Εν συντομία:
- Το τέλος χαρτοσήμου καταργήθηκε από 1.12.2024 και αντικαταστάθηκε από το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής (ΨΤΣ). Ο όρος «χαρτόσημο» επιβιώνει μόνο ως καθημερινή έκφραση.
- Δάνειο μεταξύ επιχειρήσεων που εμπίπτει στο πεδίο του ΦΠΑ εξαιρείται από κάθε τέλος. Το κρίσιμο κριτήριο διαμορφώθηκε από τη νομολογία του ΣτΕ και ισχύει διαχρονικά.
- Δάνειο που δεν εμπίπτει στον ΦΠΑ επιβαρύνεται με ΨΤΣ 2,4% όταν συνάπτεται μεταξύ επιχειρήσεων, με ανώτατο τέλος 150.000 ευρώ ανά σύμβαση.
- Τραπεζικά και ομολογιακά δάνεια εξαιρούνται. Για την περίοδο 1.1.2021 έως 30.11.2024 ίσχυσε ενδιάμεσο καθεστώς χαρτοσήμου που παραμένει κρίσιμο σε εκκρεμείς φορολογικούς ελέγχους.
Πληρώνει μια επιχείρηση τέλος σε δάνειο προς άλλη επιχείρηση;
Η απάντηση εξαρτάται από έναν παράγοντα. Αν το δάνειο είναι έντοκο και ο δανειστής ασκεί ανεξάρτητη οικονομική δραστηριότητα, η συναλλαγή εμπίπτει στον ΦΠΑ και εξαιρείται από κάθε τέλος. Σε κάθε άλλη περίπτωση επιβάλλεται σήμερα Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής με συντελεστή 2,4% για δάνεια μεταξύ επιχειρήσεων.
Ο διαχωρισμός αυτός καθορίζει αν μια ενδοομιλική ή ενδοεταιρική χρηματοδότηση θα κοστίσει επιπλέον έως 150.000 ευρώ σε τέλος ή τίποτα. Για μια επιχείρηση που σχεδιάζει να δανείσει κεφάλαια σε συνδεδεμένη ή τρίτη εταιρεία, το ερώτημα πρέπει να απαντηθεί πριν την υπογραφή, όχι κατά τον έλεγχο.
Η ορολογία έχει αλλάξει. Μέχρι τις 30 Νοεμβρίου 2024 η επιβάρυνση ονομαζόταν τέλος χαρτοσήμου και στηριζόταν στον Κώδικα Νόμων περί Τελών Χαρτοσήμου του 1931.
Από την 1η Δεκεμβρίου 2024 ο Κώδικας αυτός καταργήθηκε συνολικά και τη θέση του πήρε το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής. Η ουσιαστική λογική για τα δάνεια παρέμεινε όμοια, η ονομασία και ο τρόπος απόδοσης όχι.
Πότε το δάνειο εξαιρείται λόγω υπαγωγής στο καθεστώς ΦΠΑ;
Το δάνειο εξαιρείται όταν συνιστά παροχή υπηρεσίας υπαγόμενη στον ΦΠΑ. Η χορήγηση έντοκου δανείου, ως διάθεση κεφαλαίου έναντι τόκων, θεωρείται παροχή υπηρεσίας από επαχθή αιτία.
Όταν προέρχεται από πρόσωπο που ασκεί ανεξάρτητη οικονομική δραστηριότητα, εμπίπτει στον ΦΠΑ, απαλλάσσεται από αυτόν κατά το άρθρο 22 του Κώδικα ΦΠΑ και συνεπώς δεν επιβαρύνεται με τέλος.
Το κριτήριο διαμορφώθηκε με τη σειρά αποφάσεων ΣτΕ 2163/2020, 2164/2020, 2323/2020, 2324/2020 και 2325/2020 του Β’ Τμήματος σε επταμελή σύνθεση, οι οποίες επιβεβαιώθηκαν στη συνέχεια με τις ΣτΕ 1574/2022 και 1575/2022.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι η χορήγηση έντοκου δανείου από πρόσωπο ήδη υποκείμενο στον ΦΠΑ, έστω και ευκαιριακά, υπάγεται στον φόρο και άρα εκφεύγει της φορολογίας τελών.
Η κρίση στηρίχθηκε στο ενωσιακό πλαίσιο του κοινού συστήματος ΦΠΑ, όπως αποτυπώνεται στην Οδηγία 2006/112/ΕΚ που αναδιατύπωσε την προηγούμενη Έκτη Οδηγία.
Η κρίση του ΣτΕ στηρίχθηκε, επίσης, σε παγιωμένη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η χορήγηση έντοκου δανείου, ως διάθεση κεφαλαίου έναντι αμοιβής υπό μορφή τόκων, συνιστά παροχή υπηρεσίας από επαχθή αιτία, όπως δέχθηκε το Δικαστήριο στην απόφαση C-692/17.
Επιχείρηση ενεργεί ως υποκείμενη στον φόρο όταν χρησιμοποιεί κεφάλαια των περιουσιακών της στοιχείων για να χορηγήσει αμειβόμενα δάνεια, ιδίως προς θυγατρική, ανεξάρτητα από τον σκοπό της χρηματοδότησης, κατά την απόφαση C-142/99.
Και η δραστηριότητα καλύπτεται ακόμη και όταν ασκείται ευκαιριακά, εφόσον προέρχεται από πρόσωπο που ασκεί ήδη, σε μόνιμη βάση, άλλη οικονομική δραστηριότητα, σύμφωνα με την απόφαση C-62/12.
Η διοικητική πρακτική ακολούθησε. Η Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών ενσωμάτωσε τη νομολογία αυτή σε ενδικοφανείς προσφυγές, με χαρακτηριστική τη ΔΕΔ Αθήνας 4684/2021, δεχόμενη ότι δεν καταλογίζεται τέλος όταν συντρέχουν οι προϋποθέσεις υπαγωγής στον ΦΠΑ. Η φύση της δραστηριότητας του δανειστή, όχι ο τύπος του δανείου, κρίνει την υπαγωγή.
Στην πράξη, δύο σημεία απαιτούν προσοχή:
- το δάνειο πρέπει να είναι έντοκο, καθώς η απαίτηση της αντιπαροχής θεμελιώνει τον χαρακτήρα της υπηρεσίας και
- ο δανειστής πρέπει να ασκεί οικονομική δραστηριότητα κατά τρόπο ανεξάρτητο, ώστε να θεωρείται υποκείμενος στον φόρο.
Η αντιμετώπιση της ενδοομιλικής χρηματοδότησης συνδέεται στενά με τις υποχρεώσεις τεκμηρίωσης των ενδοομιλικών συναλλαγών, όπου η επαρκής τεκμηρίωση του επιτοκίου και του χαρακτήρα της συναλλαγής υποστηρίζει και τη φορολογική μεταχείριση του τέλους.
Πώς επιβαρύνει τα δάνεια το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής από 1.12.2024;
Το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής επιβάλλεται στα δάνεια που δεν εξαιρούνται, με κλιμακωτούς συντελεστές ανάλογα με τα πρόσωπα. Για δάνεια μεταξύ επιχειρήσεων ο συντελεστής είναι 2,4%, για δάνεια μεταξύ ιδιωτών 3,6% και για δοσοληπτικούς λογαριασμούς 1,2%. Το τέλος υπολογίζεται επί του κεφαλαίου με ανώτατο όριο 150.000 ευρώ ανά δανειακή σύμβαση.
Το καθεστώς θεσπίστηκε με τον ν. 5135/2024 και κωδικοποιήθηκε στον ν. 5177/2025, τον Κώδικα εμμέσων φόρων επί των συναλλαγών.
Η εξαίρεση των πράξεων που εμπίπτουν στον ΦΠΑ ή στον φόρο μεταβίβασης ακινήτων προβλέπεται ρητά στο άρθρο 2 παρ. 3 του Κώδικα. Έτσι η νομολογιακή αρχή του ΣτΕ για τα δάνεια υπό ΦΠΑ αποτυπώνεται πλέον και σε ρητή νομοθετική διάταξη.
Η εφαρμογή στα δάνεια διευκρινίστηκε με την εγκύκλιο ΑΑΔΕ Ε.2094/2025. Σύμφωνα με αυτήν, το τέλος επιβάλλεται μόνο σε πιστώσεις που εξομοιώνονται με δάνεια, ενώ εξαιρούνται μορφές χρηματοδότησης που εμπίπτουν στον ΦΠΑ ή στον φόρο μεταβίβασης, όπως η χρηματοδοτική μίσθωση, η πρακτορεία επιχειρηματικών απαιτήσεων, τα repos και ο δανεισμός τίτλων.
Η σύμβαση χρηματοδοτικής μίσθωσης (leasing) ανήκει σε αυτές τις εξαιρούμενες κατηγορίες, καθώς αντιμετωπίζεται στο πεδίο του ΦΠΑ.
Ιδιαίτερη μεταχείριση προβλέπεται για τον ανοιχτό δανεισμό. Όταν υπάρχει συμφωνία χρηματοδότησης μέχρι ορισμένου πιστωτικού ορίου, κάθε επιμέρους απόληψη λογίζεται ως ξεχωριστό δάνειο. Το όριο των 150.000 ευρώ ισχύει ανά απόληψη και η δήλωση υποβάλλεται χωριστά για κάθε μία.
Η αρχιτεκτονική αυτή θυμίζει τη λειτουργία της σύμβασης αλληλόχρεου ή ανοιχτού λογαριασμού, όπου οι διαδοχικές καταβολές δεν αντιμετωπίζονται ενιαία.
Τι ισχύει για δάνεια που συνάφθηκαν από 1.1.2021 έως 30.11.2024;
Η ενότητα αυτή αφορά ιστορικό καθεστώς, παραμένει όμως κρίσιμη επειδή εκκρεμούν φορολογικοί έλεγχοι και ενδικοφανείς προσφυγές για εκείνη την περίοδο εντός της πενταετούς παραγραφής.
Μια επιχείρηση που ελέγχεται σήμερα για δάνεια της περιόδου 2021 έως 2024 κρίνεται με βάση τους τότε ισχύοντες κανόνες, όχι με το σημερινό ΨΤΣ.
Το ενδιάμεσο καθεστώς προέκυψε από νομοθετική αντίδραση στη νομολογία του ΣτΕ. Με το άρθρο 172 του ν. 4972/2022 τροποποιήθηκε το άρθρο 63 του Κώδικα ΦΠΑ, ώστε να προβλεφθεί ρητά ότι δεν θίγονται οι διατάξεις για την επιβολή τελών χαρτοσήμου στα έντοκα δάνεια, τις λοιπές χρηματοδοτήσεις και τους συμβατικούς τόκους.
Η διάταξη ίσχυσε αναδρομικά από την 1η Ιανουαρίου 2021, με καταληκτική ημερομηνία εμπρόθεσμης απόδοσης των οφειλόμενων τελών την 31η Οκτωβρίου 2022.
Η αναδρομική επαναφορά δημιούργησε ερμηνευτική ένταση. Η επικρατούσα διοικητική θέση δέχθηκε ότι κάθε μη τραπεζικό δάνειο υπόκειται εκ νέου σε τέλος από 1.1.2021.
Παράλληλα η ίδια η διάταξη διατήρησε τις απαλλαγές που προβλέπονται από άλλες διατάξεις, γεγονός που αφήνει περιθώριο υπεράσπισης για δάνεια που πραγματικά εμπίπτουν στον ΦΠΑ, με έρεισμα στο ενωσιακό δίκαιο και στην αρχή ότι εθνικός φόρος δεν επιτρέπεται να λειτουργεί ως φόρος κύκλου εργασιών.
Η εμπειρία από υποθέσεις καταλογισμού τελών σε ενδοεταιρικά δάνεια της περιόδου αυτής δείχνει ότι η έκβαση κρίνεται στην τεκμηρίωση του χαρακτήρα της δραστηριότητας του δανειστή, όχι στη γενική επίκληση της νομοθετικής τροποποίησης.
Ποια δάνεια επιβαρύνονται και ποια εξαιρούνται;
Η επιβάρυνση ή η εξαίρεση κρίνεται από τον φορέα και τη φύση του δανείου. Ο ακόλουθος πίνακας συνοψίζει την αντιμετώπιση των βασικών κατηγοριών στο ισχύον καθεστώς του Ψηφιακού Τέλους Συναλλαγής.
| Κατηγορία δανείου | Αντιμετώπιση | Βάση |
|---|---|---|
| Έντοκο δάνειο από επιχείρηση που ασκεί ανεξάρτητη οικονομική δραστηριότητα | Εξαιρείται | Υπαγωγή στον ΦΠΑ, άρθρο 2 παρ. 3 Κώδικα εμμέσων φόρων |
| Δάνειο μεταξύ επιχειρήσεων εκτός πεδίου ΦΠΑ | ΨΤΣ 2,4% | Έως 150.000 ευρώ ανά σύμβαση |
| Δάνειο μεταξύ ιδιωτών | ΨΤΣ 3,6% | Έως 150.000 ευρώ ανά σύμβαση |
| Δοσοληπτικός λογαριασμός | ΨΤΣ 1,2% | Ανά καταβολή σε ανοιχτό δανεισμό |
| Τραπεζικό δάνειο από πιστωτικό ίδρυμα | Εξαιρείται | Εξαίρεση χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων |
| Ομολογιακό δάνειο | Εξαιρείται | Ειδική εξαίρεση |
| Χρηματοδοτική μίσθωση, πρακτορεία, repos, δανεισμός τίτλων | Εξαιρείται | Υπαγωγή στον ΦΠΑ ή στον ΦΜΑ |
Η διάκριση δανείου από άτοκη παραχώρηση ή από δωρεά έχει σημασία, καθώς μετατοπίζει τη φορολογική βάση. Ζητήματα οριοθέτησης εμφανίζονται συχνά όταν εξετάζεται πότε η μεταβίβαση χρηματικού ποσού δεν συνιστά δωρεά, όπου ο χαρακτηρισμός της συναλλαγής προηγείται της επιλογής του εφαρμοστέου τέλους ή φόρου.
Πώς δηλώνεται και αποδίδεται το τέλος στα δάνεια;
Το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής δηλώνεται και αποδίδεται αποκλειστικά ψηφιακά μέσω ειδικής εφαρμογής της ΑΑΔΕ. Υπόχρεος είναι κατά κανόνα το πρόσωπο που διενεργεί την πράξη ή συνάπτει τη σύμβαση. Η δήλωση καλύπτει τις συναλλαγές κάθε μήνα και υποβάλλεται, μαζί με την απόδοση του τέλους, έως την τελευταία ημέρα του επόμενου μήνα.
Το νέο καθεστώς κατήργησε την αρχή της τυπικότητας. Το τέλος οφείλεται ακόμη και όταν δεν υπάρχει έγγραφη σύμβαση δανείου, αρκεί να τεκμηριώνεται η χορήγηση.
Εφαρμόζεται και σε συμβάσεις που καταρτίζονται στο εξωτερικό όταν ένας τουλάχιστον συμβαλλόμενος έχει φορολογική κατοικία ή μόνιμη εγκατάσταση στην Ελλάδα. Το στοιχείο αυτό διευρύνει το πεδίο σε σχέση με το παλαιό χαρτόσημο, που συνδεόταν στενότερα με το έγγραφο.
Η μη απόδοση του τέλους ενεργοποιεί καταλογιστικές πράξεις κατά τον φορολογικό έλεγχο, με τις σχετικές προσαυξήσεις. Η εμπειρία από υποθέσεις ελέγχου δείχνει ότι η έγκαιρη κατάταξη κάθε δανείου στη σωστή κατηγορία, με παράλληλη τεκμηρίωση της υπαγωγής ή μη στον ΦΠΑ, περιορίζει τον κίνδυνο καταλογισμού.
Ο τρόπος διεξαγωγής ενός τέτοιου ελέγχου αναλύεται στο άρθρο για τους φορολογικούς ελέγχους και τη διαδικασία τους, ενώ σε επίπεδο ΦΠΑ σχετικά ζητήματα προκύπτουν και κατά την άσκηση του δικαιώματος έκπτωσης ΦΠΑ εισροών.
Συχνές Ερωτήσεις
Ισχύει ακόμη το χαρτόσημο στα δάνεια μεταξύ επιχειρήσεων;
Όχι με αυτή την ονομασία. Το τέλος χαρτοσήμου καταργήθηκε από 1.12.2024 και αντικαταστάθηκε από το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής. Η επιβάρυνση διατηρήθηκε για τα δάνεια που δεν εμπίπτουν στον ΦΠΑ, με συντελεστή 2,4% μεταξύ επιχειρήσεων.
Ποιο είναι το ανώτατο ποσό του τέλους σε ένα δάνειο;
Το τέλος υπολογίζεται επί του κεφαλαίου, με ανώτατο όριο 150.000 ευρώ ανά δανειακή σύμβαση. Σε ανοιχτό δανεισμό μέχρι πιστωτικού ορίου, κάθε απόληψη λογίζεται ως ξεχωριστό δάνειο και το όριο ισχύει ανά απόληψη.
Τα τραπεζικά δάνεια επιβαρύνονται με Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής;
Όχι. Τα δάνεια που χορηγούνται από πιστωτικά ιδρύματα εξαιρούνται, όπως και τα ομολογιακά δάνεια. Το τέλος στοχεύει κυρίως στη μη τραπεζική δανειοδότηση που δεν εμπίπτει σε άλλον φόρο.
Πώς αντιμετωπίζεται δάνειο που συνάφθηκε το 2022 και ελέγχεται τώρα;
Κρίνεται με βάση το καθεστώς που ίσχυε τότε. Για την περίοδο 1.1.2021 έως 30.11.2024 εφαρμοζόταν το τέλος χαρτοσήμου όπως αποσαφηνίστηκε με το άρθρο 172 του ν. 4972/2022, με διατήρηση των απαλλαγών για δάνεια που πραγματικά υπάγονταν στον ΦΠΑ.
Ένα ενδοομιλικό δάνειο μεταξύ μητρικής και θυγατρικής οφείλει τέλος;
Αν η μητρική ασκεί ανεξάρτητη οικονομική δραστηριότητα και το δάνειο είναι έντοκο, εμπίπτει στον ΦΠΑ και εξαιρείται. Η υπαγωγή πρέπει να τεκμηριώνεται στον φάκελο τεκμηρίωσης ενδοομιλικών συναλλαγών.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Ο χαρακτηρισμός προηγείται του τέλους: Πριν την υπογραφή κάθε δανειακής σύμβασης μεταξύ επιχειρήσεων, κρίνεται αν ο δανειστής ασκεί ανεξάρτητη οικονομική δραστηριότητα και αν το δάνειο είναι έντοκο. Η απάντηση καθορίζει την υπαγωγή στον ΦΠΑ και άρα την εξαίρεση από το τέλος.
Το όριο των 150.000 ευρώ δεν είναι αμελητέο: Σε δάνεια μεγάλου κεφαλαίου εκτός ΦΠΑ, το τέλος 2,4% φτάνει το ανώτατο όριο. Η διάρθρωση της χρηματοδότησης, ιδίως σε ανοιχτό δανεισμό με διαδοχικές απολήψεις, επηρεάζει το τελικό κόστος.
Οι εκκρεμείς έλεγχοι κρίνονται με το παλαιό καθεστώς: Δάνεια της περιόδου 2021 έως 2024 που ελέγχονται εντός παραγραφής αντιμετωπίζονται με βάση το άρθρο 172 του ν. 4972/2022. Η υπεράσπιση στηρίζεται στην τεκμηρίωση της υπαγωγής στον ΦΠΑ.
Η ψηφιακή απόδοση έχει προθεσμία: Το τέλος δηλώνεται μέσω της εφαρμογής της ΑΑΔΕ έως την τελευταία ημέρα του επόμενου μήνα από τη συναλλαγή. Η καθυστέρηση επιφέρει προσαυξήσεις κατά τον έλεγχο.
Η έλλειψη εγγράφου δεν εξασφαλίζει απαλλαγή: Με την κατάργηση της αρχής της τυπικότητας, το τέλος οφείλεται και σε άτυπες χορηγήσεις. Η προφορική ή λογιστική μόνο αποτύπωση δανείου δεν αποτρέπει την επιβολή.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα χαρτοσήμου σε δάνεια μεταξύ επιχειρήσεων.