- Όποιος αποκτά επιχείρηση με σύμβαση ευθύνεται κατά το άρθρο 479 ΑΚ για τα χρέη της έως την αξία των μεταβιβαζόμενων στοιχείων, ενώ ο μεταβιβάζων εξακολουθεί να ευθύνεται απεριόριστα.
- Asset deal (μεταβίβαση των στοιχείων) ενεργοποιεί το 479 ΑΚ. Share deal (αγορά μετοχών ή μεριδίων) δεν το ενεργοποιεί: το νομικό πρόσωπο διατηρεί αυτούσια τα χρέη του.
- Η ευθύνη του αποκτώντος καλύπτει χρέη κάθε φύσης που είχαν γεννηθεί πριν τη μεταβίβαση, ανεξάρτητα από το αν τα γνώριζε.
- Πέρα από την αστική διαδοχή λειτουργούν τρία ακόμη μέτωπα: ΚΦΔ για φορολογικές οφειλές, ΕΦΚΑ/ΚΕΑΟ για ασφαλιστικές, ΠΔ 178/2002 για εργασιακές.
- Η εξασφάλιση του αγοραστή περνά από due diligence, αποδεικτικά ενημερότητας και εγγυοδοτικές ρήτρες πριν την υπογραφή.
Ευθύνεται ο αγοραστής επιχείρησης για τα χρέη της;
Σε asset deal η απάντηση είναι καταφατική. Όποιος αποκτά επιχείρηση με σύμβαση ευθύνεται κατά το άρθρο 479 ΑΚ έναντι των δανειστών για τα χρέη της, έως την αξία των μεταβιβαζόμενων στοιχείων. Σε share deal τα χρέη παραμένουν στο νομικό πρόσωπο και ο αγοραστής δεν ευθύνεται προσωπικά.
Η διάταξη του άρθρου 479 του Αστικού Κώδικα καθιερώνει αναγκαστική εκ του νόμου σωρευτική αναδοχή των χρεών κατά την έννοια του άρθρου 477 ΑΚ. Δημιουργείται έτσι παθητική εις ολόκληρον ενοχή ανάμεσα στον μεταβιβάζοντα και στον αποκτώντα, αφού ο πρώτος ευθύνεται απεριόριστα, ο δεύτερος περιορισμένα, μέχρι την αξία των μεταβιβαζόμενων κατά τον χρόνο της μεταβίβασης.
Πρόκειται για ευθύνη που γεννιέται αυτοδικαίως, όχι για συμβατική ανάληψη του χρέους. Διαφέρει έτσι από τα σχήματα της εκχώρησης και αναδοχής που λειτουργούν ως εργαλεία εξασφάλισης απαιτήσεων.
Την παραπάνω αρχή αποτυπώνει η ΑΠ 1428/2019, που δέχεται ότι η ευθύνη του αποκτώντος καλύπτει τα χρέη που ανήκουν στην επιχείρηση και ότι αντίθετη συμφωνία των συμβαλλομένων, η οποία βλάπτει τους δανειστές, είναι άκυρη απέναντί τους.
Share deal ή asset deal: πώς αλλάζει η ευθύνη για τα χρέη;
Το ποια δομή ακολουθεί η συναλλαγή κρίνει αν ενεργοποιείται καθόλου το άρθρο 479 ΑΚ. Στο asset deal μεταβιβάζονται τα περιουσιακά στοιχεία της επιχείρησης και η εκ νόμου ευθύνη βαρύνει τον αποκτώντα.
Στο share deal αλλάζει μόνο ο μέτοχος ή ο εταίρος, ενώ ο φορέας των χρεών, δηλαδή το ίδιο το νομικό πρόσωπο, παραμένει αμετάβλητος.
| Κριτήριο | Share deal (αγορά μετοχών ή μεριδίων) | Asset deal (μεταβίβαση στοιχείων) |
|---|---|---|
| Αντικείμενο συναλλαγής | Εταιρικές συμμετοχές | Περιουσιακά στοιχεία ή σύνολο της επιχείρησης |
| Φορέας των χρεών | Το νομικό πρόσωπο, αμετάβλητο | Ο αποκτών, κατά το 479 ΑΚ |
| Όριο ευθύνης αγοραστή | Δεν ευθύνεται προσωπικά | Έως την αξία των μεταβιβαζόμενων στοιχείων |
| Εφαρμογή 479 ΑΚ | Όχι | Ναι |
| ΠΔ 178/2002 για εργαζομένους | Καμία μεταβολή εργοδότη | Αυτοδίκαιη υποκατάσταση |
| Πρακτικό αποτέλεσμα | Τα χρέη αποτιμώνται στην αξία της συμμετοχής | Επιλεκτική απόκτηση στοιχείων, αλλά εκ νόμου ευθύνη |
Η επιλογή δομής επηρεάζει και τον τρόπο μεταβίβασης. Η μεταβίβαση μετοχών ΑΕ ακολουθεί διαφορετική διαδικασία από τη μεταβίβαση μεριδίων σε ΕΠΕ ή ΙΚΕ, ωστόσο σε καμία από τις δύο περιπτώσεις του share deal δεν γεννάται προσωπική ευθύνη του αγοραστή για τα εταιρικά χρέη.
Ποια χρέη βαρύνουν τον αποκτώντα κατά το 479 ΑΚ;
Βαρύνουν τον αποκτώντα όλα τα χρέη που ανήκαν στην επιχείρηση κατά τον χρόνο της μεταβίβασης, ανεξάρτητα από τη νομική τους πηγή. Καλύπτονται οφειλές από σύμβαση και από αδικοπραξία, με εξαίρεση τις προσωποπαγείς, αρκεί ο γενεσιουργός λόγος τους να υπήρχε πριν τη μεταβίβαση.
Στην έννοια αυτή εντάσσονται και τα χρέη που κατά τον χρόνο της σύμβασης τελούσαν υπό προθεσμία ή αίρεση, καθώς και όσα προέκυψαν από μεταβολή ή επέκταση ενοχής που προϋπήρχε. Κρίσιμο είναι ότι δεν απαιτείται γνώση των χρεών από τον αποκτώντα ούτε προηγούμενη δικαστική αναγνώρισή τους.
Το όριο της ευθύνης οριοθετείται στην αξία του ενεργητικού που μεταβιβάστηκε. Η ΑΠ 1038/2024 δέχθηκε ευθύνη ΙΚΕ που απέκτησε επιχείρηση με τον ίδιο διακριτικό τίτλο και αντικείμενο δραστηριότητας, έως την αξία του ενεργητικού της μεταβιβασθείσας επιχείρησης.
Η ίδια λογική ισχύει και όταν η μεταβίβαση γίνεται με περισσότερες πράξεις. Κατά την ΑΠ 393/2025 το άρθρο 479 ΑΚ εφαρμόζεται και σε διαδοχικές πράξεις, εφόσον αυτές αποτελούν ενότητα και βρίσκονται σε στενή οικονομική και χρονική σχέση.
Πότε στοιχειοθετείται μεταβίβαση επιχείρησης;
Μεταβίβαση επιχείρησης υπάρχει όταν περνά στον αποκτώντα ο πυρήνας των στοιχείων που επιτρέπει τη συνέχιση της λειτουργίας της, με διατήρηση της οικονομικής της ταυτότητας. Δεν αρκεί η αγορά μεμονωμένων αντικειμένων ούτε η απλή συνέχιση παρόμοιας δραστηριότητας στον ίδιο χώρο.
Τα στοιχεία που πρέπει να αποδειχθούν αποτυπώνονται στην ΑΠ 1724/2025:
- τα περιουσιακά στοιχεία που μεταβιβάστηκαν και συνθέτουν τον πυρήνα της επιχείρησης,
- οι απαιτήσεις που είχαν γεννηθεί πριν τη μεταβίβαση και
- οι συνθήκες της μεταβίβασης από τις οποίες προκύπτει η γνώση ότι μεταβιβάστηκε το σημαντικότερο μέρος της επιχείρησης.
Όταν αυτά συντρέχουν, η ευθύνη είναι εις ολόκληρον. Η ΑΠ 1530/2022 κατέφασκε τέτοια ευθύνη σε μεταβίβαση της εκμετάλλευσης άδειας φαρμακείου, η οποία αποτελούσε το κρίσιμο στοιχείο της επιχείρησης.
Στον αντίποδα, η ΑΠ 1717/2022 απέρριψε την ευθύνη όπου δεν αποδείχθηκε πραγματική μεταβίβαση της ατομικής επιχείρησης. Παρόμοια, η ΑΠ 2039/2022 δέχθηκε ότι η συνέχιση όμοιας δραστηριότητας, χωρίς μεταβίβαση εξοπλισμού, εργαζομένων, διακριτικού γνωρίσματος και πελατείας, δεν συνιστά μεταβίβαση επιχείρησης.
Η εμπειρία από υποθέσεις μεταβίβασης επιχείρησης δείχνει ότι ο διαχωρισμός ανάμεσα σε γνήσια μεταβίβαση και απλή συνέχιση δραστηριότητας κρίνεται στα πραγματικά περιστατικά κάθε υπόθεσης και ότι η ταυτότητα της οικονομικής μονάδας αποτελεί τον κεντρικό άξονα της κρίσης.
Πώς περνούν τα φορολογικά και ασφαλιστικά χρέη στον αγοραστή;
Στο φορολογικό και ασφαλιστικό δίκαιο δεν προβλέπεται αυτόματη διαδοχή των οφειλών της επιχείρησης στον αγοραστή, αντίστοιχη με την αστική.
Η ευθύνη του αποκτώντος προκύπτει με δύο τρόπους: αφενός μέσω του άρθρου 479 ΑΚ, που καλύπτει τα φορολογικά και ασφαλιστικά χρέη ως χρέη της επιχείρησης, αφετέρου μέσω των προληπτικών ελέγχων ενημερότητας πριν τη μεταβίβαση.
| Μέτωπο ευθύνης | Νομική βάση | Τι καλύπτει | Σημείο προστασίας |
|---|---|---|---|
| Αστική διαδοχή | 479 ΑΚ | Όλα τα χρέη της επιχείρησης, στα οποία περιλαμβάνονται φορολογικά και ασφαλιστικά | Όριο στην αξία των μεταβιβαζόμενων στοιχείων |
| Φορολογικές οφειλές | ΚΦΔ ν. 5104/2024 | Αποδεικτικό φορολογικής ενημερότητας πριν τη μεταβίβαση | Προληπτικός έλεγχος ενημερότητας |
| Ασφαλιστικές οφειλές | ΕΦΚΑ/ΚΕΑΟ | Αποδεικτικό ασφαλιστικής ενημερότητας | Έλεγχος ΑΑΕ πριν την υπογραφή |
| Εργασιακές οφειλές | ΠΔ 178/2002 | Υποχρεώσεις προς εργαζομένους | Αυτοδίκαιη και αλληλέγγυα ευθύνη |
Το αποδεικτικό φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας λειτουργεί προληπτικά για τη συναλλαγή. Όταν η μεταβίβαση γίνεται με σκοπό να αποφευχθεί η ικανοποίηση του Δημοσίου, ανοίγει χωριστό πεδίο, αυτό της καταδολίευσης το Δημοσίου.
Τέλος, δακριτή παραμένει η ευθύνη των διοικούντων, την οποία καλύπτει χωριστά το ζήτημα της φορολογικής ευθύνης διοικούντων και δεν ταυτίζεται με την ευθύνη του αποκτώντος.
Βαρύνουν τον αγοραστή οι οφειλές προς τους εργαζομένους (ΠΔ 178/2002);
Ναι. Σε asset deal ο αποκτών υπεισέρχεται αυτοδικαίως στις εργασιακές σχέσεις και ευθύνεται αλληλεγγύως για τις υποχρεώσεις προς τους εργαζομένους που είχαν γεννηθεί πριν τη μεταβίβαση, βάσει του ΠΔ 178/2002, το οποίο ενσωμάτωσε την Οδηγία 2001/23/ΕΚ.
Η ρύθμιση αυτή λειτουργεί ανεξάρτητα από τη βούληση των μερών και δεν αναιρείται με αντίθετη συμφωνία. Οι ειδικότερες προϋποθέσεις, οι εξαιρέσεις και η έκταση της προστασίας των εργαζομένων αναπτύσσονται στην ανάλυση για τη μεταβίβαση επιχείρησης και τις εργασιακές σχέσεις.
Πώς προστατεύεται ο αγοραστής πριν αποκτήσει επιχείρηση με χρέη;
Η εξασφάλιση του αγοραστή δομείται πριν την υπογραφή με το το due diligence κατά την εξαγορά εταιρείας. Ο νομικός και οικονομικός έλεγχος της επιχείρησης, η συλλογή αποδεικτικών φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας, οι εγγυοδοτικές δηλώσεις του πωλητή και η παρακράτηση τμήματος του τιμήματος σε λογαριασμό μεσεγγύησης αποτελούν τα βασικά εργαλεία περιορισμού της έκθεσης.
Κρίσιμο σημείο αποτελεί η ρύθμιση του τρίτου εδαφίου του άρθρου 479 ΑΚ. Συμφωνία ανάμεσα σε αγοραστή και πωλητή ότι τα χρέη βαρύνουν αποκλειστικά τον δεύτερο ισχύει μόνο στην εσωτερική τους σχέση και θεμελιώνει δικαίωμα αναγωγής. Έναντι των δανειστών παραμένει άκυρη, οπότε ο αγοραστής εξακολουθεί να ευθύνεται προς αυτούς και αναζητά στη συνέχεια το ποσό από τον πωλητή. Όταν μάλιστα η μεταβίβαση έγινε για να αποφύγει ο οφειλέτης τους δανειστές του, ανοίγει το ενδεχόμενο προσβολής της με διάρρηξη καταδολιευτικής δικαιοπραξίας.
Η εμπειρία από υποθέσεις εξαγοράς δείχνει ότι το πλέον αποτελεσματικό μέτρο είναι ο ενδελεχής έλεγχος πριν τη δέσμευση, καθώς το όριο ευθύνης στην αξία των στοιχείων δεν αναιρεί την υποχρέωση καταβολής προς τους δανειστές.
Συχνές ερωτήσεις
Ευθύνεται ο αγοραστής για άγνωστα χρέη της επιχείρησης;
Ναι. Κατά το άρθρο 479 ΑΚ δεν απαιτείται γνώση των χρεών από τον αποκτώντα. Η ευθύνη γεννιέται εκ του νόμου για όσα χρέη ανήκαν στην επιχείρηση πριν τη μεταβίβαση, ακόμη και αν δεν είχαν αναγνωριστεί δικαστικά.
Καλύπτει το 479 ΑΚ και τα φορολογικά χρέη;
Ναι. Τα φορολογικά και ασφαλιστικά χρέη της επιχείρησης εντάσσονται στα χρέη που βαρύνουν τον αποκτώντα κατά το 479 ΑΚ. Παράλληλα, ο προληπτικός έλεγχος ενημερότητας πριν τη μεταβίβαση περιορίζει την έκθεση.
Αν αγοράσω μόνο τις μετοχές, ευθύνομαι για τα χρέη;
Όχι προσωπικά. Στο share deal αλλάζει ο μέτοχος, ενώ το νομικό πρόσωπο διατηρεί αυτούσια τα χρέη του. Τα χρέη επηρεάζουν την αξία της συμμετοχής, χωρίς να γεννάται προσωπική ευθύνη του αγοραστή κατά το 479 ΑΚ.
Εξακολουθεί να ευθύνεται ο πωλητής μετά τη μεταβίβαση;
Ναι, απεριόριστα. Ο μεταβιβάζων παραμένει υπόχρεος για το σύνολο των χρεών, ενώ ο αποκτών ευθύνεται περιορισμένα έως την αξία των μεταβιβαζόμενων στοιχείων. Οι δύο ευθύνες είναι εις ολόκληρον.
Η ενοικίαση επιχείρησης ισοδυναμεί με μεταβίβαση;
Όχι αυτομάτως. Η συνέχιση όμοιας δραστηριότητας ή η εκμετάλλευση χώρου, χωρίς μεταβίβαση του πυρήνα των στοιχείων που διατηρούν την ταυτότητα της επιχείρησης, δεν ενεργοποιεί από μόνη της την ευθύνη του άρθρου 479 ΑΚ.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Asset deal ή share deal πριν από κάθε άλλη απόφαση: Η δομή της συναλλαγής κρίνει αν ενεργοποιείται καθόλου το 479 ΑΚ. Η επιλογή ανάμεσα σε αγορά στοιχείων και αγορά συμμετοχών χρειάζεται να αποφασίζεται με γνώση των φορολογικών, ασφαλιστικών και εργασιακών συνεπειών της καθεμίας.
Αποδεικτικά ενημερότητας ως πρώτη γραμμή ελέγχου: Το αποδεικτικό φορολογικής ενημερότητας και το αντίστοιχο ασφαλιστικό λειτουργούν προληπτικά για τη μεταβίβαση. Η συλλογή τους πριν την υπογραφή αποκαλύπτει εκκρεμείς οφειλές που διαφορετικά θα βαρύνουν τον αποκτώντα.
Εγγυοδοτικές ρήτρες και μεσεγγύηση τιμήματος: Δηλώσεις και εγγυήσεις του πωλητή για την κατάσταση της επιχείρησης, σε συνδυασμό με παρακράτηση μέρους του τιμήματος, μετριάζουν την έκθεση. Η αξία τους εξαρτάται από τη φερεγγυότητα του πωλητή κατά τον χρόνο της αναγωγής.
Το όριο ευθύνης δεν αναιρεί την υποχρέωση προς τους δανειστές: Η ευθύνη του αποκτώντος περιορίζεται στην αξία των μεταβιβαζόμενων στοιχείων, παραμένει όμως ευθύνη έναντι των δανειστών. Αντίθετη συμφωνία με τον πωλητή θεμελιώνει μόνο εσωτερική αναγωγή και δεν αντιτάσσεται στους δανειστές.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με τη μεταβίβαση επιχείρησης με χρέη.