Εν συντομία:
- Το πρότυπο καταστατικό είναι δωρεάν, τυποποιημένο και εγκρίνεται αυτόματα μέσω της Υπηρεσίας μιας Στάσης, όμως περιλαμβάνει μόνο το ελάχιστο υποχρεωτικό περιεχόμενο και δεν επιδέχεται καμία παρέκκλιση.
- Όταν χρησιμοποιείται σκέτο, η ομόρρυθμη ή η ετερόρρυθμη εταιρεία διέπεται πλήρως από τους ενδοτικούς κανόνες του ν. 4072/2012 για τη λήψη αποφάσεων, τη λύση, την είσοδο και την έξοδο εταίρου.
- Ο νόμος δίνει τρεις τρόπους: πρότυπο, πρότυπο με πρόσθετο περιεχόμενο και εξατομικευμένο καταστατικό.
- Στην ΟΕ όλοι οι εταίροι ευθύνονται απεριόριστα και εις ολόκληρον. Στην ΕΕ ο ετερόρρυθμος ευθύνεται περιορισμένα, εκτός αν το καταστατικό ορίζει διαφορετικά.
- Εξατομικευμένο ή πρόσθετο περιεχόμενο χρειάζεται όταν υπάρχει εισφορά ακινήτου, ειδικές πλειοψηφίες, ρήτρα συνέχισης ή ενεργός ρόλος του ετερορρύθμου.
Πότε αρκεί το πρότυπο καταστατικό για ΟΕ ή ΕΕ;
Το πρότυπο αρκεί όταν οι εταίροι δέχονται αυτούσιους τους ενδοτικούς κανόνες του ν. 4072/2012 για τις μεταξύ τους σχέσεις και δεν χρειάζονται καμία εξατομικευμένη ρύθμιση.
Πρακτικά, ενδείκνυται σε απλά σχήματα δύο ή περισσότερων εταίρων με ίσα ή σαφή ποσοστά, κοινή διαχείριση και εισφορές σε χρήμα, χωρίς ακίνητα, χωρίς μελλοντικό επενδυτή και χωρίς ανάγκη ειδικών όρων για την έξοδο ή τη διαδοχή.
Το πρότυπο καταστατικό συμπληρώνεται μέσω της Υπηρεσίας μιας Στάσης (ΥΜΣ) ή της ηλεκτρονικής Υπηρεσίας μιας Στάσης (e-ΥΜΣ), δεν έχει κόστος σύνταξης και εγκρίνεται αυτόματα, εφόσον το περιεχόμενό του ακολουθείται πιστά.
Αυτό είναι ταυτόχρονα το πλεονέκτημα και ο περιορισμός του, καθώς περιλαμβάνει αποκλειστικά το ελάχιστο υποχρεωτικό περιεχόμενο και συμπληρώνεται μόνο ως προς τα στοιχεία που διαφοροποιούν τη συγκεκριμένη εταιρεία από άλλες της ίδιας μορφής, δηλαδή επωνυμία, έδρα, σκοπό, διάρκεια, εταίρους, ποσοστά και διαχειριστές.
Ό,τι δεν ρυθμίζει ρητά το κείμενο, το ρυθμίζει ο νόμος με ενδοτικούς κανόνες, δηλαδή κανόνες που ισχύουν εφόσον το καταστατικό δεν ορίζει διαφορετικά. Για μια απλή οικογενειακή ή διμερή επιχείρηση με ευθυγραμμισμένους εταίρους, αυτοί οι κανόνες είναι συνήθως επαρκείς.
Το πρότυπο παύει να αρκεί από τη στιγμή που οι εταίροι θέλουν οποιαδήποτε απόκλιση από αυτό το προκαθορισμένο πλαίσιο. Πριν από αυτή την απόφαση προηγείται η επιλογή του εταιρικού τύπου, που κρίνεται με άλλα κριτήρια.
Ποιοι είναι οι τρεις τρόποι: πρότυπο, πρόσθετο περιεχόμενο ή εξατομικευμένο;
Ο νόμος δίνει τρεις τρόπους:
- Το πρότυπο περιλαμβάνει μόνο το ελάχιστο υποχρεωτικό περιεχόμενο και δεν επιδέχεται παρέκκλιση.
- Το πρότυπο με πρόσθετο περιεχόμενο κρατά τυποποιημένο σκελετό αλλά επιτρέπει την προσθήκη ρητρών.
- Το εξατομικευμένο συντάσσεται ελεύθερα, με ιδιωτικό ή συμβολαιογραφικό έγγραφο όπου το επιβάλλει ειδική διάταξη.
Η ΥΑ 5186/2024 καθόρισε το περιεχόμενο και τη μορφή των πρότυπων καταστατικών για τις εταιρικές μορφές που συστήνονται μέσω ΥΜΣ, ενώ το γενικό πλαίσιο της σύστασης και της τήρησης του Γενικού Εμπορικού Μητρώου (ΓΕΜΗ) ορίζεται στον ν. 4919/2022.
Από την 1η Μαρτίου 2024 διατίθενται και τα πρότυπα καταστατικά με πρόσθετο περιεχόμενο για την ΟΕ και την ΕΕ. Το επίσημο κείμενο του προτύπου παρέχεται σε επεξεργάσιμη μορφή από το Υπουργείο Ανάπτυξης, οπότε η αναζήτηση ενός έτοιμου αρχείου δεν είναι λόγος να επιλεγεί το σκέτο πρότυπο, όταν το εγχείρημα χρειάζεται περισσότερα.
Η επιλογή ανάμεσα στους τρεις τρόπους δεν κρίνεται από το κόστος ή την ταχύτητα, αλλά από το αν οι σχέσεις των εταίρων χωρούν στο τυποποιημένο πλαίσιο.
| Τρόπος | Τι επιτρέπει | Έγγραφο | Πότε ενδείκνυται |
|---|---|---|---|
| Πρότυπο | Μόνο το ελάχιστο υποχρεωτικό, καμία παρέκκλιση | Ιδιωτικό, αυτόματη έγκριση μέσω ΥΜΣ | Απλά σχήματα, όπου οι ενδοτικοί κανόνες είναι αποδεκτοί |
| Πρότυπο με πρόσθετο περιεχόμενο | Τυποποιημένος σκελετός με επιτρεπόμενες πρόσθετες ρήτρες | Ιδιωτικό μέσω ΥΜΣ | Ανάγκη περιορισμένων ειδικών όρων εντός του σκελετού |
| Εξατομικευμένο | Ελεύθερη σύνταξη όρων | Ιδιωτικό ή συμβολαιογραφικό όπου απαιτείται | Σύνθετες σχέσεις εταίρων, εισφορά ακινήτου, μελλοντικός επενδυτής |
Τι δεν ρυθμίζει το πρότυπο στις σχέσεις των εταίρων;
Το πρότυπο τυποποιεί το ελάχιστο και αφήνει στους ενδοτικούς κανόνες τη λήψη αποφάσεων, τα ποσοστά κερδών και ζημιών, την είσοδο και έξοδο εταίρου, καθώς και τη συνέχιση σε θάνατο ή αποχώρηση.
Ό,τι δεν ρυθμίζεται ρητά, κρίνεται με τον ν. 4072/2012 και τον Αστικό Κώδικα, με αποτέλεσμα οι εταίροι να δεσμεύονται από κανόνες που ενδέχεται να μην αντιστοιχούν στη βούλησή τους.
Στη λήψη αποφάσεων, το πρότυπο δεν καθορίζει ειδικές πλειοψηφίες ούτε μηχανισμό επίλυσης διαφωνίας. Σε μια εταιρεία με δύο ισομερείς εταίρους, η απουσία ρήτρας για την άρση του αδιεξόδου σημαίνει ότι μια επίμονη διαφωνία μπορεί να παραλύσει τη διαχείριση.
Ένα εξατομικευμένο καταστατικό ρυθμίζει τις πλειοψηφίες ανά κατηγορία απόφασης, ορίζει θέματα αυξημένης πλειοψηφίας και προβλέπει τρόπο εξόδου από το αδιέξοδο.
Στη διαδοχή και την έξοδο, ο νόμος στο άρθρο 259 απαριθμεί τους λόγους λύσης, αλλά προβλέπει ρητά ότι στην εταιρική σύμβαση μπορούν να οριστούν και άλλοι.
Χωρίς αντίθετη πρόβλεψη, ο θάνατος εταίρου κρίνεται με το άρθρο 260 και η εκούσια έξοδος με το άρθρο 261, ενώ σε σοβαρό πρόβλημα στο πρόσωπο ενός εταίρου το άρθρο 263 προβλέπει ακόμη και δικαστικό αποκλεισμό του.
Η εμπειρία από τη σύσταση προσωπικών εταιρειών δείχνει ότι το πιο συχνό κενό εμφανίζεται ακριβώς στη διαδοχή και στην έξοδο, ζητήματα που το σκέτο πρότυπο αφήνει αρρύθμιστα.
Στην ίδια την ευθύνη, η σημασία των παραπάνω μεγεθύνεται. Επειδή στην ΟΕ όλοι οι εταίροι ευθύνονται με ολόκληρη την προσωπική τους περιουσία, όπως και ο ομόρρυθμος στην ΕΕ, ο εταίρος που εισέρχεται αργότερα ευθύνεται κατά το άρθρο 258 ακόμη και για τα χρέη που υπήρχαν πριν από την είσοδό του.
Σε αντίθεση με τις κεφαλαιουχικές εταιρείες, όπου ορισμένες ρυθμίσεις μεταφέρονται σε εξωεταιρική συμφωνία, στην ΟΕ και την ΕΕ η ίδια η εταιρική σύμβαση είναι το ευέλικτο εργαλείο όπου ρυθμίζονται αυτές οι σχέσεις.
Ομόρρυθμη ή ετερόρρυθμη: τι αλλάζει στο καταστατικό;
Στην ΟΕ όλοι οι εταίροι ευθύνονται απεριόριστα και εις ολόκληρον, δηλαδή ο καθένας με ολόκληρη την προσωπική του περιουσία για το σύνολο των χρεών. Στην ΕΕ ένας τουλάχιστον εταίρος ευθύνεται περιορισμένα (ετερόρρυθμος) και ένας απεριόριστα (ομόρρυθμος). Η διάκριση αλλάζει τι πρέπει να προσέξει το καταστατικό, ιδίως στην επωνυμία και στη διαχείριση.
Ο ετερόρρυθμος εταίρος που έχει καταβάλει την εισφορά του δεν ευθύνεται για τα χρέη της εταιρείας. Δύο σημεία του νόμου, όμως, ανατρέπουν αυτή την προστασία αν το καταστατικό δεν συνταχθεί με προσοχή.
- Πρώτον, η επωνυμία. Αν στην επωνυμία της ετερόρρυθμης εταιρείας περιληφθεί το όνομα ετερορρύθμου εταίρου, τούτο επιφέρει την απεριόριστη ευθύνη του, εκτός αν ο τρίτος που συναλλάχθηκε γνώριζε την ιδιότητά του. Ο έλεγχος και η δέσμευση της επωνυμίας στο ΓΕΜΗ γίνεται πριν τη σύσταση, οπότε η επιλογή του λεκτικού δεν είναι απλή διατύπωση αλλά απόφαση με συνέπειες στην ευθύνη.
- Δεύτερον, η διαχείριση. Κατά τον ενδοτικό κανόνα, ο ετερόρρυθμος αποκλείεται από τη διαχείριση και τη λήψη αποφάσεων, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά στην εταιρική σύμβαση. Όταν ο ετερόρρυθμος επιθυμεί ενεργό ρόλο, το καταστατικό πρέπει να το προβλέψει ρητά, κάτι που ο τυποποιημένος σκελετός του σκέτου προτύπου δεν διευκολύνει.
| Στοιχείο | Ομόρρυθμη (ΟΕ) | Ετερόρρυθμη (ΕΕ) |
|---|---|---|
| Ευθύνη εταίρων | Όλοι απεριόριστα και εις ολόκληρον (άρθρο 249) | Ετερόρρυθμος περιορισμένα, ομόρρυθμος απεριόριστα (άρθρο 271) |
| Όνομα εταίρου στην επωνυμία | Από εταίρο ή από το αντικείμενο (άρθρο 250) | Όνομα ετερορρύθμου στην επωνυμία επιφέρει απεριόριστη ευθύνη (άρθρο 272) |
| Διαχείριση | Δικαίωμα και υποχρέωση των εταίρων (άρθρο 254) | Ο ετερόρρυθμος εκτός, εκτός αν το καταστατικό ορίζει αλλιώς (άρθρο 274) |
Πότε χρειάζεται εξατομικευμένο καταστατικό ή πρόσθετο περιεχόμενο;
Το εξατομικευμένο ή το πρότυπο με πρόσθετο περιεχόμενο χρειάζεται όταν οι εταίροι θέλουν ρυθμίσεις που το σκέτο πρότυπο δεν επιτρέπει. Υποχρεωτικά χρειάζεται εξατομικευμένο, μάλιστα με συμβολαιογραφικό έγγραφο, όταν εισφέρεται περιουσιακό στοιχείο για τη μεταβίβαση του οποίου απαιτείται συμβολαιογραφικός τύπος, όπως ακίνητο.
Πέρα από την εισφορά ακινήτου, το τυποποιημένο πλαίσιο δυσκολεύει σε αρκετές συνηθισμένες περιπτώσεις. Χρειάζεται εξατομικευμένη ρύθμιση όταν οι εταίροι θέλουν ασύμμετρα ποσοστά κερδών και ζημιών ή αναγνώριση εισφοράς σε εργασία, όταν επιδιώκουν ειδικές πλειοψηφίες και θέματα αυξημένης απόφασης για την αποφυγή αδιεξόδου, όταν σχεδιάζουν ρήτρα συνέχισης και μηχανισμό εξόδου ή εξαγοράς μεριδίου, όταν ο ετερόρρυθμος πρόκειται να μετέχει στη διαχείριση, ή όταν προβλέπεται μελλοντική είσοδος συνεργάτη ή επενδυτή.
Σημειώνεται ότι στην εισφορά σε είδος σε ΟΕ ή ΕΕ δεν απαιτείται η αποτίμηση του άρθρου 17 του ν. 4548/2018 που ισχύει για τις ανώνυμες εταιρείες.
Η εμπειρία από τη σύνταξη εταιρικών συμβάσεων προσωπικών εταιρειών δείχνει ότι τα ζητήματα εξόδου και διαδοχής είναι εκείνα που, όταν αφεθούν στους ενδοτικούς κανόνες, οδηγούν συχνότερα σε δικαστική επίλυση.
Η επιλογή ανάμεσα στο πρόσθετο περιεχόμενο και στο πλήρως εξατομικευμένο καταστατικό εξαρτάται από το πλήθος και τη φύση των όρων που πρέπει να ρυθμιστούν, κρίση που γίνεται κατά περίπτωση.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί να τροποποιηθεί το πρότυπο καταστατικό ΟΕ ή ΕΕ;
Το σκέτο πρότυπο ακολουθείται πιστά και χωρίς παρέκκλιση, οπότε δεν τροποποιείται κατά τη σύσταση. Για όρους πέρα από το ελάχιστο υποχρεωτικό περιεχόμενο, επιλέγεται εξαρχής το πρότυπο με πρόσθετο περιεχόμενο ή το εξατομικευμένο καταστατικό. Μεταγενέστερη τροποποίηση γίνεται με απόφαση των εταίρων και καταχώριση στο ΓΕΜΗ.
Χρειάζεται συμβολαιογράφος για σύσταση ΟΕ ή ΕΕ;
Κατά κανόνα όχι. Η σύσταση γίνεται με ιδιωτικό έγγραφο μέσω της Υπηρεσίας μιας Στάσης. Συμβολαιογραφικό έγγραφο απαιτείται όταν εισφέρεται περιουσιακό στοιχείο για τη μεταβίβαση του οποίου ο νόμος επιβάλλει τον τύπο αυτό, όπως ακίνητο, ή όταν οι εταίροι το επιλέγουν οι ίδιοι.
Πού βρίσκεται το επίσημο πρότυπο καταστατικό ΟΕ και ΕΕ;
Διατίθεται σε επεξεργάσιμη μορφή από τον Τομέα Εμπορίου του Υπουργείου Ανάπτυξης, ενώ ενσωματώνεται και αυτόματα κατά τη σύσταση μέσω της e-ΥΜΣ. Η ύπαρξη έτοιμου αρχείου δεν υποκαθιστά την απόφαση αν το σκέτο πρότυπο καλύπτει τις συγκεκριμένες σχέσεις των εταίρων.
Τι γίνεται με το καταστατικό αν αποχωρήσει ή πεθάνει εταίρος;
Αν το καταστατικό δεν προβλέπει διαφορετικά, εφαρμόζονται οι ενδοτικοί κανόνες του ν. 4072/2012. Ο θάνατος εταίρου κατά κανόνα επιφέρει την έξοδό του, ενώ η τύχη της μερίδας του και η είσοδος ή μη των κληρονόμων εξαρτώνται από το τι ορίζει το καταστατικό. Ένα εξατομικευμένο καταστατικό μπορεί να προβλέψει ρήτρα συνέχισης, εξαγορά της μερίδας ή μηχανισμό εξόδου.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Πιστή εφαρμογή του προτύπου: Το σκέτο πρότυπο ακολουθείται χωρίς καμία παρέκκλιση, οπότε κάθε ειδικός όρος προϋποθέτει πρόσθετο περιεχόμενο ή εξατομικευμένο καταστατικό.
Εισφορά ακινήτου: Όταν εισφέρεται ακίνητο ή άλλο στοιχείο που μεταβιβάζεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο, το πρότυπο δεν χρησιμοποιείται.
Επωνυμία ετερόρρυθμης: Το όνομα ετερορρύθμου εταίρου στην επωνυμία γεννά απεριόριστη ευθύνη του, εκτός αν ο τρίτος γνώριζε την ιδιότητά του.
Ρόλος ετερορρύθμου: Ο ετερόρρυθμος αποκλείεται από τη διαχείριση, εκτός αν το καταστατικό προβλέπει ρητά διαφορετικά.
Έξοδος και διαδοχή: Χωρίς ρήτρα συνέχισης ή μηχανισμό εξόδου, η αποχώρηση ή ο θάνατος εταίρου κρίνεται με τους ενδοτικούς κανόνες.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά την ίδρυση και το καταστατικό Ο.Ε ή Ε.Ε.