Σε συντομία:
- Τα εργαλεία εξασφάλισης εμπορικών απαιτήσεων ταξινομούνται σε τρεις κατηγορίες: εμπράγματα (ενέχυρο, υποθήκη, καταπιστευτική μεταβίβαση, παρακράτηση κυριότητας), ενοχικά (εγγύηση, εκχώρηση, αναδοχή χρέους) και χρηματοοικονομικά (factoring, forfaiting, εγγυητική επιστολή).
- Ο Ν. 5123/2024 αναμορφώνει ριζικά το ενεχυρικό πλαίσιο. Με την Υ.Α. 41802 ΕΞ 2024 η εφαρμογή του Μέρους Β’ (άρθρα 3-26) μετατέθηκε στις 30.6.2025 και πλέον λειτουργεί το Ενιαίο Ηλεκτρονικό Μητρώο Ενεχύρων.
- Η επιλογή εργαλείου εξαρτάται από το στάδιο της απαίτησης (πριν τη γέννηση, μετά τη γέννηση και πριν τη ληξιπρόθεση, μετά τη ληξιπρόθεση), τον κλάδο και το ύψος της πίστωσης.
- Η εξασφάλιση διαφέρει από την είσπραξη: η εξασφάλιση συστήνεται εκ των προτέρων ώστε να αποτραπεί η επισφάλεια, ενώ η είσπραξη ενεργοποιείται όταν η απαίτηση γίνει ληξιπρόθεσμη και ο οφειλέτης αδρανεί.
Τι είναι η εξασφάλιση εμπορικών απαιτήσεων και πώς διαφέρει από την είσπραξη;
Εξασφάλιση εμπορικών απαιτήσεων είναι το σύνολο των νομικών εργαλείων με τα οποία μια επιχείρηση προστατεύει την είσπραξη χρηματικών της απαιτήσεων από πελάτες πριν προκύψει επισφάλεια. Διαφέρει από την είσπραξη ως προς τη χρονική στιγμή ενεργοποίησης: η εξασφάλιση κατασκευάζεται εκ των προτέρων, με τη γέννηση ή και πριν από αυτή της απαίτησης, ενώ η είσπραξη ενεργοποιείται μετά τη μη εκπλήρωση.
Στην ελληνική έννομη τάξη η εξασφάλιση εμπορικών απαιτήσεων εδράζεται σε δύο μεγάλους πυλώνες: τα εμπράγματα δικαιώματα ασφάλειας (ενέχυρο, υποθήκη και άτυπες μορφές) και τις ενοχικές μορφές (εγγύηση, εκχώρηση, αναδοχή). Παράλληλα έχουν αναπτυχθεί χρηματοοικονομικά εργαλεία με μικτή νομική φύση: το factoring, το forfaiting και η τραπεζική εγγυητική επιστολή. Σε σχέση με την είσπραξη, η οποία περνά κατά κανόνα από τη διαταγή πληρωμής και την αναγκαστική εκτέλεση, η εξασφάλιση λειτουργεί προληπτικά. Η σύγχυση των δύο εννοιών είναι συνηθισμένη παγίδα στην εμπορική πρακτική και οδηγεί σε σχεδιασμό πιστωτικής πολιτικής που στηρίζεται μόνο σε δικαστική επιδίωξη, αντί για συμβατικά εμπράγματα ή ενοχικά εργαλεία στη φάση της σύναψης.
Η σωστή τοποθέτηση του εργαλείου εξαρτάται από τρεις παραμέτρους: τον κλάδο της επιχείρησης, το ύψος της απαίτησης και το στάδιο της εμπορικής σχέσης (αρχή συνεργασίας, εν εξελίξει συναλλαγή ή προ της επισφάλειας).
Ποιες είναι οι μορφές εμπράγματης ασφάλειας εμπορικών απαιτήσεων;
Η εμπράγματη ασφάλεια παρέχει στον δανειστή προνομιακή ικανοποίηση από την αξία συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου του οφειλέτη ή τρίτου. Ο Αστικός Κώδικας αναγνωρίζει δύο τυπικές μορφές, το ενέχυρο (ΑΚ 1209 επ.) και την υποθήκη (ΑΚ 1257 επ.), ενώ η συναλλακτική πρακτική και η νομολογία έχουν αναπτύξει και άτυπες μορφές, με σημαντικότερη την καταπιστευτική μεταβίβαση κυριότητας.
Το ενέχυρο συστήνεται κατά κανόνα σε κινητά πράγματα και απαιτήσεις. Το ενεχυρικό πλαίσιο έχει αναμορφωθεί ριζικά με τον Ν. 5123/2024, του οποίου το Μέρος Β’ τέθηκε σε εφαρμογή από τις 30.6.2025 βάσει της Υ.Α. 41802 ΕΞ 2024 (ΦΕΚ Β’ 7024/20.12.2024). Καταργήθηκαν τα άρθρα 1244, 1247 και 1248 ΑΚ, καθώς και το άρθρο 36 του από 17.7-13.8.1923 ν.δ. και διατάξεις του Ν. 2844/2000. Η σύσταση ενεχύρου επί κινητών χωρίς παράδοση, απαιτήσεων και άλλων δικαιωμάτων εγγράφεται πλέον υποχρεωτικά στο Ενιαίο Ηλεκτρονικό Μητρώο Ενεχύρων που τηρείται στο Ελληνικό Κτηματολόγιο.
Η υποθήκη είναι το αντίστοιχο εργαλείο για ακίνητα: συστήνεται με εγγραφή στο βιβλίο υποθηκών του αρμόδιου Υποθηκοφυλακείου ή στο Κτηματολόγιο και προϋποθέτει τίτλο νόμιμο, δικαστικό ή δικαιοπρακτικό. Διαφορά της προσημείωσης υποθήκης είναι ότι η τελευταία τελεί υπό αναβλητική αίρεση τελεσίδικης δικαστικής απόφασης.
Πέρα από τις τυπικές μορφές, η συναλλακτική πρακτική χρησιμοποιεί:
- την καταπιστευτική μεταβίβαση κυριότητας κινητού, όπου ο οφειλέτης μεταβιβάζει την κυριότητα κινητού στον δανειστή, με σκοπό εξασφάλιση και όχι οριστική απόκτηση,
- την παρακράτηση κυριότητας στην πώληση κινητού (ΑΚ 532), όπου ο πωλητής διατηρεί την κυριότητα μέχρι την ολοσχερή εξόφληση του τιμήματος.
Ειδική περίπτωση εμπράγματης ασφάλειας με ιδιαίτερη σημασία στις εταιρικές συναλλαγές αποτελεί το ενέχυρο επί μετοχών ανώνυμης εταιρείας. Παρέχει στον δανειστή δικαίωμα ικανοποίησης από την αξία των ενεχυριασμένων τίτλων και, εφόσον δεν συμφωνηθεί διαφορετικά, ασκείται από τον ενεχυραστή το δικαίωμα ψήφου στη γενική συνέλευση (άρθρο 14 παρ. 7 Ν. 5123/2024). Σε ομολογιακά δάνεια, το ενέχυρο μετοχών χρησιμοποιείται συχνά ως πρόσθετη εξασφάλιση δίπλα σε προσημείωση υποθήκης επί ακινήτων της εταιρείας ή των μετόχων. Εξάλλου, στο ενέχυρο ανώνυμων τίτλων εφαρμόζονται οι διατάξεις για το ενέχυρο κινητών, δηλαδή η σύσταση του δικαιώματος του ενεχύρου, η ενεχυρική σχέση, η εκποίηση και η απόσβεση του ενεχύρου ρυθμίζονται από τις αντίστοιχες διατάξεις του ΑΚ περί ενεχύρου κινητών πραγμάτων, εκτός αν από ειδική διάταξη προκύπτει αντίθετη ρύθμιση (ΑΠ 1349/2018).
Η εμπράγματη ασφάλεια διασφαλίζει προνομιακή κατάταξη σε αναγκαστική εκτέλεση. Είναι το ισχυρότερο εργαλείο για υψηλές απαιτήσεις και μακροχρόνιες σχέσεις, αλλά συνεπάγεται κόστη σύστασης (συμβολαιογραφικά, εγγραφή στο Μητρώο, υποθηκοφυλακείο) και σχετική δυσκινησία στη διαχείριση και την άρση μετά την εξόφληση.
Ποιες είναι οι μορφές ενοχικής ασφάλειας εμπορικών απαιτήσεων;
Η ενοχική ασφάλεια δεν παρέχει προνομιακό δικαίωμα σε συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο, αλλά προσθέτει επιπλέον υπόχρεο ή αλλάζει τα υποκείμενα της απαίτησης. Είναι η πιο ευέλικτη και χαμηλού κόστους κατηγορία και χρησιμοποιείται κατά κύριο λόγο για απαιτήσεις μεσαίου ύψους, όπου το κόστος εμπράγματης σύστασης δεν δικαιολογείται.
Η εγγύηση (ΑΚ 847 επ.) είναι η σύμβαση μεταξύ δανειστή και τρίτου (εγγυητή), με την οποία ο τρίτος αναλαμβάνει την ευθύνη εκπλήρωσης χρέους τρίτου. Δημιουργεί τριπρόσωπη σχέση: δανειστής, εγγυητής και πρωτοφειλέτης. Σε εμπορική σύμβαση εγγύησης, ο εγγυητής έχει τη δυνατότητα να παραιτηθεί από την ένσταση διζήσεως, οπότε ευθύνεται από κοινού και ως αυτοοφειλέτης (ΑΚ 857). Στις τριμερείς σχέσεις τραπεζών και επιχειρήσεων, η παραίτηση από την ένσταση διζήσεως αποτελεί τυπικό όρο.
Η εκχώρηση και αναδοχή χρέους προσθέτουν εξασφαλιστική διάσταση μέσα από αλλαγή υποκειμένων. Η εκχώρηση (ΑΚ 455 επ.) είναι η σύμβαση με την οποία ο δανειστής μεταβιβάζει την απαίτησή του σε άλλον χωρίς συναίνεση του οφειλέτη, ενώ η αναδοχή χρέους είναι η ανάληψη του χρέους από τρίτο. Στη στερητική αναδοχή ο πρωτοφειλέτης απαλλάσσεται· στη σωρευτική (ΑΚ 477) προστίθεται απλώς ο αναδοχέας. Σε αντίθεση με την εγγύηση, ο σωρευτικός αναδοχέας δεν δικαιούται τις ενστάσεις του εγγυητή και ευθύνεται ως πρωτοφειλέτης. Η εκχώρηση τελειούται από τη συμφωνία μεταβίβασης, ενώ η αναγγελία εξασφαλίζει την πραγματοποίηση – ενεργοποίηση της μεταβίβασης αυτής έναντι του οφειλέτη και έναντι τρίτων. Η αναγγελία είναι όρος του ενεργού. Μέχρι αυτή, η μεταβίβαση υφίσταται μόνο έναντι των μερών (ΑΠ 1917/2022).
Η ενοχική ασφάλεια είναι ταχεία στη σύσταση και χωρίς τυπικές διαδικασίες δημοσιότητας. Η αξία της εξαρτάται απολύτως από τη φερεγγυότητα του εγγυητή ή του αναδοχέα. Σε αναγκαστική εκτέλεση δεν παρέχει προνομιακή κατάταξη επί συγκεκριμένου πράγματος.
Ποια είναι τα χρηματοοικονομικά εργαλεία εξασφάλισης (factoring, forfaiting, εγγυητική επιστολή);
Τα χρηματοοικονομικά εργαλεία λειτουργούν συνδυαστικά: εξασφαλίζουν την απαίτηση μέσω μεταβίβασης σε εξειδικευμένο φορέα ή μέσω τραπεζικής εγγύησης, με ταυτόχρονη παροχή ρευστότητας ή πιστωτικής κάλυψης.
Το factoring διέπεται από τον Ν. 1905/1990 και αποτελεί σύμβαση με την οποία η επιχείρηση εκχωρεί τις βραχυπρόθεσμες εμπορικές απαιτήσεις της σε εταιρεία πρακτορείας. Παρέχει τρία οφέλη: άμεση ρευστότητα μέσω προεξόφλησης, ανάθεση διαχείρισης και είσπραξης σε εξειδικευμένο φορέα και (στο ανέκκλητο factoring) ανάληψη του πιστωτικού κινδύνου από τον πράκτορα. Είναι κατάλληλο για επιχειρήσεις λιανικής και χονδρικής με υψηλό όγκο μικρών έως μεσαίων απαιτήσεων.
Το forfaiting είναι ειδικότερη μορφή πρακτορείας που αφορά μεσομακροπρόθεσμες απαιτήσεις, συνήθως από εξαγωγές. Ο forfaiter αγοράζει την απαίτηση χωρίς δικαίωμα αναγωγής κατά του εκχωρητή, αναλαμβάνοντας το σύνολο των κινδύνων (εμπορικό, πολιτικό, συναλλαγματικό). Είναι κατάλληλο για επιχειρήσεις με διεθνή δραστηριότητα και υψηλή ονομαστική αξία τιμολογίων.
Η τραπεζική εγγυητική επιστολή είναι η μονομερής δέσμευση τράπεζας προς τρίτο (δικαιούχο) για καταβολή ορισμένου ποσού όταν εκπληρωθούν οι συμβατικά οριζόμενες προϋποθέσεις. Δημιουργεί τριπρόσωπη σχέση: τράπεζα, εντολέας (πελάτης της τράπεζας), δικαιούχος. Συνήθεις εφαρμογές: συμμετοχή σε διαγωνισμούς, καλή εκτέλεση σύμβασης, προκαταβολή, πληρωμή ενοικίων, πληρωμή δασμών εισαγωγών. Το πλεονέκτημα έναντι της εγγύησης φυσικού προσώπου είναι η ρευστοποιησιμότητα και η ασφάλεια που παρέχει η τράπεζα ως εγγυητής, καθώς και η δυνατότητα διατύπωσης σε πρώτη ζήτηση.
Πώς επιλέγεται το κατάλληλο εργαλείο εξασφάλισης ανά περίπτωση;
Η επιλογή εξαρτάται από τέσσερις παραμέτρους: το ύψος της απαίτησης, τον βαθμό ληξιπρόθεσμης έκθεσης που είναι αποδεκτός, το κόστος σύστασης σε σχέση με την αξία και τη διάρκεια της εμπορικής σχέσης. Για χαμηλές απαιτήσεις και βραχυχρόνιες σχέσεις, οι ενοχικές μορφές υπερτερούν λόγω χαμηλού κόστους και ταχύτητας. Για υψηλές απαιτήσεις και μακροχρόνιες σχέσεις, η εμπράγματη ασφάλεια προτιμάται για την προνομιακή κατάταξη που εξασφαλίζει.
Συγκριτικά, τα εργαλεία τοποθετούνται ως εξής:
| Εργαλείο | Κατηγορία | Κόστος σύστασης | Ισχύς σε εκτέλεση | Ενδεδειγμένη χρήση |
|---|---|---|---|---|
| Ενέχυρο (Ν. 5123/2024) | Εμπράγματη | Μέτριο (εγγραφή στο Μητρώο) | Προνομιακή κατάταξη | Κινητά, απαιτήσεις, μετοχές, μηχανολογικός εξοπλισμός |
| Υποθήκη / Προσημείωση | Εμπράγματη | Υψηλό (συμβολαιογραφικό, εγγραφή) | Προνομιακή κατάταξη | Υψηλές απαιτήσεις σε σχέση με ακίνητο |
| Καταπιστευτική μεταβίβαση | Εμπράγματη (άτυπη) | Μέτριο | Ισχυρή (κυριότητα στον δανειστή) | Κινητός εξοπλισμός χωρίς απώλεια χρήσης |
| Παρακράτηση κυριότητας | Εμπράγματη (πώληση) | Χαμηλό (συμβατικός όρος) | Έντονη (μέχρι εξόφλησης) | Πώληση κινητών με τμηματική καταβολή τιμήματος |
| Εγγύηση | Ενοχική | Χαμηλό | Εξαρτάται από φερεγγυότητα εγγυητή | Μεσαίες απαιτήσεις, σχέσεις με νομικά πρόσωπα |
| Εκχώρηση / Αναδοχή | Ενοχική | Χαμηλό | Αλλαγή υποκειμένων ή πρόσθετος υπόχρεος | Αναδιάρθρωση οφειλών, ομαδικές εκχωρήσεις |
| Factoring / Forfaiting | Χρηματοοικονομικό | Προμήθεια πρακτορείας | Πλήρης μεταβίβαση κινδύνου (ανέκκλητο) | Λιανική, χονδρική, εξαγωγές |
| Εγγυητική επιστολή | Χρηματοοικονομικό | Προμήθεια τράπεζας | Πληρωμή σε πρώτη ζήτηση | Διαγωνισμοί, καλή εκτέλεση, εξωτερικό εμπόριο |
Στην πράξη συχνά συνδυάζονται περισσότερα εργαλεία στην ίδια συναλλαγή: για παράδειγμα, εγγύηση φυσικού προσώπου ως πρόσθετη εξασφάλιση επί τραπεζικής χρηματοδότησης που καλύπτεται κυρίως από προσημείωση υποθήκης, ή παρακράτηση κυριότητας σε πώληση εξοπλισμού με ταυτόχρονη εκχώρηση ασφαλιστηρίου συμβολαίου ως πρόσθετη ασφάλεια.
Συμπληρωματικό εργαλείο διαχείρισης πιστωτικού κινδύνου, που λειτουργεί παράλληλα με τα ανωτέρω, είναι η ασφάλιση πιστώσεων (credit insurance). Δεν αποτελεί εμπράγματη ή ενοχική εξασφάλιση υπό την έννοια του Αστικού Κώδικα, αλλά μετακυλίει τον πιστωτικό κίνδυνο σε ασφαλιστική εταιρεία. Αρμόζει σε επιχειρήσεις με μεγάλο όγκο τιμολογίων και εξαγωγική δραστηριότητα προς αγορές με υψηλό συστημικό κίνδυνο. Σε συνδυασμό με ανέκκλητο factoring, παρέχει σχεδόν ολοκληρωμένη κάλυψη πιστωτικού κινδύνου, αν και με αυξημένο λειτουργικό κόστος.
Η νομική σύσταση του εργαλείου είναι μόνο το ένα κομμάτι. Το άλλο είναι η συμβατική διατύπωση των ρητρών έκπτωσης (acceleration clauses), προεξόφλησης, εκπεσμού εκπτώσεων σε καθυστέρηση και ποινικών ρητρών, που ενεργοποιούνται σε φάσεις πιστωτικού κινδύνου πριν την επισφάλεια. Η συμβατική αρχιτεκτονική των ρητρών αυτών ορίζει στην πράξη τη χρονική στιγμή κατά την οποία ο δανειστής δικαιούται να κινητοποιήσει την εξασφάλιση και να αξιώσει την πλήρη ικανοποίηση της απαίτησης.
Συχνές Ερωτήσεις
Από 30.6.2025, η σύσταση ενεχύρου επί απαιτήσεων ή δικαιωμάτων γίνεται με ιδιωτικό έγγραφο βέβαιης χρονολογίας ή με ηλεκτρονικό έγγραφο και υποχρεωτική εγγραφή στο Ενιαίο Ηλεκτρονικό Μητρώο Ενεχύρων. Καταργήθηκαν τα ΑΚ 1244, 1247 και 1248, καθώς και διατάξεις του ν.δ. 17.7-13.8.1923 και του Ν. 2844/2000. Εξαίρεση από την υποχρέωση εγγραφής αποτελούν συγκεκριμένες περιπτώσεις ενεχύρου σε τραπεζική κατάθεση (άρθρο 17 Ν. 5123/2024).
Η εμπράγματη ασφάλεια δίνει στον δανειστή προνομιακή κατάταξη επί συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου (πχ ενεχυρασμένο μηχάνημα ή υποθηκευμένο ακίνητο). Η ενοχική προσθέτει υπεύθυνο πρόσωπο (εγγυητή ή αναδοχέα) ή αλλάζει το πρόσωπο του δανειστή ή του οφειλέτη. Σε αναγκαστική εκτέλεση η εμπράγματη υπερτερεί έναντι μη εξασφαλισμένων δανειστών· η ενοχική εξαρτάται απολύτως από τη φερεγγυότητα του τρίτου.
Είναι και τα δύο, ανάλογα με τη μορφή. Στο ανέκκλητο factoring (without recourse) ο πράκτορας αναλαμβάνει τον πιστωτικό κίνδυνο, οπότε λειτουργεί ως πλήρης εξασφάλιση. Στο εκκλητό factoring (with recourse) ο πράκτορας διατηρεί δικαίωμα αναγωγής κατά της επιχείρησης σε περίπτωση μη πληρωμής, οπότε λειτουργεί κυρίως ως μηχανισμός χρηματοδότησης και διαχείρισης είσπραξης, χωρίς πλήρη εξασφαλιστική κάλυψη.
Η παρακράτηση κυριότητας έχει χαμηλότερο κόστος σύστασης (περιλαμβάνεται ως συμβατικός όρος στο πωλητήριο) και δεν απαιτεί εγγραφή σε μητρώο. Είναι κατάλληλη όταν ο πωλητής επιθυμεί ισχυρή προστασία μέχρι την εξόφληση του τιμήματος, χωρίς τα έξοδα ηλεκτρονικής εγγραφής που πλέον απαιτεί ο Ν. 5123/2024 για το ενέχυρο. Το ενέχυρο, ωστόσο, υπερτερεί όταν το αντικείμενο εξυπηρετεί πολλαπλούς δανειστές ή όταν χρειάζεται μεταγενέστερη ταξινόμηση προτεραιοτήτων.
Ναι, αλλά κατά κανόνα προβλέπεται για συγκεκριμένη συναλλαγή ή σύμβαση και όχι ως γενική κάλυψη του εμπορικού πελατολογίου. Η εγγυητική σε πρώτη ζήτηση καταβάλλεται από την τράπεζα με μόνη τη δήλωση του δικαιούχου, χωρίς προηγούμενη απόδειξη της απαίτησης. Για ολιστική κάλυψη πελατολογίου χρησιμοποιούνται κατά κανόνα factoring ή ασφάλιση πιστώσεων, όχι μεμονωμένες εγγυητικές.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Ένταξη στο Ενιαίο Ηλεκτρονικό Μητρώο Ενεχύρων: Από 30.6.2025, κάθε σύσταση ενεχύρου σε κινητά χωρίς παράδοση, σε απαιτήσεις ή σε άλλα δικαιώματα απαιτεί εγγραφή στο Μητρώο που τηρείται στο Ελληνικό Κτηματολόγιο. Παράλειψη της εγγραφής επηρεάζει το αντιτάξιμο της εξασφάλισης έναντι τρίτων.
Τυπική παραίτηση από ένσταση διζήσεως σε εμπορικές εγγυήσεις: Στη συναλλαγή με νομικά πρόσωπα, ο δανειστής συνήθως ζητά από τον εγγυητή να παραιτηθεί από την ένσταση διζήσεως (ΑΚ 857), ώστε να μπορεί να στραφεί απευθείας εναντίον του χωρίς να εξαντλήσει πρώτα την εκτέλεση κατά του πρωτοφειλέτη. Ο όρος αυτός πρέπει να αναφέρεται ρητά στη σύμβαση εγγύησης.
Διάκριση εκχώρησης και καταπιστευτικής εκχώρησης: Η απλή εκχώρηση μεταβιβάζει οριστικά την απαίτηση. Η καταπιστευτική εκχώρηση (εξασφαλιστική) μεταβιβάζει την απαίτηση με σκοπό εξασφάλισης άλλης απαίτησης και αντιστοιχεί στο ενέχυρο απαιτήσεως. Η σύγχυση οδηγεί σε παρερμηνεία των δικαιωμάτων του εκδοχέα.
Ποιο εργαλείο επιλέγει ο πιστωτής για ομαδικές μικροαπαιτήσεις: Για επιχειρήσεις με μεγάλο πελατολόγιο και χαμηλή μέση αξία τιμολογίου, η εφαρμογή εμπράγματης ασφάλειας ανά πελάτη είναι ασύμφορη. Στις περιπτώσεις αυτές προτιμώνται factoring ή πιστωτική ασφάλιση, που αντιμετωπίζουν συνολικά τον κίνδυνο επισφάλειας.
Συνδυασμός εξασφάλισης και ρητρών έκπτωσης: Η νομική σύσταση εξασφάλισης δεν αρκεί χωρίς αντίστοιχες συμβατικές ρήτρες (acceleration, ποινικές ρήτρες, εκπεσμός εκπτώσεων σε καθυστέρηση). Οι ρήτρες ενεργοποιούνται πριν την επισφάλεια και επιτρέπουν την έγκαιρη ενεργοποίηση της εξασφάλισης.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για να σας συμβουλεύσουμε και να σχεδιάσουμε μαζί την πολιτική εξασφάλισης των απαιτήσεών σας.