Τίτλοι Κτήσης Μετοχών (Warrants): Πότε Εκδίδονται Από Την ΑΕ

Warrants σε Ανώνυμη Εταιρεία: Ποιο Όργανο Αποφασίζει και με Ποιους Όρους

Εν συντομία:

• Οι τίτλοι κτήσης μετοχών (warrants) είναι ονομαστικοί τίτλοι που ενσωματώνουν διαπλαστικό δικαίωμα του δικαιούχου να αποκτήσει μετοχές που εκδίδει η ίδια η εταιρεία, κατά τα άρθρα 56-58 του Ν. 4548/2018.
• Μια μη εισηγμένη ΑΕ τα χρησιμοποιεί κυρίως ως κίνητρο για επενδυτές σε χρηματοδοτικούς γύρους ή σε στελέχη, μεταθέτοντας την εισροή κεφαλαίου και το dilution σε μελλοντικό χρόνο υπό την αίρεση της άσκησης.
• Την έκδοση αποφασίζει η γενική συνέλευση με αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία ή το διοικητικό συμβούλιο εντός των ορίων εξουσιοδότησης, ορίζοντας τιμή και προθεσμία άσκησης, αριθμό μετοχών και προσαρμογές σε εταιρικές πράξεις.
• Η άσκηση του δικαιώματος επιφέρει αυτοδικαίως αύξηση του κεφαλαίου χωρίς δικαίωμα προτίμησης των λοιπών μετόχων, ενώ η υπεραξία από μεταβίβαση των τίτλων φορολογείται κατά το άρθρο 42 του Ν. 4172/2013.

Τι δικαίωμα ενσωματώνει ένα warrant και πότε το χρησιμοποιεί μια ΑΕ;

Ο τίτλος κτήσης μετοχών (warrant) ενσωματώνει διαπλαστικό δικαίωμα προαίρεσης (option): ο δικαιούχος μπορεί, με μονομερή δήλωσή του, να αποκτήσει μετοχές που εκδίδει η ανώνυμη εταιρεία, έναντι προκαθορισμένου τιμήματος και εντός ορισμένης προθεσμίας. Ο θεσμός ρυθμίζεται στα άρθρα 56-58 του Ν. 4548/2018 και οι τίτλοι είναι πάντοτε ονομαστικοί.

Πρόκειται για μεικτό μηχανισμό με στοιχεία ενοχικού και εταιρικού δικαίου. Πριν την άσκηση, ο κάτοχος δεν είναι μέτοχος, δεν έχει δικαίωμα ψήφου, ούτε αξίωση μερίσματος. Διαθέτει μόνο την προσδοκία να γίνει μέτοχος, αν επιλέξει να ασκήσει το δικαίωμά του, υπό τους όρους που έχει ορίσει το αποφασίζον όργανο. Ο ίδιος ο τίτλος, ως αξιόγραφο, μπορεί να μεταβιβαστεί όπως και στη μεταβίβαση μετοχών, υπό τους περιορισμούς της απόφασης έκδοσης.

Στην πράξη, μια μη εισηγμένη ΑΕ εκδίδει warrants σε τρεις τυπικές περιπτώσεις:

• Πρώτον, ως πρόσθετο κίνητρο («sweetener») προς επενδυτή που συμμετέχει σε χρηματοδοτικό γύρο ή χορηγεί δάνειο, με την προσδοκία μελλοντικής απόκτησης μετοχών σε ευνοϊκή τιμή.
• Δεύτερον, ως εργαλείο επιβράβευσης στελεχών ή συμβούλων, παράλληλα ή εναλλακτικά προς τα προγράμματα διάθεσης μετοχών.
• Τρίτον, ως όρος στρατηγικής συμφωνίας, όπου το δικαίωμα κτήσης συνδέεται με την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων.

Πότε προτιμάται η έκδοση warrants αντί για άμεση αύξηση κεφαλαίου;

Η έκδοση warrants προτιμάται όταν η εταιρεία θέλει να δεσμεύσει άμεσα έναν μελλοντικό μέτοχο ή χρηματοδότη, χωρίς να επιφέρει ταυτόχρονη άμεση εισροή κεφαλαίου και dilution των υφιστάμενων ποσοστών. Αντίθετα, η αύξηση μετοχικού κεφαλαίου προσφέρει ρευστότητα άμεσα, με τίμημα την άμεση μεταβολή της μετοχικής σύνθεσης. Η επιλογή κρίνεται από το αν προτεραιότητα είναι η τρέχουσα χρηματοδότηση ή η υπό αίρεση δέσμευση.

Το βασικό χαρακτηριστικό των warrants είναι ο αναβλητικός και υπό αίρεση χαρακτήρας τους. Το κεφάλαιο εισρέει μόνο αν ο δικαιούχος ασκήσει το δικαίωμα, ενώ η εταιρεία γνωρίζει εκ των προτέρων την τιμή και τον αριθμό των μετοχών που ενδέχεται να εκδοθούν. Αυτό επιτρέπει τον στρατηγικό σχεδιασμό της μετοχικής σύνθεσης, αλλά εισάγει αβεβαιότητα καθώς η εταιρεία δεν μπορεί να βασιστεί στην εισροή, εφόσον η άσκηση εξαρτάται από την ελεύθερη βούληση του δικαιούχου.

Σε επίπεδο επιλογής χρηματοδοτικού εργαλείου, τα warrants τοποθετούνται ανάμεσα σε άλλους μηχανισμούς που εξυπηρετούν συγγενείς σκοπούς:

Εργαλείο	Πότε εισρέει κεφάλαιο	Επίδραση σε μετοχική σύνθεση	Τυπική χρήση
Τίτλοι κτήσης μετοχών (warrants)	Υπό αίρεση, κατά την άσκηση	Μελλοντική, αν ασκηθεί το δικαίωμα	Κίνητρο σε επενδυτή ή στέλεχος, sweetener γύρου
Άμεση αύξηση κεφαλαίου	Άμεσα, κατά την κάλυψη	Άμεση	Τρέχουσα χρηματοδότηση
Δικαιώματα προαίρεσης / διάθεση μετοχών σε προσωπικό	Κατά την άσκηση ή δωρεάν	Μελλοντική	Επιβράβευση στελεχών
Μετατρέψιμο ομολογιακό δάνειο	Άμεσα ως δανεισμός, μετοχοποίηση αργότερα	Μελλοντική, κατά τη μετατροπή	Χρηματοδότηση με δικαίωμα μετατροπής

Η βασική διάκριση από τα προγράμματα stock options και stock awards προς τα στελέχη είναι ότι τα προγράμματα αφορούν στο εσωτερικό της εταιρείας, ενώ ο τίτλος κτήσης μετοχών αποτελεί αυτοτελές αξιόγραφο που μπορεί να απευθύνεται και σε εξωτερικούς επενδυτές.

Η επιλογή ανάμεσα στα δύο εξαρτάται από το ποιος είναι ο δικαιούχος, αν επιδιώκεται διαπραγματευσιμότητα του δικαιώματος και από τη φορολογική στρατηγική.

Ποιο όργανο αποφασίζει την έκδοση και τους όρους;

Την έκδοση αποφασίζει είτε η γενική συνέλευση με αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία, είτε, εντός των ορίων εξουσιοδότησης του άρθρου 24, η γενική συνέλευση με απλή απαρτία και πλειοψηφία και το διοικητικό συμβούλιο. Το αποφασίζον όργανο ορίζει το σύνολο των ουσιωδών όρων του δικαιώματος, από την τιμή και την προθεσμία άσκησης έως τον αριθμό των μετοχών ανά τίτλο και την προσαρμογή των όρων σε μεταγενέστερες εταιρικές πράξεις.

Όργανο, απαρτία και προστασία κατηγοριών μετόχων

Το άρθρο 56 παρ. 1 αναθέτει την απόφαση στη γενική συνέλευση, με την αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία που ισχύει για τις σοβαρές εταιρικές αποφάσεις. Κατά την παράγραφο 2, η αρμοδιότητα μπορεί να ασκηθεί και από τη γενική συνέλευση με απλή απαρτία ή από το διοικητικό συμβούλιο, μέσα στα όρια και με τις προϋποθέσεις της εξουσιοδότησης που προβλέπει το άρθρο 24 για την αύξηση κεφαλαίου.

Όταν υπάρχουν περισσότερες κατηγορίες μετοχών, η απόφαση υπόκειται στην έγκριση της κατηγορίας ή των κατηγοριών των μετόχων των οποίων τα δικαιώματα θίγονται και, ταυτόχρονα, υπόκειται σε δημοσιότητα. Κατά την έκδοση παρέχεται δικαίωμα προτίμησης υπέρ των υφιστάμενων μετόχων, ανάλογα με τη συμμετοχή τους στο κεφάλαιο, ενώ ο νόμος επιτρέπει και τη μερική κάλυψη της έκδοσης.

Οι όροι που πρέπει να προσδιορίζει η απόφαση έκδοσης

Η απόφαση οφείλει να ορίσει τον χρόνο, τον τρόπο και το τυχόν τίμημα έκδοσης των τίτλων, την προθεσμία άσκησης, την τιμή ή τον τρόπο υπολογισμού της αξίας που θα καταβληθεί κατά την άσκηση, την κατηγορία και τον αριθμό των μετοχών, καθώς και τον αριθμό μετοχών που αντιστοιχεί σε κάθε τίτλο. Κρίσιμος είναι ο όρος προσαρμογής των δικαιωμάτων σε περίπτωση μεταγενέστερων εταιρικών πράξεων, όπως νέα αύξηση κεφαλαίου ή διάσπαση μετοχών.

Η διατύπωση των ρητρών κατά της απομείωσης (anti-dilution), της τιμής άσκησης και των προϋποθέσεων ωρίμανσης απαιτεί ad hoc σύνταξη, καθώς κάθε όρος μεταβάλλει τη νομική και οικονομική θέση τόσο του δικαιούχου όσο και των λοιπών μετόχων.

Εξάλλου, οι ίδιοι όροι αποτυπώνονται συχνά και σε εξωεταιρική συμφωνία μετόχων, ιδίως όταν συνδέονται με δικαιώματα εξόδου όπως τα δικαιώματα drag along και tag along. Η εμπειρία από υποθέσεις έκδοσης τίτλων σε χρηματοδοτικούς γύρους δείχνει ότι οι ασαφείς ή ελλιπείς ρήτρες προσαρμογής γεννούν τις περισσότερες διαφορές κατά την άσκηση.

Τι περιορισμούς θέτει ο νόμος στην απόκτηση ιδίων warrants;

Η εταιρεία δεν επιτρέπεται να καλύπτει δικούς της τίτλους κτήσης μετοχών, ούτε να λαμβάνει σε ενέχυρο δικούς της ή της μητρικής της τίτλους προς εξασφάλιση δανείων ή άλλων απαιτήσεων. Μπορεί όμως να αποκτήσει τίτλους που έχουν ήδη εκδοθεί, ύστερα από αιτιολογημένη απόφαση του διοικητικού συμβουλίου που τεκμηριώνει το εταιρικό συμφέρον, τηρώντας την αρχή της ίσης μεταχείρισης και τις διατάξεις για την κατάχρηση αγοράς.

Η απαγόρευση λήψης σε ενέχυρο ιδίων τίτλων ακολουθεί την ίδια λογική με τους περιορισμούς στις ίδιες μετοχές, καθώς αποτρέπει την τεχνητή στήριξη της αξίας και την έμμεση επιστροφή κεφαλαίου προς τους κατόχους. Η απόφαση απόκτησης ήδη εκδοθέντων τίτλων ορίζει υποχρεωτικά τον σκοπό και τους όρους, τον ανώτατο αριθμό τίτλων, τη διάρκεια της έγκρισης, η οποία δεν μπορεί να υπερβαίνει τους δώδεκα μήνες και, σε απόκτηση από επαχθή αιτία, τα κατώτατα και ανώτατα όρια αξίας.

Η απόκτηση από επαχθή αιτία υπόκειται σε δύο πρόσθετες προϋποθέσεις με πρακτική σημασία. Πρώτον, απαιτείται έκθεση ορκωτού ελεγκτή λογιστή ή ελεγκτικής εταιρείας για το εύλογο του ανώτατου ορίου της αξίας απόκτησης. Δεύτερον, η απόκτηση δεν επιτρέπεται να μειώσει την καθαρή θέση κάτω από το άθροισμα του κεφαλαίου και των αποθεματικών των οποίων η διανομή απαγορεύεται.

Όταν η απόκτηση γίνεται λόγω καθολικής μεταβίβασης περιουσίας ή από χαριστική αιτία, οι παραπάνω προϋποθέσεις δεν ισχύουν, αλλά η εταιρεία οφείλει εντός μηνός να αποφασίσει αν θα ακυρώσει ή θα διαθέσει εκ νέου τους τίτλους.

Τι συμβαίνει νομικά όταν ασκηθεί το δικαίωμα κτήσης;

Η άσκηση γίνεται με μονομερή δήλωση του δικαιούχου προς την εταιρεία και καταβολή του ποσού που έχει ορισθεί, και επιφέρει αυτοδικαίως αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου. Το διοικητικό συμβούλιο υποχρεούται, μέσα σε δύο μήνες από τη λήξη της προθεσμίας άσκησης, να τροποποιήσει το άρθρο του καταστατικού για το κεφάλαιο και να τηρήσει τη δημοσιότητα. Κατά την άσκηση δεν ισχύει το δικαίωμα προτίμησης των μετόχων που ισχύει στην κοινή αύξηση κεφαλαίου.

Αυτή η αναγκαστική παρέκκλιση από το δικαίωμα προτίμησης είναι το σημείο όπου τα warrants παράγουν την πιο άμεση συνέπεια για τους υφιστάμενους μετόχους. Η συμμετοχή τους απομειώνεται (dilution) κατά την άσκηση, χωρίς δυνατότητα να καλύψουν αναλογικά τις νέες μετοχές, γι’ αυτό και ο νόμος προέταξε την προστασία τους ήδη στο στάδιο της έκδοσης, μέσω του δικαιώματος προτίμησης επί των ίδιων των τίτλων και της έγκρισης των θιγόμενων κατηγοριών. Όσο παραμένουν σε ισχύ οι τίτλοι, σχηματίζεται μη διανεμητέο αποθεματικό ισόποσο με το τυχόν τίμημα που καταβλήθηκε κατά την απόκτησή τους.

Αν η προθεσμία άσκησης παρέλθει άπρακτη, το δικαίωμα αποσβέννυται και το τυχόν καταβληθέν τίμημα προσαυξάνει τον λογαριασμό υπέρ το άρτιο. Η μη άσκηση δεν συνεπάγεται αυτόματα μείωση μετοχικού κεφαλαίου, καθώς η αύξηση επέρχεται μόνο με την άσκηση.

Όταν η εταιρεία κατέχει ήδη δικούς της τίτλους, η άσκηση του δικαιώματος από αυτούς απαγορεύεται, ζήτημα που συνδέεται με το γενικότερο καθεστώς των ιδίων τίτλων και της εξαγοράς μετοχών. Η σύνθεση των κανόνων για την προθεσμία, την τιμή και την προστασία της μειοψηφίας οδηγεί συχνά σε μη προφανές αποτέλεσμα, που απαιτεί νομική κρίση κατά περίπτωση.

Πώς φορολογείται η μεταβίβαση των warrants;

Η υπεραξία που προκύπτει από τη μεταβίβαση τίτλων κτήσης μετοχών υπάγεται σε φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων, κατά το άρθρο 42 του Ν. 4172/2013. Η ΠΟΛ 1032/2015 διευκρίνισε ρητά ότι στο πεδίο της διάταξης εμπίπτει και η υπεραξία από τη μεταβίβαση τίτλων παραστατικών δικαιωμάτων κτήσης μετοχών (warrants), εντάσσοντάς τα στο φορολογικό καθεστώς της μεταβίβασης τίτλων.

Η ακριβής υπαγωγή δεν είναι ομοιόμορφη. Για τίτλους εισηγμένων εταιρειών η φορολόγηση συνδέεται με όριο συμμετοχής, ενώ για μια μη εισηγμένη ΑΕ η μεταχείριση εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης έκδοσης και τον τρόπο απόκτησης των τίτλων.

Πέρα από τη μεταβίβαση, διακριτό ζήτημα αποτελεί η φορολόγηση κατά την απόκτηση ή την άσκηση, ιδίως όταν οι τίτλοι χορηγούνται δωρεάν ή με συμβολικό τίμημα ως κίνητρο σε στέλεχος. Η σύνθεση των διατάξεων για την υπεραξία, τα εισοδήματα από μισθωτή εργασία και τα ειδικά καθεστώτα κινήτρων παράγει διαφορετική φορολογική επιβάρυνση ανά επιλογή.

Συχνές Ερωτήσεις

Μπορεί μια μη εισηγμένη ΑΕ να εκδώσει warrants;

Ναι. Ο θεσμός των τίτλων κτήσης μετοχών δεν προϋποθέτει εισαγωγή σε ρυθμιζόμενη αγορά. Κάθε ανώνυμη εταιρεία μπορεί να εκδώσει τίτλους κατά τα άρθρα 56-58 του Ν. 4548/2018, με απόφαση της γενικής συνέλευσης ή του διοικητικού συμβουλίου εντός εξουσιοδότησης. Η δυνατότητα διαπραγμάτευσης σε αγορά είναι προαιρετική και αφορά κυρίως τις εισηγμένες εταιρείες.

Έχει ο κάτοχος warrant δικαιώματα μετόχου πριν την άσκηση;

Όχι. Πριν ασκήσει το δικαίωμα και αποκτήσει μετοχές, ο κάτοχος του τίτλου δεν είναι μέτοχος. Δεν διαθέτει δικαίωμα ψήφου στη γενική συνέλευση, ούτε αξίωση σε μέρισμα. Αποκτά τα δικαιώματα του μετόχου μόνο μετά την άσκηση του δικαιώματος κτήσης και την έκδοση των νέων μετοχών υπέρ αυτού.

Τι συμβαίνει αν δεν ασκηθεί εμπρόθεσμα το δικαίωμα;

Αν η προθεσμία άσκησης παρέλθει άπρακτη, το δικαίωμα κτήσης αποσβέννυται. Το τυχόν τίμημα που είχε καταβληθεί κατά την απόκτηση του τίτλου δεν επιστρέφεται, αλλά προσαυξάνει τον λογαριασμό υπέρ το άρτιο της εταιρείας. Δεν επέρχεται αύξηση κεφαλαίου, καθώς αυτή προϋποθέτει την άσκηση του δικαιώματος εντός της προθεσμίας.

Διαφέρουν τα εταιρικά warrants από τα warrants του χρηματιστηρίου;

Ναι. Τα εταιρικά warrants των άρθρων 56-58 εκδίδονται από την ίδια την ανώνυμη εταιρεία και η άσκησή τους οδηγεί σε έκδοση νέων μετοχών με αύξηση κεφαλαίου. Διαφέρουν από τους τίτλους που εκδόθηκαν στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης τραπεζών ή από καλυμμένα warrants τρίτων εκδοτών, τα οποία βασίζονται σε υφιστάμενες μετοχές και διέπονται από διαφορετικό πλαίσιο.

Πρακτικές Επισημάνσεις

Επιλογή εργαλείου πριν τη δομή: η απόφαση για warrants έναντι άμεσης αύξησης κεφαλαίου ή προγράμματος μετοχών κρίνεται από το αν επιδιώκεται τρέχουσα ρευστότητα ή υπό αίρεση δέσμευση μελλοντικού μετόχου και καθορίζει όλη τη μετέπειτα διάρθρωση.

Ρήτρες προσαρμογής: η τιμή άσκησης, η προθεσμία και οι όροι κατά της απομείωσης (anti-dilution) σε μεταγενέστερες εταιρικές πράξεις πρέπει να αποτυπώνονται με ακρίβεια στην απόφαση έκδοσης, καθώς οι ελλείψεις στα συγκεκριμένα γεννούν τις περισσότερες διαφορές κατά την άσκηση.

Προστασία μετόχων στην έκδοση: το δικαίωμα προτίμησης επί των τίτλων και η έγκριση των θιγόμενων κατηγοριών μετόχων αποτελούν την κρίσιμη ασφαλιστική δικλείδα, αφού κατά την άσκηση δεν ισχύει δικαίωμα προτίμησης στις νέες μετοχές.

Όρια ιδίων τίτλων: η κάλυψη και το ενέχυρο ιδίων τίτλων απαγορεύονται, ενώ η απόκτηση ήδη εκδοθέντων υπόκειται σε χρονικό όριο δώδεκα μηνών και, σε επαχθή αιτία, σε έκθεση ορκωτού και όριο μη μείωσης της καθαρής θέσης.

Φορολογική αξιολόγηση ανά δομή: η μεταβίβαση των τίτλων υπάγεται στο άρθρο 42 του Ν. 4172/2013, αλλά η μεταχείριση κατά την απόκτηση ή την άσκηση, ιδίως ως κίνητρο σε στέλεχος, διαφοροποιείται κατά περίπτωση και απαιτεί εξειδικευμένη φορολογική ανάλυση.

Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με τους τίτλους κτήσης μετοχών (Warrants).