- Η επιχείρηση ευθύνεται όχι επειδή συνέβη ατύχημα, αλλά επειδή παρέλειψε τα μέτρα που επέβαλλε η καλή πίστη σε όποιον δημιούργησε ή ανέχθηκε επικίνδυνη κατάσταση στον χώρο του.
- Τέσσερις διακριτές βάσεις ευθύνης ενεργοποιούνται κατά περίπτωση, με διαφορετικό υπόχρεο και διαφορετική κατανομή του αποδεικτικού βάρους: ΑΚ 914, ΑΚ 922, άρθρο 8 και άρθρο 6 του Ν. 2251/1994.
- Η εντολή καθαρισμού δεν αρκεί. Κατά την ΑΠ 450/2024 απαιτείται παράλληλα αποκλεισμός, σήμανση ή εποπτεία του σημείου, ενώ οι προφορικές ανακοινώσεις δεν αποτελούν από μόνες τους πρόσφορο μέτρο.
- Η προσωπική ευθύνη των νομίμων εκπροσώπων επιβιώνει ακόμη και μετά από αμετάκλητη ποινική αθώωση, ενώ ο τεχνικός ασφαλείας δεν βαρύνεται με τη λήψη των μέτρων παρά μόνο με την υπόδειξή τους.
Πότε ευθύνεται η επιχείρηση για τραυματισμό πελάτη στον χώρο της;
Η επιχείρηση ευθύνεται όταν παραλείπει τα κατά τις περιστάσεις προστατευτικά μέτρα που επιβάλλει η καλή πίστη σε όποιον δημιούργησε ή ανέχθηκε επικίνδυνη κατάσταση.
Το κρίσιμο δεν είναι η επέλευση του ατυχήματος αλλά η παράλειψη οφειλόμενης ενέργειας. Τέσσερις διακριτές νομικές βάσεις μπορούν να ενεργοποιηθούν, με διαφορετικό υπόχρεο και διαφορετική κατανομή του βάρους απόδειξης.
Η θεμελιώδης διάταξη είναι το άρθρο 914 ΑΚ σε συνδυασμό με τα άρθρα 297, 298 και 330 ΑΚ. Η παράνομη συμπεριφορά μπορεί να συνίσταται και σε παράλειψη, εφόσον υπήρχε υποχρέωση σε πράξη από τον νόμο, από δικαιοπραξία ή από την καλή πίστη.
Όποιος δημιουργεί επικίνδυνες καταστάσεις οφείλει να λάβει όλα τα κατά τις περιστάσεις αναγκαία προστατευτικά μέτρα για την αποτροπή ζημιών τρίτων, ακόμη και όταν καμία ειδική διάταξη δεν το προβλέπει ρητά (ΑΠ 450/2024).
Η επιλογή της βάσης καθορίζει ποιος αποδεικνύει τι, ποια πρόσωπα εναγονται και ποια προθεσμία παραγραφής τρέχει.
| Στοιχείο | ΑΚ 914 και 330 | ΑΚ 922 (πρόστηση) | Άρθρο 8 Ν. 2251/1994 | Άρθρο 6 Ν. 2251/1994 |
|---|---|---|---|---|
| Πότε ενεργοποιείται | Παράλειψη μέτρων από την ίδια την επιχείρηση ή τα όργανά της | Η βλάβη προήλθε από πράξη ή παράλειψη υπαλλήλου | Η βλάβη επήλθε κατά την παροχή υπηρεσίας σε καταναλωτή | Η βλάβη προήλθε από μη ασφαλές προϊόν |
| Υπόχρεος | Το νομικό πρόσωπο και, κατά ΑΚ 71, τα όργανά του εις ολόκληρον | Ο προστήσας, εις ολόκληρον με τον προστηθέντα | Ο παρέχων υπηρεσίες κατά τρόπο ανεξάρτητο | Ο παραγωγός, ο εισαγωγέας, ο σηματοποιός και επικουρικά ο προμηθευτής |
| Τι αποδεικνύει ο ζημιωθείς | Παράνομη συμπεριφορά, υπαιτιότητα, ζημία, αιτιώδη σύνδεσμο | Σχέση πρόστησης, αδικοπραξία προστηθέντος, εσωτερική συνάφεια με την υπηρεσία | Μόνο τη ζημία και τον αιτιώδη σύνδεσμο με την παροχή | Το ελάττωμα, τη ζημία και τον αιτιώδη σύνδεσμο |
| Τι αποδεικνύει η επιχείρηση | Τίποτε, εκτός από ενστάσεις | Ότι η πράξη ήταν ξένη προς την υπηρεσία | Την έλλειψη παρανομίας και υπαιτιότητας | Λόγο απαλλαγής από τους περιοριστικά οριζόμενους |
| Παραγραφή | Πενταετία από τη γνώση, εικοσαετία από την πράξη (ΑΚ 937) | Ίδια με ΑΚ 937 | Ίδια με ΑΚ 937 | Τριετία, με δεκαετή αποσβεστική προθεσμία |
Οι βάσεις συντρέχουν σωρευτικά. Στην ΑΠ 450/2024 το ίδιο πραγματικό γεγονός θεμελίωσε ταυτόχρονα ευθύνη της εταιρείας κατά ΑΚ 922 για την υπάλληλο, ευθύνη της κατά ΑΚ 71 για τα όργανά της, και προσωπική ευθύνη των δύο νομίμων εκπροσώπων κατά ΑΚ 914.
Η ευθύνη έναντι πελάτη διαφέρει ριζικά από την ευθύνη έναντι εργαζομένου. Το εργατικό ατύχημα διέπεται από τον Ν. 551/1915 και τις ειδικές διατάξεις υγιεινής και ασφάλειας, με δικό του σύστημα αποζημίωσης. Ο πελάτης είναι τρίτος και αντλεί δικαιώματα αποκλειστικά από το κοινό δίκαιο της αδικοπραξίας και από την καταναλωτική νομοθεσία.
Όταν ο χώρος είναι μισθωμένος, η ευθύνη δεν μετατοπίζεται αυτόματα στον ιδιοκτήτη. Ο μισθωτής που εκμεταλλεύεται τον χώρο ελέγχει τη λειτουργία και βαρύνεται με τα μέτρα ασφαλείας έναντι των πελατών του.
Ο εκμισθωτής μπορεί να ευθύνεται παράλληλα για δομικά ελαττώματα του κτίσματος κατά το άρθρο 925 ΑΚ, ενώ η επαγγελματική μίσθωση επιβάλλει στον μισθωτή να γνωστοποιεί αμελλητί κάθε ελάττωμα ή κίνδυνο κατά το άρθρο 590 ΑΚ. Η κατανομή αυτή καθορίζει ποιος εναγεται και ποιος έχει δικαίωμα αναγωγής.
Αρκεί η εντολή καθαρισμού ή απαιτείται εποπτεία μέχρι την τοποθέτηση σήμανσης;
Δεν αρκεί. Στην ΑΠ 450/2024 η υπεύθυνη του καταστήματος είχε ήδη ειδοποιηθεί για το χυμένο αναψυκτικό και είχε δώσει εντολή καθαρισμού του διαδρόμου. Η ευθύνη θεμελιώθηκε ακριβώς επειδή δεν έδωσε παράλληλη εντολή να εποπτεύεται το σημείο μέχρι να τοποθετηθεί η σήμανση, με αποτέλεσμα ο πελάτης να βαδίσει ανεμπόδιστος και να τραυματιστεί.
Η απόφαση απαριθμεί τρεις εναλλακτικές συμπεριφορές που θα θεωρούνταν επαρκείς:
- Πρώτη, η διαρκής παραμονή της ίδιας ή εντεταλμένου προσώπου στο σημείο για την ειδοποίηση των πελατών.
- Δεύτερη, η τοποθέτηση ειδικής προειδοποιητικής σήμανσης σε ικανή απόσταση πριν από την επίμαχη περιοχή, από τον πλησιέστερο υπάλληλο και αμέσως μετά τη γνωστοποίηση του προβλήματος.
- Τρίτη, η εντολή για εποπτεία και αποκλεισμό της διέλευσης από τον συγκεκριμένο διάδρομο μέχρι να τοποθετηθεί η σήμανση.
Καμία από τις τρεις δεν πραγματοποιήθηκε. Η επιχείρηση περιορίστηκε στην εντολή καθαρισμού και άφησε τον χώρο ανοιχτό στο μεσοδιάστημα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η κρίση για τις προφορικές προειδοποιήσεις. Το δικαστήριο δέχθηκε ότι τυχόν προφορικές ανακοινώσεις δεν μπορούν από μόνες τους να αποτελέσουν πρόσφορο μέτρο αποτροπής, καθώς δεν διασφαλίζεται ότι ακούγονται από όλους. Ορισμένοι πελάτες μπορεί να έχουν προβλήματα ακοής ή να μην είναι συγκεντρωμένοι λόγω τηλεφωνικών κλήσεων και συζητήσεων.
| Μέτρο | Κρίση δικαστηρίου | Απόφαση |
|---|---|---|
| Εντολή καθαρισμού χωρίς παράλληλη εποπτεία | Ανεπαρκές | ΑΠ 450/2024 |
| Γενική προφορική ανακοίνωση προς το κοινό | Ανεπαρκές από μόνο του | ΑΠ 450/2024 |
| Καθαρισμός σε ώρα λειτουργίας με πελάτες, χωρίς πινακίδα ολισθηρότητας | Ανεπαρκές | ΕιρΑθ 312/2017 |
| Αποκλεισμός σημείου με κορδέλα ή κώνο και διοχέτευση σε άλλους διαδρόμους | Επαρκές, η παράλειψή του θεμελίωσε ευθύνη | ΕφΠειρ 240/2022 |
| Ατομική προειδοποίηση του συγκεκριμένου πελάτη από υπάλληλο | Δεν αίρει την ευθύνη, θεμελιώνει όμως συνυπαιτιότητα | ΕφΠειρ 240/2022 |
Το πρακτικό συμπέρασμα για τον σχεδιασμό εσωτερικών διαδικασιών είναι ότι το κρίσιμο χρονικό διάστημα δεν είναι ο καθαρισμός αλλά το μεσοδιάστημα από τη γνωστοποίηση του κινδύνου έως την αποκατάσταση.
Η γραπτή διαδικασία που ορίζει ποιος αποκλείει τον χώρο, ποιος τοποθετεί τη σήμανση και ποιος επιβλέπει έως τότε είναι το στοιχείο που αξιολογείται στο δικαστήριο, όχι η γενική εντολή καθαριότητας.
Πότε ευθύνεται η επιχείρηση για πράξη ή παράλειψη υπαλλήλου της;
Ο προστήσας ευθύνεται αντικειμενικά, κατά το άρθρο 922 ΑΚ, για τη ζημία που ο προστηθείς προξένησε παράνομα και υπαίτια σε τρίτο κατά την υπηρεσία του.
Απαιτούνται σχέση πρόστησης με δικαίωμα οδηγιών, αδικοπραξία του προστηθέντος κατά ΑΚ 914, και εσωτερική συνάφεια της ζημιογόνου πράξης με την ανατεθείσα υπηρεσία.
Η ευθύνη αυτή είναι ευρύτερη από όσο υποθέτουν οι περισσότεροι επιχειρηματίες. Ο προστήσας ευθύνεται και όταν ο υπάλληλος έκανε κατάχρηση των καθηκόντων του ή παρέβη τις οδηγίες που του δόθηκαν, εφόσον η αδικοπραξία δεν θα μπορούσε να τελεστεί χωρίς την πρόστηση ή η πρόστηση υπήρξε το αναγκαίο μέσο για την τέλεσή της.
Η ΕιρΑθ 312/2017 το διατύπωσε ρητά σε υπόθεση καταστήματος. Το δικαστήριο έκρινε ότι δεν ενδιαφέρει αν η προστηθείσα υπάλληλος παρέβη τις οδηγίες που της είχαν δοθεί για τους όρους καθαρισμού.
Η επιχείρηση ευθυνόταν αφενός επειδή επέτρεψε τον καθαρισμό σε ώρα με πελάτες μέσα στο κατάστημα, αφετέρου επειδή η υπάλληλος δεν χρησιμοποίησε την προειδοποιητική πινακίδα ολισθηρότητας ούτε ειδοποίησε με άλλο τρόπο.
Το όριο της ευθύνης βρίσκεται εκεί όπου η συμπεριφορά του υπαλλήλου οφείλεται σε προσωπικούς λόγους άσχετους προς την υπηρεσία. Η ύπαρξη τέτοιων λόγων διακόπτει τον αιτιώδη σύνδεσμο ανάμεσα στη βλαπτική πράξη και στην άσκηση της υπηρεσίας.
Απλός τοπικός ή χρονικός σύνδεσμος δεν αρκεί για την απαλλαγή, αν όμως η πράξη οφείλεται σε προσωπικό πταίσμα του υπαλλήλου, τον σχετικό κίνδυνο δεν τον φέρει ο εργοδότης.
Η οριοθέτηση αυτή κρίνεται κατά περίπτωση, με βάση τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης. Στην πράξη ελέγχεται αν η ζημιογόνος ενέργεια εντάσσεται στον κύκλο των καθηκόντων ή αν αποτελεί αυτοτελή προσωπική συμπεριφορά που απλώς συνέπεσε χρονικά με την εργασία.
Πότε ευθύνονται προσωπικά τα στελέχη και πότε ο τεχνικός ασφαλείας;
Η ΑΠ 450/2024 απάντησε και στα δύο σκέλη με αντίθετη κατεύθυνση. Επικύρωσε την προσωπική ευθύνη των νομίμων εκπροσώπων της εταιρείας κατά ΑΚ 71 και 914 και ταυτόχρονα αναίρεσε την ευθύνη του τεχνικού ασφαλείας, καθώς η λήψη των μέτρων βαρύνει τον εργοδότη και όχι εκείνον που περιορίζεται στην υπόδειξή τους.
Ως προς τα στελέχη, η αρχή της μη ευθύνης των διοικούντων ανώνυμη εταιρεία κάμπτεται όταν συντρέχει δικό τους πταίσμα από αδικοπραξία. Οι δύο εκπρόσωποι κρίθηκαν συνυπαίτιοι επειδή δεν μερίμνησαν, με την παροχή κατάλληλων οδηγιών και με συνεχή εποπτεία του προσωπικού, ώστε σε κάθε περίπτωση πτώσης υγρού στο δάπεδο να αποκλείεται αμέσως ο χώρος και να ακολουθεί πλήρης καθαρισμός. Η αδικοπρακτική ευθύνη των μελών του διοικητικού συμβουλίου γεννάται εις ολόκληρον με το νομικό πρόσωπο.
Καθοριστικό στοιχείο της απόφασης είναι ότι οι δύο εκπρόσωποι είχαν αθωωθεί αμετάκλητα από το ποινικό δικαστήριο για σωματική βλάβη από αμέλεια. Ο Άρειος Πάγος δέχθηκε ότι το τεκμήριο αθωότητας δεν δεσμεύει αποδεικτικά το πολιτικό δικαστήριο.
Η ποινική αθώωση συνεκτιμάται υποχρεωτικά, δεν οδηγεί όμως σε αποκλεισμό της αστικής ευθύνης, καθώς η ποινική κρίση προκύπτει από λιγότερο αυστηρές αποδεικτικές προϋποθέσεις.
Η εμπειρία από υποθέσεις αστικής ευθύνης επιχειρήσεων δείχνει ότι η αθωωτική ποινική απόφαση αντιμετωπίζεται ως οριστική διευθέτηση του ζητήματος, ενώ η αστική δίκη τρέχει παράλληλα με διαφορετικό αποδεικτικό μέτρο και μπορεί να καταλήξει σε αντίθετο συμπέρασμα.
Ως προς τον τεχνικό ασφαλείας, ο Άρειος Πάγος οριοθέτησε αυστηρά τον ρόλο του. Κατά τα άρθρα 6 και 7 του Ν. 1568/1985, η ευθύνη του ανάγεται στον έλεγχο ύπαρξης και εφαρμογής των μέτρων, στην επίβλεψη και μέριμνα για την τήρησή τους, στην υπόδειξή τους στον εργοδότη όταν λείπουν, και στην καταγραφή τους στο ειδικό θεωρημένο βιβλίο.
Η λήψη των μέτρων εναπόκειται στον εργοδότη, ο οποίος ασκεί την επιχειρηματική δραστηριότητα και διαθέτει τα οικονομικά μέσα να υλοποιήσει όσα του υποδεικνύονται.
Το άρθρο 7 του ΠΔ 17/1996 κλείνει τον κύκλο. Ορίζει ρητά ότι η προσφυγή σε εξωτερικό τεχνικό ασφαλείας ή σε εξωτερική υπηρεσία προστασίας και πρόληψης δεν απαλλάσσει τον εργοδότη από τις υποχρεώσεις του, και ότι οι υποχρεώσεις του τεχνικού ασφαλείας δεν θίγουν την αρχή της ευθύνης του εργοδότη. Η ανάθεση δεν μεταφέρει την ευθύνη, την τεκμηριώνει.
Πώς μετατοπίζεται το βάρος απόδειξης όταν η επιχείρηση παρέχει υπηρεσία;
Στο άρθρο 8 του Ν. 2251/1994 ο ζημιωθείς αποδεικνύει μόνο τη ζημία και τον αιτιώδη σύνδεσμο με την παροχή της υπηρεσίας. Ο παρέχων υπηρεσίες φέρει το βάρος να αποδείξει την έλλειψη παρανομίας και υπαιτιότητάς του. Πρόκειται για νόθο αντικειμενική ευθύνη, δηλαδή ευθύνη όπου η υπαιτιότητα τεκμαίρεται και ο εναγόμενος οφείλει να την ανατρέψει.
Η διάταξη καταλαμβάνει κάθε πρόσωπο που παρέχει υπηρεσία κατά τρόπο ανεξάρτητο στο πλαίσιο επαγγελματικής δραστηριότητας. Εστιατόρια, γυμναστήρια, κομμωτήρια, καταλύματα, συνεργεία και χώροι αναψυχής εμπίπτουν στην έννοια, όταν ο αντισυμβαλλόμενος είναι καταναλωτής. Δεν είναι υπηρεσία η παροχή που έχει ως άμεσο και αποκλειστικό αντικείμενο την κατασκευή προϊόντων.
Η πρακτική συνέπεια είναι σημαντική. Στη βάση του άρθρου 914 ΑΚ ο πελάτης πρέπει να αποδείξει την αμέλεια της επιχείρησης. Στη βάση του άρθρου 8 αρκεί να αποδείξει ότι τραυματίστηκε κατά την παροχή της υπηρεσίας, και η επιχείρηση καλείται να τεκμηριώσει ότι τήρησε όσα όφειλε.
Για την εκτίμηση της έλλειψης υπαιτιότητας λαμβάνονται υπόψη η ευλόγως προσδοκώμενη ασφάλεια και το σύνολο των ειδικών συνθηκών. Ο Άρειος Πάγος απαριθμεί τα κριτήρια που ορίζει ο νόμος (ΑΠ 170/2024).
- Η φύση και το αντικείμενο της υπηρεσίας, ιδίως σε σχέση με τον βαθμό επικινδυνότητάς της
- Η εξωτερική μορφή της υπηρεσίας
- Ο χρόνος παροχής της υπηρεσίας
- Η ελευθερία δράσης που αφήνεται στον ζημιωθέντα στο πλαίσιο της υπηρεσίας
- Το αν ο ζημιωθείς ανήκει σε κατηγορία μειονεκτούντων ή ευπρόσβλητων προσώπων
- Το αν η παρεχόμενη υπηρεσία αποτελεί εθελοντική προσφορά του παρέχοντος
Μόνη η ύπαρξη ή η δυνατότητα τελειότερης υπηρεσίας κατά τον χρόνο παροχής της ή μεταγενέστερα δεν συνιστά υπαιτιότητα.
Τα κριτήρια αυτά εξηγούν γιατί η ίδια παράλειψη κρίνεται διαφορετικά ανά δραστηριότητα. Η ελευθερία δράσης που αφήνεται στον πελάτη ενός γυμναστηρίου ή ενός χώρου παιχνιδιού διαφέρει ουσιωδώς από εκείνη ενός επισκέπτη σε γραφείο, ενώ η παρουσία ανηλίκων ή ηλικιωμένων μεταβάλλει το μέτρο της οφειλόμενης επιμέλειας.
Η τεκμηρίωση της τήρησης των μέτρων, όταν το βάρος έχει ήδη αντιστραφεί, στηρίζεται σε ό,τι έχει καταγραφεί πριν από το συμβάν και όχι σε εκ των υστέρων μαρτυρικές καταθέσεις.
Πότε αναγνωρίζεται συνυπαιτιότητα του πελάτη και πόσο μειώνει την αποζημίωση;
Η ΕφΠειρ 240/2022 δέχθηκε συνυπαιτιότητα 30% κατά το άρθρο 300 ΑΚ, επειδή ο πελάτης διήλθε από τον διάδρομο του ταμείου παρότι η ταμίας τον είχε ενημερώσει ατομικά ότι η διέλευση δεν ήταν δυνατή λόγω υγρών. Η ΑΠ 450/2024 απέρριψε την ίδια ένσταση, καθώς εκεί δεν υπήρξε καμία προειδοποίηση, ούτε πινακίδα, ούτε αντικείμενο που να αποκλείει την πρόσβαση.
Η αντιπαραβολή των δύο αποφάσεων δείχνει πού βρίσκεται η διαχωριστική γραμμή. Δεν είναι η ύπαρξη προειδοποίησης γενικά, αλλά η απόδειξη ότι η προειδοποίηση έφτασε στον συγκεκριμένο πελάτη πριν αυτός εκτεθεί στον κίνδυνο.
Στην ΕφΠειρ 240/2022 η ενημέρωση προήλθε από την ταμία που εξυπηρετούσε τη σειρά στην οποία βρισκόταν ο ενάγων, γεγονός που τεκμηριώθηκε από προανακριτικές καταθέσεις αυτοπτών μαρτύρων.
Η συνυπαιτιότητα δεν απαλλάσσει την επιχείρηση. Στην ίδια απόφαση κρίθηκε ότι η υποχρέωση αποκλεισμού του σημείου με κορδέλα ή κώνο, μέχρι την ολοκλήρωση του καθαρισμού, παρέμενε ακέραιη και η παράλειψή της θεμελίωσε το 70% της ευθύνης. Η αναγνώριση συνυπαιτιότητας μειώνει το ποσό, δεν αίρει τη βάση.
Στην ΑΠ 450/2024 απορρίφθηκε και ο ισχυρισμός ότι ο πελάτης συνέβαλε επειδή μετέφερε φιάλες νερού και κουτιά γάλακτος στα χέρια αντί για καρότσι. Το δικαστήριο δέχθηκε ότι αιτία της πτώσης δεν ήταν δική του αστάθεια αλλά η ολισθηρότητα του δαπέδου, την οποία δεν μπορούσε να προβλέψει όσο επιμελής και αν ήταν.
Η ένσταση του άρθρου 300 ΑΚ προϋποθέτει ρητή προβολή και αποδεικτική τεκμηρίωση της αιτιώδους συμβολής του ζημιωθέντος. Η επιλογή του ποσοστού είναι κρίση ουσίας, ελέγχεται όμως αναιρετικά ως προς το αν τα πραγματικά περιστατικά που έγιναν δεκτά συγκροτούν την έννοια της συνυπαιτιότητας. Η διαφορά ανάμεσα σε τεκμηριωμένη ατομική ενημέρωση και σε γενική ανακοίνωση καθορίζει την έκβαση.
Πότε καλύπτει και πότε δεν καλύπτει το ασφαλιστήριο αστικής ευθύνης;
Στο ΕφΠειρ 240/2022 το ασφαλιστήριο περιείχε ρήτρα ίδιας κράτησης 40.000 ευρώ ανά ζημία για αξιώσεις από περιουσιακές ζημίες. Το δικαστήριο έκρινε ότι η ρήτρα δεν καταλαμβάνει τη χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, η οποία κατά το άρθρο 299 ΑΚ συνιστά μη περιουσιακή ζημία.
Η ασφαλιστική υποχρεώθηκε να καταβάλει ολόκληρα τα 24.000 ευρώ της ηθικής βλάβης, ενώ η επιχείρηση επιβαρύνθηκε μόνη της τα 2.997,92 ευρώ της περιουσιακής ζημίας.
Το αποτέλεσμα είναι ότι, σε υποθέσεις απλής σωματικής βλάβης, το μεγαλύτερο μέρος της επιδίκασης είναι κατά κανόνα η ηθική βλάβη, οπότε μια υψηλή ρήτρα απαλλαγής διατυπωμένη ως προς τις περιουσιακές ζημίες αφήνει ακάλυπτο το μικρότερο και όχι το μεγαλύτερο σκέλος.
Η ασφάλιση αστικής ευθύνης δημιουργεί σχέση μόνο μεταξύ ασφαλιστή και ασφαλισμένου. Ο ζημιωθείς πελάτης δεν έχει ευθεία αξίωση κατά της ασφαλιστικής. Ο ασφαλισμένος την εισάγει στη δίκη με προσεπίκληση σε αναγκαστική παρέμβαση και σωρευόμενη παρεμπίπτουσα αγωγή, η οποία έχει επικουρικό χαρακτήρα και εξετάζεται μόνο αν γίνει δεκτή η κύρια αγωγή.
Η εμπειρία από υποθέσεις με προσεπίκληση ασφαλιστή δείχνει ότι το πεδίο των εξαιρέσεων και το εύρος των μερικότερων ορίων κρίνονται πριν από το συμβάν, στη διατύπωση του συμβολαίου.
Στο ίδιο ασφαλιστήριο της ΕφΠειρ 240/2022 το γενικό όριο ήταν 2.000.000 ευρώ ανά γεγονός, ενώ για ζημίες σε μισθωμένους χώρους, χώρους στάθμευσης και ανελκυστήρες ίσχυε μερικότερο όριο 100.000 ευρώ. Η αντιστοίχιση αυτών των υποορίων με τον πραγματικό κίνδυνο που φέρει η επιχείρηση απαιτεί ad hoc εξέταση της δραστηριότητας και του χώρου.
Συχνές Ερωτήσεις
Ευθύνεται η επιχείρηση αν ο πελάτης αγνόησε προειδοποίηση για ολισθηρό δάπεδο;
Ναι, αλλά με μειωμένη αποζημίωση. Στο ΕφΠειρ 240/2022 ο πελάτης είχε ενημερωθεί ατομικά από την ταμία και παρά ταύτα διήλθε από το σημείο, οπότε αναγνωρίστηκε συνυπαιτιότητα 30% κατά ΑΚ 300. Η επιχείρηση εξακολούθησε να ευθύνεται κατά 70%, επειδή δεν είχε αποκλείσει τον διάδρομο με κορδέλα ή κώνο μέχρι την ολοκλήρωση του καθαρισμού. Η γενική προφορική ανακοίνωση προς το κοινό δεν επαρκεί κατά την ΑΠ 450/2024.
Απαλλάσσεται η εταιρεία αν ο νόμιμος εκπρόσωπος αθωώθηκε ποινικά;
Όχι. Κατά την ΑΠ 450/2024 το πολιτικό δικαστήριο δεν δεσμεύεται αποδεικτικά από αθωωτική ποινική απόφαση. Οφείλει να τη συνεκτιμήσει ως ισχυρό τεκμήριο και να αιτιολογήσει ειδικά τυχόν απόκλιση, μπορεί όμως να καταλήξει σε διαφορετικό πόρισμα, καθώς η ποινική κρίση στηρίζεται σε λιγότερο αυστηρές αποδεικτικές προϋποθέσεις. Στη συγκεκριμένη υπόθεση οι δύο εκπρόσωποι είχαν αθωωθεί αμετάκλητα και υποχρεώθηκαν παρά ταύτα σε αποζημίωση.
Ευθύνεται ο ιδιοκτήτης του ακινήτου ή η επιχείρηση που μισθώνει τον χώρο;
Κατά κανόνα η επιχείρηση που εκμεταλλεύεται τον χώρο, καθώς αυτή ελέγχει τη λειτουργία και οφείλει τα μέτρα ασφαλείας έναντι των πελατών της. Ο εκμισθωτής μπορεί να ευθύνεται παράλληλα για βλάβη από πτώση μέρους του κτίσματος λόγω πλημμελούς συντήρησης ή ελαττωματικής κατασκευής κατά το άρθρο 925 ΑΚ. Ο μισθωτής οφείλει να γνωστοποιεί αμελλητί κάθε ελάττωμα ή κίνδυνο κατά το άρθρο 590 ΑΚ, και η παράλειψη αυτή επηρεάζει την εσωτερική κατανομή μέσω αναγωγής.
Καλύπτει το ασφαλιστήριο τη χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης;
Εξαρτάται από τη διατύπωση. Στην ΕφΠειρ 240/2022 η ρήτρα ίδιας κράτησης ήταν διατυπωμένη ως προς τις περιουσιακές ζημίες και κρίθηκε ότι δεν καταλαμβάνει την ηθική βλάβη, η οποία κατά ΑΚ 299 δεν αποτελεί περιουσιακή ζημία. Η ασφαλιστική κατέβαλε ολόκληρο το ποσό της ηθικής βλάβης. Το αποτέλεσμα θα ήταν διαφορετικό αν η ρήτρα αναφερόταν σε κάθε καταβλητέο ποσό, οπότε η ακριβής διατύπωση καθορίζει την πραγματική κάλυψη.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Το κρίσιμο διάστημα είναι το μεσοδιάστημα: Η ευθύνη στην ΑΠ 450/2024 δεν θεμελιώθηκε επειδή δεν έγινε καθαρισμός, αλλά επειδή ο χώρος έμεινε ανοιχτός από τη γνωστοποίηση του κινδύνου έως την αποκατάσταση. Η γραπτή διαδικασία ορίζει ποιος αποκλείει, ποιος σημαίνει και ποιος επιβλέπει στο ενδιάμεσο.
Προφορική ανακοίνωση χωρίς σήμανση: Οι γενικές προφορικές ανακοινώσεις δεν αποτελούν από μόνες τους πρόσφορο μέτρο, καθώς δεν διασφαλίζεται ότι ακούγονται. Η ατομική ενημέρωση συγκεκριμένου πελάτη, τεκμηριωμένη με μάρτυρα, θεμελιώνει συνυπαιτιότητα αλλά δεν απαλλάσσει.
Η ανάθεση σε τεχνικό ασφαλείας δεν μεταφέρει την ευθύνη: Κατά το άρθρο 7 του ΠΔ 17/1996 και τα άρθρα 6 και 7 του Ν. 1568/1985, ο τεχνικός ασφαλείας ελέγχει, υποδεικνύει και καταγράφει. Η λήψη των μέτρων παραμένει στον εργοδότη, ο οποίος υπογράφει στο ειδικό θεωρημένο βιβλίο.
Ποινική αθώωση και αστική ευθύνη τρέχουν χωριστά: Η αμετάκλητη ποινική αθώωση των νομίμων εκπροσώπων δεν έκλεισε την αστική δίκη στην ΑΠ 450/2024. Ο αστικός κίνδυνος των στελεχών κρίνεται αυτοτελώς και με διαφορετικό αποδεικτικό μέτρο.
Έλεγχος ρήτρας απαλλαγής ασφαλιστηρίου: Ρήτρα ίδιας κράτησης διατυπωμένη ως προς τις περιουσιακές ζημίες δεν καταλαμβάνει την ηθική βλάβη. Τα μερικότερα όρια για μισθωμένους χώρους, χώρους στάθμευσης και ανελκυστήρες αντιστοιχίζονται με την πραγματική δραστηριότητα πριν από την ανανέωση, όχι μετά το συμβάν.
Προσεπίκληση και επικουρική έφεση: Η ασφαλιστική εισάγεται στη δίκη με προσεπίκληση και παρεμπίπτουσα αγωγή. Στην ΑΠ 450/2024 η παράλειψη άσκησης επικουρικής έφεσης ως προς την παρεμπίπτουσα έκλεισε οριστικά τον δρόμο αναγωγής για δύο διαδίκους, ανεξάρτητα από την έκβαση της κύριας δίκης.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα τραυματισμού πελάτη σε κατάστημα.