Πότε Επιβαρύνεται Μια Παραγγελία Από Τρίτη Χώρα Με Πρόσθετο Δασμό Και Πώς Κρίνεται Η Αντίδραση
Εν συντομία:
- Ο δασμός ακολουθεί το εμπόρευμα, όχι τη συμπεριφορά. Οφείλεται από τον διασαφιστή με βάση τον δασμολογικό κωδικό, την καταγωγή και τον παραγωγό, ανεξάρτητα από το αν ο εισαγωγέας γνώριζε ότι το προϊόν υπόκειται σε μέτρο.
- Η χώρα αποστολής δεν ταυτίζεται με τη χώρα καταγωγής. Όταν διαπιστωθεί καταστρατήγηση, ο δασμός επεκτείνεται σε αποστολές από ενδιάμεση χώρα «είτε δηλώνονται ως καταγωγής της είτε όχι».
- Η οφειλή γεννιέται νωρίς και βεβαιώνεται αργά. Παραγγελία που τελωνίστηκε κανονικά μπορεί να φέρει καταλογισμό χρόνια αργότερα, με πολλαπλά τέλη κατά τον νέο Εθνικό Τελωνειακό Κώδικα.
- Η ακύρωση του κανονισμού δεν εξασφαλίζει επιστροφή. Το Δικαστήριο της ΕΕ έχει δεχθεί ότι η Επιτροπή μπορεί να αναστείλει την επιστροφή και να επαναλάβει τη διαδικασία επιβολής.
Πότε βαρύνεται ο εισαγωγέας με δασμό αντιντάμπινγκ που δεν είχε υπολογίσει;
Ο δασμός αντιντάμπινγκ οφείλεται από το πρόσωπο που υποβάλλει τη διασάφηση εισαγωγής, ανεξάρτητα από το αν το ίδιο άσκησε ή γνώριζε την πρακτική ντάμπινγκ.
Κρίσιμο δεν είναι ποιος πώλησε κάτω από την κανονική αξία, αλλά αν το συγκεκριμένο εμπόρευμα, κατά τη στιγμή που τίθεται σε ελεύθερη κυκλοφορία, εμπίπτει στον δασμολογικό κωδικό, στην καταγωγή και στον παραγωγό που καλύπτει το ισχύον μέτρο.
Η διάκριση αυτή εξηγεί γιατί το ζήτημα φτάνει στα ελληνικά διοικητικά δικαστήρια ως τελωνειακή και όχι ως εμπορική διαφορά. Το μέτρο θεσπίζεται με κανονισμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά τον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/1036, ο οποίος αποτελεί τον βασικό κανονισμό άμυνας κατά των εισαγωγών που αποτελούν αντικείμενο ντάμπινγκ. Η είσπραξη όμως γίνεται από τις εθνικές τελωνειακές αρχές, με τους μηχανισμούς που ισχύουν για κάθε τελωνειακή οφειλή.
Η χρονική στιγμή γένεσης της οφειλής είναι το πιο υποτιμημένο σημείο. Στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η ΣτΕ 1831/2025, ελληνική ομόρρυθμη εταιρεία εισαγωγής κοχλιών και περικοχλίων υπέβαλε δύο διασαφήσεις τον Απρίλιο του 2011 δηλώνοντας καταγωγή Ινδίας.
Ο δασμός αντιντάμπινγκ που τελικά καταλογίστηκε στηριζόταν στον Κανονισμό 91/2009 για τους κινεζικής καταγωγής συνδετήρες, ο οποίος καταργήθηκε το 2016.
Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι η τελωνειακή οφειλή είχε γεννηθεί το 2011 με την αποδοχή των διασαφήσεων, ενώ η κατάργηση παράγει αποτελέσματα μόνο για το μέλλον και δεν στηρίζει ούτε την επιστροφή ούτε την ματαίωση της εκ των υστέρων ανάκτησης.
Υπόχρεος δεν είναι πάντοτε ο εμπορικός εισαγωγέας. Στην υπόθεση C-226/18 Krohn & Schröder το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέτασε φορέα διαχείρισης αποθήκης στο λιμάνι του Αμβούργου, ο οποίος αποθήκευσε δύο παρτίδες φωτοβολταϊκών συστοιχιών σε καθεστώς προσωρινής εναπόθεσης και υπερέβη την προθεσμία των είκοσι ημερών.
Η υπέρβαση και μόνο γέννησε τελωνειακή οφειλή, με συνέπεια να αναζητηθεί από αυτόν ο δασμός αντιντάμπινγκ και ο αντισταθμιστικός δασμός.
Πώς ελέγχεται πριν την παραγγελία αν το προϊόν υπόκειται σε μέτρα αντιντάμπινγκ;
Ο έλεγχος γίνεται σε τρία διαδοχικά επίπεδα. Πρώτα κρίνεται η δασμολογική κατάταξη του προϊόντος, έπειτα η πραγματική χώρα καταγωγής και τέλος η ταυτότητα του παραγωγού-εξαγωγέα, καθώς ο ίδιος κωδικός φέρει συχνά διαφορετικό συντελεστή ανά εταιρεία και μπορεί να μηδενίζεται όταν η αποστολή συνοδεύεται από το προβλεπόμενο τιμολόγιο.
Η δασμολογική κατάταξη είναι το σημείο όπου συνήθως αστοχεί το κοστολόγιο. Τα μέτρα δεν αφορούν γενικές κατηγορίες προϊόντων αλλά συγκεκριμένους κωδικούς, συχνά με υποδιαιρέσεις που δημιουργούνται ειδικά για τις ανάγκες του μέτρου.
Ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2026/1540 της 6ης Ιουλίου 2026, για παράδειγμα, επιβάλλει οριστικό δασμό αντιντάμπινγκ σε καινούργια επίσωτρα από καουτσούκ κινεζικής καταγωγής, αλλά μόνο σε όσα φέρουν δείκτη φορτίου μικρότερο ή ίσο του 121. Η έρευνα είχε κινηθεί στις 21 Μαΐου 2025, δηλαδή περισσότερο από έναν χρόνο πριν από την επιβολή.
Το τρίτο επίπεδο, η ταυτότητα του παραγωγού, καθορίζει και τη μορφή του μέτρου που θα εφαρμοστεί.
| Μορφή μέτρου | Πώς υπολογίζεται | Τι απαιτείται από την πλευρά του εισαγωγέα |
|---|---|---|
| Δασμός κατ’ αξία | Ποσοστό επί της συναλλακτικής αξίας του εμπορεύματος | Ορθή δήλωση δασμολογητέας αξίας. Τυχόν υποτιμολόγηση ανοίγει χωριστό μέτωπο ελέγχου |
| Ειδικός δασμός | Σταθερό ποσό ανά μονάδα ή ανά ποσότητα προϊόντος | Ακριβής δήλωση ποσότητας και βάρους, ανεξάρτητα από την τιμολογιακή αξία |
| Ανάληψη υποχρέωσης ως προς τις τιμές | Ο εξαγωγέας δεσμεύεται σε ελάχιστη τιμή και ο δασμός δεν εισπράττεται | Τιμολόγιο ανάληψης υποχρέωσης και πιστοποιητικό εξαγωγής με το ακριβές περιεχόμενο που ορίζει ο κανονισμός, κατά τον κρίσιμο χρόνο |
Η τρίτη γραμμή του πίνακα είναι η πιο επικίνδυνη, επειδή η απαλλαγή εξαρτάται από έγγραφα και όχι από την ουσία της συναλλαγής. Στην υπόθεση C-226/18 το τιμολόγιο ανάληψης υποχρέωσης παρέπεμπε σε προγενέστερη απόφαση της Επιτροπής αντί για την εκτελεστική απόφαση 2013/707 που ίσχυε.
Το Δικαστήριο επισήμανε ότι η μνεία αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, αφού επιτρέπει στις τελωνειακές αρχές να εξακριβώσουν κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης ότι πληρούνται όλες οι απαιτήσεις. Διορθωμένο τιμολόγιο που προσκομίστηκε αργότερα δεν έσωσε την απαλλαγή.
Πότε επεκτείνεται ο δασμός σε εισαγωγές από χώρα εκτός του αρχικού μέτρου;
Η επέκταση προϋποθέτει διαπίστωση καταστρατήγησης κατά το άρθρο 13 του βασικού κανονισμού και στηρίζεται σε τέσσερα σωρευτικά κριτήρια. Εξετάζεται:
- αν μεταβλήθηκε ο τρόπος διεξαγωγής των εμπορικών συναλλαγών,
- αν η μεταβολή στερείται άλλης οικονομικής δικαιολογίας πλην της αποφυγής του δασμού,
- αν εξουδετερώνονται οι επανορθωτικές συνέπειες του μέτρου και
- αν εξακολουθεί να ασκείται ντάμπινγκ σε σχέση με την ήδη προσδιορισμένη κανονική αξία.
Καμία από τις τέσσερις κρίσεις δεν αφορά τον συγκεκριμένο εισαγωγέα. Αφορούν εμπορικές ροές σε επίπεδο χωρών. Όταν η Επιτροπή καταλήξει σε επέκταση, ο δασμός καταλαμβάνει τις αποστολές από την ενδιάμεση χώρα με τη διατύπωση «είτε δηλώνονται ως καταγωγής της είτε όχι», δηλαδή χωρίς εξέταση της καλής ή κακής πίστης εκείνου που εισάγει.
Στην κοινοποίηση 1032267 της ΑΑΔΕ αποτυπώνεται η μηχανική με σαφήνεια, καθώς ο δασμός 48,5% στα ποδήλατα κινεζικής καταγωγής επεκτάθηκε στις αποστολές από Ινδονησία, Μαλαισία, Σρι Λάνκα και Τυνησία, ανεξάρτητα από τη δηλωθείσα καταγωγή.
Το πρακτικό αποτέλεσμα το δείχνει η υπόθεση C-644/17 Eurobolt. Ολλανδική εταιρεία εμπορίας συνδετήρων, μετά την επιβολή του δασμού στα κινεζικά προϊόντα, στράφηκε σε δύο κατασκευαστές εγκατεστημένους στη Μαλαισία.
Υπέβαλε τριάντα δύο διασαφήσεις μεταξύ Οκτωβρίου 2010 και Αυγούστου 2011 δηλώνοντας τη Μαλαισία ως χώρα καταγωγής. Μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού επέκτασης, ο έλεγχος οδήγησε σε αναζήτηση δασμών ύψους 587.802,20 ευρώ.
Η αλλαγή προμηθευτή προς γειτονική χώρα μετά την επιβολή μέτρου είναι ακριβώς το μοτίβο που ενεργοποιεί έρευνα καταστρατήγησης. Η επιχειρηματική λογική της κίνησης δεν αναιρεί το ενδεχόμενο, αφού το κριτήριο του άρθρου 13 δεν αναζητεί δόλο του εισαγωγέα αλλά απουσία οικονομικής δικαιολογίας στη ροή.
Πότε εισπράττεται ο δασμός αναδρομικά και τι σημαίνει η καταγραφή των εισαγωγών;
Με την έναρξη έρευνας καταστρατήγησης η Επιτροπή μπορεί να καλέσει τις τελωνειακές αρχές να υποβάλλουν τις επίμαχες εισαγωγές σε υποχρεωτική καταγραφή ή να ζητούν σύσταση εγγύησης.
Αν η έρευνα καταλήξει σε επέκταση, ο δασμός εισπράττεται και για τις ήδη καταγεγραμμένες εισαγωγές, με ισχύ από την ημερομηνία που επιβλήθηκε η υποχρέωση καταγραφής.
Στην υπόθεση Eurobolt το φαινόμενο εμφανίζεται καθαρά. Σύμφωνα με τον κανονισμό έναρξης της έρευνας, οι τελωνειακές αρχές κατέγραψαν τους συνδετήρες και τους έθεσαν σε ελεύθερη κυκλοφορία χωρίς να επιβάλουν δασμούς αντιντάμπινγκ. Ο εισαγωγέας παρέλαβε το εμπόρευμα, το τιμολόγησε και το διέθεσε. Η οφειλή προσδιορίστηκε αργότερα, με έλεγχο στις εγκαταστάσεις του.
Πρακτικά, η καταγραφή λειτουργεί ως λανθάνουσα επιβάρυνση. Το εμπόρευμα κυκλοφορεί ελεύθερα, το κοστολόγιο κλείνει χωρίς τον δασμό και η τιμολογιακή πολιτική διαμορφώνεται με βάση κόστος που ενδέχεται να μην είναι το τελικό.
Η δημοσίευση κανονισμού έναρξης έρευνας για προϊόν που ήδη εισάγεται αποτελεί, γι’ αυτόν τον λόγο, στοιχείο που κρίνεται πριν από την επόμενη παραγγελία.
Ποιες επιλογές άμυνας υπάρχουν μετά την καταλογιστική πράξη του τελωνείου;
Η καταλογιστική πράξη προσβάλλεται με προσφυγή ενώπιον του αρμόδιου διοικητικού δικαστηρίου, αλλά το αντικείμενο της άμυνας διακρίνεται σε τρία σκέλη που δεν κρίνονται με τις ίδιες προϋποθέσεις.
- το πρώτο είναι ο ίδιος ο δασμός και ο συναρτώμενος φόρος,
- το δεύτερο είναι το πολλαπλό τέλος ως κύρωση για λαθρεμπορία και
- το τρίτο είναι οι λοιπές συναφείς επιβαρύνσεις.
Το νομικό πλαίσιο έχει αλλάξει. Ο Ν. 5222/2025, ο νέος Εθνικός Τελωνειακός Κώδικας, ρυθμίζει πλέον την έννοια της λαθρεμπορίας, το πολλαπλό τέλος και τη διοικητική ανάκριση με την καταλογιστική πράξη.
Η διοικητική άμυνα σε υποθέσεις λαθρεμπορίας κινείται πλέον σε αυτό το κείμενο, ενώ η νομολογία που έχει διαμορφωθεί αφορά στη μεγάλη της πλειονότητα τον προηγούμενο κώδικα.
Η αντιστοίχιση των παλαιών διατάξεων με τις ισχύουσες διαφοροποιείται κατά περίπτωση και αποτελεί το πρώτο ζήτημα που κρίνεται στη σύνταξη της προσφυγής.
Το στοιχείο του δόλου στο πολλαπλό τέλος
Το πολλαπλό τέλος προϋποθέτει δόλο, δηλαδή γνώση του παραβάτη ότι με τις ενέργειες ή τις παραλείψεις του το Δημόσιο στερείται των οφειλόμενων δασμών και επιβαρύνσεων. Η ΣτΕ 1831/2025 επιβεβαιώνει την πάγια θέση και δείχνει ταυτόχρονα πώς συνάγεται ο δόλος στην πράξη.
Στη συγκεκριμένη υπόθεση το δικαστήριο της ουσίας συνεκτίμησε τη διάρκεια λειτουργίας της επιχείρησης, την εξόφληση της φερόμενης ως εξαγωγέα ινδικής εταιρείας με μέρος μόνο του τιμήματος, την απουσία αποδεδειγμένης επικοινωνίας με αυτήν, το προηγηθέν αίτημα ακύρωσης διασάφησης για τα ίδια προϊόντα με άλλη δηλωθείσα καταγωγή και την αποπληρωμή μέσω της ίδιας διαμεσολαβούσας τράπεζας.
Το ποσό δείχνει τη διαφορά τάξης μεγέθους. Οι διαφυγόντες δασμοί αντιντάμπινγκ ανήλθαν σε 73.565,74 ευρώ και ο διαφυγών φόρος προστιθέμενης αξίας σε 16.920,12 ευρώ, ενώ τα πολλαπλά τέλη υπολογίστηκαν στο τριπλάσιο του αθροίσματος και έφτασαν τις 271.457,58 ευρώ, με τα δύο ομόρρυθμα μέλη αλληλεγγύως συνυπεύθυνα και την εταιρεία αστικά συνυπεύθυνη.
Η εμπειρία από υποθέσεις τελωνειακών καταλογισμών δείχνει ότι η άμυνα που επικεντρώνεται μόνο στον δασμό αφήνει ανέπαφο το μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής ευθύνης.
Πότε λειτουργεί η επίκληση της καλής πίστης
Η εξαίρεση από την εκ των υστέρων είσπραξη λόγω σφάλματος των τελωνειακών αρχών προϋποθέτει τρεις σωρευτικές προϋποθέσεις. Απαιτείται:
- η μη είσπραξη να οφείλεται σε σφάλμα των ίδιων των αρμόδιων αρχών,
- το σφάλμα να μην μπορούσε λογικά να γίνει αντιληπτό από καλόπιστο οφειλέτη και
- ο οφειλέτης να έχει τηρήσει όλες τις διατάξεις για την τελωνειακή διασάφηση.
Η πρώτη προϋπόθεση αφορά στις περισσότερες υποθέσεις. Η έκδοση ανακριβούς πιστοποιητικού καταγωγής από αρχές τρίτης χώρας δεν συνιστά σφάλμα των ίδιων των αρχών όταν στηρίχθηκε σε ανακριβή έκθεση των γεγονότων εκ μέρους του εξαγωγέα, εκτός αν είναι προφανές ότι οι εκδούσες αρχές γνώριζαν ή όφειλαν να γνωρίζουν την πραγματικότητα.
Το βάρος απόδειξης το φέρει εκείνος που επικαλείται την εξαίρεση. Η ΣτΕ 1831/2025 υπενθυμίζει επιπλέον, παραπέμποντας στη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ότι η Ένωση δεν πρέπει να βαρύνεται με τις δυσμενείς συνέπειες της παράνομης συμπεριφοράς των προμηθευτών των εισαγωγέων.
Όταν η υπόθεση έχει χαρακτηριστεί ως λαθρεμπορία, η οδός κλείνει εντελώς. Η καλή πίστη και ο δόλος αλληλοαποκλείονται, οπότε η διάταξη περί εξαίρεσης από την εκ των υστέρων είσπραξη δεν έχει πεδίο εφαρμογής. Η άμυνα οφείλει επομένως να ανατρέψει πρώτα τον χαρακτηρισμό και έπειτα να επικαλεστεί καλή πίστη.
Η αμφισβήτηση του ίδιου του κανονισμού
Υπάρχει και τρίτη διαδρομή, που συχνά παραβλέπεται. Με την απόφαση C-644/17 το Δικαστήριο δέχθηκε ότι ο διάδικος μπορεί να επικαλεστεί ενώπιον εθνικού δικαστηρίου, για να αμφισβητήσει το κύρος πράξης του παράγωγου δικαίου, όλες τις αιτιάσεις που θα μπορούσαν να προβληθούν σε προσφυγή ακύρωσης, περιλαμβανομένης της μη τήρησης των όρων έκδοσης της πράξης.
Δέχθηκε επίσης ότι το εθνικό δικαστήριο μπορεί να απευθυνθεί στα θεσμικά όργανα της Ένωσης, πριν υποβάλει προδικαστικό ερώτημα, για να λάβει συγκεκριμένα στοιχεία.
Η διαδρομή αυτή έχει όρια. Στην ΣτΕ 1831/2025 οι αναιρεσείοντες επικαλέστηκαν την ακύρωση μεταγενέστερου τροποποιητικού κανονισμού, η οποία όμως αφορούσε συγκεκριμένες κινεζικές εταιρείες που δεν ήταν οι φερόμενες προμηθεύτριές τους.
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είχε ήδη κρίνει ότι η πλημμέλεια εκείνη δεν έθιγε το κύρος του κανονισμού βάσει του οποίου επιβλήθηκαν οι επίδικοι δασμοί, οπότε ο λόγος απορρίφθηκε ως αβάσιμος και δεν υποβλήθηκε προδικαστικό ερώτημα.
Πότε ζητείται επιστροφή ή απαλλαγή από τον καταβληθέντα δασμό;
Οι διαθέσιμες οδοί είναι διακριτές ως προς τον αποδέκτη, την προθεσμία και το κρινόμενο ζήτημα, και δεν υποκαθιστούν η μία την άλλη. Η επιλογή γίνεται με βάση τον λόγο για τον οποίο ο δασμός θεωρείται μη οφειλόμενος, όχι με βάση το ποια διαδικασία είναι ταχύτερη.
| Οδός | Αποδέκτης | Τι κρίνεται | Το όριο που θέτει η νομολογία |
|---|---|---|---|
| Επιστροφή λόγω μειωμένου ή μηδενικού περιθωρίου ντάμπινγκ | Ευρωπαϊκή Επιτροπή | Το πραγματικό περιθώριο ντάμπινγκ του συγκεκριμένου εξαγωγέα κατά την περίοδο των εισαγωγών | Απαιτεί τεκμηρίωση από τον εξαγωγέα, τον οποίο ο εισαγωγέας δεν ελέγχει |
| Απαλλαγή από επεκταθέντα δασμό | Ευρωπαϊκή Επιτροπή | Αν ο συγκεκριμένος παραγωγός της ενδιάμεσης χώρας καταστρατηγεί ή όχι | Η αίτηση υποβάλλεται από τον παραγωγό, όχι από τον εισαγωγέα |
| Επιστροφή ή διαγραφή κατά την τελωνειακή νομοθεσία | Εθνική τελωνειακή αρχή | Αν το ποσό οφειλόταν νομίμως κατά τη στιγμή της πληρωμής | C-256/16, η επιστροφή μπορεί να ανασταλεί με πράξη της Επιτροπής |
| Απαλλαγή βάσει ανάληψης υποχρέωσης | Εθνική τελωνειακή αρχή | Αν πληρούνται όλες οι τυπικές προϋποθέσεις κατά τον κρίσιμο χρόνο | C-226/18, οι προϋποθέσεις ερμηνεύονται στενά και δεν καλύπτονται εκ των υστέρων |
Η τρίτη γραμμή περιέχει τη σημαντικότερη ανατροπή προσδοκίας. Στην υπόθεση C-256/16 Deichmann το Δικαστήριο είχε ήδη κρίνει ανίσχυρους τους κανονισμούς που επέβαλλαν δασμούς σε υποδήματα κινεζικής και βιετναμέζικης καταγωγής.
Ο εισαγωγέας ζήτησε επιστροφή 11.181,92 ευρώ. Η Επιτροπή εξέδωσε κανονισμό με τον οποίο υποχρέωσε τις εθνικές τελωνειακές αρχές να διαβιβάζουν τις αιτήσεις επιστροφής και να αναμένουν την εκ νέου επιβολή δασμών με τους κατάλληλους συντελεστές πριν αποφασίσουν.
Το Δικαστήριο έκρινε τον κανονισμό αυτό έγκυρο. Δέχθηκε ότι στην καλύτερη περίπτωση μη νομίμως επιβλήθηκε μόνο η διαφορά ανάμεσα στους συντελεστές που είχαν οριστεί και σε εκείνους που θα είχαν οριστεί αν δεν είχαν διαπραχθεί οι παρανομίες, οπότε δεν επιβαλλόταν άμεση και πλήρης επιστροφή.
Δέχθηκε επίσης ότι η διαδικασία μπορεί να επαναληφθεί ακόμη και όταν οι δασμοί έχουν λήξει, με εκ νέου επιβολή για την αρχική περίοδο εφαρμογής τους, και ότι η τριετής προθεσμία γνωστοποίησης δεσμεύει τις εθνικές αρχές και όχι την Επιτροπή.
Το συμπέρασμα για τον σχεδιασμό της άμυνας είναι συγκεκριμένο. Η δικαστική κρίση περί ανισχύρου δεν ισοδυναμεί με ταμειακή επιστροφή, και η στρατηγική που στηρίζεται αποκλειστικά σε αυτήν αφήνει την επιχείρηση εκτεθειμένη σε μακρά αναμονή με αβέβαιο υπόλοιπο.
Πώς κατανέμεται συμβατικά ο κίνδυνος του δασμού με τον προμηθευτή;
Ο όρος παράδοσης καθορίζει ποιος καταβάλλει τις επιβαρύνσεις κατά τη στιγμή του εκτελωνισμού, αλλά δεν καλύπτει την οφειλή που βεβαιώνεται έτη αργότερα.
Η κάλυψη αυτή απαιτεί χωριστές συμβατικές προβλέψεις, δηλαδή δήλωση και εγγύηση καταγωγής, υποχρέωση προσκόμισης αποδεικτικών στοιχείων και ρήτρα αποζημίωσης που ενεργοποιείται σε περίπτωση εκ των υστέρων καταλογισμού.
Η επιλογή ανάμεσα στους όρους Incoterms μετατοπίζει το άμεσο κόστος και τον κίνδυνο κατά τη μεταφορά, όχι όμως τη θέση του υπόχρεου έναντι της τελωνειακής αρχής. Όποιος υποβάλλει τη διασάφηση παραμένει ο οφειλέτης, ακόμη και όταν εμπορικά έχει συμφωνηθεί ότι το κόστος βαρύνει τον πωλητή.
Η μόνη πραγματική ανακατανομή είναι η αναγωγή κατά του προμηθευτή, η οποία προϋποθέτει ρητή συμβατική βάση και εκτελεστό μηχανισμό επίλυσης διαφορών.
Η ΣτΕ 1831/2025 αποτυπώνει το καθήκον επιμέλειας με όρους που μεταφράζονται απευθείας σε συμβατικές ρήτρες. Οι επιχειρηματίες οφείλουν να λαμβάνουν, στο πλαίσιο των συμβατικών τους σχέσεων, τα απαραίτητα μέτρα ώστε να προφυλαχθούν από τον κίνδυνο εκ των υστέρων είσπραξης.
Τέτοιο προληπτικό μέτρο συνίσταται ιδίως στην απόκτηση από τον αντισυμβαλλόμενο όλων των αποδεικτικών στοιχείων για την καταγωγή των εμπορευμάτων. Η παράλειψη δεν είναι απλώς εμπορική αβλεψία, αφού συνεκτιμήθηκε στην κρίση περί δόλου.
Η δομή της προμήθειας επηρεάζει επίσης το αποτέλεσμα. Η διαφορά ανάμεσα στη σχέση με εμπορικό αντιπρόσωπο και αποκλειστικό διανομέα καθορίζει ποιος αγοράζει στο δικό του όνομα και άρα ποιος εμφανίζεται ως εισαγωγέας.
Στις συμβάσεις διανομής με διασυνοριακό στοιχείο, οι ρήτρες εφαρμοστέου δικαίου και διεθνούς δικαιοδοσίας κρίνουν αν η αναγωγή κατά του αλλοδαπού προμηθευτή είναι πράγματι εισπράξιμη.
Όταν η προμήθεια οργανώνεται μέσω συνδεδεμένης οντότητας, η επιλογή ανάμεσα σε υποκατάστημα αλλοδαπής και θυγατρική καθορίζει ποιο πρόσωπο θα ενεργήσει ως εισαγωγέας, στοιχείο που στην υπόθεση C-226/18 αποδείχθηκε καθοριστικό για την τύχη της απαλλαγής.
Η εμπειρία από υποθέσεις διεθνών συμβάσεων προμήθειας δείχνει ότι η ρήτρα αποζημίωσης για τελωνειακούς καταλογισμούς σπανίως υπάρχει σε τυποποιημένα κείμενα και απαιτεί ad hoc διατύπωση, με ρητή αναφορά στους δασμούς αντιντάμπινγκ, στη διάρκεια της δέσμευσης μετά τη λύση της σύμβασης και στον τρόπο εξασφάλισής της.
Πότε λήγουν τα μέτρα και πότε κρίνεται σκόπιμη η συμμετοχή στη διαδικασία;
Τα μέτρα παύουν να ισχύουν μετά την πάροδο πενταετίας, εκτός αν από επανεξέταση ενόψει της λήξης τους διαπιστωθεί ότι η διατήρησή τους είναι σκόπιμη.
Ο εισαγωγέας μπορεί να αναγγελθεί ως ενδιαφερόμενο μέρος τόσο στην αρχική έρευνα όσο και στην επανεξέταση, να λάβει γνώση των πορισμάτων και να υποβάλει παρατηρήσεις εντός των τασσόμενων προθεσμιών.
Η πενταετία δεν λειτουργεί ως αυτόματη λήξη. Η διαδρομή που περιγράφει η ΣτΕ 1831/2025 είναι ενδεικτική, καθώς ο αρχικός δασμός του 2009 επεκτάθηκε το 2011 στις αποστολές από τη Μαλαισία, τροποποιήθηκε το 2012, διατηρήθηκε το 2015 για περαιτέρω πενταετία κατόπιν επανεξέτασης και καταργήθηκε τελικά το 2016. Επτά χρόνια συνεχούς ισχύος, με τρεις ενδιάμεσες μεταβολές που κάθε μία επηρέαζε το κόστος εισαγωγής.
Η συμμετοχή στη διαδικασία δεν είναι μόνο ζήτημα επιρροής στο αποτέλεσμα. Είναι και προϋπόθεση για να υπάρξει αργότερα αντικείμενο δικαστικής αμφισβήτησης.
Στην υπόθεση Eurobolt ο εισαγωγέας είχε αναγγελθεί ως ενδιαφερόμενο μέρος και απάντησε γραπτώς στα προσωρινά πορίσματα της Επιτροπής στις 13 Ιουνίου 2011. Η συμβουλευτική επιτροπή συνεδρίασε δύο ημέρες αργότερα, στις 15 Ιουνίου 2011.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι παρατηρήσεις αυτές συνιστούσαν σχετικές πληροφορίες που έπρεπε να κοινοποιηθούν στα κράτη μέλη το αργότερο δέκα εργάσιμες ημέρες πριν από τη συνεδρίαση.
Η απαίτηση χαρακτηρίστηκε ουσιώδης τύπος και ο εκτελεστικός κανονισμός 723/2011 κρίθηκε ανίσχυρος. Χωρίς την αναγγελία και την εμπρόθεσμη υποβολή παρατηρήσεων, η διαδικαστική πλημμέλεια δεν θα είχε γεννηθεί και δεν θα υπήρχε λόγος ακυρότητας προς επίκληση.
Η στάθμιση επομένως δεν είναι ανάμεσα σε συμμετοχή και αδράνεια με βάση την πιθανότητα να μεταβληθεί το μέτρο. Είναι ανάμεσα στο κόστος συμμετοχής και στην αξία της διαδικαστικής θέσης που δημιουργείται για την επόμενη πενταετία.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς εντοπίζεται ο δασμός που ισχύει για συγκεκριμένο προϊόν;
Ο εντοπισμός γίνεται με βάση τον δασμολογικό κωδικό του προϊόντος σε συνδυασμό με τη χώρα καταγωγής και, όπου προβλέπεται, με την επωνυμία του παραγωγού-εξαγωγέα. Οι βάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εμφανίζουν τα ισχύοντα μέτρα ανά κωδικό. Η κρίσιμη δυσκολία δεν βρίσκεται στην αναζήτηση αλλά στην ορθή κατάταξη του προϊόντος, η οποία καθορίζει ποιος κωδικός θα αναζητηθεί.
Οφείλεται δασμός αντιντάμπινγκ κάθε φορά που το εμπόρευμα διακινείται σε άλλο κράτος μέλος;
Όχι. Ο δασμός εισπράττεται μία φορά, κατά τη θέση του εμπορεύματος σε ελεύθερη κυκλοφορία στο τελωνειακό έδαφος της Ένωσης. Μετά τη στιγμή αυτή το εμπόρευμα κυκλοφορεί ελεύθερα εντός της εσωτερικής αγοράς χωρίς νέα δασμολογική επιβάρυνση. Η επιλογή του κράτους μέλους εισαγωγής δεν μεταβάλλει το ύψος του δασμού, μεταβάλλει όμως την αρμόδια τελωνειακή αρχή και το εθνικό δικονομικό πλαίσιο της τυχόν αμφισβήτησης.
Αίρεται η ευθύνη όταν ο προμηθευτής προσκομίσει πιστοποιητικό καταγωγής;
Όχι από μόνη της. Το πιστοποιητικό δεν μετακυλίει την ευθύνη, ακόμη και όταν έχει εκδοθεί από αρχή τρίτης χώρας. Αν αποδειχθεί ανακριβές επειδή στηρίχθηκε σε ανακριβή στοιχεία του εξαγωγέα, δεν συνιστά σφάλμα των αρχών και δεν θεμελιώνει εξαίρεση από την εκ των υστέρων είσπραξη. Ο εισαγωγέας που είχε προφανείς λόγους να αμφιβάλλει και δεν αναζήτησε πληροφορίες κρίνεται ως μη καλόπιστος.
Τι σημαίνει πρακτικά η φράση «είτε δηλώνονται ως καταγωγής της είτε όχι»;
Σημαίνει ότι ο επεκταθείς δασμός εφαρμόζεται με βάση τη χώρα από την οποία αποστέλλεται το εμπόρευμα και όχι με βάση τη δήλωση του εισαγωγέα. Η ορθή συμπλήρωση της διασάφησης δεν αποτρέπει την επιβάρυνση, εφόσον η αποστολή προέρχεται από χώρα που καλύπτεται από την επέκταση και το προϊόν εμπίπτει στον σχετικό κωδικό.
Πρακτικές επισημάνσεις
Έλεγχος πριν από την παραγγελία, όχι πριν από τον εκτελωνισμό: Η δασμολογική κατάταξη, η πραγματική καταγωγή και η ταυτότητα του παραγωγού κρίνονται στο στάδιο της διαπραγμάτευσης, όταν υπάρχει ακόμη δυνατότητα αλλαγής προμηθευτή ή αναπροσαρμογής τιμήματος.
Παρακολούθηση κανονισμών έναρξης έρευνας: Η δημοσίευση κανονισμού έναρξης έρευνας για προϊόν που ήδη εισάγεται ενεργοποιεί καταγραφή των εισαγωγών και δημιουργεί λανθάνουσα οφειλή που δεν εμφανίζεται στο κόστος εκτελωνισμού.
Τεκμηρίωση καταγωγής με συμβατικό μηχανισμό: Η απόκτηση από τον προμηθευτή όλων των αποδεικτικών στοιχείων για την καταγωγή αποτελεί μέτρο που η νομολογία αναμένει από επιμελή επιχειρηματία και συνεκτιμάται στην κρίση περί δόλου.
Διάκριση των τριών σκελών της καταλογιστικής πράξης: Ο δασμός, το πολλαπλό τέλος και οι συναφείς επιβαρύνσεις κρίνονται με διαφορετικές προϋποθέσεις. Η ανατροπή του χαρακτηρισμού της λαθρεμπορίας προηγείται λογικά κάθε επίκλησης καλής πίστης.
Ρεαλιστική αποτίμηση της αίτησης επιστροφής: Η κρίση περί ανισχύρου κανονισμού δεν εξασφαλίζει ταμειακή επιστροφή, αφού η Επιτροπή μπορεί να αναστείλει την απόφαση των εθνικών αρχών και να επιβάλει εκ νέου δασμούς για την αρχική περίοδο.
Αναγγελία ως ενδιαφερόμενο μέρος: Η συμμετοχή στην έρευνα ή στην επανεξέταση δημιουργεί διαδικαστικά δικαιώματα, η προσβολή των οποίων μπορεί αργότερα να θεμελιώσει λόγο ακυρότητας του ίδιου του μέτρου.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με το ντάμπινγκ και τους δασμούς αντιντάμπινγκ.