Skip to content

Αρθρογραφία

Η Αναγκαστική Διαχείριση Επιχείρησης

αναγκαστική διαχείριση

Η κατάσχεση της επιχείρησης λαμβάνει χώρα με την εκποίηση των επιμέρους δικαιωμάτων της. Επομένως, δεν συντελείται με μία πράξη, αλλά απαιτείται η τήρηση των διατυπώσεων για την μεταβίβαση καθενός δικαιώματος ξεχωριστά. Τούτο ενέχει τον κίνδυνο να μείνουν απρόσιτα για τους δανειστές κάποια από τα στοιχεία της επιχείρησης. Το κενό αυτό, καλύπτει η έννομη τάξη με το θεσμό της “αναγκαστικής διαχείρι­σης” της επιχείρησης.

Αναγκαστική διαχείριση είναι η οικονομική εκμετάλλευση της περιουσίας του οφειλέτη για την ικανοποίηση των δανειστών του και περιγράφεται στα άρθρα 1034-1046 ΚΠολδ (Κεφάλαιο Η’). 

Νομικό Πλαίσιο
Διαδικασία (άρθρο 1034)

1. Για να ικανοποιηθεί χρηματική απαίτηση του δανειστή, μπορεί να επιβληθεί αναγκαστική διαχείριση ακινήτου ή επιχείρησης του οφειλέτη.

2. Η αναγκαστική διαχείριση επιβάλλεται ύστερα από απόφαση του μονομελούς πρωτοδικείου της περιφέρειας όπου βρίσκεται το ακίνητο ή η έδρα της επιχείρησης του οφειλέτη, αν το ζητήσει δανειστής που έχει τίτλο εκτελεστό και που επέδωσε στον οφειλέτη επιταγή για εκτέλεση. Η απόφαση που δέχεται ή απορρίπτει την αίτηση προσβάλλεται μόνο με έφεση. Η αίτηση και η έφεση δικάζονται κατά τα άρθρα 686 επ. Ο πρόεδρος των εφετών ορίζει την προθεσμία για την εμφάνιση, ενώ το άρθρο 226 εφαρμόζεται και εδώ.

3. Το ακίνητο ή η επιχείρηση βρίσκεται σε αναγκαστική διαχείριση, αφότου επιδοθεί στον οφειλέτη η απόφαση που διατάζει την αναγκαστική διαχείριση. Το άρθρο 912 εφαρμόζεται και εδώ.  

Αρνητικές Προϋποθέσεις (άρθρο 1035)

Αναγκαστική διαχείριση ακινήτου ή επιχείρησης δεν επιβάλλεται για έναν από τους ακόλουθους λόγους: 

  1. αν το δικαστήριο κρίνει ότι από τα εισοδήματα του ακινήτου ή της επιχείρησης δεν μπορεί να ικανοποιηθεί μέσα σε λογικό διάστημα η απαίτηση του δανειστή, 
  2. αν το δικαστήριο κρίνει ότι το ποσό της απαίτησης δεν δικαιολογεί να τεθεί το ακίνητο ή η επιχείρηση σε αναγκαστική διαχείριση, 
  3. αν πρόκειται για μικρή επιχείρηση ή για ακίνητο μικρής αξίας και το δικαστήριο κρίνει ότι θα ήταν ασύμφορη η αναγκαστική διαχείριση,
  4. αν πρόκειται για επιχείρηση και το δικαστήριο κρίνει ότι συντρέχουν σπουδαίοι λόγοι για να μην τεθεί η επιχείρηση σε αναγκαστική διαχείριση.  
Δημοσιότητα (άρθρο 1036)

1. Η απόφαση που διατάζει την αναγκαστική διαχείριση, αν πρόκειται για ακίνητο, εγγράφεται με επιμέλεια του δανειστή που τη ζήτησε στο βιβλίο κατασχέσεων της περιφέρειας όπου βρίσκεται το ακίνητο, και αν πρόκειται για επιχείρηση, σε ειδικό βιβλίο που το τηρεί η γραμματεία του πρωτοδικείου στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται η έδρα της επιχείρησης.

2. Η εγγραφή της αναγκαστικής διαχείρισης στα σχετικά βιβλία σύμφωνα με την παρ. 1 δεν εμποδίζει τη διάθεση του ακινήτου ή της επιχείρησης, η αναγκαστική όμως διαχείριση εξακολουθεί και μετά τη διάθεση.

3. Αν κατεσχέθηκαν το ακίνητο ή τα περιουσιακά στοιχεία της επιχείρησης, η αναγκαστική διαχείριση παύει αφότου γίνει ο Πλειστηριασμός. Επίσης παύει η αναγκαστική διαχείριση, αν ο οφειλέτης κηρυχθεί σε πτώχευση. Και στις δύο περιπτώσεις μπορεί να ζητηθεί η εξάλειψη της εγγραφής της παρ. 1.  

Αναγκαστικός Διαχειριστής (άρθρο 1037)

1. Με την απόφαση που διατάζει την αναγκαστική διαχείριση διορίζεται συνάμα και διαχειριστής του ακινήτου ή της επιχείρησης . Ο διαχειριστής που διορίζεται πρέπει να είναι πρόσωπο κατάλληλο και προτιμώνται όποιοι ασκούν το ίδιο ή συγγενικό επάγγελμα ή έχουν τις απαιτούμενες ειδικές γνώσεις ή πείρα.

2. Διαχειριστής μπορεί να διοριστεί ο οφειλέτης, αν το δικαστήριο κρίνει ότι αυτό συμφέρει στην εκμετάλλευση του ακινήτου ή τη λειτουργία της επιχείρησης. Οταν διαχειριστής διορίζεται ο οφειλέτης, διορίζεται συνάμα και επόπτης του διαχειριστή.

3. Διαχειριστής μπορεί να διοριστεί και ένας από τους δανειστές. Αν ένας αξιόχρεος δανειστής προτείνει για διαχειριστή ή επόπτη ορισμένο πρόσωπο και δηλώνει συνάμα ότι αναλαμβάνει την ευθύνη για πράξεις ή τις παραλείψεις του, προτιμάται το πρόσωπο που αυτός προτείνει κατά την κρίση του δικαστηρίου.

4. Ο διαχειριστής και ο επόπτης που τυχόν διορίστηκε οφείλουν μέσα σε οκτώ ημέρες αφότου τους επιδοθεί η απόφαση να δηλώσουν στο δανειστή που ζήτησε την αναγκαστική διαχείριση, αν δέχονται το διορισμό, αλλιώς θεωρούνται ότι τον αποποιήθηκαν.  

Κοινοποιήσεις (άρθρο 1038)

1. Η απόφαση που διατάζει την αναγκαστική διαχείριση κοινοποιείται με επιμέλεια του δανειστή που ζήτησε την αναγκαστική διαχείριση, στον οφειλέτη, στο διαχειριστή, στον τυχόν διορισμένο επόπτη και στους ενυπόθηκους δανειστές. Αν ο οφειλέτης αρνηθεί να συμμορφωθεί με την απόφαση γίνεται αναγκαστική εκτέλεση, κατά τις διατάξεις του άρθρου 947.

2. Αφότου η απόφαση που διατάζει την αναγκαστική διαχείριση επιδοθεί στον οφειλέτη, αυτός στερείται τη διαχείριση του ακινήτου ή της επιχείρησης. Ωσπου να αναλάβει τα καθήκοντά του ο διαχειριστής, καθήκοντα διαχειριστή ασκεί προσωρινά ο οφειλέτης και έχει υποχρέωση να λογοδοτήσει στο διαχειριστή.

3. Αν επιβληθεί στο ακίνητο ή στα περιουσιακά στοιχεία της επιχείρησης συντηρητική ή αναγκαστική κατάσχεση, μεσεγγυούχος είναι ο διαχειριστής.  

Καθήκοντα Διαχειριστή (άρθρο 1039)

1. Ο διαχειριστής ενεργεί όλες τις πράξεις που είναι ενδεδειγμένες για την τακτική και επωφελή οικονομική εκμετάλλευση του ακινήτου ή της επιχείρησης και οφείλει να διατηρεί το ακίνητο ή την επιχείρηση σε καλή κατάσταση και να αποφεύγει πράξεις που βλάπτουν την οικονομική τους υπόσταση.

2. Ο διαχειριστής μόλις αναλάβει τα καθήκοντά του ειδοποιεί με έγγραφο τους οφειλέτες εκείνου κατά του οποίου έχει επιβληθεί η διαχείριση και εκείνους που συναλλάσσονται με την επιχείρηση ότι ανέλαβε τη διαχείριση του ακινήτου ή της επιχείρησης και πρέπει σ` αυτόν να καταβάλλουν στο εξής τις οφειλές τους και μαζί του να συναλλάσσονται.

3. Ο διαχειριστής ενεργεί κάθε δικαιοπραξία ή πράξη για να πετύχει ο σκοπός της διαχείρισης και έχει το δικαίωμα για να συνεχιστούν οι εργασίες της επιχείρησης ή της εκμετάλλευσης του ακινήτου, να συνάπτει δάνεια και μπορεί να δίνει και ενέχυρο επάνω στις πρώτες ύλες ή τα προϊόντα της επιχείρησης. Για κάθε έννομη σχέση που αφορά την διαχείριση, και αν ακόμη η σχέση αυτή γεννήθηκε πριν από τη διαχείριση, στο δικαστήριο παρίσταται ο διαχειριστής. Οι διατάξεις των άρθρων 997 του Αστικού Κώδικα και 956 παρ. 6 του κώδικα αυτού, εφαρμόζονται και εδώ.

4. Ο διαχειριστής δεν μπορεί, χωρίς την άδεια του μονομελούς πρωτοδικείου, που παρέχεται κατά τη διαδικασία των άρθρων 686 επ. να καταρτίζει δικαιοπραξίες με διάρκεια μεγαλύτερη από ένα έτος.  

Ζητήματα Διαχείρισης (άρθρο 1040)

1. Οταν το ζητήσει ο οφειλέτης ή κάποιος από τους δανειστές, ο διαχειριστής ή ο επόπτης, το μονομελές πρωτοδικείο μπορεί, κατά τη διαδικασία των άρθρων 686 επ. να αντικαταστήσει το διαχειριστή ή τον επόπτη.

2. Κάθε διαφορά σχετική με τη διαχείριση επιλύεται από το μονομελές πρωτοδικείο κατά τη διαδικασία των άρθρων 686 επ. αν το ζητήσει ο διαχειριστής ή ο επόπτης ή ο οφειλέτης ή οποιοσδήποτε έχει έννομο συμφέρον. Το δικαστήριο μπορεί να ορίζει τον τρόπο που θα γίνει η διαχείριση και να διατάζει κάθε μέτρο πρόσφορο γι αυτήν.     

Χρηματικές Αποζημιώσεις – Διατροφή (άρθρο 1041)

1. Το μονομελές πρωτοδικείο ορίζει τη μηνιαία αποζημίωση του διαχειριστή και του επόπτη. Οι διατάξεις του άρθρου 1034 παρ. 2 εδαφ. δεύτερο, τρίτο και τέταρτο εφαρμόζονται και εδώ.

2. Αν ο οφειλέτης δεν έχει τα μέσα για τη διατροφή του, το μονομελές πρωτοδικείο ορίζει ένα χρηματικό ποσό που πρέπει να του πληρώνεται κάθε μήνα για τα απαραίτητα έξοδα της διατροφής του και της διατροφής της οικογένειάς του. Οι διατάξεις του άρθρου 1034 παρ. 2 εδάφια δεύτερο, τρίτο και τέταρτο, εφαρμόζονται και εδώ.

3. Αν ο οφειλέτης κατοικεί μέσα στο ακίνητο, έχει το δικαίωμα να εξακολουθήσει να κατοικεί εκεί και μετά την επιβολή της αναγκαστικής διαχείρισης.

4. Ο οφειλέτης όταν ορίζεται διαχειριστής δεν έχει δικαίωμα μηνιαίας Αποζημίωσης.  

Υποχρεώσεις Διαχειριστή (άρθρο 1042)

Ο διαχειριστής από τους καρπούς και τα εισοδήματα του ακινήτου ή της επιχείρησης καταβάλλει τις αποδοχές του προσωπικού, τους τακτικούς φόρους και τις εισφορές σε ασφαλιστικούς οργανισμούς που γίνονται απαιτητοί αφού αρχίσει η διαχείριση, εξοφλεί τα δάνεια που πήρε και γενικά καταβάλει όλα τα έξοδα που χρειάζονται για την εκμετάλλευση του ακινήτου ή τη λειτουργία της επιχείρησης.

Ικανοποίηση Δανειστών (άρθρο 1043)

1. Το υπόλοιπο που απομένει αφού αφαιρεθούν τα έξοδα του άρθρου 1042, ο διαχειριστής το καταβάλλει στο δανειστή ώσπου να ικανοποιηθεί η απαίτησή του.

2. Αν υπάρχουν και άλλοι δανειστές, εκτός από εκείνον που ζήτησε την αναγκαστική διαχείριση, αναγγέλλονται με έγγραφη δήλωση που επιδίδεται στο διαχειριστή και σε εκείνον κατά του οποίου στρέφεται η εκτέλεση.

3. Αν αναγγέλθηκαν δανειστές, ο διαχειριστής συντάσσει κάθε τρίμηνο πίνακα διανομής και με βάση αυτόν πληρώνει εκείνον που ζήτησε την αναγκαστική διαχείριση και τους δανειστές που αναγγέλθηκαν. Η κατάταξη των δανειστών στον πίνακα διανομής γίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 975, 976, 977 και 1007. Για την κατάταξη των απαιτήσεων του άρθρου 975 αντί της ημέρας του πλειστηριασμού λαμβάνεται υπόψη  η ημέρα που άρχισε η αναγκαστική διαχείριση.

4. Μέσα σε δέκα ημέρες αφότου συνταχθεί ο πίνακας διανομής ο διαχειριστής καλεί εγγράφως τον οφειλέτη και τους δανειστές να λάβουν γνώση του πίνακα.   

Ανακοπές (άρθρο 1044)

1. Κατά της αναγγελίας δανειστή, καθώς και κατά του πίνακα διανομής, ο οφειλέτης και κάθε δανειστής που έχει αναγγελθεί μπορεί, μέσα σε δέκα ημέρες αφότου περάσει η προθεσμία του άρθρου 1043 παρ. 4, να ασκήσει αντιρρήσεις στο κατά το άρθρο 933 αρμόδιο δικαστήριο. Η άσκηση αντιρρήσεων κατά αναγγελίας ή κατά του πίνακα διανομής αναστέλλει την καταβολή στο δανειστή κατά του οποίου στρέφονται οι αντιρρήσεις, ώσπου να γίνει τελεσίδικη η απόφαση του δικαστηρίου.

2. Οταν περάσει η προθεσμία της παρ. 1, ο διαχειριστής καταβάλλει στους δανειστές με βάση τον πίνακα διανομής.  

Λογοδοσία Διαχειριστή (άρθρο 1045)

1. Ο διαχειριστής οφείλει να υποβάλλει κάθε έτος καθώς και όταν περατωθεί η διαχείριση, έγγραφη λογοδοσία στον οφειλέτη, σε εκείνον που ζήτησε την αναγκαστική διαχείριση και στους δανειστές που αναγγέλθηκαν.

2. Ο επόπτης του διαχειριστή επιβλέπει και παρακολουθεί τη διαχείριση και έχει δικαίωμα να εξετάζει τα βιβλία και τους λογαριασμούς της διαχείρισης και να ενημερώνεται για την γενική κατάσταση της διαχείρισης.

3. Σε κάθε περίπτωση που το δικαστήριο του άρθρου 1040 παρ. 2 επιλύει διαφορά σχετική με την αναγκαστική διαχείριση καλείται υποχρεωτικά και ο επόπτης.

4. Ο διαχειριστής και ο επόπτης είναι υπεύθυνοι να αποζημιώσουν τον οφειλέτη και τους δανειστές κατά τις διατάξεις του ουσιαστικού δικαίου.  

Λήξη Διαχείρισης (άρθρο 1046)

1. Η αναγκαστική διαχείριση παύει με τελεσίδικη απόφαση του μονομελούς πρωτοδικείου της περιφέρειας όπου βρίσκεται το ακίνητο ή όπου εδρεύει η επιχείρηση του οφειλέτη, όταν το ζητήσει ο οφειλέτης ή ο δανειστής ή οποιοσδήποτε έχει έννομο συμφέρον α) αν ικανοποιήθηκαν οι απαιτήσεις εκείνου που ζητεί την αναγκαστική διαχείριση και των δανειστών που αναγγέλθηκαν ή αν αυτοί, με έγγραφη δήλωσή τους προς τον οφειλέτη, παραιτήθηκαν από την αναγκαστική διαχείριση, β) αν το δικαστήριο κρίνει ότι η εξακολούθηση της αναγκαστικής διαχείρισης δεν είναι ενδεδειγμένη ή ζημιώνει τα συμφέροντα του οφειλέτη, γ) αν ο δανειστής που ζήτησε την αναγκαστική διαχείριση δεν φρόντισε, μέσα σε λογικό διάστημα αφότου επιδόθηκε στον οφειλέτη η απόφαση που διατάζει την αναγκαστική διαχείριση, να αναλάβει τα καθήκοντά του διαχειριστής ή επόπτης. Οι διατάξεις του άρθρου 1034 παρ. 2 εδαφ. δεύτερο, τρίτο και τέταρτο εφαρμόζονται και εδώ.

2. Αφότου με βάση την τελεσίδικη απόφαση, εξαλειφθεί η εγγραφή στα ειδικά βιβλία, σύμφωνα με το άρθρο 1036 παρ. 1, παύει η αναγκαστική διαχείριση του ακινήτου ή της επιχείρησης.  

Επιμέρους Χαρακτηριστικά
Νομική Φύση

Σκοπός της αναγκαστικής διαχείρισης είναι η από τα εισοδήματα της επιχείρησης του οφειλέτη, που τίθενται υπό αναγκαστική διαχείριση, ικανοποίηση του δανειστή του για την αποτροπή του πλειστηριασμού τους, δηλαδή την εκποίηση ή την άκαιρη εκποίηση τους. Η αναγκαστική διαχείριση καθιερώνεται, παράλληλα με την κατάσχεση, ως μέσο αναγκαστικής εκτέλεσης για την ικανοποίηση χρηματικής απαίτησης του δανειστή. Στο σημείο αυτό διαφοροπιείται και με την ειδική διαχείρηση του ν. 4307/2014, στα πλαίσια της εκκαθάρισης εν λειτουργία.

Συνέπεια της φύσεως της αναγκαστικής διαχείρισης ως μέσου αναγκαστικής εκτέλεσης είναι αφενός ότι η επιβολή της εναπόκειται στην κρίση του δικαστηρίου και αφετέρου ότι πριν την επιβολή της απαιτείται η τήρηση των διατυπώσεων που ορίζονται από τις γενικές για την αναγκαστική εκτέλεση διατάξεις (άρθρα 904 επ.ΚΠολΔ). Δικαιούται συνεπώς να ζητήσει άδεια και να επιβάλλει αναγκαστική διαχείριση ο δανειστής που έχει εκτελεστό τίτλο και μετά την επίδοση στον καθ’ ου η εκτέλεση αντιγράφου από απόγραφο του τίτλου με επιταγή προς εκτέλεση και την πάροδο της τριήμερης προθεσμίας του άρθρου 924 ΚΠολΔ (ΜΠρΘεσ 6917/2010).

Ο αναγκαστικός διαχειριστής εκπροσωπεί στο δικαστήριο την επιχείρηση για κάθε έννομη σχέση που, αφορά τη διαχείριση, και αν ακόμη η σχέση αυτή γεννήθηκε πριν τη διαχείριση, μέχρι την παύση της αναγκαστικής διαχείρισης, η οποία επέρχεται με την εξάλειψη της εγγραφής στο προαναφερόμενο ειδικό βιβλίο, με βάση την τελεσίδικη απόφαση του μονομελούς πρωτοδικείου της περιφέρειας, που βρίσκεται η έδρα της επιχείρησης, που παύει την αναγκαστική διαχείριση (ΑΠ 940/2019).

Περιεχόμενο της αίτησης

Περιεχόμενο της αίτησης επιβολής της αναγκαστικής διαχείρισης αποτελεί η παράθεση σ’ αυτήν των θεμελιωτικών της απαίτησης έναντι του καθ’ ου η εκτέλεση πραγματικών περιστατικών και το αίτημα παροχής της άδειας επιβολής της αναγκαστικής διαχείρισης. Η έκθεση ιδιαίτερων λόγων που επιβάλλουν την αναγκαστική διαχείριση δεν απαιτείται, καθόσον η χρησιμοποίηση οποιοσδήποτε από τα μέσα εκτέλεσης προς ικανοποίηση της απαίτησης του δανειστή που έχει εκτελεστό τίτλο, μεταξύ των οποίων και η αναγκαστική διαχείριση, απόκειται στην κρίση αυτού. Τους λόγους που κατ’ άρθρο 1035 αποκλείουν την επιβολή της αναγκαστικής διαχείρισης πρέπει να επικαλεστεί ο καθ’ ου η εκτέλεση.

Απόρριψη Αίτησης Και Σπουδαίος Λόγος

Ένας από τους περιοριστικούς όρους αποκλεισμού της αναγκαστικής διαχείρισης είναι «αν πρόκειται για επιχείρηση και το δικαστήριο κρίνει ότι συντρέχουν σπουδαίοι λόγοι για να μην τεθεί η επιχείρηση σε αναγκαστική διαχείριση».

Στο νόμο δεν καθορίζονται οι σπουδαίοι λόγοι, γι αυτό το δικαστήριο θα πρέπει να εντάξει τα εκάστοτε πραγματικά περιστατικά στην αόριστη νομική έννοια του σπουδαίου λόγου. Τέτοια περιστατικά που συνθέτουν την έννοια του σπουδαίου λόγου είναι οι προσωπικές ικανότητες και ιδιότητες του καθ’ ου η εκτέλεση, από τις οποίες εξαρτάται η λειτουργία της απόδοσης της επιχείρησης, όπως η επιχειρηματικότητα, η πείρα, οι γνώσεις, η δραστηριότητα, καθώς και η χρησιμοποίηση ορισμένων μεθόδων, οι οποίες δεν είναι δυνατό ή επιτρεπτό να χρησιμοποιηθούν από άλλα πρόσωπα.

Ο “σπουδαίος λόγος” μπορεί να συνίσταται στο γεγονός ότι η αναγκαστική διαχείριση της επιχείρησης θα καθίσταται προδήλως ασύμφορη, όταν η λειτουργία και η απόδοση της εξαρτάται κατά πολύ από την ικανότητα και την προσωπική απασχόληση του οφειλέτη καθώς και την φιλική προσφορά τρίτων προσώπων, τα οποία προσέφεραν τις υπηρεσίες τους αφιλοκερδώς. Σπουδαίο λόγο μπορεί να συνιστά και το γεγονός ότι η συγκεκριμένη επιχείρηση λειτουργεί με μεθόδους που συνιστούν επαγγελματικό απόρρητο.

Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 15 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα αναγκαστικής διαχείρησης.