Εν συντομία:
- Ο βασικός κανόνας παραγραφής του δικαιώματος της εφορίας να καταλογίσει φόρους και πρόστιμα είναι η πενταετία (άρθρο 37 παρ. 1 του Ν. 5104/2024).
- Η δεκαετία στηρίζεται σε δύο διακριτές νομικές βάσεις: τη φοροδιαφυγή για τις χρήσεις 2012-2013 και τα έτη 2014-2017 (άρθρο 66 παρ. 27α του Ν. 4646/2019) και τα νέα στοιχεία που περιέρχονται στη Διοίκηση μετά την πενταετία (άρθρο 37 του ΚΦΔ).
- Η βάση της φοροδιαφυγής κρίνεται από το ύψος του διαφυγόντος φόρου, ενώ η βάση των νέων στοιχείων απαιτεί πληροφορίες που η αρχή δεν μπορούσε να γνωρίζει νωρίτερα.
- Στην απόφαση ΔΕΔ 1267/2025 η φορολογική αρχή στήριξε τη δεκαετία στη φοροδιαφυγή, παρακάμπτοντας το ζήτημα των νέων στοιχείων.
- Η απόρριψη από τη ΔΕΔ δεν εξαντλεί την άμυνα: διοικητικά δικαστήρια έκριναν αντισυνταγματική ακόμη και τη δεκαετία του Ν. 4646/2019 για φοροδιαφυγή.
Πότε ισχύει η δεκαετής αντί της πενταετούς παραγραφής;
Ο κανόνας είναι η πενταετία από τη λήξη του έτους εντός του οποίου λήγει η προθεσμία υποβολής της δήλωσης (άρθρο 37 παρ. 1 του Ν. 5104/2024).
Η δεκαετία εφαρμόζεται σε δύο περιπτώσεις:
- όταν στοιχειοθετείται έγκλημα φοροδιαφυγής για τις χρήσεις 2012-2013 και τα έτη 2014-2017, καθώς και
- όταν περιέρχονται στη Διοίκηση πραγματικά νέα στοιχεία μετά την πενταετία.
Για τα έτη από 1.1.2018 και εξής ισχύει πάλι η πενταετία, με στενές εξαιρέσεις.
Η δεκαετία δεν αποτελεί ενιαία ρύθμιση, αλλά το αποτέλεσμα δύο διαφορετικών διατάξεων με διαφορετική ιστορία και διαφορετικές προϋποθέσεις:
- Η πρώτη αφορά τη φοροδιαφυγή και προέκυψε ως περιορισμός μιας προγενέστερης εικοσαετίας.
- Η δεύτερη αφορά τα νέα στοιχεία και λειτουργεί ως παράταση της αρχικής πενταετίας.
Ο βασικός κανόνας της πενταετίας παραμένει η αφετηρία. Κάθε παρέκκλιση προς τη δεκαετία πρέπει να θεμελιώνεται σε συγκεκριμένη διάταξη.
Ως προς τη φοροδιαφυγή, το άρθρο 66 παρ. 27α του Ν. 4646/2019 προβλέπει ότι για τις χρήσεις 2012-2013 και τα φορολογικά έτη 2014-2017, πράξη προσδιορισμού φόρου για περιπτώσεις φοροδιαφυγής μπορεί να εκδοθεί εντός δέκα ετών.
Η ρύθμιση αυτή αντικατέστησε την προγενέστερη εικοσαετία, η οποία είχε ήδη αντιμετωπίσει σοβαρά ζητήματα συνταγματικότητας. Ως προς τα νέα στοιχεία, το άρθρο 37 του ΚΦΔ επιτρέπει τη δεκαετή κοινοποίηση όταν, μετά την πενταετία, περιέλθουν σε γνώση της αρχής στοιχεία που δεν θα μπορούσε να έχει εντός της πενταετίας.
Υπάρχει και ενδιάμεση περίπτωση: εφόσον συμπληρωματικά στοιχεία περιέλθουν κατά το τελευταίο έτος της πενταετίας, η προθεσμία παρατείνεται μόνο κατά ένα έτος.
| Χρόνος | Προϋπόθεση | Καλυπτόμενα έτη | Νομική βάση |
|---|---|---|---|
| Πενταετία | Γενικός κανόνας | Από 2014 και εξής | Άρθρο 37 παρ. 1 Ν. 5104/2024 |
| Δεκαετία (φοροδιαφυγή) | Διαφυγών φόρος άνω των ορίων αξιόποινης φοροδιαφυγής | Χρήσεις 2012-2013, έτη 2014-2017 | Άρθρο 66 παρ. 27α Ν. 4646/2019 |
| Δεκαετία (νέα στοιχεία) | Στοιχεία που η αρχή δεν μπορούσε να γνωρίζει εντός της πενταετίας | Από 1.1.2018 και εξής | Άρθρο 37 ΚΦΔ (νέα στοιχεία) |
| Δεκαετία (μη υποβολή) | Μη υποβολή δήλωσης εντός της πενταετίας | Από 1.1.2018 και εξής | Άρθρο 37 ΚΦΔ (μη υποβολή) |
Ποια η διαφορά ανάμεσα στη βάση της φοροδιαφυγής και τη βάση των νέων στοιχείων;
Η επιλογή της βάσης καθορίζει τι πρέπει να αποδείξει η Διοίκηση και τι μπορεί να αντικρούσει ο φορολογούμενος. Η βάση της φοροδιαφυγής ενεργοποιείται από το ύψος του διαφυγόντος φόρου, ανεξάρτητα από το πότε το πληροφορήθηκε η αρχή. Η βάση των νέων στοιχείων απαιτεί πληροφορίες που η αρχή δεν μπορούσε να γνωρίζει εντός της πενταετίας και συνδέεται με το ζήτημα του τι θεωρείται πραγματικά νέο στοιχείο.
Στη βάση της φοροδιαφυγής, το κρίσιμο μέγεθος είναι το ποσό. Το αδίκημα της φοροδιαφυγής (άρθρο 79 του Ν. 5104/2024) στοιχειοθετείται όταν ο φόρος που αποφεύχθηκε υπερβαίνει, ανά έτος και ανά είδος φόρου, τις 100.000 ευρώ για τον φόρο εισοδήματος ή τις 50.000 ευρώ για τον ΦΠΑ και τους παρακρατούμενους φόρους.
Εφόσον ο καταλογισμός υπερβαίνει αυτά τα όρια, η δεκαετία ενεργοποιείται για τα έτη 2012-2017, χωρίς να χρειάζεται η αρχή να αποδείξει ότι τα στοιχεία ήταν νέα.
Στη βάση των νέων στοιχείων, το κρίσιμο δεν είναι το ποσό αλλά η φύση της πληροφορίας. Η εμπειρία από υποθέσεις φορολογικών ελέγχων δείχνει ότι η αρχή συχνά στηρίζει τη δεκαετία σε στοιχεία που, αν εξεταστούν προσεκτικά, ήταν ήδη διαθέσιμα ή μπορούσαν να αναζητηθούν εντός της πενταετίας.
Σε αυτή την περίπτωση η επιλογή της βάσης έχει άμεση δικονομική σημασία, καθώς ο φορολογούμενος που αντικρούει επιτυχώς τα νέα στοιχεία δεν αντικρούει αυτόματα και τη βάση της φοροδιαφυγής. Η σχετική νομολογία αντισυνταγματικότητας έχει διαμορφώσει τα όρια και των δύο βάσεων.
Τι θεωρείται νέο ή συμπληρωματικό στοιχείο που ανοίγει τη δεκαετία;
Η νομολογία περιόρισε ουσιωδώς την έννοια. Κατά τις αποφάσεις ΣτΕ 2934/2017 και 2935/2017 της επταμελούς σύνθεσης, στοιχεία για τα υπόλοιπα και τις κινήσεις τραπεζικών λογαριασμών στην ημεδαπή δεν συνιστούν συμπληρωματικά στοιχεία ικανά να δικαιολογήσουν την επιμήκυνση της πενταετίας σε δεκαετία. Η αρχή δεν μπορεί να επικαλεστεί τραπεζικά ανοίγματα που είχε ή μπορούσε να έχει στη διάθεσή της.
Το κριτήριο είναι αν η πληροφορία ήταν πραγματικά άγνωστη και μη προσβάσιμη κατά την πενταετία. Στοιχείο που η Διοίκηση όφειλε ή μπορούσε να αναζητήσει με τα μέσα που διέθετε δεν αποκτά τον χαρακτήρα του νέου στοιχείου εκ των υστέρων.
Η ίδια λογική διατρέχει και μεταγενέστερες αποφάσεις (ΣτΕ 172/2018, ΣτΕ 732/2019), οι οποίες συνδέουν την έννοια των νέων στοιχείων με την αρχή της ασφάλειας δικαίου. Η έννοια των συμπληρωματικών στοιχείων αναλύεται με παραδείγματα από τη νομολογία και οριοθετεί ποια δεδομένα αρκούν και ποια όχι.
Η πρακτική συνέπεια είναι ότι η επίκληση της βάσης των νέων στοιχείων είναι συχνά η ασθενέστερη για τη Διοίκηση. Η εμπειρία από υποθέσεις ενδικοφανών προσφυγών δείχνει ότι, όταν ο μοναδικός λόγος επέκτασης της παραγραφής είναι το άνοιγμα τραπεζικών λογαριασμών, ο ισχυρισμός περί παραγραφής έχει σοβαρό έρεισμα.
Ακριβώς για αυτό, σε υποθέσεις μεγάλων ποσών, η αρχή τείνει να μετατοπίζεται στη βάση της φοροδιαφυγής, η οποία δεν εξαρτάται από τη φύση των στοιχείων.
Πώς έκρινε η ΔΕΔ στην υπόθεση 1267/2025;
Η ΔΕΔ στήριξε τη δεκαετία στη βάση της φοροδιαφυγής (άρθρο 66 παρ. 27α του Ν. 4646/2019), όχι στα νέα στοιχεία (άρθρο 37 του ΚΦΔ). Με τον τρόπο αυτό παρέκαμψε τον ισχυρισμό του φορολογούμενου ότι η υποβολή ποινικής δικογραφίας από τον Οικονομικό Εισαγγελέα δεν αποτελεί νέο στοιχείο, εφόσον τα σχετικά δεδομένα ήταν ήδη προσβάσιμα στις φορολογικές αρχές.
Τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης αφορούσαν το φορολογικό έτος 2014. Μετά από διερεύνηση τραπεζικών λογαριασμών, η Διεύθυνση Ερευνών Οικονομικού Εγκλήματος διαπίστωσε παράλειψη δήλωσης αγοράς χρεογράφων ποσών 125.779,97 ευρώ και 965.821,92 ευρώ.
Ο φορολογούμενος δικαιολόγησε το πρώτο ποσό ως προθεσμιακή κατάθεση, αλλά για το δεύτερο, που αφορούσε αγορά ΟΣΕΚΑ με χώρα έκδοσης το Λουξεμβούργο, δεν προσκόμισε επαρκή στοιχεία σχηματισμού κεφαλαίου.
Με βάση πίνακα ανάλωσης κεφαλαίου, ο έλεγχος του ΚΕΦΟΜΕΠ προσδιόρισε διαφορά φορολογητέου εισοδήματος 820.064,45 ευρώ και καταλόγισε φόρο 266.732,48 ευρώ, πλέον προστίμου. Επειδή ο φόρος υπερέβαινε το όριο των 100.000 ευρώ, η υπόθεση χαρακτηρίστηκε ως φοροδιαφυγή και ενεργοποιήθηκε η δεκαετία.
Το δικαίωμα του Δημοσίου παραγραφόταν στις 31/12/2024, ενώ η πράξη κοινοποιήθηκε στις 11/12/2024, δηλαδή εμπρόθεσμα. Η ΔΕΔ απέρριψε την ενδικοφανή προσφυγή ως νόμω αβάσιμη και επικύρωσε την πράξη, με οριστική υποχρέωση 401.029,89 ευρώ (ΔΕΔ 1267/2025, Αθήνα).
Το ουσιώδες νομικό σημείο δεν είναι η απόρριψη καθ’ αυτή, αλλά η μεθόδευση. Η αρχή, αντιμετωπίζοντας έναν βάσιμο ισχυρισμό ως προς τη μία βάση, μετατοπίστηκε στην άλλη. Αυτή η δυνατότητα εναλλαγής βάσεων είναι που καθιστά την άμυνα σε ζητήματα παραγραφής θέμα νομικής στρατηγικής και όχι απλής επίκλησης της πενταετίας.
Αξίζει να αμφισβητηθεί η δεκαετία μετά την απόρριψη από τη ΔΕΔ;
Η επικύρωση από τη ΔΕΔ δεν εξαντλεί τα ένδικα βοηθήματα ούτε προδικάζει την τελική έκβαση. Διοικητικά δικαστήρια έκριναν αντισυνταγματική ακόμη και τη δεκαετία του Ν. 4646/2019 για φοροδιαφυγή, λόγω αντίθεσης προς την αρχή της ασφάλειας δικαίου και το άρθρο 78 παρ. 2 του Συντάγματος. Η απόσταση ανάμεσα στην κρίση της Διοίκησης και στην κρίση των δικαστηρίων είναι το κρίσιμο δεδομένο για κάθε στρατηγική άμυνας.
Η θεμελιώδης κρίση προέρχεται από την απόφαση ΣτΕ Ολομέλειας 1738/2017, με την οποία κρίθηκε ότι οι διαδοχικές νομοθετικές παρατάσεις της πενταετούς παραγραφής αντίκεινται στο άρθρο 78 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος, διότι αφορούν έτη προγενέστερα του προηγούμενου της δημοσίευσης των σχετικών νόμων έτους.
Στη λογική αυτή, η πρόσφατη ΔΠρΘεσ 2803/2025 έκρινε ότι η διάταξη του άρθρου 66 παρ. 27α του Ν. 4646/2019, που εισάγει τη δεκαετία για τη φοροδιαφυγή των ετών 2012-2017, δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής, ως αντίθετη προς την αρχή της ασφάλειας δικαίου. Νεότερες αποφάσεις του ΣτΕ (ΣτΕ 1523/2024) επιβεβαιώνουν τη διαρκή αμφισβήτηση των αναδρομικών παρατάσεων.
Η διάσταση αυτή έχει άμεση πρακτική σημασία. Η ΔΕΔ, ως διοικητικό όργανο, εφαρμόζει τον νόμο όπως ισχύει και δεν προβαίνει σε έλεγχο συνταγματικότητας. Τα διοικητικά δικαστήρια, αντιθέτως, ασκούν παρεμπίπτοντα έλεγχο συνταγματικότητας και μπορούν να αγνοήσουν τη διάταξη που κρίνουν αντισυνταγματική.
Επομένως, η απόρριψη της ενδικοφανούς προσφυγής δεν σημαίνει ότι ο ισχυρισμός περί παραγραφής είναι ασθενής, αλλά ότι το κατάλληλο βήμα για την προβολή του είναι η δικαστική προσφυγή.
Στο πλαίσιο της διαδικασίας του φορολογικού ελέγχου, η επιλογή ανάμεσα στην αποδοχή της απόφασης της ΔΕΔ και στη συνέχιση με δικαστική προσφυγή εξαρτάται από τα συγκεκριμένα πραγματικά της υπόθεσης, τη βάση στην οποία στηρίχθηκε η δεκαετία και το ύψος του επίδικου ποσού.
Συχνές Ερωτήσεις
Σε πόσα χρόνια παραγράφεται μια φορολογική υπόθεση;
Ο βασικός χρόνος είναι η πενταετία από τη λήξη του έτους υποβολής της δήλωσης. Η προθεσμία επεκτείνεται σε δεκαετία σε περιπτώσεις φοροδιαφυγής για τα έτη 2012-2017, όταν περιέρχονται νέα στοιχεία ή όταν δεν υποβλήθηκε δήλωση. Ο ακριβής χρόνος εξαρτάται από το είδος του φόρου, το φορολογικό έτος και το αν υποβλήθηκε δήλωση.
Ισχύει η δεκαετής παραγραφή για έτη μετά το 2018;
Η δεκαετία της φοροδιαφυγής βάσει του άρθρου 66 παρ. 27α του Ν. 4646/2019 αφορά ρητά τις χρήσεις 2012-2013 και τα έτη 2014-2017. Για τα έτη από 1.1.2018 και εξής ισχύει η πενταετία, με δεκαετία μόνο υπό τις προϋποθέσεις των νέων στοιχείων ή της μη υποβολής δήλωσης, όπως ορίζει το άρθρο 37 του ΚΦΔ.
Μπορεί η εφορία να ανοίξει τραπεζικούς λογαριασμούς μετά την πενταετία;
Το άνοιγμα τραπεζικών λογαριασμών μετά την πενταετία δεν αρκεί από μόνο του για να παρατείνει την παραγραφή. Κατά τις αποφάσεις ΣτΕ 2934/2017 και 2935/2017, στοιχεία για τις κινήσεις λογαριασμών ημεδαπής δεν συνιστούν συμπληρωματικά στοιχεία. Η αρχή μπορεί όμως να στηριχθεί στη βάση της φοροδιαφυγής, εφόσον το ποσό υπερβαίνει τα όρια του αδικήματος.
Τι σημαίνει μεγάλη φοροδιαφυγή για την παραγραφή;
Για την ενεργοποίηση της δεκαετίας ως προς τη φοροδιαφυγή, ο φόρος που αποφεύχθηκε πρέπει να υπερβαίνει, ανά έτος και ανά είδος φόρου, τις 100.000 ευρώ για τον φόρο εισοδήματος ή τις 50.000 ευρώ για τον ΦΠΑ και τους παρακρατούμενους φόρους. Κάτω από αυτά τα όρια, η υπόθεση δεν χαρακτηρίζεται ως φοροδιαφυγή για τους σκοπούς της παραγραφής.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Διάκριση της νομικής βάσης: Η αντίκρουση της δεκαετίας απαιτεί εντοπισμό της συγκεκριμένης βάσης στην οποία στηρίχθηκε η αρχή. Η αντίκρουση των νέων στοιχείων δεν εξουδετερώνει τη βάση της φοροδιαφυγής και αντιστρόφως.
Έλεγχος του φορολογικού έτους: Η δεκαετία της φοροδιαφυγής του Ν. 4646/2019 καλύπτει μόνο τις χρήσεις 2012-2013 και τα έτη 2014-2017. Καταλογισμός με τη βάση αυτή για έτος εκτός του εύρους είναι πλημμελής.
Άνοιγμα λογαριασμών: Όταν η επέκταση της παραγραφής στηρίζεται αποκλειστικά σε κινήσεις τραπεζικών λογαριασμών ημεδαπής, ο ισχυρισμός περί παραγραφής έχει νομολογιακό έρεισμα κατά τις ΣτΕ 2934/2017 και 2935/2017.
Παράλληλη δικαστική προσφυγή: Η απόρριψη της ενδικοφανούς προσφυγής από τη ΔΕΔ δεν κλείνει το ζήτημα της συνταγματικότητας, το οποίο κρίνεται μόνο από τα διοικητικά δικαστήρια. Η προθεσμία δικαστικής προσφυγής παρακολουθείται με ακρίβεια από την κοινοποίηση της απόφασης.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα που σχετίζεται με την 10ετή παραγραφή φορολογικών υποθέσεων.