Πότε Δεσμεύει Νομικά η Προκήρυξη Που Δημοσιεύει η Επιχείρηση
Εν συντομία:
- Η δημόσια προκήρυξη αμοιβής δεσμεύει τον διοργανωτή από τη γνωστοποίησή της και την εκτέλεση της πράξης, όχι από την ανακήρυξη νικητή.
- Προκήρυξη επάθλου που απονέμεται ύστερα από διαγωνισμό είναι ισχυρή μόνο αν περιέχει προθεσμία διεξαγωγής. Χωρίς προθεσμία δεν παράγει έννομες συνέπειες.
- Όροι που δεν περιλαμβάνονται στη δημόσια προκήρυξη δεν ισχύουν, ακόμη και αν ο συμμετέχων υπέγραψε ξεχωριστό συμφωνητικό.
- Στην πρόσληψη με διαγωνισμό, η μοριοδότηση αφαιρεί τη διακριτική ευχέρεια του εργοδότη ακόμη και χωρίς γραπτές εξετάσεις. Η περιοριστική απαρίθμηση προσόντων τον προστατεύει.
- Το τυχερό αποτέλεσμα υπάγεται στο άρθρο 844 ΑΚ και δεν γεννά αγώγιμη απαίτηση. Το αποτέλεσμα ανθρώπινης ενέργειας υπάγεται στο 709 ΑΚ και δεσμεύει.
Πότε η δημόσια ανακοίνωση γεννά αγώγιμη υποχρέωση;
Η δημόσια ανακοίνωση δεσμεύει όταν χαρακτηρίζεται ως προκήρυξη του άρθρου 709 ΑΚ ή ως πρόταση κατάρτισης σύμβασης του άρθρου 185 ΑΚ. Δεν δεσμεύει όταν συνιστά απλή πρόκληση προς υποβολή προτάσεων. Ο χαρακτηρισμός δεν εξαρτάται από τον τίτλο του κειμένου αλλά από το περιεχόμενό του.
Τέσσερις διαφορετικοί νομικοί χαρακτηρισμοί καλύπτουν όσα η αγορά ονομάζει αδιακρίτως «διαγωνισμό». Καθένας παράγει διαφορετική έκταση δέσμευσης και η επιλογή γίνεται κατά τη σύνταξη του κειμένου, όχι κατά την εκτέλεση.
Η προκήρυξη του άρθρου 709 §1 του Αστικού Κώδικα είναι μονομερής δικαιοπραξία μη απευθυντέα προς ορισμένο πρόσωπο. Εκείνος που δημόσια προκήρυξε αμοιβή για την εκτέλεση πράξης οφείλει την αμοιβή σε όποιον την εκτέλεσε, ακόμη και αν αυτός ενήργησε άσχετα με την προκήρυξη. Δεν απαιτείται αποδοχή, δεν απαιτείται σύμβαση, δεν απαιτείται καν γνώση της προκήρυξης από τον δικαιούχο.
Η πρόταση του άρθρου 185 ΑΚ λειτουργεί αντίθετα. Απευθύνεται σε αόριστο αριθμό προσώπων και χρειάζεται αποδοχή για να παραγάγει σύμβαση. Στον διαγωνισμό πρόσληψης, η ίδια η υποβολή υποψηφιότητας επέχει θέση αποδοχής.
Η απλή πρόκληση προς υποβολή προτάσεων (invitatio ad offerendum – πρόσκληση προς τρίτους να προτείνουν) δεν δεσμεύει καθόλου. Εδώ ο ενδιαφερόμενος είναι αυτός που προτείνει και ο διοργανωτής αποδέχεται ή απορρίπτει κατά κρίση.
Τέλος, το παίγνιο του άρθρου 844 ΑΚ γεννά μόνο φυσική ενοχή. Ο νικητής δεν έχει αγώγιμη απαίτηση.
| Χαρακτηρισμός | Πότε συντρέχει | Τι οφείλει ο διοργανωτής |
|---|---|---|
| Προκήρυξη (ΑΚ 709) | Δημόσια υπόσχεση αμοιβής για εκτέλεση πράξης ή επίτευξη αποτελέσματος που εξαρτάται από ανθρώπινη ενέργεια | Την αμοιβή σε όποιον εκτέλεσε, ακόμη και αν ενήργησε αγνοώντας την προκήρυξη |
| Πρόταση προς αόριστο αριθμό (ΑΚ 185) | Προκήρυξη διαγωνισμού πρόσληψης με εξετάσεις, μοριοδότηση ή και τα δύο | Πρόσληψη των επιτυχόντων. Μισθούς υπερημερίας σε άρνηση αποδοχής υπηρεσιών |
| Απλή πρόκληση | Ρητή επιφύλαξη ελεύθερης επιλογής, χωρίς μετρήσιμα κριτήρια κατάταξης | Τίποτε. Επιλέγει κατά κρίση χωρίς δικαστικό έλεγχο της επιλογής |
| Παίγνιο (ΑΚ 844) | Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τυχερό γεγονός ανεξάρτητο από ανθρώπινη συμπεριφορά | Φυσική ενοχή. Ο νικητής δεν διαθέτει αγωγή κατά τις γενικές διατάξεις |
Η διάκριση δεν είναι θεωρητική. Το ίδιο κείμενο, με δύο διαφορετικές διατυπώσεις, μεταφέρει την επιχείρηση από την πρώτη γραμμή του πίνακα στην τρίτη. Οι κανόνες πρότασης και αποδοχής των άρθρων 192 έως 196 ΑΚ εφαρμόζονται μόνο στις δύο μεσαίες περιπτώσεις.
Πότε ο διαγωνισμός με έπαθλο δεσμεύει τον διοργανωτή;
Ο διοργανωτής δεσμεύεται με τη δημόσια γνωστοποίηση της προκήρυξης και την εκτέλεση της πράξης, όχι με την ανακήρυξη νικητή. Η προκήρυξη επάθλου που απονέμεται ύστερα από διαγωνισμό είναι ισχυρή μόνο αν περιέχει προθεσμία διεξαγωγής. Χωρίς προθεσμία δεν παράγει έννομες συνέπειες.
Το άρθρο 709 §2 ΑΚ είναι η πιο παραγνωρισμένη διάταξη ολόκληρου του κεφαλαίου. Ορίζει ότι η προκήρυξη επάθλου που πρόκειται να απονεμηθεί ύστερα από διαγωνισμό είναι ισχυρή μόνο αν περιέχει προθεσμία για τη διεξαγωγή του διαγωνισμού.
Πρόκειται για προϋπόθεση κύρους, όχι για συστατικό στοιχείο καλής πρακτικής. Καμπάνια που ανακοινώνει έπαθλο χωρίς να ορίζει πότε διεξάγεται ο διαγωνισμός δεν παράγει τις έννομες συνέπειες του 709 ΑΚ.
Ως αμοιβή νοείται κάθε παροχή, οικονομική ή ηθική. Χρήματα, προϊόντα, ταξίδι, αλλά και τιμητική διάκριση ή βραβείο χωρίς περιουσιακό αντικείμενο.
Ως επίτευξη αποτελέσματος νοείται κάθε ανθρώπινο επίτευγμα που δεν αντίκειται στα χρηστά ήθη και τη δημόσια τάξη, περιλαμβανομένης της επιστημονικής επίδοσης.
Η υπόθεση του τηλεπαιχνιδιού «EXAM»
Η ΑΠ 1636/2008 αφορά τηλεοπτικό σταθμό που προκήρυξε δημόσια εβδομαδιαίο τηλεπαιχνίδι γνώσεων με έπαθλο έως 50.400 ευρώ. Στα τηλεοπτικά μηνύματα, μοναδικός όρος για την απόληψη του επάθλου ήταν η επιτυχής συμμετοχή.
Στο «συμφωνητικό συμμετοχής» όμως, που παραδιδόταν προς υπογραφή λίγο πριν από τα γυρίσματα, υπήρχε στο οπίσθιο φύλλο όρος ότι η καταβολή τελούσε υπό την αίρεση της μεταγενέστερης μετάδοσης του επεισοδίου.
Ο παίκτης κέρδισε 17.850 ευρώ. Το επεισόδιο δεν μεταδόθηκε λόγω χαμηλής τηλεθέασης. Ο σταθμός αρνήθηκε την καταβολή, επικαλούμενος τον όρο που ο ίδιος ο παίκτης είχε υπογράψει.
Ο Άρειος Πάγος έκρινε τον όρο άκυρο ως καταχρηστικό, τεθέντα κατά παράβαση των χρηστών και συναλλακτικών ηθών, με το σκεπτικό ότι αλλοίωνε ουσιωδώς το περιεχόμενο των δημόσιων προσκλήσεων και υπήγε την καταβολή σε εξουσιαστική αίρεση, δηλαδή σε γεγονός που εξαρτιόταν αποκλειστικά από τη μονομερή βούληση του διοργανωτή.
Ο διαγωνισμός κρίθηκε ότι διέπεται αποκλειστικώς από τους όρους των δημόσια μεταδοθεισών προσκλήσεων. Η δήλωση προκήρυξης δεσμεύει ενοχικά τον δηλούντα με τη δημόσια γνωστοποίηση και την εκτέλεση της πράξης. Παράλληλα, το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης επέβαλε πρόστιμο 20.000 ευρώ.
Η πρακτική συνέπεια είναι δυσμενής για κάθε εταιρεία που τρέχει προωθητικές ενέργειες. Η ανάρτηση στο μέσο κοινωνικής δικτύωσης ή το τηλεοπτικό μήνυμα είναι η προκήρυξη.
Οι «αναλυτικοί όροι» σε άλλη σελίδα ή σε έντυπο που υπογράφεται αργότερα δεν προστίθενται στην προκήρυξη, εφόσον περιορίζουν όσα η προκήρυξη υποσχέθηκε ανεπιφύλακτα. Η εμπειρία από υποθέσεις προωθητικών ενεργειών δείχνει ότι το κρίσιμο κείμενο είναι πάντοτε εκείνο που είδε το κοινό πρώτο.
Κλήρωση ή διαγωνισμός ικανότητας: πώς αλλάζει η δέσμευση;
Η επιλογή μεταξύ κλήρωσης και διαγωνισμού ικανότητας μεταβάλλει τη νομική βάση. Το αποτέλεσμα που εξαρτάται από τύχη υπάγεται στο άρθρο 844 ΑΚ και δεν γεννά αγώγιμη απαίτηση. Το αποτέλεσμα ανθρώπινης ενέργειας υπάγεται στο 709 ΑΚ και δεσμεύει πλήρως τον διοργανωτή.
Το κριτήριο διάκρισης το διατύπωσε η ίδια ανωτέρω απόφαση για το τηλεπαιχνίδι. Στο παίγνιο και το στοίχημα, η υπόσχεση της παροχής δίδεται για την περίπτωση επέλευσης τυχερών γεγονότων ή πραγματικών καταστάσεων ανεξάρτητων από οποιαδήποτε ανθρώπινη συμπεριφορά.
Στην προκήρυξη, η υπόσχεση αποσκοπεί στην εκτέλεση πράξεων ή στην επίτευξη αποτελέσματος που εξαρτάται από ανθρώπινη συμπεριφορά. Το παίγνιο είναι επιπλέον αμφοτεροβαρές, αφού και οι δύο συμβαλλόμενοι υπόσχονται παροχή, ενώ η προκήρυξη είναι πάντοτε μονομερής δικαιοπραξία.
| Στοιχείο | Κλήρωση | Διαγωνισμός ικανότητας |
|---|---|---|
| Νομική βάση | ΑΚ 844 επ. | ΑΚ 709 επ. |
| Φύση | Σύμβαση, αμφοτεροβαρής | Μονομερής δικαιοπραξία |
| Κριτήριο ανάδειξης | Τυχερό γεγονός | Ανθρώπινη ενέργεια, γνώση, δεξιότητα, δημιουργία |
| Αξίωση νικητή | Φυσική ενοχή, χωρίς αγωγή | Ενοχική αξίωση, πλήρως αγώγιμη |
| Απαίτηση προθεσμίας | Δεν προβλέπεται από τον ΑΚ | Υποχρεωτική για το έπαθλο (709 §2) |
| Έκθεση σε δίκαιο καταναλωτή | Πλήρης | Πλήρης |
Η τελευταία γραμμή αναιρεί τη σκοπιμότητα του σχεδιασμού με μοναδικό στόχο την αποφυγή του 709 ΑΚ. Η υπαγωγή στο 844 ΑΚ αφαιρεί την αστική αξίωση του νικητή, δεν αφαιρεί όμως τη διοικητική ευθύνη έναντι της αρχής.
Μια καμπάνια στην πράξη σπάνια είναι καθαρή. Ο συνδυασμός κλήρωσης μεταξύ όσων εκτέλεσαν πράξη, όπως κοινοποίηση, σχολιασμό ή δημιουργία περιεχομένου, παράγει μεικτό μόρφωμα του οποίου ο χαρακτηρισμός κρίνεται κατά περίπτωση από τα πραγματικά περιστατικά της κάθε καμπάνιας.
Πότε ανακαλείται η προκήρυξη και ποιος δικαιούται την αμοιβή;
Η ανάκληση επιτρέπεται ωσότου περατωθεί η πράξη και μόνο με τον ίδιο ή παραπλήσιο τρόπο δημοσίευσης ή με ιδιαίτερη ανακοίνωση. Ο προσδιορισμός προθεσμίας εκτέλεσης λογίζεται σε αμφιβολία ως παραίτηση από την ανάκληση. Η ανάκληση που δεν γνωστοποιήθηκε δεόντως είναι άκυρη έναντι όποιου εκτέλεσε αγνοώντας την.
Το άρθρο 710 ΑΚ επιβάλλει συμμετρία μεταξύ δημοσίευσης και ανάκλησης. Προκήρυξη που ανακοινώθηκε σε τηλεοπτική καμπάνια εθνικής εμβέλειας δεν ανακαλείται με ανάρτηση στους όρους χρήσης του ιστοτόπου.
Η διάταξη προσθέτει και δεύτερη προϋπόθεση. Αν στην προκήρυξη ο διοργανωτής παραιτήθηκε από την ανάκληση, το δικαίωμα δεν υπάρχει καθόλου, σε αμφιβολία δε ο προσδιορισμός προθεσμίας για την εκτέλεση της πράξης λογίζεται ως τέτοια παραίτηση.
Η τρίτη ρύθμιση προστατεύει τον καλόπιστο εκτελέσαντα. Ανάκληση που δεν γνωστοποιήθηκε με τον προβλεπόμενο τρόπο είναι άκυρη έναντι εκείνου ο οποίος, αγνοώντας την και έχοντας αποβλέψει στην προκήρυξη, εκτέλεσε την πράξη.
Πολλαπλοί δικαιούχοι
Το άρθρο 711 ΑΚ ρυθμίζει την αυτοτελή εκτέλεση από περισσότερους. Η αμοιβή ανήκει σε όποιον πρώτος εκτέλεσε την πράξη, εφόσον δεν προκύπτει κάτι άλλο από την προκήρυξη, ενώ σε σύγχρονη εκτέλεση κατανέμεται σε όλους κατά ίσα μέρη. Ο ενδοτικός χαρακτήρας της διάταξης έχει σημασία, καθώς ο διοργανωτής μπορεί να ορίσει άλλο κριτήριο, αλλά αν σιωπήσει εφαρμόζεται η χρονική προτεραιότητα.
Το άρθρο 712 ΑΚ καλύπτει τη διαφορετική περίπτωση της συμβολής περισσότερων στο ίδιο αποτέλεσμα. Τότε η αμοιβή κατανέμεται μεταξύ τους από τον προκηρύξαντα κατά δίκαιη κρίση, ανάλογα με τη συμβολή του καθενός.
Ο διοργανωτής αποκτά εξουσία προσδιορισμού, την οποία ασκεί υπό τον έλεγχο της δίκαιης κρίσης. Σε διαγωνισμούς καινοτομίας ή μελετών, όπου ομάδες υποβάλλουν συλλογικές προτάσεις, η ρύθμιση αυτή είναι το πεδίο όπου γεννώνται οι περισσότερες διαφορές.
Πότε δεσμεύει η προκήρυξη πρόσληψης και πότε όχι;
Η προκήρυξη δεσμεύει όταν προβλέπει αντικειμενική δοκιμασία ή μοριοδότηση, οπότε η σύμβαση εργασίας καταρτίζεται υπό αναβλητική αίρεση επιτυχίας ήδη με την υποβολή υποψηφιότητας. Δεν δεσμεύει όταν ο εργοδότης επιφυλάσσεται ρητά της ελεύθερης επιλογής και δεν θέτει μετρήσιμα κριτήρια κατάταξης. Κριτήριο είναι το περιεχόμενο της προκήρυξης, όχι η πρόθεση του εργοδότη.
Ο κανόνας προκύπτει από τον συνδυασμό των άρθρων 185, 189, 192, 201, 361 και 648 ΑΚ. Η προκήρυξη διαγωνισμού για πρόσληψη προσωπικού, με εξετάσεις ή αξιολόγηση δικαιολογητικών ή και με τους δύο τρόπους, συνιστά πρόταση προς αόριστο αριθμό προσώπων.
Η υποβολή υποψηφιότητας επέχει θέση αποδοχής, οπότε από την περιέλευση της δήλωσης στον εργοδότη θεωρείται ότι καταρτίστηκε σύμβαση εργασίας υπό την αναβλητική αίρεση της επιτυχίας. Με την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων η αίρεση πληρώνεται και ο επιτυχών θεωρείται αυτοδικαίως μισθωτός, όπως επιβεβαιώνει και η ΑΠ 751/2025.
Πότε χάνεται η φυσική ευχέρεια επιλογής
Η ΑΠ 829/2006 αφορά ανώνυμη εταιρεία τηλεπικοινωνιών που είχε πάψει να υπάγεται στο ΑΣΕΠ και προκήρυξε 391 θέσεις. Η επιλογή γινόταν σε δύο στάδια, με μοριοδότηση τίτλων, γλωσσών και εμπειρίας κατά 65% και αξιολόγηση συνέντευξης κατά 35%. Γραπτές εξετάσεις δεν προβλέπονταν.
Η εταιρεία υποστήριξε ότι είχε απευθύνει απλή πρόκληση και διατηρούσε φυσική ευχέρεια να επιλέξει τους κατά την κρίση της καταλληλότερους και το Εφετείο τη δικαίωσε.
Ο Άρειος Πάγος αναίρεσε, κρίνοντας ότι από το περιεχόμενο της ίδιας της προκήρυξης προέκυπτε δέσμευση ως προς τον τρόπο αξιολόγησης, δηλαδή τη μοριοδότηση βάσει των εγγράφων δικαιολογητικών κατά τη σύνταξη του καταλόγου επιτυχίας του πρώτου σταδίου.
Η εταιρεία δεν είχε φυσική ευχέρεια ελεύθερης επιλογής και όφειλε να αξιολογήσει σύμφωνα με τις αρχές της καλής πίστης, τηρώντας τους όρους που η ίδια είχε θέσει.
Η ίδια απόφαση περιέχει και τον αντίστροφο κανόνα. Αν από την προκήρυξη προκύπτει ότι ο εργοδότης απευθύνει απλή πρόκληση και ταυτόχρονα, ασκώντας φυσική ευχέρεια, επιφυλάχθηκε να επιλέξει τους κατά την κρίση του καταλληλότερους, η συμμετοχή δεν επιφέρει κατάρτιση σύμβασης υπό αναβλητική αίρεση και η επιλογή δεν ελέγχεται.
Πότε οι όροι της προκήρυξης προστατεύουν τον εργοδότη
Η ΑΠ 1240/2020 αναλύει την αντίθετη όψη. Τράπεζα προκήρυξε 122 θέσεις με γραπτό διαγωνισμό και συνημμένο πίνακα Σχολών των οποίων τα πτυχία γίνονταν περιοριστικά δεκτά. Υποψήφια πέτυχε, αλλά κατείχε πτυχίο «Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης», ενώ ο πίνακας ανέφερε «Δημόσια Διοίκηση».
Προσκόμισε βεβαίωση του Προέδρου του Τμήματος ότι οι σπουδές κάλυπταν με πλήρη επάρκεια το γνωστικό αντικείμενο. Η τράπεζα αρνήθηκε την πρόσληψη και δικαιώθηκε.
Η προκήρυξη κρίθηκε απολύτως σαφής και μη χρήζουσα ερμηνείας, το δε γνωστικό αντικείμενο του πτυχίου δεν συνιστούσε κρίσιμο στοιχείο κατά τους όρους της. Απαιτείτο πτυχίο αποκλειστικά ομώνυμο με το ζητούμενο.
Η ΑΠ 956/2020 προσθέτει την τρίτη παράμετρο. Ραδιοτηλεοπτικός φορέας προκήρυξε θέσεις με όρο ότι οι επιτυχόντες που δεν αποδείκνυαν με τα νόμιμα δικαιολογητικά τα δηλωθέντα κριτήρια θα διαγράφονταν και οι θέσεις θα καλύπτονταν από τους επόμενους κατά σειρά κατάταξης.
Δύο από τους τρεις επιτυχόντες δεν κατέθεσαν ποτέ δικαιολογητικά, επειδή στο μεταξύ αναβίωσαν με νόμο οι παλαιότερες συμβάσεις τους. Ο Άρειος Πάγος αναίρεσε την απορριπτική απόφαση του Εφετείου, κρίνοντας ότι σε περίπτωση μη κατάθεσης δικαιολογητικών από επιτυχόντα, αδιαφόρως εκ ποίου λόγου, η θέση καλύπτεται αυτοδικαίως από τον επόμενο επιλαχόντα, ασχέτως αν το όνομά του περιλήφθηκε στον πίνακα επιτυχόντων.
| Όρος στην προκήρυξη | Συνέπεια για την επιχείρηση |
|---|---|
| Πίνακας μοριοδότησης με συντελεστές βαρύτητας | Απώλεια φυσικής ευχέρειας ακόμη και χωρίς γραπτές εξετάσεις |
| Περιοριστική απαρίθμηση τυπικών προσόντων, χωρίς αναφορά σε ταυτόσημα ή συναφή | Προστασία. Η απόρριψη μη ομώνυμου τίτλου κρίνεται σύννομη |
| Πρόβλεψη κάλυψης κενών θέσεων από επιλαχόντες | Αυτοδίκαιη αξίωση του επόμενου, αδιαφόρως λόγου μη πλήρωσης |
| Ρητή επιφύλαξη ελεύθερης επιλογής, χωρίς κατάταξη | Απλή πρόκληση. Η επιλογή δεν ελέγχεται |
| Ρητή επιφύλαξη ανάκλησης πριν από τη λήξη υποβολής αιτήσεων | Διατήρηση δικαιώματος ανάκλησης της πρότασης |
Η εμπειρία από υποθέσεις πρόσληψης με διαγωνισμό δείχνει ότι οι επιχειρήσεις εισάγουν μοριοδότηση για λόγους εσωτερικής διαφάνειας, χωρίς να αντιλαμβάνονται ότι μετατρέπουν μια ελεύθερη επιλογή σε δικαστικά ελέγξιμη διαδικασία.
Το ίδιο ισχύει και για τη διάκριση της εξαρτημένης εργασίας από την ανεξάρτητη παροχή, αφού η φύση της προκηρυσσόμενης θέσης καθορίζει ποιο καθεστώς εφαρμόζεται μετά την επιλογή.
Πώς πληρώνεται πλασματικά η αίρεση και τι οφείλει ο εργοδότης;
Η αίρεση θεωρείται ότι πληρώθηκε αν την πλήρωσή της εμπόδισε, αντίθετα προς την καλή πίστη, εκείνος που θα ζημιωνόταν από αυτήν. Απαιτείται θετική πράξη του υπόχρεου. Ο εργοδότης που αρνείται τις υπηρεσίες του επιτυχόντος καθίσταται υπερήμερος και οφείλει μισθούς υπερημερίας.
Η βάση είναι το άρθρο 207 §1 ΑΚ, όχι οι γενικές διατάξεις περί καλής πίστης. Η ακριβής ταυτοποίηση έχει πρακτική σημασία, γιατί το 207 §1 ΑΚ θέτει αυστηρότερο πλαίσιο. Δεν αρκεί οποιαδήποτε συμπεριφορά αντίθετη στην καλή πίστη.
Απαιτείται θετική πράξη του υπόχρεου, η οποία αντίκειται στις αρχές της καλής πίστης με την έννοια των άρθρων 200, 281 και 288 ΑΚ, καθώς και στο πνεύμα και τον σκοπό της σύμβασης. Η απλή παράλειψη δυσχερώς αρκεί.
Όταν η αίρεση πληρωθεί, πραγματικά ή πλασματικά, η σύμβαση παράγει τα αποτελέσματά της. Ο εργοδότης που αρνείται να αποδεχθεί τις υπηρεσίες καθίσταται υπερήμερος και οφείλει μισθούς υπερημερίας κατά τα άρθρα 349, 350 και 656 ΑΚ, ακόμη και αν το όνομα του επιτυχόντος δεν περιλήφθηκε στον πίνακα επιτυχόντων.
Αντίθετα, αν ο υποψήφιος καταλάβει σειρά πέραν των προκηρυχθεισών θέσεων, η αίρεση ματαιώνεται οριστικά και νέα πρόταση εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του εργοδότη.
Όταν το σφάλμα δεν είναι του εργοδότη
Η ΑΠ 751/2025 οριοθετεί την ευθύνη σε φορείς που υπάγονται σε εξωτερικό έλεγχο νομιμότητας. Εργαζόμενοι είχαν περιληφθεί σε προσωρινούς πίνακες επιτυχόντων, ο έλεγχος του ΑΣΕΠ ακύρωσε τον πίνακα και το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε στη συνέχεια την πράξη του ΑΣΕΠ ως προς αυτούς. Το ερώτημα ήταν ποιος οφείλει τους μισθούς υπερημερίας για τα ενδιάμεσα έτη.
Η απάντηση διαφοροποιείται. Αν ο φορέας εσφαλμένα δεν είχε εξαρχής κατατάξει τον υποψήφιο, οφείλει ο ίδιος. Αν όμως ο φορέας είχε ορθώς κατατάξει και η κατάταξη ανατράπηκε εσφαλμένα από το ΑΣΕΠ, υποχρέωση αποζημίωσης υπέχει το Ελληνικό Δημόσιο κατά τα άρθρα 105 και 106 ΕισΝΑΚ, ενώ ο φορέας δεν οφείλει μισθούς υπερημερίας, αφού η παρεμπόδιση της πλήρωσης της αίρεσης δεν οφείλεται σε ενέργειες των οργάνων του αντίθετες προς την καλή πίστη.
Ο φορέας διατηρεί ωστόσο υποχρέωση αναδρομικής βαθμολογικής και μισθολογικής κατάταξης, της οποίας η παράλειψη συνιστά αδικοπραξία διαρκούς χαρακτήρα.
Η διάκριση αφορά άμεσα δημόσιες επιχειρήσεις, θυγατρικές τους και θυγατρικές τραπεζών, που υπάγονται στο σύστημα προσλήψεων του ΑΣΕΠ ως προς το τακτικό διοικητικό προσωπικό. Το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό, καθώς μεταθέτει τον εναγόμενο και μαζί του την προθεσμία παραγραφής, το αρμόδιο δικαστήριο και τη διαδικασία.
Παράλληλα διαφοροποιείται και το περιεχόμενο της αποζημίωσης, αφού κατά του Δημοσίου το διαφυγόν κέρδος περιλαμβάνει το σύνολο των μικτών αποδοχών, περιλαμβανομένων των ασφαλιστικών εισφορών.
Η λογική της διάκρισης ισχύει και εκτός δημόσιου τομέα, όπου η προκήρυξη προβλέπει έλεγχο ή πιστοποίηση από τρίτον, όπως ανεξάρτητο αξιολογητή, φορέα πιστοποίησης προσόντων ή επιτροπή εκτός της επιχείρησης.
Το ερώτημα ποιος ευθύνεται όταν το σφάλμα προέρχεται από τον τρίτο απαντάται από τη διατύπωση της ίδιας της προκήρυξης, το είδος της ανατεθείσας αρμοδιότητας και τη σύμβαση με τον αξιολογητή.
Οι διαφορές μεταξύ των αντίστοιχων δημόσιων διαγωνισμών ακολουθούν διαφορετική διαδικαστική οδό, με προδικαστική προσφυγή και προθεσμίες που δεν έχουν αντίστοιχο στον ιδιωτικό τομέα.
Πότε ο διαγωνισμός παραβιάζει το δίκαιο καταναλωτή ή τα προσωπικά δεδομένα;
Η μη χορήγηση των περιγραφόμενων επάθλων απαγορεύεται σε κάθε περίπτωση ως παραπλανητική πρακτική, χωρίς στάθμιση της επίδρασης στον μέσο καταναλωτή.
Η συλλογή δεδομένων των συμμετεχόντων και η εκμετάλλευση των υποβαλλόμενων έργων απαιτούν αυτοτελή νομική βάση, η οποία δεν προκύπτει αυτομάτως από τη δήλωση συμμετοχής στον διαγωνισμό.
Το άρθρο 9στ περ. κη’ του ν. 2251/1994 κατατάσσει στις παραπλανητικές πρακτικές τον ισχυρισμό για εμπορική πρακτική διεξαγωγής διαγωνισμού ή καταβολής επάθλων χωρίς τη χορήγηση των περιγραφόμενων επάθλων ή του ισοδυνάμου τους.
Η κατάταξη στον κατάλογο των per se απαγορευμένων πρακτικών σημαίνει ότι δεν εξετάζεται αν στρεβλώθηκε ουσιωδώς η οικονομική συμπεριφορά του μέσου καταναλωτή. Η παράβαση στοιχειοθετείται αντικειμενικά.
Η ρύθμιση καλύπτει και την περίπτωση όπου ο διοργανωτής θεωρεί ότι έχει καλυφθεί από τη μη αγωγιμότητα του άρθρου 844 ΑΚ. Η αστική αναγωγή του νικητή και η διοικητική ευθύνη έναντι της αρχής είναι δύο διακριτά επίπεδα, από τα οποία το δεύτερο δεν εξαρτάται από το πρώτο.
Το γενικότερο πλαίσιο των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών των άρθρων 9α έως 9θ τροποποιήθηκε με τον ν. 5317/2026, με έμφαση στους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς και την ανθεκτικότητα των προϊόντων.
Δεδομένα και έργα των συμμετεχόντων
Η συμμετοχή σε διαγωνισμό δεν αποτελεί από μόνη της νόμιμη βάση για κάθε επεξεργασία. Η διεξαγωγή του διαγωνισμού και η ανάδειξη νικητή στηρίζονται στην εκτέλεση της σχέσης.
Η ένταξη όμως των συμμετεχόντων σε λίστα προωθητικών μηνυμάτων, η δημιουργία προφίλ ή η διαβίβαση σε χορηγό συνιστούν αυτοτελείς σκοπούς που απαιτούν δική τους βάση και ενημέρωση.
Η θέση της διοργανώτριας ως υπευθύνου επεξεργασίας κατά τον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/679 προκύπτει από το γεγονός ότι καθορίζει τους σκοπούς και τα μέσα, ανεξαρτήτως τυπικού ορισμού.
Παράλληλο ζήτημα γεννούν οι διαγωνισμοί που ζητούν δημιουργική υποβολή, όπως φωτογραφία, σχέδιο, σύνθημα ή λογισμικό. Το νομικό πρόσωπο αποκτά πνευματικά δικαιώματα μόνο δευτερογενώς, μέσω σύμβασης μεταβίβασης ή εκμετάλλευσης από τον φυσικό δημιουργό.
Όρος που ορίζει ότι όλα τα υποβαλλόμενα έργα περιέρχονται στη διοργανώτρια, χωρίς προσδιορισμό εξουσιών, διάρκειας, εδαφικής έκτασης και ανταλλάγματος, οδηγεί σε μεταβίβαση αμφίβολου κύρους, ενώ το ηθικό δικαίωμα παραμένει πάντοτε στον δημιουργό. Η ρήτρα αυτή απαιτεί ad hoc διατύπωση και δεν καλύπτεται από πρότυπα κείμενα όρων συμμετοχής.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί η εταιρεία να τροποποιήσει τους όρους διαγωνισμού αφού ξεκινήσει;
Η μονομερής τροποποίηση εις βάρος όσων ήδη συμμετείχαν προσκρούει στο άρθρο 710 ΑΚ, καθώς η προκήρυξη ανακαλείται μόνο ωσότου περατωθεί η πράξη και μόνο με τον ίδιο ή παραπλήσιο τρόπο δημοσίευσης. Ρήτρα ελεύθερης τροποποίησης «χωρίς ευθύνη» δεν αναιρεί τη δέσμευση που γεννήθηκε με τη δημόσια γνωστοποίηση.
Τι ισχύει αν ο διαγωνισμός ματαιωθεί και δεν δοθεί το έπαθλο;
Η μη χορήγηση του περιγραφόμενου επάθλου κατατάσσεται στις παραπλανητικές πρακτικές του άρθρου 9στ περ. κη’ του ν. 2251/1994. Η παράβαση στοιχειοθετείται αντικειμενικά, χωρίς εξέταση της επίδρασης στον μέσο καταναλωτή, και επισύρει διοικητικές κυρώσεις ανεξάρτητα από την τυχόν αστική αξίωση του νικητή.
Πρέπει οι όροι διαγωνισμού με έπαθλο να ορίζουν προθεσμία;
Ναι. Η προκήρυξη επάθλου που απονέμεται ύστερα από διαγωνισμό είναι ισχυρή μόνο αν περιέχει προθεσμία διεξαγωγής, κατά το άρθρο 709 §2 ΑΚ. Πρόκειται για προϋπόθεση κύρους. Καμπάνια χωρίς προθεσμία διεξαγωγής δεν παράγει τις έννομες συνέπειες της προκήρυξης, ακόμη και αν ανακοινώνει ημερομηνία κλήρωσης νικητών.
Ποιος δικαιούται το έπαθλο αν περισσότεροι πετύχουν το ίδιο αποτέλεσμα;
Κατά το άρθρο 711 ΑΚ, η αμοιβή ανήκει σε όποιον πρώτος εκτέλεσε την πράξη, ενώ σε ταυτόχρονη εκτέλεση κατανέμεται σε όλους κατά ίσα μέρη. Η διάταξη είναι ενδοτική, οπότε ο διοργανωτής μπορεί να ορίσει διαφορετικό κριτήριο στους όρους. Αν σιωπήσει, εφαρμόζεται η χρονική προτεραιότητα.
Δεσμεύεται ο εργοδότης από τη μοριοδότηση που ανακοινώνει σε αγγελία εργασίας;
Η μοριοδότηση με συντελεστές βαρύτητας αφαιρεί τη φυσική ευχέρεια ελεύθερης επιλογής, ακόμη και χωρίς γραπτές εξετάσεις. Κατά την ΑΠ 829/2006, ο εργοδότης που δημοσιεύει μετρήσιμα κριτήρια κατάταξης δεσμεύεται να επιλέξει σύμφωνα με αυτά. Η διακριτική ευχέρεια διατηρείται μόνο με ρητή επιφύλαξη και χωρίς κατάταξη υποψηφίων.
Ποιος έχει τα πνευματικά δικαιώματα στα έργα που υποβάλλονται σε διαγωνισμό;
Ο φυσικός δημιουργός. Το νομικό πρόσωπο αποκτά πνευματικά δικαιώματα μόνο δευτερογενώς, μέσω σύμβασης μεταβίβασης ή εκμετάλλευσης με προσδιορισμό εξουσιών, διάρκειας, εδαφικής έκτασης και ανταλλάγματος. Όρος ότι όλα τα έργα περιέρχονται στη διοργανώτρια, χωρίς τέτοιο προσδιορισμό, οδηγεί σε μεταβίβαση αμφίβολου κύρους. Το ηθικό δικαίωμα παραμένει πάντοτε στον δημιουργό.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Η προθεσμία δεν είναι προαιρετική: Κάθε προκήρυξη επάθλου που απονέμεται ύστερα από διαγωνισμό οφείλει να περιέχει προθεσμία διεξαγωγής, αλλιώς είναι ανίσχυρη κατά το άρθρο 709 §2 ΑΚ. Η ημερομηνία ανακοίνωσης νικητών δεν υποκαθιστά την προθεσμία διεξαγωγής.
Το κρίσιμο κείμενο είναι το πρώτο που είδε το κοινό: Όροι που περιορίζουν όσα υποσχέθηκε η δημόσια ανακοίνωση δεν ισχύουν, ακόμη και υπογεγραμμένοι. Ο έλεγχος γίνεται με σύγκριση της ανάρτησης ή του διαφημιστικού μηνύματος προς τους αναλυτικούς όρους, όχι μόνο ανάγνωση των τελευταίων.
Η εξουσιαστική αίρεση δεν εφαρμόζεται: Όρος που υπάγει την καταβολή σε γεγονός εξαρτώμενο αποκλειστικά από τη βούληση του διοργανωτή κρίνεται άκυρος ως καταχρηστικός. Το ίδιο ισχύει για κάθε επιφύλαξη ματαίωσης «κατά την απόλυτη κρίση» της διοργανώτριας μετά την έναρξη συμμετοχών.
Η ανάκληση ακολουθεί τη δημοσίευση: Προκήρυξη σε τηλεόραση ή μέσο κοινωνικής δικτύωσης ανακαλείται με τον ίδιο ή παραπλήσιο τρόπο. Ανάρτηση σε υποσέλιδο ή τροποποίηση όρων χωρίς αντίστοιχη δημοσιότητα δεν παράγει αποτέλεσμα έναντι όσων ήδη εκτέλεσαν.
Η μοριοδότηση κοστίζει την ευχέρεια: Πίνακας συντελεστών βαρύτητας σε προκήρυξη θέσης δεσμεύει τον εργοδότη ακόμη και χωρίς γραπτές εξετάσεις. Όποιος θέλει ελεύθερη επιλογή δεν δημοσιεύει κριτήρια κατάταξης και επιφυλάσσεται ρητά.
Η περιοριστική απαρίθμηση προστατεύει: Κατάλογος τυπικών προσόντων που δηλώνεται ρητά ως περιοριστικός, χωρίς αναφορά σε ταυτόσημους ή συναφείς τίτλους, επιτρέπει την απόρριψη μη ομώνυμου πτυχίου χωρίς ίδια κρίση αντιστοιχίας.
Ο όρος επιλαχόντων δεσμεύει απόλυτα: Πρόβλεψη ότι οι κενές θέσεις καλύπτονται από τους επόμενους κατά σειρά κατάταξης παράγει αυτοδίκαιη αξίωση του επόμενου, αδιαφόρως του λόγου για τον οποίο δεν πληρώθηκε η θέση.
Η κλήρωση δεν αίρει την ευθύνη: Η υπαγωγή στο άρθρο 844 ΑΚ αφαιρεί την αγωγή του νικητή, δεν αφαιρεί όμως τη διοικητική ευθύνη κατά το άρθρο 9στ περ. κη’ ν. 2251/1994 για μη χορήγηση του περιγραφόμενου επάθλου.
Τα υποβαλλόμενα έργα δεν μεταβιβάζονται με τη συμμετοχή: Ρήτρα εκχώρησης πνευματικών δικαιωμάτων απαιτεί προσδιορισμό εξουσιών, διάρκειας, εδαφικής έκτασης και ανταλλάγματος. Το ηθικό δικαίωμα παραμένει στον δημιουργό σε κάθε περίπτωση.
Η ευθύνη μετατοπίζεται όταν κρίνει τρίτος: Σε φορείς υπαγόμενους σε έλεγχο ΑΣΕΠ, σφάλμα της αρχής μεταφέρει την αποζημίωση στο Δημόσιο κατά τα άρθρα 105 και 106 ΕισΝΑΚ. Η υποχρέωση αναδρομικής κατάταξης παραμένει ωστόσο στον φορέα.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με την προκήρυξη διαγωνισμού.