Εν συντομία:
- Η αυθαίρετη χρήση αιγιαλού τιμωρείται με πρόστιμο και με αποκλεισμό από κάθε διαδικασία παραχώρησης για πέντε ή δέκα έτη. Ο αποκλεισμός καταλαμβάνει και τις εταιρείες στις οποίες μετέχουν ο παραβάτης, ο σύζυγός του ή συγγενείς του έως δευτέρου βαθμού.
- Ο δεκαετής αποκλεισμός επιβάλλεται για αυθαίρετη κατασκευή ή διαμόρφωση και για υποτροπή. Ο πενταετής αποκλεισμός για κατάληψη χωρίς σύμβαση αίρεται για όμορες επιχειρήσεις με εξόφληση του προστίμου και νέα αίτηση, σε συμβάσεις του 2026. Ο αποκλεισμός που βασίζεται μόνο σε κατασκευή δεν αίρεται με τον ίδιο τρόπο.
- Από τις 4 Αυγούστου 2026 η προσφυγή ασκείται στο Διοικητικό Πρωτοδικείο μέσα σε 15 ημέρες, με συμπροσβολή όλων των πράξεων που επιδόθηκαν μαζί.
- Οι λόγοι με έρεισμα στον νόμο ή στη νομολογία αφορούν τον χρόνο, τον χαρακτηρισμό, το πρόσωπο, την έκθεση αυτοψίας, την έκταση και την αιτιολογία του υπολογισμού.
- Η επίκληση αναλογικότητας, ακρόασης, εκκρεμούς αίτησης ή μεταγενέστερης απομάκρυνσης απορρίπτονται. Για το 2026 ο ισχυρισμός της εκκρεμούς αίτησης όμορης επιχείρησης στηρίζεται στη μεταβατική ρύθμιση του νόμου, αν τηρήθηκαν οι όροι της.
Πότε αξίζει η προσφυγή κατά προστίμου και αποκλεισμού αιγιαλού;
Η προσφυγή έχει νόημα όταν συντρέχουν δύο στοιχεία:
- η πράξη της Κτηματικής Υπηρεσίας επιβάλλει αποκλεισμό που δεν αίρεται διοικητικά (όπως ο δεκαετής της αυθαίρετης κατασκευής ή της υποτροπής) και
- ο φάκελος παρουσιάζει κενό ως προς τον χρόνο, τον χαρακτηρισμό, το πρόσωπο ή την έκταση της παράβασης.
Πέρα από το πρόστιμο, ο αποκλεισμός στερεί από την επιχείρηση το δικαίωμα να διεκδικήσει αιγιαλό για έως δέκα έτη μετά την επιβολή του.
Κατά το άρθρο 19 του Ν. 5092/2024, η διάρκεια του αποκλεισμού εξαρτάται από το είδος της παράβασης και από το αν είναι πρώτη ή επόμενη. Τα άρθρα 11 και 23 του ίδιου νόμου προσθέτουν αποκλεισμούς ενός και πέντε ετών.
| Παράβαση | Διάταξη | Πρόστιμο | Αποκλεισμός |
|---|---|---|---|
| Αυθαίρετη κατασκευή έργου ή διαμόρφωση | Περ. α παρ. 1 άρθρου 19 | Τετραπλάσιο του ανταλλάγματος επί τα έτη από την ανέγερση, έως πέντε | 10 έτη από την επιβολή |
| Κατάληψη χωρίς σύμβαση παραχώρησης | Περ. β παρ. 1 άρθρου 19, πρώτο εδάφιο | Τετραπλάσιο του ανταλλάγματος | 5 έτη, που για όμορες επιχειρήσεις αίρονται με εξόφληση σε συμβάσεις του 2026 (παρ. 1γ άρθρου 11) |
| Δεύτερη κατάληψη από λειτουργούσα όμορη επιχείρηση | Περ. β παρ. 1 άρθρου 19, δεύτερο εδάφιο | Διπλάσιο (παρ. 2 άρθρου 19) | 10 έτη, αναστολή λειτουργίας 10 ημερών, σφράγιση ταμειακής μηχανής |
| Δεύτερη υπέρβαση άνω του 30% της παραχωρηθείσας έκτασης | Περ. γ παρ. 1 άρθρου 19 | Διπλάσιο (παρ. 2 άρθρου 19) | 5 έτη |
| Τρίτη υπέρβαση άνω του 30% | Περ. γ παρ. 1 άρθρου 19 | Διπλάσιο (παρ. 2 άρθρου 19) | 10 έτη, αναστολή λειτουργίας 10 ημερών, σφράγιση ταμειακής μηχανής |
| Απόρριψη αρχικής αίτησης για μη εμπρόθεσμη ή ελλιπή υποβολή δικαιολογητικών, μετά από προσωρινή παραχώρηση | Παρ. 1β άρθρου 11 | Κατάπτωση του παραβόλου | 1 έτος |
| Αναληθής υπεύθυνη δήλωση της μεταβατικής ρύθμισης του 2026 | Παρ. 11 άρθρου 23 | Τετραπλάσιο του ετήσιου ανταλλάγματος | 5 έτη |
Το βάρος του αποκλεισμού πολλαπλασιάζεται από την παρ. 4 του άρθρου 19. Ο χρονικός αποκλεισμός ισχύει για όλες τις προσωπικές ή κεφαλαιουχικές εταιρείες στις οποίες μετέχουν ως εταίροι ή μέτοχοι ο παραβάτης, ο σύζυγός του, το πρόσωπο με το οποίο έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης ή οι συγγενείς του εξ αίματος ή εξ αγχιστείας έως δευτέρου βαθμού.
Η διατύπωση αφήνει ανοιχτό ερώτημα όταν ο παραβάτης είναι ο ίδιος εταιρεία, αφού οι έννοιες του συζύγου και του συγγενή δεν εφαρμόζονται σε νομικό πρόσωπο. Από την απάντηση εξαρτάται αν ο αποκλεισμός μιας εταιρείας εκμετάλλευσης επεκτείνεται στις εταιρείες των μετόχων της και των οικογενειών τους.
Στις υποθέσεις παραλιακών επιχειρήσεων που χειρίζεται το γραφείο, το ερώτημα αυτό εξετάζεται πριν από οποιαδήποτε απόφαση για την προσβολή ή την εξόφληση του προστίμου.
Πώς ασκείται η προσφυγή μετά τον Ν. 5326/2026;
Από τις 4 Αυγούστου 2026 κατά της πράξης άμεσης απομάκρυνσης και της διαταγής σφράγισης ασκείται προσφυγή στο κατά τόπον αρμόδιο Διοικητικό Πρωτοδικείο, μέσα σε 15 ημέρες από την κοινοποίηση ή την τοιχοκόλληση (παρ. 3 του άρθρου 18, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 42 του Ν. 5326/2026).
Η πράξη επιβολής προστίμου και αποκλεισμού προσβάλλεται με την ίδια διαδικασία, εφόσον συμπροσβάλλονται και οι λοιπές εκτελεστές πράξεις που κοινοποιήθηκαν μαζί της (παρ. 6 του άρθρου 19).
Checklist:
- Υπολογισμός της προθεσμίας: 15 ημέρες από την κοινοποίηση ή την τοιχοκόλληση, χωρίς αναστολή κατά τις δικαστικές διακοπές.
- Καταγραφή των πράξεων που επιδόθηκαν μαζί: πόρισμα-έκθεση αυτοψίας, πράξη άμεσης απομάκρυνσης, διαταγή σφράγισης, πράξη επιβολής προστίμου με τον αποκλεισμό και, όπου εκδόθηκε, πρωτόκολλο κατεδάφισης.
- Ενιαίο δικόγραφο με συμπροσβολή: όλες οι πράξεις προσβάλλονται με την ίδια προσφυγή. Κατά τον νόμο η δικάσιμος ορίζεται σε 15 ημέρες το πολύ από την κατάθεση και η απόφαση εκδίδεται μέσα σε 7 ημέρες από τη συζήτηση.
- Αίτημα προσωρινής προστασίας: η προσωρινή προστασία των άρθρων 200 έως 205Α του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας χορηγείται έναντι της απομάκρυνσης μόνο αν προσκομιστεί έγκυρη και ενεργή σύμβαση παραχώρησης για το τμήμα που καταλήφθηκε.
Η προσφυγή δεν αναστέλλει την εκτέλεση της πράξης άμεσης απομάκρυνσης. Η σφράγιση της παρ. 2 του άρθρου 18 είναι διακριτή από τη σφράγιση τουριστικών επιχειρήσεων που προβλέπει η τουριστική νομοθεσία, με δική της διαδικασία. Ξενοδοχειακή μονάδα μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη και με τις δύο για διαφορετικούς λόγους.
Η επιλογή μεταξύ συμπροσβολής και αυτοτελούς προσβολής του προστίμου έχει δικονομικές συνέπειες. Πριν από την τροποποίηση, η ΔΕφΘεσ 580/2025 έκρινε ότι ένδικο βοήθημα που στρέφεται μόνο κατά του προστίμου, χωρίς την πράξη απομάκρυνσης, συνιστά προσφυγή ουσίας και το παρέπεμψε στο Διοικητικό Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης.
Μετά τον Ν. 5326/2026 και οι δύο επιλογές οδηγούν στο Πρωτοδικείο. Η ταχεία διαδικασία του άρθρου 18 προϋποθέτει όμως τη συμπροσβολή, οπότε η αυτοτελής προσβολή του προστίμου υπάγεται στους γενικούς κανόνες της προσφυγής ουσίας.
Αν ο περιορισμός της ενεργής σύμβασης για την προσωρινή προστασία καταλαμβάνει και το πρόστιμο όταν αυτό συμπροσβάλλεται, ο νόμος δεν το απαντά ρητά.
Το πρόστιμο βεβαιώνεται αμέσως στην Α.Α.Δ.Ε. και εισπράττεται κατά τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (παρ. 3 του άρθρου 19), η εκτέλεσή του όμως μπορεί να ανασταλεί.
Η ΔΕφΤριπ 6/2025 (σε συμβούλιο) ανέστειλε πρόστιμο 60.435,06 ευρώ εταιρείας που είχε συσταθεί τον Μάρτιο του 2023 και είχε ζημιές στις χρήσεις 2023 και 2024. Έκρινε ότι το απλό ταμειακό συμφέρον του Δημοσίου δεν αποτελεί λόγο δημοσίου συμφέροντος που αποκλείει την αναστολή.
Ποιοι λόγοι ακυρώνουν πρόστιμο και αποκλεισμό;
Επειδή οι κυρώσεις του άρθρου 19 επιβάλλονται κατά δέσμια αρμοδιότητα, οι λόγοι που ευδοκιμούν αμφισβητούν τη στοιχειοθέτηση της παράβασης: πότε έγινε η παράβαση, τι είδους είναι, ποιος την τέλεσε, πώς καταγράφηκε, πόση έκταση καταλαμβάνει και πώς υπολογίστηκε το ποσό. Ακολουθούν οκτώ κατηγορίες με έρεισμα στον νόμο, στην εγκύκλιο της Γενικής Γραμματείας Δημόσιας Περιουσίας ή σε δημοσιευμένη νομολογία.
Λόγος 1ος: Παράβαση πριν από την 4η Μαρτίου 2024
Κυρώσεις του άρθρου 19 δεν επιβάλλονται για κατασκευές, διαμορφώσεις ή καταλήψεις που έγιναν πριν από την 4η Μαρτίου 2024, ημέρα έναρξης ισχύος του Ν. 5092/2024, γιατί δεν νοείται αναδρομική εφαρμογή νόμου που επιβάλλει κυρώσεις. Τη θέση διατυπώνει ρητά η εγκύκλιος 211830 ΕΞ 2025 της Γενικής Γραμματείας Δημόσιας Περιουσίας (4.12.2025).
Για την αυθαίρετη κατασκευή η εγκύκλιος ορίζει ως χρόνο της παράβασης τον χρόνο της ανέγερσης, ανεξάρτητα από το πότε διαπιστώθηκε. Η παράβαση τελείται μία φορά, οπότε η διατήρηση της κατασκευής και η μη συμμόρφωση με το πρωτόκολλο κατεδάφισης δεν συνιστούν νέα παράβαση.
Νέα παράβαση θεμελιώνει μόνο επέμβαση επί της κατασκευής που αυξάνει την επιφάνεια αιγιαλού ή παραλίας που καταλαμβάνεται. Τα έτη του πολλαπλασιασμού μετρώνται από την ανέγερση έως τη διαπίστωση, με ανώτατο όριο τα πέντε.
Στην κατάληψη με κινητά στοιχεία ο λόγος έχει μικρότερη εμβέλεια, γιατί η κύρωση στηρίζεται στην κατάσταση που διαπιστώνεται κατά την αυτοψία.
Για τις παλαιές παραβάσεις ισχύει μεταβατική ρύθμιση: οι παραβάσεις της παρ. 1 του άρθρου 29 του Ν. 2971/2001 που διαπιστώθηκαν πριν από την 4η Μαρτίου 2024 εξετάζονται ως προς τη διαδικασία κατά την καταργηθείσα διάταξη (παρ. 8 του άρθρου 23 του Ν. 5092/2024).
Η Διοίκηση οφείλει να προσδιορίσει στη διοικητική πράξη τον χρόνο της παράβασης. Η αντίκρουση του χρόνου αυτού απαιτεί παραστατικά, άδειες, φωτογραφίες και αεροφωτογραφίες διαφορετικών ετών, που η επιχείρηση πρέπει να συγκεντρώσει μέσα στο δεκαπενθήμερο της προσφυγής.
Λόγος 2ος: Κατασκευή ή κινητά στοιχεία
Ο χαρακτηρισμός των εγκαταστάσεων κρίνει ολόκληρο το κυρωτικό αποτέλεσμα. Ως κατασκευή (περ. α) επιφέρουν πρόστιμο που πολλαπλασιάζεται επί έτη και αποκλεισμό δέκα ετών.
Ως κατάληψη με κινητά στοιχεία (περ. β) επιφέρουν πρόστιμο χωρίς πολλαπλασιασμό και αποκλεισμό πέντε ετών, ο οποίος για όμορες επιχειρήσεις αίρεται σε συμβάσεις του 2026 με εξόφληση.
Η εγκύκλιος 211830 ΕΞ 2025 δέχεται ότι η κύρωση της περ. β μπορεί να επιβληθεί στην επιχείρηση ακόμη κι όταν δεν μπορεί να της αποδοθεί η κατασκευή.
Το κριτήριο που εφάρμοσε η νομολογία υπό το προϊσχύσαν καθεστώς είναι η μονιμότητα και η ευχερής αφαίρεση. Η ΔΠρΚαβ 368/2024 έκρινε ότι ξύλινη σκάλα και αναβαθμίδα από άμμο, συγκρατούμενη με ξύλινη κατασκευή και καλυμμένη με σανίδες, είναι κατασκευές μόνιμες και σταθερές που δεν αφαιρούνται ευχερώς. Ο ισχυρισμός περί μη μόνιμου χαρακτήρα απορρίφθηκε.
Σημασία έχει και ο τρόπος με τον οποίο προβάλλεται ο ισχυρισμός. Στην υπόθεση της ΔΕφΙωαν 59/2024 επιβλήθηκε πρόστιμο κατά την περ. α για πρόχειρες ξύλινες κατασκευές στην όχθη λίμνης. Ο αιτών προέβαλε μόνο ως περιεχόμενο της ακρόασης που δεν του δόθηκε ότι οι κατασκευές δεν ήταν μόνιμα πακτωμένες στο έδαφος και ότι μία από αυτές προϋπήρχε της εκμετάλλευσής του. Το δικαστήριο έκρινε ότι σε δέσμια αρμοδιότητα η ακρόαση δεν απαιτείται και ότι ο λόγος ήταν αλυσιτελής. Ελλείψει άλλου λόγου απέρριψε την αίτηση χωρίς να εξετάσει τον χαρακτηρισμό.
Ο χαρακτηρισμός και η προΰπαρξη προβάλλονται επομένως ως αυτοτελείς λόγοι, με τεχνική περιγραφή του τρόπου στήριξης και φωτογραφικό υλικό. Η εμπειρία μας παό υποθέσεις παραλιακών δείχνει ότι ο τεχνικός φάκελος κάθε εγκατάστασης είναι το πρώτο στοιχείο που ζητείται.
Λόγος 3ος: Πρόσωπο που κατασκεύασε ή εκμεταλλεύεται τον χώρο
Οι κυρώσεις της περ. α βαρύνουν τον παραβάτη, δηλαδή όποιον προέβη στην κατασκευή ή τη διαμόρφωση. Κατά την εγκύκλιο 211830 ΕΞ 2025, η πράξη πρέπει να προσδιορίζει το φυσικό ή νομικό πρόσωπο που κατασκεύασε, με αποδεικτικά μέσα που μνημονεύονται στην αιτιολογία.
Η εγκύκλιος καθιερώνει όμως και τεκμήριο υπέρ της Διοίκησης: αν η κατασκευή έγινε μετά την εγκατάσταση της επιχείρησης στον χώρο, τεκμαίρεται ότι έγινε από αυτήν. Το τεκμήριο ανατρέπεται με απόδειξη ότι η κατασκευή προϋπήρχε της εγκατάστασης.
Για την κατάληψη αρκεί ο προσδιορισμός του οικονομικού φορέα που ασκεί δραστηριότητα στον χώρο, με κάθε πρόσφορο τρόπο, όπως αποδείξεις ή διαφήμιση. Η ΔΕφΙωαν 39/2024 ακύρωσε πράξη άμεσης απομάκρυνσης και πρόστιμο επειδή η έκθεση αυτοψίας δεν προσδιόριζε αν η κατάληψη βρισκόταν μπροστά από το ξενοδοχείο ή μπροστά από το κατάστημα εστίασης του αιτούντος.
Η φωτογραφία απεικόνιζε ομπρέλες μπροστά από κατασκευή για την οποία δεν προέκυπτε αν τη χρησιμοποιούσε ο αιτών. Το δικαστήριο έκρινε ότι η παντελής αοριστία του πορίσματος ισοδυναμεί με ανυπαρξία του και δεν θεραπεύεται από την έκθεση απόψεων της Διοίκησης.
Όταν η τουριστική επιχείρηση λειτουργεί μέσω τρίτου, με σύμβαση διαχείρισης ή μίσθωση επιχείρησης, η ρήτρα που ορίζει ποιος τοποθετεί και εκμεταλλεύεται τον εξοπλισμό της ακτής είναι βασικό αποδεικτικό στοιχείο για το σε ποιον καταλογίζεται η παράβαση και, μέσω της παρ. 4 του άρθρου 19, ποιες εταιρείες θα αποκλειστούν.
Λόγος 4ος: Έκθεση αυτοψίας χωρίς τα στοιχεία του νόμου
Η έκθεση αυτοψίας της παρ. 3 του άρθρου 17 είναι το θεμέλιο όλων των πράξεων. Η ΔΕφΚομ 165/2025 ακύρωσε πρόστιμο που στηριζόταν αποκλειστικά σε έγγραφο διοικητή αστυνομικού τμήματος.
Το έγγραφο δεν είχε συνταχθεί επί τόπου, περιέγραφε διαπιστώσεις άλλων αστυνομικών που ούτε κατονομάζονταν ούτε το συνυπέγραφαν και δεν τεκμηριωνόταν φωτογραφικά. Το δικαστήριο έκρινε ότι δεν αποτελεί πόρισμα-έκθεση αυτοψίας κατά τον νόμο.
Το έδαφος του λόγου μεταβλήθηκε με το άρθρο 73 του Ν. 5313/2026, που πρόσθεσε τρίτο εδάφιο στην παρ. 3 του άρθρου 17. Όταν η παράβαση τεκμηριώνεται με φωτογράφιση εξ αποστάσεως ή δορυφορική λήψη, δεν απαιτείται αυτοψία και το πόρισμα συντάσσεται από τα ελεγκτικά όργανα.
Για τις πράξεις αυτές το επιχείρημα της απουσίας επιτόπιας σύνταξης δεν ευδοκιμεί. Η απαίτηση το πόρισμα να αποτυπώνει με ελέγξιμο τρόπο την παράβαση και τον παραβάτη δεν φαίνεται να θίγεται.
Λόγος 5ος: Έκταση χωρίς ελέγξιμα όρια
Το πρόστιμο υπολογίζεται επί της έκτασης, οπότε κάθε αβεβαιότητα στη μέτρηση μεταφέρεται στο ποσό. Κατά την εγκύκλιο 211830 ΕΞ 2025, στην κατασκευή λογίζεται μόνο το τμήμα της δομημένης έκτασης που καταλαμβάνει αιγιαλό ή παραλία.
Η ΔΕφΧαν 158/2024 ακύρωσε πράξη απομάκρυνσης και πρόστιμο για υπέρβαση 73,03 τετραγωνικών μέτρων. Η αεροφωτογραφία δεν απεικόνιζε το τμήμα μπροστά από το κατάστημα, ενώ έλειπε τοπογραφικό διάγραμμα με τις συντεταγμένες των περιμετρικών σημείων, καθώς οι συντεταγμένες της έκθεσης αντιστοιχούσαν σε ένα μόνο σημείο.
Η έκταση δεν προέκυπτε με σταθερά και αντικειμενικώς ελέγξιμα όρια και η υπόθεση αναπέμφθηκε για νέα έκθεση.
Η ΔΕφΠατρ 193/2024 ακύρωσε πρόστιμο 18.137,25 ευρώ σε καντίνα με σύμβαση 15 τετραγωνικών μέτρων. Η Κτηματική Υπηρεσία είχε προσμετρήσει ως κατάληψη τον σκιαζόμενο χώρο κάτω από στέγαστρο σε ξύλινες δοκούς, χωρίς να βεβαιώνεται παρεμπόδιση της πρόσβασης του κοινού.
Αντίθετα, η ΔΕφΘεσ 12/2026 δέχθηκε υπέρβαση όταν ξύλινοι πάσσαλοι και αεροπανό οριοθετούσαν έκταση με τρόπο που δήλωνε κατοχή και αποκλειστική χρήση, ανεξάρτητα από τον αριθμό των ομπρελών. Το ζητούμενο είναι αν η διάταξη του εξοπλισμού αποκλείει το κοινό, ζήτημα που εξαρτάται από τα πραγματικά της υπόθεσης.
Λόγος 6ος: Υπολογισμός εκτός τύπου ή χωρίς αιτιολογία
Το πρόστιμο υπολογίζεται υποχρεωτικά με τον μαθηματικό τύπο της παρ. 5 του άρθρου 10, όπως εξειδικεύθηκε με την υπουργική απόφαση 60314 ΕΞ 2024 (ΦΕΚ Β’ 2516/26.4.2024). Η ΔΕφΠειρ 336/2024 ακύρωσε πρόστιμο επειδή η τιμή μονάδας ορίστηκε με βάση τα μισθωτήρια του προηγούμενου έτους αντί για τον τύπο.
Ακυρωτικός λόγος είναι και η έλλειψη αιτιολογίας. Η ΔΕφΠειρ 404/2024 ακύρωσε πράξη επιβολής προστίμου που δεν συνοδευόταν από σημείωμα υπολογισμού. Έκρινε ότι η ελλείπουσα αιτιολογία δεν αναπληρώνεται με όσα ανέφερε η Διοίκηση στην έκθεση απόψεων, ότι τα 80 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο αντιστοιχούσαν στο μέγιστο αντάλλαγμα. Η ίδια απόφαση απέρριψε την αίτηση ως προς την πράξη άμεσης απομάκρυνσης.
Λόγος 7ος: Κλιμάκωση χωρίς έγκυρη προηγούμενη παράβαση
Ο δεκαετής αποκλεισμός επιβάλλεται και σε υποτροπή: στη δεύτερη κατάληψη από λειτουργούσα όμορη επιχείρηση (περ. β) και στην τρίτη υπέρβαση άνω του 30% της παραχωρηθείσας έκτασης (περ. γ). Σε κάθε νέα παράβαση το πρόστιμο διπλασιάζεται (παρ. 2 του άρθρου 19).
Η κλιμάκωση προϋποθέτει προηγούμενη παράβαση που στοιχειοθετήθηκε νόμιμα. Η ακύρωση της πρώτης πράξης αφαιρεί τη βάση της επόμενης. Η απόφαση να προσβληθεί ένα μικρό πρώτο πρόστιμο σταθμίζεται με βάση τον κίνδυνο κλιμάκωσης τα επόμενα έτη.
Ο νόμος δεν απαντά ρητά αν παράβαση που διαπιστώθηκε υπό το προϊσχύσαν καθεστώς μετράει ως πρώτη για την κλιμάκωση του άρθρου 19. Η αρχή της μη αναδρομικότητας, που δέχεται η εγκύκλιος 211830 ΕΞ 2025, στηρίζει την αρνητική απάντηση. Νομολογία επί του ζητήματος δεν εντοπίστηκε.
Λόγος 8ος: Οριοθέτηση αιγιαλού, με στενά περιθώρια
Η ΔΕφΘεσ 28/2026 έκρινε ότι το κύρος της πράξης καθορισμού αιγιαλού και παραλίας, ως ατομικής πράξης γενικού περιεχομένου, δεν ελέγχεται παρεμπιπτόντως στη δίκη της κύρωσης. Απέρριψε την αίτηση κατά προστίμου 17.360 ευρώ (217 τ.μ. επί 20 ευρώ επί 4) και κατά πρωτοκόλλου κατεδάφισης.
Η ΔΕφΠειρ 442/2024 απέρριψε αίτηση κατά προστίμου 83.853,11 ευρώ για 136,72 τετραγωνικά μέτρα στη Ρόδο, με οριογραμμή του 2010. Η ίδια απόφαση υπογράμμισε όμως ότι το όργανο όφειλε να διαπιστώσει αιτιολογημένα αν οι καταλήψεις βρίσκονταν εντός του καθορισμένου αιγιαλού. Ο λόγος έχει έτσι προοπτική μόνο ως αμφισβήτηση της αποτύπωσης της κατάληψης σε σχέση με την οριογραμμή.
Ποιοι ισχυρισμοί δεν γίνονται δεκτοί;
Πέντε ομάδες ισχυρισμών έχουν απορριφθεί σε δημοσιευμένες αποφάσεις. Η προβολή τους αφαιρεί χρόνο και έμφαση από τους λόγους με πραγματική πιθανότητα αποδοχής, σε δικόγραφο που πρέπει να ετοιμαστεί σε δεκαπέντε ημέρες.
| Ισχυρισμός | Απόφαση | Κρίση του δικαστηρίου |
|---|---|---|
| Παράλειψη ακρόασης, αναλογικότητα, χρηστή διοίκηση | ΔΕφΛαρ 115/2024 | Δέσμια αρμοδιότητα με μόνη προϋπόθεση την αντικειμενική διαπίστωση της κατάληψης |
| Εκκρεμής και ελλιπής αίτηση παραχώρησης, προστατευόμενη εμπιστοσύνη | ΔΕφΛαρ 115/2024 | Χωρίς σύμβαση οι κυρώσεις είναι νόμιμες, αφού η Διοίκηση δεν είχε δημιουργήσει με θετικές ενέργειες εύλογη πεποίθηση νόμιμης λειτουργίας |
| Δημοπρασία δήμου χωρίς σύμβαση με την Κτηματική Υπηρεσία | ΔΕφΙωαν 59/2024 | Δεν θεμελιώνει δικαιολογημένη εμπιστοσύνη |
| Απομάκρυνση μετά την αυτοψία | ΔΕφΘεσ 12/2026 | Δεν επηρεάζει τη νομιμότητα της κύρωσης |
| Επίδοση της έκθεσης αργότερα από τη σύνταξή της | ΔΕφΠειρ 442/2024 | Δεν επηρεάζει τη νομιμότητα, μεταθέτει μόνο την έναρξη της προθεσμίας |
Για το 2026 η εικόνα διαφοροποιείται. Όμορη επιχείρηση της οποίας η σύμβαση έληξε μέσα στο 2025 και έχει υποβάλει εμπρόθεσμα αίτηση για το ίδιο τμήμα ασκεί νόμιμα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 τη δραστηριότητα της προηγούμενης σύμβασης, εφόσον προσκόμισε υπεύθυνη δήλωση και κατέβαλε μέσα σε 15 ημέρες προσωρινό αντάλλαγμα ίσο με το ετήσιο (παρ. 11 του άρθρου 23).
Η εκκρεμής αίτηση μπορεί επίσης να στηρίξει προσωρινή παραχώρηση κατά την παρ. 1β του άρθρου 11. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο ισχυρισμός αποκτά νομική βάση, αρκεί να έχουν τηρηθεί οι επιμέρους όροι της ρύθμισης.
Πότε αίρεται ο αποκλεισμός χωρίς δίκη;
Δύο διατάξεις αίρουν αποκλεισμούς χωρίς δικαστική κρίση. Η παρ. 1γ του άρθρου 11, που προστέθηκε με το άρθρο 72 του Ν. 5313/2026, επιτρέπει σε όμορη επιχείρηση ή σωματείο που είχε υποβάλει στο παρελθόν αίτηση παραχώρησης και τιμωρήθηκε για κατάληψη χωρίς σύμβαση να υποβάλει νέα αίτηση οποτεδήποτε, με προϋπόθεση την εξόφληση του συνόλου του προστίμου. Οι αποκλεισμοί που έχουν επιβληθεί παύουν να ισχύουν εφεξής.
Η ρύθμιση έχει τρία όρια:
- Εφαρμόζεται μόνο σε συμβάσεις που συνάπτονται μέσα στο 2026.
- Ενεργοποιείται από κύρωση του πρώτου εδαφίου της περ. β, δηλαδή από κατάληψη χωρίς σύμβαση, οπότε επιχείρηση που τιμωρήθηκε αποκλειστικά για κατασκευή δεν έχει πρόσβαση σε αυτήν.
- Σε δεύτερη παράβαση επιβάλλονται οι κυρώσεις της υποτροπής, με αποκλεισμό δέκα ετών.
Η φράση του νόμου «Διοικητικές κυρώσεις αποκλεισμού από μελλοντικές διαδικασίες παραχώρησης που έχουν επιβληθεί παύουν να ισχύουν εφεξής» δεν διακρίνει ανάλογα με τη διάταξη που θεμελίωσε κάθε αποκλεισμό.
Όταν η ίδια επιχείρηση έχει τιμωρηθεί και για κατάληψη και για κατασκευή, υπάρχει ερμηνευτικό έρεισμα ότι η εξόφληση αίρει και τον δεκαετή αποκλεισμό. Η Διοίκηση μπορεί να υιοθετήσει στενότερη ανάγνωση. Η επιλογή μεταξύ εξόφλησης και προσφυγής προϋποθέτει επομένως νομική κρίση μέσα στο δεκαπενθήμερο της προσφυγής.
Η δεύτερη διάταξη είναι η παρ. 7 του άρθρου 19, που προστέθηκε με το άρθρο 74 του Ν. 5313/2026. Επιχειρήσεις με έδρα ή υποκατάστημα τον Σεπτέμβριο του 2023 σε περιοχές που οριοθετήθηκαν ως πληγείσες από τις πλημμύρες Daniel συμμετέχουν στις διαδικασίες παραχώρησης ανεξάρτητα από προηγούμενες κυρώσεις, ενώ οι αποκλεισμοί τους παύουν να ισχύουν εφεξής. Η διάταξη δεν διακρίνει μεταξύ πενταετούς και δεκαετούς αποκλεισμού.
| Κριτήριο | Προσφυγή | Εξόφληση και νέα αίτηση (παρ. 1γ) |
|---|---|---|
| Χρονικό περιθώριο | 15 ημέρες από την κοινοποίηση | Συμβάσεις που συνάπτονται μέσα στο 2026 |
| Πρόστιμο | Αμφισβητείται, με δυνατότητα αναστολής | Καταβάλλεται στο σύνολό του |
| Αποκλεισμός κατάληψης | Πέφτει με την ακύρωση της πράξης | Παύει να ισχύει εφεξής |
| Αποκλεισμός κατασκευής | Πέφτει με την ακύρωση της πράξης | Δεν αίρεται όταν η κύρωση αφορά μόνο κατασκευή |
| Υποτροπή | Η πράξη που ακυρώθηκε δεν μετράει ως πρώτη παράβαση | Η πρώτη παράβαση παραμένει και η επόμενη επισύρει δέκα έτη |
Τι κερδίζει και τι χάνει η επιχείρηση με την προσφυγή;
Όταν ο αποκλεισμός επιβάλλεται με την ίδια πράξη με το πρόστιμο, η ακύρωση της πράξης τον συμπαρασύρει. Η έκταση του κέρδους εξαρτάται από τον λόγο της ακύρωσης.
Ακύρωση λόγω χρόνου τέλεσης αφαιρεί τη βάση της κύρωσης. Ακύρωση λόγω χαρακτηρισμού αφαιρεί τη βάση της κύρωσης της περ. α, χωρίς να αποκλείει κατ’ αρχήν νέα πράξη για κατάληψη κατά την περ. β.
Ακύρωση λόγω ελλιπούς έκθεσης ή αιτιολογίας μπορεί να οδηγήσει σε αναπομπή, όπως στη ΔΕφΧαν 158/2024, οπότε η Διοίκηση μπορεί να εκδώσει νέα, νόμιμα αιτιολογημένη πράξη.
Η προσφυγή έχει και κινδύνους. Η ακύρωση του προστίμου δεν συμπαρασύρει κατ’ ανάγκη την απομάκρυνση και τη σφράγιση, όπως έδειξε η ΔΕφΠειρ 404/2024.
Σε απόρριψη διατάσσεται η κατάπτωση του παραβόλου, όπως στη ΔΕφΛαρ 115/2024. Μπορεί επίσης να επιβληθεί δικαστική δαπάνη, όπως τα 341 ευρώ της ΔΕφΘεσ 12/2026. Υπέρ της προσφυγής λειτουργεί ο χρόνος, αφού κατά τον νόμο η απόφαση εκδίδεται μέσα σε επτά ημέρες από δικάσιμο που απέχει έως δεκαπέντε ημέρες από την κατάθεση.
| Λόγος | Βάση | Απόφαση ή πηγή | Έκβαση |
|---|---|---|---|
| Χρόνος πριν από την 4.3.2024 | Μη αναδρομικότητα, παρ. 8 άρθρου 23 | Εγκύκλιος 211830 ΕΞ 2025 | Δεν επιβάλλεται κύρωση του άρθρου 19 |
| Κατασκευή ή κινητά στοιχεία | Περ. α και β παρ. 1 άρθρου 19 | ΔΠρΚαβ 368/2024, ΔΕφΙωαν 59/2024 | Απορρίφθηκαν (στη 59/2024 ο λόγος δεν προβλήθηκε αυτοτελώς) |
| Πρόσωπο παραβάτη | Περ. α παρ. 1 άρθρου 19, εγκύκλιος | ΔΕφΙωαν 39/2024 | Ακύρωση |
| Έκθεση αυτοψίας | Παρ. 3 άρθρου 17 | ΔΕφΚομ 165/2025 | Ακύρωση |
| Έκταση | Παρ. 5 άρθρου 10, εγκύκλιος | ΔΕφΧαν 158/2024, ΔΕφΠατρ 193/2024 | Ακύρωση (με αναπομπή στη 158/2024) |
| Αιτιολογία υπολογισμού | Παρ. 5 άρθρου 10, Υ.Α. 60314 ΕΞ 2024 | ΔΕφΠειρ 336/2024, ΔΕφΠειρ 404/2024 | Ακύρωση του προστίμου |
| Κλιμάκωση | Περ. β και γ, παρ. 2 άρθρου 19 | Δεν εντοπίστηκε νομολογία | Ανοιχτό ζήτημα |
| Οριοθέτηση | Πράξη καθορισμού αιγιαλού | ΔΕφΘεσ 28/2026, ΔΕφΠειρ 442/2024 | Απορρίφθηκαν |
Συχνές Ερωτήσεις
Τι κυρώσεις επιφέρει η κατάληψη αιγιαλού χωρίς σύμβαση παραχώρησης;
Κατά την περ. β της παρ. 1 του άρθρου 19 του Ν. 5092/2024, η κατάληψη αιγιαλού ή παραλίας χωρίς σύμβαση τιμωρείται με πρόστιμο ίσο με το τετραπλάσιο του ανταλλάγματος και με αποκλεισμό πέντε ετών από κάθε διαδικασία παραχώρησης. Αν η παράβαση επαναληφθεί από λειτουργούσα όμορη επιχείρηση, το πρόστιμο διπλασιάζεται, ο αποκλεισμός γίνεται δεκαετής και επιβάλλεται αναστολή λειτουργίας δέκα ημερών με σφράγιση της ταμειακής μηχανής. Αν η επιχείρηση προέβη και σε κατασκευή ή διαμόρφωση, εφαρμόζεται η περ. α, με πρόστιμο που πολλαπλασιάζεται επί τα έτη από την ανέγερση και αποκλεισμό δέκα ετών.
Ποιος νόμος ρυθμίζει τα πρόστιμα αιγιαλού το 2026;
Τα πρόστιμα και οι αποκλεισμοί προβλέπονται στο άρθρο 19 του Ν. 5092/2024, που ισχύει από την 4η Μαρτίου 2024 και αντικατέστησε τις κυρώσεις του άρθρου 29 του Ν. 2971/2001. Το 2026 ο Ν. 5313/2026 πρόσθεσε την άρση του αποκλεισμού με εξόφληση, τη ρύθμιση για τις επιχειρήσεις που επλήγησαν από τις πλημμύρες Daniel, τη μεταβατική ρύθμιση για τις όμορες επιχειρήσεις και τη σύνταξη πορίσματος χωρίς αυτοψία. Ο Ν. 5326/2026 μετέφερε από τις 4 Αυγούστου 2026 την προσφυγή στο Διοικητικό Πρωτοδικείο με προθεσμία 15 ημερών, στη θέση της αίτησης ακυρώσεως των πέντε ημερών στο Διοικητικό Εφετείο.
Αμφισβητείται η γραμμή του αιγιαλού στη δίκη για το πρόστιμο;
Η ΔΕφΘεσ 28/2026 έκρινε ότι η πράξη καθορισμού αιγιαλού και παραλίας είναι ατομική πράξη γενικού περιεχομένου, το κύρος της οποίας δεν ελέγχεται παρεμπιπτόντως στη δίκη της κύρωσης. Στη δίκη αυτή κρίνεται η αποτύπωση της κατάληψης σε σχέση με τη γραμμή: η ΔΕφΠειρ 442/2024 τόνισε ότι το ελεγκτικό όργανο οφείλει να διαπιστώσει αιτιολογημένα αν οι καταλήψεις βρίσκονται εντός του καθορισμένου αιγιαλού. Κατά τη λογική της πρώτης απόφασης, η ίδια η γραμμή κρίνεται μόνο με ευθεία προσβολή της πράξης καθορισμού.
Χρειάζεται αυτοψία για να επιβληθεί πρόστιμο αιγιαλού;
Η κύρωση στηρίζεται στο πόρισμα-έκθεση αυτοψίας της παρ. 3 του άρθρου 17. Η ΔΕφΚομ 165/2025 ακύρωσε πρόστιμο που βασιζόταν σε έγγραφο αστυνομικού τμήματος χωρίς επιτόπια σύνταξη και χωρίς φωτογραφική τεκμηρίωση. Μετά το άρθρο 73 του Ν. 5313/2026, αυτοψία δεν απαιτείται όταν η παράβαση τεκμηριώνεται με φωτογράφιση εξ αποστάσεως ή δορυφορική λήψη, οπότε το πόρισμα συντάσσεται από τα ελεγκτικά όργανα. Η απαίτηση να αποτυπώνει με ελέγξιμο τρόπο την παράβαση, την έκταση και τον παραβάτη δεν φαίνεται να θίγεται από την τροποποίηση.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Ημερομηνία κοινοποίησης ή τοιχοκόλλησης: Η προθεσμία των 15 ημερών αρχίζει και από την τοιχοκόλληση στον χώρο, ακόμη κι αν η διοίκηση της εταιρείας ενημερωθεί αργότερα. Δεν αναστέλλεται κατά τις δικαστικές διακοπές, οπότε μια πράξη που τοιχοκολλάται στις αρχές Αυγούστου προσβάλλεται μέσα στον ίδιο μήνα.
Συμπροσβολή όλων των πράξεων: Η ταχεία διαδικασία καλύπτει το πρόστιμο και τον αποκλεισμό μόνο όταν προσβάλλονται μαζί με τις λοιπές πράξεις που κοινοποιήθηκαν με την έκθεση αυτοψίας. Η παράλειψη μιας πράξης μεταβάλλει το δικονομικό πλαίσιο της υπόθεσης.
Χαρακτηρισμός ως αυτοτελής λόγος: Ο ισχυρισμός ότι οι εγκαταστάσεις είναι κινητές ή ότι προϋπήρχαν προβάλλεται ως ιδιαίτερος λόγος, με τεχνική περιγραφή της στήριξης και φωτογραφίες. Διατυπωμένος μόνο ως περιεχόμενο της ακρόασης που παραλείφθηκε, κρίθηκε αλυσιτελής στη ΔΕφΙωαν 59/2024.
Χρονολόγηση κάθε εγκατάστασης πριν από τον έλεγχο: Παραστατικά αγοράς, φωτογραφίες ανά σεζόν και αεροφωτογραφίες διαφορετικών ετών τεκμηριώνουν τον χρόνο ανέγερσης και ανατρέπουν το τεκμήριο της εγκυκλίου. Αν συγκεντρωθούν μετά την κοινοποίηση, πρέπει να ολοκληρωθούν μέσα στο δεκαπενθήμερο της προσφυγής.
Η παρ. 1γ ως απόφαση με ημερομηνία λήξης: Η άρση του αποκλεισμού με εξόφληση αφορά μόνο συμβάσεις του 2026. Για αποκλεισμούς κατάληψης από πρόστιμα που δεν προσβλήθηκαν είναι ο μόνος διοικητικός δρόμος άρσης, με εξαίρεση τις επιχειρήσεις της παρ. 7 του άρθρου 19. Για νέες πράξεις η σύγκριση με την προσφυγή γίνεται μέσα στο δεκαπενθήμερο, λαμβάνοντας υπόψη ότι η εξόφληση αφήνει την πρώτη παράβαση να μετράει για την υποτροπή.
Εταιρικό σχήμα στην ίδια ακτή: Ο αποκλεισμός καταλαμβάνει κάθε εταιρεία όπου μετέχουν ο παραβάτης, ο σύζυγος, το πρόσωπο με το οποίο έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης ή συγγενείς έως δευτέρου βαθμού, χωρίς κατώτατο ποσοστό. Η χαρτογράφηση των συμμετοχών της οικογένειας προηγείται κάθε νέας αίτησης παραχώρησης.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με την ακύρωση προστίμου και τον αποκλεισμό από παραχωρηση αιγιαλου και παραλιας.