Πωλητής σε Marketplace: Πού Ευθύνεται και Τι Δικαιώματα Έχει έναντι της Πλατφόρμας
Εν συντομία:
- Ο πωλητής που διαθέτει προϊόντα μέσω επιγραμμικής αγοράς αναλαμβάνει τρεις παράλληλες δέσμες υποχρεώσεων: ταυτοποίηση και ιχνηλασιμότητα, ασφάλεια προϊόντος και ΦΠΑ. Η κάθε δέσμη πηγάζει από διαφορετικό κανονιστικό κείμενο.
- Η ευθύνη δεν είναι ενιαία αλλά κατανέμεται ανά πεδίο. Για την ασφάλεια του προϊόντος ευθύνεται ο πωλητής ως οικονομικός φορέας, ενώ για τον ΦΠΑ ορισμένων συναλλαγών υπόχρεη καθίσταται η ίδια η πλατφόρμα.
- Ο Κανονισμός Platform-to-Business δίνει στον πωλητή δικαίωμα αιτιολόγησης και προθεσμίας πριν από αναστολή ή διαγραφή, μαζί με εσωτερικό σύστημα παραπόνων και πρόσβαση σε διαμεσολάβηση.
- Έναντι του τελικού αγοραστή ο πωλητής παραμένει το συμβαλλόμενο μέρος και διατηρεί τις υποχρεώσεις υπαναχώρησης, εγγύησης και ευθύνης για ελαττώματα.
- Οι όροι της πλατφόρμας μετατοπίζουν συμβατικά μέρος του κινδύνου στον πωλητή, οπότε ελέγχονται πριν από την εγγραφή.
Ποιες υποχρεώσεις αναλαμβάνει ο πωλητής μόλις διαθέσει προϊόντα σε marketplace;
Ο επαγγελματίας που πουλά μέσω επιγραμμικής αγοράς (πχ Skroutz, Etsy, Amazon, eBay κλπ), αναλαμβάνει ταυτόχρονα τρεις δέσμες υποχρεώσεων ανεξάρτητα από τη λογιστική διεκπεραίωση:
- ταυτοποίηση και ιχνηλασιμότητα έναντι της πλατφόρμας,
- συμμόρφωση και ασφάλεια του προϊόντος ως οικονομικός φορέας και
- ορθή απόδοση φόρου προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ).
Κάθε δέσμη πηγάζει από διαφορετικό κανονιστικό κείμενο και απευθύνεται σε διαφορετικό αποδέκτη.
Η πρώτη δέσμη αφορά την ταυτοποίηση. Το άρθρο 30 του Κανονισμού (ΕΕ) 2022/2065 (Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες – DSA) επιβάλλει στις επιγραμμικές αγορές να συλλέγουν και να επαληθεύουν, πριν επιτρέψουν την καταχώριση, στοιχεία του εμπόρου: επωνυμία, διεύθυνση, στοιχεία επικοινωνίας, αριθμό καταχώρισης στο μητρώο και αυτοπιστοποίηση ότι προσφέρει νόμιμα προϊόντα.
Οι αντίστοιχες υποχρεώσεις της πλατφόρμας υπό τον DSA μετατρέπονται έμμεσα σε υποχρέωση του πωλητή να παρέχει αληθή και επικαιροποιημένα στοιχεία. Ελλιπή ή ανακριβή στοιχεία οδηγούν σε αδυναμία καταχώρισης ή σε μεταγενέστερη αναστολή.
Η δεύτερη δέσμη αφορά το ίδιο το προϊόν. Το άρθρο 19 του Κανονισμού (ΕΕ) 2023/988 για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων (GPSR), που εφαρμόζεται από τις 13 Δεκεμβρίου 2024, απαιτεί να εμφανίζονται στην καταχώριση τα στοιχεία του υπεύθυνου οικονομικού φορέα και του υπεύθυνου προσώπου εντός της Ένωσης. Η τρίτη δέσμη, ο ΦΠΑ, αναλύεται παρακάτω και διαφοροποιείται ανάλογα με τη γεωγραφία της πώλησης.
O πωλητής ή η πλατφόρμα eυθύνεται για το προϊόν και τη συναλλαγή;
Η ευθύνη δεν είναι ενιαία αλλά κατανέμεται ανά πεδίο. Για τη συμμόρφωση και την ασφάλεια του προϊόντος ευθύνεται ο πωλητής ως οικονομικός φορέας. Για ζημία από ελαττωματικό προϊόν ευθύνεται κατά κανόνα ο κατασκευαστής, με τον πωλητή να ευθύνεται υπό προϋποθέσεις. Για τον ΦΠΑ ορισμένων διασυνοριακών συναλλαγών υπόχρεη καθίσταται η ίδια η πλατφόρμα.
| Πεδίο | Ποιος ευθύνεται κατά κανόνα | Νομική βάση |
|---|---|---|
| Ασφάλεια και συμμόρφωση προϊόντος | Ο πωλητής ως διανομέας, εισαγωγέας ή κατασκευαστής, με υποχρέωση συνεργασίας της πλατφόρμας | Καν. (ΕΕ) 2023/988 (GPSR) |
| Ζημία από ελαττωματικό προϊόν | Ο κατασκευαστής, επικουρικά ο εισαγωγέας ή ο πάροχος υπηρεσιών εκπλήρωσης | Οδηγία (ΕΕ) 2024/2853 (και Π.Δ. 39/2009 ως τις 8/12/2026) |
| Ευθύνη έναντι του αγοραστή για μη συμμόρφωση | Ο πωλητής | Αστικός Κώδικας, μετά τον Ν. 4967/2022 |
| ΦΠΑ ορισμένων διασυνοριακών συναλλαγών | Η πλατφόρμα ως θεωρούμενος προμηθευτής | Άρθρο 14α Οδηγίας 2006/112 και Κώδικα ΦΠΑ |
| Παράνομο περιεχόμενο καταχώρισης | Η πλατφόρμα, με απαλλαγή φιλοξενίας υπό όρους | Καν. (ΕΕ) 2022/2065 (DSA) |
Το κρίσιμο σημείο στην ασφάλεια προϊόντος είναι ο χαρακτηρισμός του πωλητή. Όποιος απλώς διαθέτει προϊόν τρίτου κατασκευαστή ευθύνεται ως διανομέας, με υποχρέωση ελέγχου σήμανσης και τεκμηρίωσης. Όποιος εισάγει από τρίτη χώρα ευθύνεται ως εισαγωγέας, με αυξημένες υποχρεώσεις.
Όποιος, όμως, πωλεί προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας ή τροποποιεί ουσιωδώς ένα προϊόν, θεωρείται κατασκευαστής και υπέχει το σύνολο των υποχρεώσεων κατασκευαστή. Η εμπειρία από υποθέσεις κατανομής ευθύνης σε ψηφιακές πωλήσεις δείχνει ότι ακριβώς αυτός ο χαρακτηρισμός είναι το πιο κρίσιμο σημείο και διαφοροποιείται ανα περίπτωση.
Ως προς τη ζημία από ελάττωμα, η Οδηγία (ΕΕ) 2024/2853 διατηρεί την αρχή της αντικειμενικής ευθύνης και διευρύνει τον κύκλο των υπευθύνων οικονομικών φορέων, καλύπτοντας τον εισαγωγέα, τον εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο και τον πάροχο υπηρεσιών εκπλήρωσης.
Η παραπάνω Οδηγία, εφαρμόζεται σε προϊόντα που διατίθενται στην αγορά μετά τις 9 Δεκεμβρίου 2026, ενώ μέχρι τότε ισχύει το προϊσχύον καθεστώς της ευθύνης του παραγωγού. Η πλατφόρμα, αντίθετα, διατηρεί την απαλλαγή της ως πάροχος φιλοξενίας, εφόσον δεν αποκτήσει ενεργό ρόλο ή γνώση συγκεκριμένης παρανομίας.
Τι δικαιώματα έχει ο πωλητής αν η πλατφόρμα αναστείλει ή διαγράψει τον λογαριασμό;
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1150 (Platform-to-Business) προστατεύει τον επιχειρηματία – χρήστη απέναντι στη μονομερή ισχύ της πλατφόρμας. Πριν από περιορισμό ή αναστολή η πλατφόρμα οφείλει αιτιολόγηση, ενώ για τον τερματισμό ολόκληρης της υπηρεσίας απαιτείται προειδοποίηση τουλάχιστον 30 ημερών. Παράλληλα κατοχυρώνονται διαφάνεια όρων και κατάταξης, εσωτερικό σύστημα παραπόνων και πρόσβαση σε διαμεσολάβηση.
Το άρθρο 4 του Κανονισμού απαιτεί αιτιολόγηση (statement of reasons) για κάθε περιορισμό, αναστολή ή τερματισμό, ώστε ο πωλητής να μπορεί να ελέγξει τη νομιμότητα της απόφασης και να την αμφισβητήσει. Η προθεσμία των 30 ημερών για τον τερματισμό δεν εφαρμόζεται μόνο σε δύο περιπτώσεις:
- όταν η πλατφόρμα δεσμεύεται από νομική υποχρέωση και
- όταν αποδεικνύει κατ’ επανάληψη παραβίαση των όρων από τον πωλητή.
Το άρθρο 3 απαιτεί, επιπλέον, προειδοποίηση τουλάχιστον 15 ημερών για κάθε μεταβολή των όρων, ενώ όροι αντίθετοι προς τις απαιτήσεις του Κανονισμού είναι άκυροι.
Πέρα από την αιτιολόγηση, ο πωλητής έχει πρόσβαση στο εσωτερικό σύστημα διαχείρισης παραπόνων που οφείλει να διατηρεί κάθε πλατφόρμα πλην των πολύ μικρών επιχειρήσεων (άρθρο 11) και σε διαδικασία διαμεσολάβησης (άρθρο 12).
Συνδικαλιστικές οργανώσεις και ενώσεις μπορούν επίσης να ασκήσουν δικαστική προστασία για λογαριασμό των επιχειρηματικών χρηστών (άρθρο 14). Η εφαρμογή του πλαισίου έχει ήδη ξεκινήσει και, τον Φεβρουάριο του 2026, η αρμόδια γερμανική αρχή ολοκλήρωσε διοικητική διαδικασία κατά πλατφόρμας εγκατεστημένης εκτός της Ένωσης για παραβιάσεις του Κανονισμού.
Στην Ελλάδα την εφαρμογή παρακολουθεί η Γενική Γραμματεία Εμπορίου. Η εμπειρία από υποθέσεις σχέσεων επιχειρήσεων με πλατφόρμες δείχνει ότι η γραπτή αιτιολόγηση είναι το πιο ισχυρό εργαλείο του πωλητή, καθώς μετατρέπει μια αδιαφανή απόφαση σε ελέγξιμη πράξη. Για τις μεγαλύτερες πλατφόρμες – πύλες, στις υποχρεώσεις αυτές προστίθενται οι κανόνες των ψηφιακών αγορών υπό την Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές.
Πώς λειτουργεί ο ΦΠΑ όταν η πώληση γίνεται διασυνοριακά μέσω πλατφόρμας;
Σε ορισμένες διασυνοριακές πωλήσεις, ο νόμος θεωρεί ότι η πλατφόρμα αγόρασε και μεταπώλησε η ίδια το αγαθό (θεωρούμενος προμηθευτής – deemed supplier) και αναλαμβάνει την απόδοση του ΦΠΑ. Ο πωλητής, από την πλευρά του, αξιοποιεί τη μονοαπευθυντική θυρίδα (OSS και IOSS) για ενιαία δήλωση. Η κατανομή εξαρτάται από τον τόπο εγκατάστασης του πωλητή και την προέλευση του αγαθού.
Το άρθρο 14α της Οδηγίας 2006/112, που προστέθηκε με την Οδηγία (ΕΕ) 2017/2455 και ενσωματώθηκε ως άρθρο 14α του Κώδικα ΦΠΑ, ορίζει τις δύο βασικές περιπτώσεις όπου η πλατφόρμα καθίσταται θεωρούμενος προμηθευτής:
- τις εξ αποστάσεως πωλήσεις εισαγόμενων αγαθών αξίας έως 150 ευρώ και
- τις πωλήσεις εντός της Ένωσης που πραγματοποιεί πωλητής εγκατεστημένος σε τρίτη χώρα.
Στις περιπτώσεις αυτές, η υποχρέωση απόδοσης μετατοπίζεται από τον πωλητή στην πλατφόρμα. Για τις υπόλοιπες πωλήσεις, ο πωλητής αποδίδει τον φόρο και μπορεί να χρησιμοποιήσει τα ειδικά καθεστώτα OSS και IOSS για ενιαία δήλωση χωρίς πολλαπλές εγγραφές ανά κράτος.
Η επιλογή μεταξύ της μονοαπευθυντικής θυρίδας και τοπικών εγγραφών ΦΠΑ, καθώς και ο ορθός χαρακτηρισμός κάθε ροής πώλησης, είναι απόφαση που εξαρτάται από τον τόπο αποθήκευσης, τη χρήση υπηρεσιών εκπλήρωσης της πλατφόρμας και τα όρια ανά κράτος. Το νομικό ζήτημα δεν είναι η λογιστική διεκπεραίωση αλλά ο προσδιορισμός του υπόχρεου προσώπου σε κάθε συναλλαγή.
Ποιες υποχρεώσεις παραμένουν στον πωλητή έναντι του τελικού αγοραστή;
Ανεξάρτητα από την πλατφόρμα, ο πωλητής παραμένει το συμβαλλόμενο μέρος έναντι του αγοραστή και διατηρεί τις υποχρεώσεις του και αστικού δικαίου και του δικαίου καταναλωτή (δικαίωμα υπαναχώρησης, νόμιμη ευθύνη για ελαττώματα και έλλειψη συμφωνημένων ιδιοτήτων, προσυμβατική ενημέρωση κλπ). Η πλατφόρμα διαμεσολαβεί στη συναλλαγή αλλά δεν υποκαθιστά τον πωλητή σε αυτές τις δεσμεύσεις.
Όταν ο αγοραστής είναι καταναλωτής, ισχύει το δικαίωμα υπαναχώρησης εντός δεκατεσσάρων ημερών της σύμβασης από απόσταση. Η ευθύνη για μη συμμόρφωση του προϊόντος διέπεται από τις διατάξεις της πώλησης ελαττωματικού πράγματος στον Αστικό Κώδικα, όπως αναμορφώθηκαν με τον Ν. 4967/2022, ενώ για προϊόντα με ψηφιακά στοιχεία εφαρμόζονται οι ειδικότεροι κανόνες των ψηφιακών συμβάσεων πώλησης.
Το ποιο μέρος βαρύνεται με το κόστος των επιστροφών, στην πράξη ρυθμίζεται συμβατικά μεταξύ πωλητή και πλατφόρμας, χωρίς όμως αυτό να μεταθέτει τη νόμιμη ευθύνη του πωλητή έναντι του αγοραστή.
Τι πρέπει να ελεγχθεί στους όρους της πλατφόρμας πριν την εγγραφή;
Οι όροι της πλατφόρμας αποτελούν σύμβαση προσχώρησης που κατανέμει συμβατικά το ρίσκο μεταξύ πωλητή και παρόχου. Πριν από την εγγραφή ελέγχονται τα κρίσιμα σημεία, όπως ρήτρες αποζημίωσης υπέρ της πλατφόρμας, περιορισμοί ευθύνης, προμήθειες και όροι μονομερούς μεταβολής, ιδιοκτησία και χρήση των δεδομένων πελατών, καθώς και το εφαρμοστέο δίκαιο με την αρμόδια δικαιοδοσία.
Οι ρήτρες αποζημίωσης (indemnity) είναι το σημείο με το μεγαλύτερο κίνδυνο. Με αυτές ο πωλητής συχνά αναλαμβάνει να αποζημιώσει την πλατφόρμα για αξιώσεις τρίτων που προκύπτουν από τα προϊόντα του όπως, για παράδειγμα, για προσβολή δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας ή για μη ασφαλές προϊόν.
Πρόκειται για συμβατικές προβλέψεις που μετατοπίζουν την ευθύνη. Η έκτασή τους κρίνεται από την ακριβή διατύπωση: αν καλύπτουν και έμμεσες ζημίες, αν θέτουν ανώτατο όριο, αν εξαρτώνται από υπαιτιότητα. Παρότι πρόκειται για σύμβαση προσχώρησης με περιορισμένο περιθώριο διαπραγμάτευσης, ο Κανονισμός Platform-to-Business καθιστά άκυρους τους όρους που αντιβαίνουν στις απαιτήσεις του.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί και η μεταχείριση των δεδομένων των πελατών. Το ποιο μέρος είναι υπεύθυνος επεξεργασίας και υπό ποιους όρους ο πωλητής αποκτά πρόσβαση στα δεδομένα κρίνεται με βάση τη νομοθεσία προστασίας δεδομένων.
Όταν ο πωλητής διατηρεί παράλληλα και δικό του ηλεκτρονικό κατάστημα, οι δεσμεύσεις αυτές συμπλέκονται με τους όρους χρήσης του e-shop. Το εφαρμοστέο δίκαιο, τέλος, ορίζεται συχνά ως αυτό της έδρας της πλατφόρμας, στοιχείο που επηρεάζει άμεσα τη δυνατότητα και το κόστος δικαστικής προστασίας.
Συχνές Ερωτήσεις
Ποιος αποδίδει τον ΦΠΑ, ο πωλητής ή η πλατφόρμα;
Εξαρτάται από τη συναλλαγή. Στις εξ αποστάσεως πωλήσεις εισαγόμενων αγαθών αξίας έως 150 ευρώ και στις πωλήσεις εντός της Ένωσης από πωλητή εγκατεστημένο σε τρίτη χώρα, η πλατφόρμα θεωρείται προμηθευτής και αποδίδει τον φόρο κατά το άρθρο 14α του Κώδικα ΦΠΑ. Στις υπόλοιπες πωλήσεις υπόχρεος παραμένει ο πωλητής, ο οποίος μπορεί να χρησιμοποιήσει τα καθεστώτα OSS και IOSS.
Τι μπορεί να κάνει ο πωλητής αν η πλατφόρμα κατεβάσει τις καταχωρίσεις του;
Ο Κανονισμός Platform-to-Business του δίνει δικαίωμα γραπτής αιτιολόγησης της απόφασης, πρόσβαση στο εσωτερικό σύστημα παραπόνων της πλατφόρμας και δυνατότητα διαμεσολάβησης. Για τον τερματισμό ολόκληρης της υπηρεσίας απαιτείται προειδοποίηση τουλάχιστον 30 ημερών, εκτός αν συντρέχει νομική υποχρέωση ή κατ’ επανάληψη παραβίαση των όρων. Αν η αναστολή ανακληθεί, ο πωλητής αποκαθίσταται χωρίς καθυστέρηση.
Ευθύνεται ο πωλητής αν το προϊόν τρίτου κατασκευαστή αποδειχθεί ελαττωματικό;
Για τη ζημία από ελάττωμα ευθύνεται κατά κανόνα ο κατασκευαστής. Ο πωλητής εκτίθεται ως διανομέας ή εισαγωγέας υπό προϋποθέσεις, ιδίως όταν δεν εντοπίζεται υπεύθυνος εντός της Ένωσης. Αν όμως το προϊόν φέρει τη δική του ετικέτα ή το έχει τροποποιήσει ουσιωδώς, θεωρείται κατασκευαστής και υπέχει πλήρη ευθύνη. Παράλληλα, ως προς την ασφάλεια του προϊόντος, ευθύνεται πάντοτε ως οικονομικός φορέας.
Χρειάζεται ο πωλητής υπεύθυνο πρόσωπο στην Ένωση για να πουλά σε marketplace;
Για τα προϊόντα που εμπίπτουν στον Κανονισμό για τη γενική ασφάλεια, απαιτείται να υπάρχει υπεύθυνος οικονομικός φορέας εγκατεστημένος στην Ένωση, δηλαδή κατασκευαστής, εισαγωγέας, εξουσιοδοτημένος αντιπρόσωπος ή πάροχος υπηρεσιών εκπλήρωσης. Όταν ο πωλητής διαθέτει προϊόντα από τρίτη χώρα χωρίς τέτοιο πρόσωπο, οφείλει ο ίδιος να εξασφαλίσει τον ορισμό του, διαφορετικά το προϊόν δεν επιτρέπεται να διατεθεί.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Χαρακτηρισμός οικονομικού φορέα: Ο ρόλος του πωλητή ως διανομέα, εισαγωγέα ή κατασκευαστή καθορίζει την έκταση των υποχρεώσεών του. Η πώληση ιδιωτικής ετικέτας ή η ουσιώδης τροποποίηση προϊόντος αναβαθμίζει τον πωλητή στη θέση του κατασκευαστή με πλήρεις υποχρεώσεις.
Στοιχεία ιχνηλασιμότητας: Τα στοιχεία που ζητά η πλατφόρμα κατά το άρθρο 30 του DSA πρέπει να είναι αληθή και επικαιροποιημένα. Ανακρίβεια οδηγεί σε αναστολή της καταχώρισης.
ΦΠΑ ως νομικό ζήτημα: Το ερώτημα δεν είναι μόνο λογιστικό αλλά νομικό. Ο προσδιορισμός του υπόχρεου, πωλητή ή πλατφόρμας ως θεωρούμενου προμηθευτή, κρίνεται ανά συναλλαγή με βάση τη γεωγραφία και την αξία.
Έλεγχος όρων πλατφόρμας: Οι ρήτρες αποζημίωσης, οι περιορισμοί ευθύνης και η δικαιοδοσία ελέγχονται πριν από την εγγραφή. Όροι αντίθετοι στον Κανονισμό Platform-to-Business είναι άκυροι.
Ευθύνη έναντι αγοραστή: Η διαμεσολάβηση της πλατφόρμας δεν απαλλάσσει τον πωλητή από την υπαναχώρηση, την εγγύηση και τη νόμιμη ευθύνη για ελαττώματα έναντι του τελικού αγοραστή.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 15 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με την πώληση σε Marketplace.