Ακάλυπτη Επιταγή: Ποια Αγωγή Επιλέγεται ανά Εταιρικό Τύπο

Αγωγή Αδικοπραξίας ή Διαταγή Πληρωμής: Πώς Κρίνεται η Διεκδίκηση

Εν συντομία:

• Η αγωγή αποζημίωσης από αδικοπραξία οδηγεί στην ατομική περιουσία του προσώπου που υπέγραψε, ενώ η διαταγή πληρωμής δεσμεύει κατ’ αρχήν την περιουσία της εκδότριας.
• Ο εταιρικός τύπος της εκδότριας καθορίζει τι προσθέτει πράγματι η αδικοπραξία, γιατί σε ομόρρυθμη και ετερόρρυθμη η ατομική ευθύνη υπάρχει ήδη εκ του νόμου.
• Σε ΑΕ, ΕΠΕ και ΙΚΕ, η ατομική αδικοπραξία αποτελεί τον μόνο δρόμο τόσο προς την προσωπική περιουσία όσο και προς την προσωπική κράτηση.
• Υπόχρεο είναι το πρόσωπο που υπέγραψε κατά τον χρόνο της πραγματικής έκδοσης, ανεξάρτητα από το ποιος εκπροσωπεί σήμερα την εταιρεία.
• Η χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης επιδικάζεται σε εταιρεία μόνο εφόσον τεκμηριωθεί συγκεκριμένη προσβολή της εμπορικής της πίστης.

Πότε η αγωγή αδικοπραξίας αποδίδει περισσότερα από τη διαταγή πληρωμής;

Η αγωγή αποζημίωσης από αδικοπραξία αποδίδει περισσότερα όταν η εκδότρια στερείται εντοπίσιμων περιουσιακών στοιχείων και ο εταιρικός της τύπος δεν οδηγεί ήδη στην ατομική περιουσία των εταίρων.

Ο κομιστής «ανταλλάσσει» τότε την ταχύτητα της διαταγής πληρωμής με το βάρος απόδειξης του δόλου, αποκτώντας πρόσβαση στην περιουσία του φυσικού προσώπου που υπέγραψε, σε χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης και σε αίτημα προσωπικής κράτησης.

Η αξίωση αποζημίωσης κατά τα άρθρα 914 επ. ΑΚ και η αξίωση από τον ίδιο τον τίτλο κατά τα άρθρα 40 έως 47 του Ν. 5960/1933 συρρέουν και απόκειται στον δικαιούχο να ασκήσει εκείνη που προκρίνει.

Η ικανοποίηση της μιας επιφέρει την απόσβεση της άλλης, εκτός αν η δεύτερη έχει ευρύτερο περιεχόμενο, οπότε σώζεται κατά το επιπλέον, όπως δέχθηκε η ΑΠ 29/2020. Η επιλογή παραμένει αναστρέψιμη ως προς το δικαίωμα, καθορίζει όμως τον χρόνο και το κόστος της είσπραξης.

Το τίμημα της αδικοπρακτικής βάσης είναι η πλήρης αποδεικτική διαδικασία. Ενώ η διαταγή πληρωμής εκδίδεται με μόνη την προσκόμιση του σώματος της επιταγής και της βεβαίωσης μη πληρωμής, η αγωγή αδικοπραξίας απαιτεί απόδειξη ότι ο εκδότης ενήργησε δολίως, γνωρίζοντας την έλλειψη διαθεσίμων κατά τον χρόνο της έκδοσης ή της πληρωμής.

Η γνώση αρκεί να είναι ενδεχόμενη, με την έννοια ότι ο εκδότης αποδέχθηκε το ενδεχόμενο να μην υπάρχουν κεφάλαια.

Η υποχρέωση αποζημίωσης γεννάται αυτοτελώς, χωρίς να προϋποθέτει προηγούμενη ποινική καταδίκη του εκδότη, όπως έκρινε η Μον.Εφ.Πειρ. 26/2023.

Η αστική και η ποινική οδός τρέχουν παράλληλα και ανεξάρτητα, με διαφορετικές προθεσμίες η καθεμία, ζήτημα που αναλύεται στις επιλογές είσπραξης του κομιστή.

Η οικονομική δυσχέρεια του εκδότη δεν αίρει τον δόλο. Το στοιχείο της υπαιτιότητας δεν κρίνεται από την οικονομική δυνατότητα, η οποία ανήκει στον κύκλο της επιχειρηματικής του δραστηριότητας, αλλά από τη στάση του απέναντι στον λογαριασμό επί του οποίου εκδόθηκε ο τίτλος.

Πώς διαφοροποιείται η επιλογή ανάλογα με τον εταιρικό τύπο της εκδότριας;

Η ίδια αγωγή αποδίδει διαφορετικά ανάλογα με τη νομική μορφή της εκδότριας. Σε ομόρρυθμη και ετερόρρυθμη εταιρεία ο ομόρρυθμος εταίρος ευθύνεται ήδη απεριόριστα και εις ολόκληρον κατά το άρθρο 249 παρ. 1 του Ν. 4072/2012, οπότε η διαταγή πληρωμής μπορεί να στραφεί και κατά του ίδιου, χωρίς απόδειξη δόλου. Σε ΑΕ, ΕΠΕ και ΙΚΕ, η αδικοπραξία αποτελεί τη μόνη δίοδο προς το φυσικό πρόσωπο.

Εταιρικός τύπος εκδότριας	Τι επιτυγχάνεται χωρίς αδικοπραξία	Τι προσθέτει η αγωγή αδικοπραξίας	Τι πρέπει να αποδειχθεί επιπλέον
Ομόρρυθμη εταιρεία και ομόρρυθμος εταίρος ετερόρρυθμης	Ευθύνη του εταίρου με την ατομική του περιουσία εκ του νόμου, με διαταγή πληρωμής που στρέφεται και κατά του ίδιου	Χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης και δυνατότητα αιτήματος προσωπικής κράτησης	Δόλος του υπογράψαντος κατά τον χρόνο έκδοσης ή πληρωμής
ΑΕ, ΕΠΕ και ΙΚΕ	Δέσμευση αποκλειστικά της εταιρικής περιουσίας	Ευθύνη του υπογράψαντος εις ολόκληρον με την εταιρεία, χρηματική ικανοποίηση και άρση του κωλύματος για προσωπική κράτηση	Δόλος και απόδοση της αδικοπραξίας ατομικά στο πρόσωπο του εκπροσώπου
Ετερόρρυθμος εταίρος ετερόρρυθμης	Ευθύνη περιορισμένη στο ποσό της εισφοράς του	Καμία διεύρυνση, εφόσον δεν συμμετείχε στην έκδοση	Υπογραφή του ίδιου ή ανάμιξη στην τέλεση της πράξης
Ατομική επιχείρηση	Ταύτιση εκδότη και επιχειρηματία, χωρίς ενδιάμεσο νομικό πρόσωπο	Χρηματική ικανοποίηση και προσωπική κράτηση χωρίς περιορισμό εταιρικού τύπου	Δόλος του εκδότη

Η διαφορά ως προς την προσωπική κράτηση προκύπτει από το άρθρο 1047 ΚΠολΔ. Κατά την παράγραφο 3, όπως ισχύει, εξαιρούνται ρητά οι ανώνυμες εταιρείες, οι εταιρείες περιορισμένης ευθύνης και οι ιδιωτικές κεφαλαιουχικές εταιρείες.

Ο διαχειριστής ιδιωτικής κεφαλαιουχικής βρίσκεται συνεπώς στην ίδια θέση με τον σύμβουλο ανώνυμης. Τα όρια της προσωπικής του ευθύνης κρίνονται με τα ίδια κριτήρια.

Το κώλυμα αυτό κάμπτεται όταν η αδικοπραξία αποδίδεται ατομικά στον εκπρόσωπο. Η ΕφΠειρ 49/2023 δέχθηκε ότι η εξαίρεση της παραγράφου 3 αφορά χρέη που βαρύνουν το νομικό πρόσωπο και όχι χρέη από αδικοπραξία που βαρύνουν το υπαίτιο φυσικό πρόσωπο, έστω και αν αυτό τέλεσε την πράξη στο πλαίσιο των καθηκόντων του.

Η ίδια απόφαση επιβεβαίωσε ότι το άρθρο 11 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα εμποδίζει την προσωπική κράτηση εμπόρου για εμπορικές απαιτήσεις, όταν η μη εξόφληση οφείλεται αποκλειστικά σε οικονομική αδυναμία, χωρίς να θίγει τις απαιτήσεις από αδικοπραξία.

Επομένως, η διατύπωση του δικογράφου κρίνει το αποτέλεσμα. Η αδικοπραξία πρέπει να αποδίδεται στο φυσικό πρόσωπο ως δική του πράξη, με περιστατικά που στοιχειοθετούν τη γνώση του και όχι να συνάγεται από την εκπροσωπευτική του ιδιότητα.

Τι πρέπει να έχει ελεγχθεί για τον υπογράφοντα πριν κατατεθεί η αγωγή;

Ο έλεγχος αφορά ποιος εκπροσωπούσε την εταιρεία κατά τον χρόνο της πραγματικής έκδοσης του τίτλου, όχι ποιος ασκεί σήμερα τη διαχείριση. Η αναζήτηση γίνεται στο ΓΕΜΗ με βάση την ημερομηνία εκείνη και συμπληρώνεται από την εικόνα της ατομικής περιουσίας του προσώπου. Αγωγή στρεφόμενη κατά προσώπου που δεν υπέγραψε απορρίπτεται λόγω έλλειψης παθητικής νομιμοποίησης.

Η ΑΠ 428/2023 αφορά υπόθεση όπου η αγωγή απορρίφθηκε ως προς τον Αντιπρόεδρο ανώνυμης εταιρείας, επειδή δεν αποδείχθηκε ανάμιξή του στην τέλεση της πράξης ούτε υπογραφή του επί των τίτλων. Η ιδιότητα του μέλους διοικητικού συμβουλίου, χωρίς περιστατικά συμμετοχής, δεν αρκεί για να θεμελιώσει την ευθύνη.

Η αντίστροφη περίπτωση αφορά τις προσωπικές εταιρείες. Ο ομόρρυθμος εταίρος που αποχώρησε εξακολουθεί να ευθύνεται για τα εταιρικά χρέη, η ευθύνη του όμως υπόκειται στην πενταετή παραγραφή του άρθρου 269 του Ν. 4072/2012, με αφετηρία τη δημοσίευση της αποχώρησης στο ΓΕΜΗ.

Ο έλεγχος της ημερομηνίας δημοσίευσης προηγείται της κατάθεσης, γιατί καθορίζει αν το πρόσωπο παραμένει υπόχρεο.

Από την πρακτική σε υποθέσεις είσπραξης από αξιόγραφα, το σημείο που ανατρέπει συχνότερα την προετοιμασία είναι η απόκλιση ανάμεσα στην αναγραφόμενη και στην πραγματική ημερομηνία έκδοσης.

Όταν η δεύτερη τοποθετείται σε χρόνο κατά τον οποίο εκπροσωπούσε άλλο πρόσωπο, ο παθητικά νομιμοποιούμενος αλλάζει. Η τεκμηρίωσή της προκύπτει από τη λογιστική εγγραφή παραλαβής ή την αλληλογραφία, όχι από το σώμα του τίτλου.

Η εικόνα της ατομικής περιουσίας καθορίζει αν η επιλογή αποδίδει. Όταν ο υπογράφων δεν διαθέτει εντοπίσιμα στοιχεία, η αδικοπρακτική βάση διατηρεί αξία μόνο ως μοχλός πίεσης μέσω του αιτήματος προσωπικής κράτησης. Όταν εμφανίζονται ενδείξεις μεταβίβασης, η συντηρητική κατάσχεση προηγείται της κατάθεσης του κυρίου δικογράφου.

Πόσα διεκδικεί η επιχείρηση πέρα από το ποσό της επιταγής;

Πέρα από την ονομαστική αξία του τίτλου διεκδικούνται τόκοι, δικαστική δαπάνη και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης κατά το άρθρο 932 ΑΚ.

Το τελευταίο κονδύλιο διαφοροποιεί ουσιωδώς την αδικοπρακτική βάση, επιδικάζεται όμως σε εταιρεία υπό αυστηρές προϋποθέσεις τεκμηρίωσης, η παράλειψη των οποίων οδηγεί σε απόρριψη του κονδυλίου ως αόριστου.

Η έκδοση ακάλυπτης επιταγής υποχρεώνει τον εκδότη, κατά τα άρθρα 914 και 932 ΑΚ, σε αποζημίωση κατ’ αρχήν ισόποση με το ποσό της επιταγής και σε εύλογη χρηματική ικανοποίηση του νόμιμου κομιστή, όπως δέχθηκε η ΑΠ 1287/2021.

Οι τόκοι ακολουθούν τους γενικούς κανόνες των άρθρων 345 και 346 ΑΚ, χωρίς να διαφοροποιούνται ανάλογα με τη βάση της αγωγής, αφού ο τόκος επιδικίας τρέχει και επί διαταγής πληρωμής.

Το κρίσιμο σημείο αφορά τα νομικά πρόσωπα. Επειδή η εταιρεία δεν διαθέτει ψυχικό κόσμο, οι περιπτώσεις ηθικής βλάβης της περιορίζονται στην προσβολή της επωνυμίας, της φήμης, της εμπορικής πίστης, της επαγγελματικής υπόληψης και του εμπορικού μέλλοντος.

Η βλάβη οφείλει να έχει συγκεκριμένη υλική υπόσταση, την οποία το ενάγον νομικό πρόσωπο επικαλείται ειδικά και αποδεικνύει, κατά την ΑΠ Ολ 2/2008 και την ΠΠρΠατρών 1/2022.

Πρακτικά, η αοριστία εντοπίζεται σε δικόγραφα που αρκούνται στη διαπίστωση της μη είσπραξης. Απαιτείται αντιπαραβολή της επιχειρηματικής και περιουσιακής κατάστασης πριν και μετά την επιλήψιμη συμπεριφορά, ώστε να προκύπτει διαφορά που δικαιολογεί το αιτούμενο ποσό.

Το ύψος προσδιορίζεται από το δικαστήριο με βάση τον βαθμό πταίσματος, τυχόν συνυπαιτιότητα και την οικονομική κατάσταση των μερών, με κρίσιμο χρόνο τη συζήτηση στον πρώτο βαθμό.

Η αποκατάσταση της περαιτέρω ζημίας ακολουθεί χωριστούς κανόνες. Η απώλεια κερδών από ματαιωμένες συναλλαγές εξαιτίας της έλλειψης ρευστότητας εμπίπτει στο διαφυγόν κέρδος του άρθρου 298 ΑΚ και προϋποθέτει επίκληση των προπαρασκευαστικών μέτρων που είχαν ληφθεί.

Όταν η αξίωση από τον τίτλο έχει παραγραφεί, απομένει η επικουρική βάση του αδικαιολόγητου πλουτισμού κατά το άρθρο 60 του Ν. 5960/1933.

Τι κρίνει τον χρονισμό όταν εκκρεμούν και άλλες επιταγές της ίδιας σειράς;

Κάθε επιταγή γεννά χωριστή αξίωση, με δική της αφετηρία και δικές της προθεσμίες, οι αξιώσεις όμως μπορούν να σωρευθούν σε ένα δικόγραφο κατά του ίδιου υπόχρεου.

Ο χρονισμός κρίνεται από δύο παράγοντες:

• το αν έχει ήδη εμφανιστεί κίνδυνος αποξένωσης του οφειλέτη από την περιουσία του και
• το ύψος που συγκεντρώνει η συνολική απαίτηση.

Η επιχείρηση που δέχθηκε σειρά μεταχρονολογημένων επιταγών βρίσκεται, μετά τη σφράγιση της πρώτης, ενώπιον επιλογής. Η άμεση κίνηση για τον σφραγισμένο τίτλο εξασφαλίζει χρόνο, αφήνει όμως εκτός τις επόμενες, οι οποίες θα απαιτήσουν νέα δικόγραφα με πρόσθετο κόστος.

Η αναμονή έως τη λήξη όλων συγκεντρώνει την απαίτηση, παρέχει όμως στον οφειλέτη το διάστημα που χρειάζεται για να ρευστοποιήσει ή να μεταβιβάσει στοιχεία.

Το ύψος της απαίτησης έχει αυτοτελή σημασία για το αίτημα προσωπικής κράτησης. Κατά την παράγραφο 2 του άρθρου 1047 ΚΠολΔ, προσωπική κράτηση δεν διατάσσεται για απαίτηση μικρότερη των τριάντα χιλιάδων ευρώ.

Επειδή η διάταξη αναφέρεται στην απαίτηση για την οποία ζητείται το μέτρο, η διάρθρωση του αιτητικού όταν σωρεύονται περισσότεροι τίτλοι αποτελεί ζήτημα δικονομικής στρατηγικής.

Η εμπειρία από υποθέσεις με διαδοχικές σφραγίσεις δείχνει ότι η κρίσιμη κίνηση αφορά την εξασφάλιση, περισσότερο από την επιλογή του δικογράφου. Όταν εμφανίζονται σφραγισμένες επιταγές της ίδιας εκδότριας προς περισσότερους πιστωτές, το χρονικό περιθώριο έως τον εκτελεστό τίτλο αρκεί για τη μετακίνηση των ρευστοποιήσιμων στοιχείων.

Μια ακόμη παράμετρος αφορά τους τίτλους που δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί. Όταν η αδυναμία της εκδότριας είναι εμφανής, ο εκδότης ενδέχεται να προβεί σε ανάκληση επιταγής που κυκλοφορεί, με αυτοτελείς συνέπειες.

Παράλληλα, η απόδειξη της υποκείμενης σχέσης αποκτά σημασία, ζήτημα που τίθεται και όταν η διεκδίκηση στηρίζεται σε τιμολόγια αντί για αξιόγραφο.

Συχνές ερωτήσεις

Απαιτείται προηγούμενη ποινική καταδίκη για να ασκηθεί η αγωγή αποζημίωσης;

Όχι. Η υποχρέωση αποζημίωσης του εκδότη γεννάται από τις διατάξεις των άρθρων 914 επ. ΑΚ σε συνδυασμό με το άρθρο 79 του Ν. 5960/1933 και δεν εξαρτάται από την έκβαση της ποινικής διαδικασίας. Το πολιτικό δικαστήριο κρίνει αυτοτελώς τη συνδρομή του δόλου, με βάση τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης.

Μπορεί η επιχείρηση να ασκήσει και τις δύο αξιώσεις παράλληλα;

Οι δύο αξιώσεις είναι αυτοτελείς και μπορούν να ασκηθούν χωριστά, ακόμη και να οδηγήσουν η καθεμία σε δικό της εκτελεστό τίτλο. Η ικανοποίηση της μιας επιφέρει όμως την απόσβεση της άλλης κατά το μέρος που καλύπτεται, ώστε να αποκλείεται διπλή είσπραξη του ίδιου ποσού.

Τι ισχύει αν η εκδότρια εταιρεία έχει λυθεί και διαγραφεί από το ΓΕΜΗ;

Η λύση και η διαγραφή της εταιρείας δεν θίγουν την ατομική ευθύνη του προσώπου που υπέγραψε τον τίτλο. Η αδικοπραξία τελέστηκε από το φυσικό πρόσωπο κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του και η αξίωση κατά αυτού παραμένει, ανεξάρτητα από την τύχη του νομικού προσώπου.

Επηρεάζει η επιλογή της αδικοπρακτικής βάσης τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων;

Η συντηρητική κατάσχεση προϋποθέτει πιθανολόγηση της απαίτησης και επικείμενου κινδύνου, ανεξάρτητα από τη βάση της κύριας αγωγής. Η αδικοπρακτική βάση διευρύνει τον κύκλο των προσώπων κατά των οποίων μπορεί να στραφεί το μέτρο, καθώς επιτρέπει τη δέσμευση περιουσίας και του υπογράψαντος φυσικού προσώπου.

Πρακτικές Επισημάνσεις

Έλεγχος εταιρικού τύπου πριν από την επιλογή: Η διάκριση ανάμεσα σε προσωπική και κεφαλαιουχική εταιρεία καθορίζει αν η απόδειξη του δόλου προσθέτει πρόσβαση σε περιουσία ή μόνο επιπλέον κονδύλια. Σε ομόρρυθμη, η ταχύτερη διαταγή πληρωμής μπορεί να στραφεί απευθείας και κατά του εταίρου.

Αναζήτηση στο ΓΕΜΗ με βάση την πραγματική ημερομηνία έκδοσης: Ο παθητικά νομιμοποιούμενος προσδιορίζεται από την εκπροσώπηση κατά τον χρόνο υπογραφής. Η αναζήτηση με βάση τη σημερινή σύνθεση της διοίκησης οδηγεί σε απόρριψη της αγωγής ως προς πρόσωπο που ουδέποτε υπέγραψε.

Τεκμηρίωση της ηθικής βλάβης: Το κονδύλιο του άρθρου 932 ΑΚ απαιτεί συγκεκριμένα περιστατικά προσβολής της εμπορικής πίστης, με αντιπαραβολή της κατάστασης πριν και μετά. Στοιχεία όπως καταγγελίες πιστώσεων, διακοπή συνεργασιών ή δυσμενής μεταβολή όρων προμήθειας συγκεντρώνονται πριν από την κατάθεση.

Απόδοση της αδικοπραξίας ατομικά στο φυσικό πρόσωπο: Το δικόγραφο οφείλει να εκθέτει περιστατικά που στοιχειοθετούν τη δική του γνώση και συμμετοχή. Η άντληση της ευθύνης από την εκπροσωπευτική ιδιότητα καθιστά ανέφικτο το αίτημα προσωπικής κράτησης σε ΑΕ, ΕΠΕ και ΙΚΕ.

Ιεράρχηση εξασφάλισης και δικογράφου σε σειρές επιταγών: Όταν εκκρεμούν περισσότεροι τίτλοι της ίδιας εκδότριας, η απόφαση για το αν προηγείται εξασφαλιστικό μέτρο λαμβάνεται με τη σφράγιση του πρώτου. Η αναμονή ωρίμανσης των υπολοίπων συγκεντρώνει την απαίτηση, παρέχει όμως χρόνο μεταβολής περιουσιακών στοιχείων.

Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με την αγωγή αποζημίωσης από ακάλυπτη επιταγή.

.