Αποκλεισμός Εταίρου: Πώς Γίνεται σε ΟΕ, ΕΕ, ΕΠΕ, ΙΚΕ. Γιατί Δεν Υπάρχει στην ΑΕ
Σε συντομία:
- Ο αποκλεισμός εταίρου είναι αναγκαστική απομάκρυνση εταίρου με δικαστική απόφαση όταν συντρέχει σπουδαίος λόγος στο πρόσωπό του.
- Στις ΟΕ και ΕΕ ισχύει το άρθρο 263 του ν. 4072/2012, στις ΙΚΕ το άρθρο 93 του ίδιου νόμου, ενώ στις ΕΠΕ εξακολουθεί να εφαρμόζεται το άρθρο 33 παρ. 3 του ν. 3190/1955.
- Στην ανώνυμη εταιρεία δεν προβλέπεται αποκλεισμός μετόχου stricto sensu. Υφίσταται μόνο αναγκαστική εξαγορά μετοχών μειοψηφίας σύμφωνα με το άρθρο 47 του ν. 4548/2018.
- Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2024, μετά την κατάργηση των Ειρηνοδικείων με τον ν. 5108/2024, αρμόδιο για κάθε αίτηση αποκλεισμού είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο της έδρας της εταιρείας.
- Νεότερη παγία νομολογία του Αρείου Πάγου δέχεται τον αποκλεισμό και σε διμελή εταιρεία, αναθεωρώντας την παλαιότερη γραμματική ερμηνεία της ΑΠ 207/2019.
Πότε δικαιολογείται αποκλεισμός εταίρου;
Ο αποκλεισμός εταίρου δικαιολογείται όταν συντρέχει στο πρόσωπό του «σπουδαίος λόγος» που καθιστά αδύνατη ή δυσβάστακτη τη συνέχιση της εταιρικής συνεργασίας. Σύμφωνα με την παγία νομολογία του Αρείου Πάγου, σπουδαίος λόγος συνιστούν περιστατικά όπως κακή πορεία των εταιρικών υποθέσεων, αθέτηση εταιρικών υποχρεώσεων, διαρκείς διαφωνίες, έλλειψη συνεργασίας και κλονισμός της εμπιστοσύνης μεταξύ των εταίρων.
Η έννοια του σπουδαίου λόγου είναι αόριστη και αξιολογείται in concreto από το δικαστήριο. Ο νομοθέτης συνειδητά την άφησε αόριστη, ώστε να καλύπτει τη μεταβλητότητα των εταιρικών σχέσεων. Στην πράξη, τα δικαστήρια αναγνωρίζουν ως σπουδαίο λόγο την κακή διαχείριση των εταιρικών υποθέσεων, την έλλειψη κερδών, τη διατάραξη των προσωπικών σχέσεων μεταξύ των εταίρων όταν συνδυάζεται με αποχρώντες οικονομικούς λόγους που παραλύουν τη λειτουργία ή την επίτευξη του εταιρικού σκοπού, καθώς και την παραβίαση του καθήκοντος πίστης που ο εταίρος οφείλει στην εταιρεία (ΑΠ 671/2020, ΑΠ 225/2022).
Για τον σπουδαίο λόγο δεν απαιτείται υπαιτιότητα του αποκλειόμενου εταίρου. Η ΑΠ 1093/2023 διατυπώνει με σαφήνεια ότι «από τη σύγκριση των δύο διατάξεων, δηλαδή των άρθρων 774 του Α.Κ. και 263 του Ν. 4072/2012, προκύπτει η απουσία από το κείμενο της νεότερης διατάξεως του άρθρου 263 του Ν. 4072/2012 του στοιχείου της υπαιτιότητας στο πρόσωπο του υπό αποκλεισμόν εταίρου». Η υπαιτιότητα μπορεί να αποτελέσει βάση ένστασης κατ’ άρθρο 281 ΑΚ μόνο όταν αυτή βαρύνει τον αιτούντα τον αποκλεισμό.
Κρίσιμο δικονομικό σημείο είναι ότι ο σπουδαίος λόγος πρέπει να συντρέχει όχι μόνο κατά τον χρόνο άσκησης της αίτησης αλλά και κατά τον χρόνο της συζήτησης (ΑΠ 617/2021). Αν στο διάστημα αυτό η σχέση εξομαλυνθεί, η αίτηση απορρίπτεται ως ουσία αβάσιμη, γεγονός που δικαιολογεί παράλληλο αίτημα ασφαλιστικών μέτρων όταν η αναμονή της κρίσης απειλεί τη βιωσιμότητα της επιχείρησης.
Πώς ασκείται ο αποκλεισμός σε ομόρρυθμη και ετερόρρυθμη εταιρεία;
Στις ΟΕ και ΕΕ ο αποκλεισμός ρυθμίζεται από το άρθρο 263 του ν. 4072/2012, σε συνδυασμό με το άρθρο 259 παρ. 1 περ. δ΄ που ορίζει τη λύση της εταιρείας ως εναλλακτική. Η αίτηση ασκείται από τους λοιπούς εταίρους και εκδικάζεται από το Μονομελές Πρωτοδικείο της έδρας κατά τη διαδικασία της εκουσίας δικαιοδοσίας. Ο νόμος προκρίνει τον αποκλεισμό έναντι της δικαστικής λύσης, εφαρμόζοντας την αρχή της διατήρησης της εμπορικής επιχείρησης.
Διμελής εταιρεία: η μεταστροφή της νομολογίας του Αρείου Πάγου
Παλαιότερη απόφαση του Αρείου Πάγου είχε αρνηθεί τη δυνατότητα αποκλεισμού σε διμελή εταιρεία, στηριζόμενη σε αυστηρά γραμματική ερμηνεία της φράσης «αίτηση των λοιπών εταίρων» (πληθυντικός). Η ΑΠ 207/2019 διατύπωσε τη θέση αυτή κρίνοντας ότι «προϋπόθεση του αποκλεισμού του εταίρου είναι η ύπαρξη άλλων δύο τουλάχιστον εταίρων με αίτηση των οποίων θα προτιμηθεί από το δικαστήριο η επιλογή του αποκλεισμού του εταίρου αντί της λύσης της ομόρρυθμης εταιρείας».
Η νεότερη νομολογία, ωστόσο, μεταστρέφει αυτή τη θέση. Ο Άρειος Πάγος, με σειρά αποφάσεων (ΑΠ 37/2019, ΑΠ 671/2020, ΑΠ 1140/2021, ΑΠ 1157/2022, ΑΠ 225/2022, ΑΠ 1093/2023), δέχεται πλέον ρητά ότι «ο αποκλεισμός εταίρου είναι δυνατός και στις διμελείς εταιρίες, εφόσον ο σπουδαίος λόγος που καθιστά αδύνατη τη συνέχιση της εταιρίας με τον αιτούντα αφορά το πρόσωπο του καθ’ ου η αίτηση».
Το επιχείρημα της μεταστροφής αντλείται από τη συστηματική ένταξη των άρθρων 263 και 267. Η ΑΠ 1093/2023 το αποτυπώνει: «Από τη διάταξη του άρθρου 263 του Ν. 4072/2012, σε συνδυασμό με τις λειτουργικώς συναφείς διατάξεις των άρθρων 259, 264 και 267 του ιδίου Ν. 4072/2012, υπό το πρίσμα της αρχής της διατηρήσεως της εταιρικής επιχειρήσεως, το δικαίωμα αποκλεισμού μπορεί να ασκηθεί και από τον “άλλον εταίρο”, δοθέντος ότι, μετά την εισαγωγή του θεσμού της μονοπρόσωπης ομόρρυθμης εταιρείας, έστω και για περιορισμένο χρονικό διάστημα, αυτή γίνεται δεκτή ανεξαρτήτως από την αιτία της αποχωρήσεως». Με άλλα λόγια, αφού ο νόμος ανέχεται προσωρινά μονοπρόσωπη ΟΕ μέχρι την είσοδο νέου εταίρου εντός τετραμήνου, δεν υπάρχει λόγος να μην επιτραπεί ο αποκλεισμός όταν παραμένει ένας μόνο εταίρος.
Η πρακτική σημασία της μεταστροφής είναι ουσιώδης: σε μια διμελή ΟΕ όπου ο ένας εταίρος έχει εκδιώξει εκ των πραγμάτων τον άλλο από τη διαχείριση ή έχει ιδρύσει ανταγωνιστική επιχείρηση, ο πληγείς εταίρος μπορεί να ζητήσει αποκλεισμό αντί λύσης, διασώζοντας την εμπορική φήμη και την πελατεία της εταιρείας.
Αρμόδιο δικαστήριο μετά τον ν. 5108/2024
Στο πεδίο της αρμοδιότητας ίσχυσαν διαδοχικά τρία καθεστώτα. Με την αρχική ψήφιση του ν. 4072/2012 αρμόδιο ορίστηκε το Μονομελές Πρωτοδικείο. Στη συνέχεια, με το άρθρο 8 του ν. 4198/2013, η αρμοδιότητα μεταφέρθηκε στο Ειρηνοδικείο της έδρας. Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2024, ωστόσο, ο ν. 5108/2024 κατήργησε τα Ειρηνοδικεία και ενοποίησε τον πρώτο βαθμό δικαιοδοσίας στα Πρωτοδικεία. Η αρμοδιότητα επέστρεψε έτσι στο Μονομελές Πρωτοδικείο της έδρας της εταιρείας.
Συνέπειες αποκλεισμού και ετερόρρυθμη εταιρεία
Μετά τον αποκλεισμό, ο εξερχόμενος εταίρος έχει αξίωση κατά της εταιρείας για καταβολή της αξίας της εταιρικής του μερίδας, υπολογιζόμενης κατά το άρθρο 264 του ν. 4072/2012. Η εταιρεία συνεχίζεται μεταξύ των λοιπών. Αν παραμείνει ένας μόνο εταίρος, ισχύει η τετράμηνη προθεσμία του άρθρου 267 για είσοδο νέου εταίρου, διαφορετικά η εταιρεία λύεται αυτοδικαίως.
Στις ετερόρρυθμες εταιρείες οι διατάξεις του άρθρου 263 εφαρμόζονται αναλόγως μέσω των άρθρων 271 παρ. 2 και 281 παρ. 1. Όταν αποκλείεται ο μοναδικός ομόρρυθμος εταίρος, η ΕΕ λύνεται, εκτός αν εντός τετραμήνου εισέλθει νέος εταίρος ως ομόρρυθμος ή ένας από τους ετερορρύθμους μετατραπεί σε ομόρρυθμο.
Πώς λειτουργεί ο αποκλεισμός εταίρου σε ΙΚΕ;
Στην ιδιωτική κεφαλαιουχική εταιρεία ο αποκλεισμός ρυθμίζεται από το άρθρο 93 του ν. 4072/2012. Προϋπόθεση είναι η συνδρομή σπουδαίου λόγου και η λήψη προηγούμενης απόφασης της συνέλευσης των εταίρων κατά το άρθρο 72 παρ. 4. Η αίτηση ασκείται από κάθε διαχειριστή ή εταίρο εντός εξήντα ημερών από τη λήψη της απόφασης και εκδικάζεται από το Μονομελές Πρωτοδικείο της έδρας.
Η διαδικασία στην ΙΚΕ έχει δύο σημαντικές διαφορές από εκείνη της ΟΕ. Πρώτον, απαιτείται προηγούμενη απόφαση συνέλευσης πριν από την κατάθεση της αίτησης. Δεν αρκεί η μονομερής πρωτοβουλία των λοιπών εταίρων. Ο υπό αποκλεισμό εταίρος εξαιρείται από την ψηφοφορία και τα εταιρικά του μερίδια δεν συνυπολογίζονται για τον προσδιορισμό της απαιτούμενης πλειοψηφίας. Δεύτερον, ο νόμος προβλέπει ρητά τη δυνατότητα του δικαστηρίου να εκδώσει προσωρινή διαταγή με τα αναγκαία ασφαλιστικά μέτρα, στα οποία περιλαμβάνεται και η προσωρινή αναστολή του δικαιώματος ψήφου του υπό αποκλεισμό εταίρου. Ο μηχανισμός αυτός είναι κρίσιμος όταν ο αποκλειόμενος εταίρος μπλοκάρει με την ψήφο του αποφάσεις που διασφαλίζουν τη συνέχιση της επιχείρησης κατά την εκκρεμοδικία.
Αναφορικά με τις συνέπειες, εφαρμόζεται αναλογικά το άρθρο 92 παρ. 4: ο διαχειριστής ακυρώνει χωρίς καθυστέρηση τα μερίδια του αποκλεισθέντος, αναπροσαρμόζει τον συνολικό αριθμό των εταιρικών μεριδίων και, εφόσον αυτά αντιπροσώπευαν κεφαλαιακές εισφορές, μειώνει αντίστοιχα το κεφάλαιο της εταιρείας με σχετική καταχώριση στο ΓΕΜΗ. Ο αποκλειόμενος δικαιούται την πλήρη αξία των μεριδίων του, που καταβάλλεται μετά την τελεσιδικία της απόφασης. Πέρα από τον αποκλεισμό, η ΙΚΕ διαθέτει και ηπιότερους μηχανισμούς για την αντιμετώπιση εντάσεων και διαφωνιών μεταξύ εταίρων ΙΚΕ.
Πώς γίνεται ο αποκλεισμός εταίρου σε ΕΠΕ;
Στην εταιρεία περιορισμένης ευθύνης ο αποκλεισμός διέπεται από το άρθρο 33 παρ. 3 του ν. 3190/1955, διάταξη που, παρά την παλαιότητά της, εξακολουθεί να ισχύει αυτούσια. Η ρύθμιση είναι παρόμοια με εκείνη της ΙΚΕ: εφόσον υπάρχει σπουδαίος λόγος και έχει ληφθεί απόφαση της συνέλευσης των εταίρων, το Μονομελές Πρωτοδικείο, μετά από αίτηση κάθε διαχειριστή ή εταίρου, μπορεί να αποκλείσει έναν ή περισσότερους εταίρους. Από την καταβολή της αξίας της μερίδας συμμετοχής τους η εταιρεία συνεχίζεται μεταξύ των λοιπών.
Ο υπολογισμός της πλειοψηφίας στη συνέλευση παρουσιάζει ιδιαιτερότητα. Από τον συνδυασμό των άρθρων 12 παρ. 2, 13 και 33 παρ. 3 του ν. 3190/1955 συνάγεται ότι ο υπό αποκλεισμό εταίρος δεν συμμετέχει στην ψηφοφορία και δεν προσμετράται στην αναζήτηση της πλειοψηφίας. Η συνέλευση αποφασίζει με βάση τον αριθμό των λοιπών εταίρων και το κεφάλαιο που εκπροσωπούν. Σε διμελή ΕΠΕ όπου ο ένας εταίρος επιθυμεί τον αποκλεισμό του άλλου, η ίδια η συνέλευση συντελείται μονομερώς.
Για τη στοιχειοθέτηση του σπουδαίου λόγου δεν απαιτείται υπαιτιότητα του εταίρου του οποίου ζητείται ο αποκλεισμός. Η υπαιτιότητα του ίδιου του αιτούντος μπορεί, ωστόσο, να θεμελιώσει ένσταση κατ’ άρθρο 281 ΑΚ. Σημαντικό χαρακτηριστικό της ρύθμισης είναι ο ενδοτικός χαρακτήρας της διάταξης: το καταστατικό της ΕΠΕ μπορεί να προβλέπει ειδικά περιστατικά που συνιστούν λόγους αποκλεισμού, διαμορφώνοντας έτσι ένα προβλέψιμο εσωτερικό πλαίσιο διαχείρισης κρίσεων.
Στο τελικό στάδιο, ο αποκλεισμός επέρχεται από την καταβολή στον εταίρο της αξίας της μερίδας του, υπολογιζόμενης σύμφωνα με το άρθρο 29 παρ. 1 και 4 του ίδιου νόμου. Μέχρι την ολοσχερή καταβολή, ο εταίρος διατηρεί την εταιρική του ιδιότητα, ζήτημα κρίσιμο σε περιπτώσεις παράλληλων δικών για εταιρικές αξιώσεις.
Στην ανώνυμη εταιρεία υπάρχει αποκλεισμός μετόχου;
Στην ΑΕ δεν προβλέπεται αποκλεισμός μετόχου stricto sensu. Η θεμελιώδης αρχή του δικαίου της ΑΕ είναι η ελεύθερη μεταβίβαση των μετοχών, η οποία προστατεύει ιδίως τους μειοψηφούντες μετόχους από αναγκαστική απομάκρυνση. Η αρχή αυτή κάμπτεται μόνο σε περιορισμένες περιπτώσεις: στις δεσμευμένες μετοχές με καταστατικούς περιορισμούς, σε εταιρικούς μετασχηματισμούς (άρθρα 27, 80 και 130 παρ. 4 του ν. 4601/2019) και στην αναγκαστική εξαγορά μετοχών μειοψηφίας.
Ο μηχανισμός που λειτουργεί ως πλησιέστερο λειτουργικό ισοδύναμο του αποκλεισμού είναι το squeeze-out του άρθρου 47 του ν. 4548/2018. Ο μέτοχος ή οι μέτοχοι που κατέχουν τουλάχιστον το 95% του συνολικού μετοχικού κεφαλαίου και των δικαιωμάτων ψήφου, ύστερα από επιτυχημένη δημόσια πρόταση εξαγοράς, δικαιούνται να απαιτήσουν την εξαγορά των υπολοίπων μετοχών έναντι «δίκαιου και εύλογου ανταλλάγματος». Η μειοψηφία αναγκάζεται να πουλήσει, αλλά μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις και με δικαστικό έλεγχο της αποτίμησης.
Η απουσία θεσμού αποκλεισμού στις ΑΕ έχει σημαντική πρακτική συνέπεια στη σύνταξη συμφωνιών μετόχων (Shareholders Agreements). Όταν δύο ή περισσότεροι ιδρυτές επιθυμούν να διατηρήσουν τη δυνατότητα απομάκρυνσης ενός εξ αυτών για λόγους που θα συνιστούσαν «σπουδαίο λόγο» στις προσωπικές εταιρείες, η μόνη οδός είναι συμβατικά ρυθμιζόμενοι μηχανισμοί όπως call/put options, drag-along ή tag-along ρήτρες, ή ρήτρες deadlock με δικαίωμα εξαγοράς. Οι μηχανισμοί αυτοί λειτουργούν με τη δύναμη της σύμβασης, όχι με τη δύναμη του εταιρικού νόμου.
Πίνακας σύγκρισης ανά εταιρικό τύπο
| Τύπος | Νομική βάση | Προαπαιτούμενη απόφαση συνέλευσης | Αρμόδιο δικαστήριο | Διαδικασία | Αποτίμηση μερίδας | Διμελής εταιρεία |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ΟΕ | Άρθρο 263 ν. 4072/2012 | Όχι | Μονομελές Πρωτοδικείο της έδρας | Εκουσία δικαιοδοσία | Άρθρο 264 ν. 4072/2012 | Δεκτός (νεότερη ΑΠ) |
| ΕΕ | Άρθρα 263, 271 παρ. 2, 281 παρ. 1 ν. 4072/2012 | Όχι | Μονομελές Πρωτοδικείο της έδρας | Εκουσία δικαιοδοσία | Αναλογική εφαρμογή άρθρου 264 | Δεκτός (αναλογικά) |
| ΙΚΕ | Άρθρο 93 ν. 4072/2012 | Ναι (άρθρο 72 παρ. 4), προθεσμία 60 ημερών | Μονομελές Πρωτοδικείο της έδρας | Με δυνατότητα προσωρινής διαταγής (αναστολή ψήφου) | Πλήρης αξία μεριδίων (αναλογικά άρθρο 92 παρ. 4) | Δεκτός |
| ΕΠΕ | Άρθρο 33 παρ. 3 ν. 3190/1955 | Ναι (απόφαση συνέλευσης) | Μονομελές Πρωτοδικείο της έδρας | Συστατική απόφαση, επέρχεται με καταβολή αξίας | Άρθρο 29 παρ. 1 και 4 ν. 3190/1955 | Δεκτός (μονομερής συνέλευση) |
| ΑΕ | Δεν προβλέπεται. Εξαγορά μειοψηφίας: άρθρο 47 ν. 4548/2018 | Δεν εφαρμόζεται | Δεν εφαρμόζεται | Δεν εφαρμόζεται | «Δίκαιο και εύλογο αντάλλαγμα» με δικαστικό έλεγχο | Δεν εφαρμόζεται |
Συχνές ερωτήσεις
Είναι δυνατός ο αποκλεισμός εταίρου σε διμελή εταιρεία;
Ναι. Η νεότερη παγία νομολογία του Αρείου Πάγου (ΑΠ 1140/2021, ΑΠ 1157/2022, ΑΠ 1093/2023) δέχεται τον αποκλεισμό και σε διμελή εταιρεία, υπό την προϋπόθεση ότι ο σπουδαίος λόγος αφορά το πρόσωπο του καθ’ ου η αίτηση. Η παλαιότερη γραμματική ερμηνεία της ΑΠ 207/2019, που απαιτούσε τουλάχιστον τρεις εταίρους, έχει ξεπεραστεί από τη συστηματική ένταξη των άρθρων 263 και 267 ν. 4072/2012. Μετά τον αποκλεισμό, ο εναπομείνας εταίρος διαθέτει τετράμηνη προθεσμία για είσοδο νέου εταίρου, διαφορετικά η εταιρεία λύεται αυτοδικαίως.
Πρέπει ο αποκλειόμενος εταίρος να φταίει για τον σπουδαίο λόγο;
Όχι. Η ΑΠ 1093/2023 διατυπώνει ρητά ότι το άρθρο 263 ν. 4072/2012, σε αντίθεση με το προϊσχύσαν άρθρο 774 ΑΚ, δεν απαιτεί υπαιτιότητα του υπό αποκλεισμόν εταίρου. Αρκεί τα περιστατικά που συνθέτουν τον σπουδαίο λόγο να συντρέχουν στο πρόσωπό του. Η ίδια λογική ισχύει και στην ΕΠΕ. Στην ΙΚΕ ο νόμος δεν αναφέρεται καν στην υπαιτιότητα. Η υπαιτιότητα του αιτούντος, ωστόσο, μπορεί να στοιχειοθετήσει ένσταση κατ’ άρθρο 281 ΑΚ.
Πόσο διαρκεί η διαδικασία αποκλεισμού;
Η διάρκεια εξαρτάται από το φόρτο του δικαστηρίου, την πολυπλοκότητα της απόδειξης και τυχόν παράλληλες δίκες. Μια αίτηση εκουσίας δικαιοδοσίας ενώπιον Μονομελούς Πρωτοδικείου εκδικάζεται συνήθως εντός δώδεκα έως είκοσι τεσσάρων μηνών στον πρώτο βαθμό. Σε περίπτωση έφεσης ή αναίρεσης ο χρόνος μπορεί να επιμηκυνθεί σημαντικά. Όταν η αναμονή απειλεί την εταιρική λειτουργία, ζητούνται ασφαλιστικά μέτρα, ιδίως στις ΙΚΕ, όπου ο νόμος προβλέπει ρητά την προσωρινή αναστολή του δικαιώματος ψήφου.
Τι αποζημίωση δικαιούται ο αποκλειόμενος εταίρος;
Δικαιούται την πλήρη αξία της εταιρικής του μερίδας ή των μεριδίων του κατά τον χρόνο εξόδου του από την εταιρεία. Στις προσωπικές εταιρείες ο υπολογισμός γίνεται κατά το άρθρο 264 ν. 4072/2012, στις ΙΚΕ αναλογικά κατά το άρθρο 92 παρ. 4 του ίδιου νόμου, στις ΕΠΕ κατά το άρθρο 29 παρ. 1 και 4 ν. 3190/1955. Η αποτίμηση συνεκτιμά την ενεργητική και παθητική κατάσταση της εταιρείας, την υπεραξία και τις προοπτικές κερδοφορίας. Στην ΕΠΕ ο αποκλεισμός επέρχεται μόνο μετά την ολοσχερή καταβολή, ενώ πριν από αυτή ο εταίρος διατηρεί την ιδιότητά του.
Μπορούν οι λοιποί εταίροι να ζητήσουν ασφαλιστικά μέτρα κατά την εκκρεμοδικία;
Ναι. Στις ΙΚΕ ο νόμος προβλέπει ρητά (άρθρο 93 ν. 4072/2012) τη δυνατότητα έκδοσης προσωρινής διαταγής με ασφαλιστικά μέτρα, ιδίως προσωρινή αναστολή του δικαιώματος ψήφου του υπό αποκλεισμό εταίρου. Στις λοιπές εταιρικές μορφές μπορούν να ζητηθούν ασφαλιστικά μέτρα γενικής δικονομίας, με αιτήματα όπως η προσωρινή απαγόρευση συμμετοχής στη διαχείριση, η προσωρινή ανάκληση διαχειριστή ΟΕ ή η αναστολή εκτέλεσης συγκεκριμένων εταιρικών αποφάσεων.
Αν ο εταίρος ασκεί ανταγωνιστική δραστηριότητα, αποβάλλεται αυτομάτως;
Όχι. Η ανταγωνιστική δραστηριότητα δεν επιφέρει αυτοδίκαιη αποβολή. Συνιστά, ωστόσο, παραβίαση του καθήκοντος πίστης που μπορεί να θεμελιώσει σπουδαίο λόγο για δικαστικό αποκλεισμό. Η ΑΠ 617/2021 έκρινε ως σπουδαίο λόγο την ίδρυση από εταίρο ομόρρυθμης εταιρείας μονοπρόσωπης ΕΠΕ που λειτουργούσε ανταγωνιστικά. Οι λοιποί εταίροι έχουν, πάντως, εναλλακτικές αξιώσεις: αποζημίωση για αδικοπρακτική ευθύνη, αξίωση παράλειψης της ανταγωνιστικής δραστηριότητας ή λύση της εταιρείας. Η συνύπαρξη αυτών των αξιώσεων εξετάζεται κατά περίπτωση, με βάση το συμφέρον της επιχείρησης και τη δυνατότητα συνέχισής της.
Πρακτικές επισημάνσεις
Έλεγχος καταστατικών προβλέψεων πριν την αίτηση: Ιδίως στις ΕΠΕ, όπου η διάταξη του άρθρου 33 παρ. 3 είναι ενδοτικού δικαίου, το καταστατικό μπορεί να εξειδικεύει τα περιστατικά που συνιστούν σπουδαίο λόγο. Πριν από κάθε διαδικαστική κίνηση ελέγχεται το πλήρες κείμενο του καταστατικού. Ανάλογα με τις προβλέψεις, μπορεί να μεταβληθεί ριζικά η διαδικαστική στρατηγική.
Προηγούμενη απόφαση συνέλευσης σε ΙΚΕ και ΕΠΕ: Η παράλειψη λήψης σχετικής απόφασης συνέλευσης πριν από την κατάθεση της αίτησης οδηγεί σε απόρριψη της αίτησης. Στις ΙΚΕ η εξήντα ημερών προθεσμία του άρθρου 93 ν. 4072/2012 είναι αποκλειστική και η παρέλευσή της επιφέρει απώλεια του δικαιώματος για τον συγκεκριμένο σπουδαίο λόγο.
Ασφαλιστικά μέτρα παράλληλα με την κύρια αίτηση: Όταν ο υπό αποκλεισμό εταίρος συνεχίζει να ασκεί διαχειριστικά καθήκοντα ή δικαίωμα ψήφου που παραλύει τη λειτουργία, αξίζει να εξετάζεται παράλληλη αίτηση ασφαλιστικών μέτρων. Στις ΙΚΕ η πρόβλεψη είναι ρητή. Στις λοιπές μορφές αξιοποιούνται οι γενικές διατάξεις του ΚΠολΔ.
Αποτίμηση μερίδας με προετοιμασμένη πραγματογνωμοσύνη: Η αξία της εταιρικής μερίδας αποτελεί συχνά τον πραγματικό πεδίο σύγκρουσης. Η προετοιμασία αποτίμησης από ανεξάρτητο πραγματογνώμονα πριν την κατάθεση της αίτησης, με στοιχεία οικονομικών καταστάσεων και αναπροσαρμογή υπεραξίας, ισχυροποιεί τη θέση του αιτούντος και συντομεύει τον χρόνο πριν από την καταβολή.
Αμοιβαία αντίθετη αίτηση: Σε διμελείς εταιρείες είναι σύνηθες ο εκάστοτε αντίδικος να καταθέτει αντίθετη αίτηση αποκλεισμού του αιτούντος, ή επικουρικά αίτηση λύσης. Η ΑΠ 225/2022 εξέτασε τέτοια συνεκδίκαση και επικύρωσε αποκλεισμό βάσει αξιολόγησης της προέλευσης της κρίσης. Η προσεκτική στοιχειοθέτηση του ότι ο σπουδαίος λόγος αφορά το πρόσωπο του αντιδίκου, και όχι το πρόσωπο του αιτούντος, είναι κρίσιμη.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σχετικά με τον αποκλεισμό εταίρου.