	Η ίδια, μετακινείται ή ενοποιείται	Νέα, παράλληλη
Νομική προσωπικότητα	Διατηρείται	Νέα
Συμβάσεις και άδειες	Μεταφέρονται με τη μορφή του μετασχηματισμού	Δεν μεταφέρονται αυτόματα
Ελληνική οντότητα μετά	Αλλάζει εθνικότητα ή παύει	Παραμένει ως μητρική
Τυπικός σκοπός	Πλήρης μετεγκατάσταση ή ενοποίηση	Επέκταση με ελληνική βάση

Από τον χειρισμό υποθέσεων μεταφοράς έδρας (μετεγκατάσταση, «re-domiciliation»), η εμπειρία δείχνει ότι η απόφαση σπάνια κρίνεται από το κόστος της διαδικασίας και συχνότερα από το αν ένας ξένος επενδυτής ή χρηματοδότης απαιτεί τη διατήρηση της ίδιας νομικής οντότητας ως προϋπόθεση της συναλλαγής, απαίτηση που πολλές εταιρείες εντοπίζουν αργά, αφού έχουν ήδη δρομολογήσει τη σύσταση θυγατρικής.

Ποια μορφή διασυνοριακού μετασχηματισμού ταιριάζει σε κάθε επιχειρηματικό στόχο;

Οι μορφές είναι τρεις και η επιλογή γίνεται ανάλογα με τον στόχο. Η διασυνοριακή μετατροπή μεταφέρει την καταστατική έδρα και μεταβάλλει τη νομική μορφή σε μόρφωμα του κράτους προορισμού, διατηρώντας μία οντότητα. Η διασυνοριακή συγχώνευση ενώνει ημεδαπή με αλλοδαπή εταιρεία. Η διασυνοριακή διάσπαση διαχωρίζει την περιουσία σε εταιρείες άλλων κρατών μελών.

Το ενωσιακό πλαίσιο των τριών μορφών δίνεται από την Οδηγία (ΕΕ) 2019/2121, η οποία τροποποίησε την Οδηγία (ΕΕ) 2017/1132. Η ενσωμάτωσή της έγινε με τον Ν. 5055/2023, ο οποίος πρόσθεσε νέα κεφάλαια στον Ν. 4601/2019 για τους εταιρικούς μετασχηματισμούς.

Η νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) είχε ήδη αναγνωρίσει ότι η μεταφορά έδρας εμπίπτει στην ελευθερία εγκατάστασης, στις υποθέσεις Cartesio (C-210/06) και VALE (C-378/10), ενώ στην Polbud (C-106/16) κρίθηκε ότι ακόμη και η μεταφορά μόνο της καταστατικής έδρας, χωρίς μεταφορά της πραγματικής δραστηριότητας, προστατεύεται.

Μορφή	Τι μεταβάλλει	Νομικό αποτέλεσμα	Τυπικός στόχος
Διασυνοριακή μετατροπή	Καταστατική έδρα και νομική μορφή	Μία οντότητα, διατήρηση προσωπικότητας	Μετεγκατάσταση
Διασυνοριακή συγχώνευση	Ένωση ημεδαπής με αλλοδαπή	Καθολική διαδοχή, η μία παύει	Ενοποίηση ομίλου ή εξαγορά
Διασυνοριακή διάσπαση	Κατανομή περιουσίας σε εταιρείες άλλων κρατών	Μεταβίβαση στοιχείων και υποχρεώσεων	Αναδιάρθρωση ή απόσχιση κλάδου

Οι τρεις διασυνοριακές μορφές αντιστοιχούν στις εγχώριες εκδοχές τους, δηλαδή τη μετατροπή, τη συγχώνευση και τη διάσπαση εταιρειών. Η διαφορά είναι ότι στη διασυνοριακή εκδοχή προστίθεται το στοιχείο της αλλοδαπής εμπλεκόμενης εταιρείας και η ανάγκη συντονισμού δύο εθνικών δικαίων.

Πώς προστατεύονται μέτοχοι, πιστωτές και εργαζόμενοι κατά τον διασυνοριακό μετασχηματισμό;

Και στις τρεις μορφές ισχύει κοινό προστατευτικό πλέγμα. Ο μέτοχος που διαφωνεί έχει δικαίωμα εξόδου, δηλαδή να διαθέσει τις συμμετοχές του έναντι χρηματικού ανταλλάγματος. Οι πιστωτές μπορούν να ζητήσουν εγγυήσεις εντός προθεσμίας, εφόσον αποδεικνύουν ότι διακυβεύεται η ικανοποίησή τους. Οι εργαζόμενοι προστατεύονται μέσω ενημέρωσης, διαβούλευσης και κανόνων συμμετοχής στη διοίκηση της νέας εταιρείας.

Η διαδικασία ξεκινά με κοινό σχέδιο μετασχηματισμού, που καταχωρίζεται και δημοσιεύεται στο ΓΕΜΗ τουλάχιστον έναν μήνα πριν από τη γενική συνέλευση. Συντάσσονται έκθεση του διοικητικού οργάνου προς μετόχους και εργαζόμενους και έκθεση ανεξάρτητου εμπειρογνώμονα που αξιολογεί τη σχέση ανταλλαγής και το χρηματικό αντάλλαγμα. Η απόφαση της συνέλευσης λαμβάνεται με αυξημένη πλειοψηφία.

Δύο σημεία απαιτούν νομική κρίση κατά περίπτωση:

• Πρώτον, οι κανόνες συμμετοχής των εργαζομένων ενεργοποιούνται με βάση όρια προσωπικού και μπορούν να επιβάλουν διατήρηση δικαιωμάτων του κράτους προέλευσης, με αποτέλεσμα η διατύπωση του σχεδίου να μεταβάλλεται ουσιωδώς.
• Δεύτερον, η απάντηση σε αίτημα πιστωτή για εγγυήσεις διαφοροποιείται ανάλογα με το αν η απαίτηση είναι ληξιπρόθεσμη, εξασφαλισμένη ή αμφισβητούμενη.

Τι φόρο εξόδου ενεργοποιεί η μεταφορά έδρας εταιρείας εκτός Ελλάδας;

Η μεταφορά της φορολογικής κατοικίας ή περιουσιακών στοιχείων εκτός της ελληνικής φορολογικής δικαιοδοσίας ενεργοποιεί φόρο εξόδου («exit tax»), κατά το άρθρο 66Α του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (ΚΦΕ).

Φορολογείται η μη πραγματοποιηθείσα υπεραξία, δηλαδή η αγοραία αξία των στοιχείων κατά τον χρόνο εξόδου μείον τη φορολογική τους αξία, ώστε η Ελλάδα να φορολογήσει το κέρδος που δημιουργήθηκε στο έδαφός της προτού χάσει το δικαίωμα φορολόγησης.

Ο φόρος εξόδου εισήχθη με το άρθρο 58 του Ν. 4714/2020, σε ενσωμάτωση του άρθρου 5 της Οδηγίας (ΕΕ) 2016/1164 κατά των πρακτικών φοροαποφυγής.

Στην υπόθεση National Grid Indus (C-371/10) το ΔΕΕ έκρινε ότι ο φόρος εξόδου είναι μεν περιορισμός της ελευθερίας εγκατάστασης, δικαιολογείται όμως από την ισόρροπη κατανομή των φορολογικών εξουσιών μεταξύ των κρατών μελών. Έκρινε ωστόσο ότι η άμεση είσπραξη του φόρου κατά τον χρόνο εξόδου είναι δυσανάλογη, αναγνωρίζοντας δικαίωμα αναβολής ή τμηματικής καταβολής.

Ο φόρος εξόδου είναι διαφορετικός από τη φορολογική ουδετερότητα της ίδιας της πράξης. Η φορολογική ουδετερότητα των μετασχηματισμών, που με τον Ν. 5162/2024 καλύπτει και τους διασυνοριακούς, αναβάλλει τη φορολόγηση της υπεραξίας μέσα στο πλαίσιο του μετασχηματισμού.

Ο φόρος εξόδου, αντίθετα, ενεργοποιείται όταν τα στοιχεία εξέρχονται από την ελληνική φορολογική δικαιοδοσία. Από τον χειρισμό σχετικών υποθέσεων, η εμπειρία δείχνει ότι το πραγματικό πεδίο τριβής είναι η αποτίμηση της «αγοραίας αξίας» των στοιχείων, την οποία η φορολογική διοίκηση τείνει να προσδιορίζει υψηλότερα από τη λογιστική τους αξία.

Πώς ολοκληρώνεται η διαδικασία και τι ελέγχει το πιστοποιητικό νομιμότητας;

Πριν από την ολοκλήρωση, κάθε διασυνοριακός μετασχηματισμός υπόκειται σε προληπτικό έλεγχο νομιμότητας από την αρμόδια αρχή, η οποία χορηγεί στην ημεδαπή εταιρεία πιστοποιητικό που βεβαιώνει την τήρηση των όρων και των διατυπώσεων.

Ο έλεγχος περιλαμβάνει και αξιολόγηση ενδεχόμενων καταχρηστικών ή δόλιων σκοπών. Η πράξη ολοκληρώνεται με την καταχώριση στο ΓΕΜΗ και δεν μπορεί πλέον να κηρυχθεί άκυρη.

Το όριο μεταξύ νόμιμης άσκησης της ελευθερίας εγκατάστασης και κατάχρησης είναι το κρίσιμο σημείο του ελέγχου. Κατά τη νομολογία του ΔΕΕ, η μεταφορά έδρας σε κράτος με ευνοϊκότερο πλαίσιο δεν συνιστά, από μόνη της, κατάχρηση.

Η αρχή μπορεί όμως να αρνηθεί το πιστοποιητικό όταν προκύπτει τεχνητή κατασκευή χωρίς ουσιαστική οικονομική υπόσταση. Η τεκμηρίωση του οικονομικού σκοπού της μετεγκατάστασης είναι, επομένως, καθοριστικός παράγοντας για την έκβαση του ελέγχου.

Με την καταχώριση, οι συμβάσεις εργασίας μεταφέρονται στη νέα ή προκύπτουσα εταιρεία και η οντότητα συνεχίζει με τη νέα μορφή ή έδρα της, διατηρώντας τη νομική της προσωπικότητα στην περίπτωση της μετατροπής.

Συχνές Ερωτήσεις

Μπορεί ελληνική ΑΕ να μεταφέρει την καταστατική της έδρα σε άλλο κράτος μέλος;

Ναι. Μετά τον Ν. 5055/2023, η μεταφορά της καταστατικής έδρας κεφαλαιουχικής εταιρείας σε άλλο κράτος μέλος είναι δυνατή μέσω διασυνοριακής μετατροπής, με διατήρηση της νομικής προσωπικότητας. Η εταιρεία μετατρέπεται σε μόρφωμα του δικαίου του κράτους προορισμού, ακολουθώντας τη διαδικασία του σχεδίου, της έγκρισης και του προληπτικού ελέγχου νομιμότητας.

Ισχύει φορολογική ουδετερότητα στους διασυνοριακούς μετασχηματισμούς;

Ναι, υπό προϋποθέσεις. Ο Ν. 5162/2024 επεκτείνει το καθεστώς φορολογικής ουδετερότητας και στους διασυνοριακούς μετασχηματισμούς εντός της ΕΕ. Η ουδετερότητα αφορά τη μη φορολόγηση της υπεραξίας στο πλαίσιο της πράξης και είναι διαφορετική από τον φόρο εξόδου, που ενεργοποιείται όταν στοιχεία εξέρχονται από την ελληνική φορολογική δικαιοδοσία.

Πόσο διαρκεί ένας διασυνοριακός μετασχηματισμός;

Η διαδικασία διαρκεί περισσότερο από τον αντίστοιχο εσωτερικό μετασχηματισμό, καθώς προϋποθέτει υποχρεωτική δημοσιότητα τουλάχιστον έναν μήνα πριν από τη γενική συνέλευση, εκθέσεις εμπειρογνωμόνων, προθεσμίες για πιστωτές και προληπτικό έλεγχο νομιμότητας σε δύο κράτη. Το χρονοδιάγραμμα εξαρτάται από τη μορφή, τον αριθμό των εμπλεκόμενων δικαιοδοσιών και την ταχύτητα των αρμόδιων αρχών.

Τι γίνεται με τις συμβάσεις εργασίας μετά τη μεταφορά έδρας;

Τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις από συμβάσεις εργασίας μεταφέρονται στη νέα ή προκύπτουσα εταιρεία. Παράλληλα εφαρμόζονται οι κανόνες ενημέρωσης και διαβούλευσης των εργαζομένων, ενώ ειδικοί κανόνες ρυθμίζουν τη συμμετοχή τους στη διοίκηση, ιδίως όταν το πλαίσιο του κράτους προέλευσης προέβλεπε τέτοια δικαιώματα.

Χρειάζεται έγκριση των μετόχων;

Ναι. Η απόφαση λαμβάνεται από τη γενική συνέλευση με αυξημένη πλειοψηφία. Ο μέτοχος που διαφωνεί διατηρεί δικαίωμα εξόδου έναντι χρηματικού ανταλλάγματος, καθώς και δυνατότητα δικαστικής προσβολής της σχέσης ανταλλαγής ή του ανταλλάγματος, με την τελεσίδικη απόφαση να ισχύει για όλους όσοι άσκησαν το δικαίωμα.

Πρακτικές Επισημάνσεις

Επιλογή οχήματος: Η απόφαση μεταξύ διασυνοριακού μετασχηματισμού και ίδρυσης θυγατρικής προηγείται κάθε άλλης ενέργειας, γιατί καθορίζει τη συνέχεια συμβάσεων, αδειών και φορολογικού ιστορικού.

Αντιστοίχιση μορφής και στόχου: Μετατροπή για μετεγκατάσταση, συγχώνευση για ενοποίηση ή εξαγορά, διάσπαση για αναδιάρθρωση. Η λάθος μορφή παράγει περιττό κόστος και καθυστέρηση.

Πρόβλεψη φόρου εξόδου: Ο φόρος εξόδου του άρθρου 66Α ΚΦΕ ενσωματώνεται στο χρηματοοικονομικό μοντέλο από την αρχή, μαζί με την αξιολόγηση δικαιώματος αναβολής ή τμηματικής καταβολής.

Τεκμηρίωση οικονομικού σκοπού: Η μετεγκατάσταση χρειάζεται ουσιαστική οικονομική υπόσταση, ώστε να μην προσκρούσει στον anti-abuse έλεγχο κατά τη χορήγηση του πιστοποιητικού νομιμότητας.

Έγκαιρη διαχείριση εργαζομένων και πιστωτών: Τα όρια συμμετοχής εργαζομένων και οι προθεσμίες πιστωτών διαμορφώνουν το σχέδιο και το χρονοδιάγραμμα και αντιμετωπίζονται πριν από τη γενική συνέλευση.

Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με τους διασυνοριακούς μετασχηματισμούς εταιρειών.