Ενέχυρο Μετά Τον Ν. 5123/2024: Ποια Μορφή Επιλέγεται

Πότε Επιλέγεται Ενέχυρο Σε Κινητά & Απαιτήσεις Και Πώς Συνιστάται Έγκυρα

Εν συντομία:

• Ο Ν. 5123/2024 εκσυγχρόνισε το θεσμικό πλαίσιο του ενεχύρου και συνέστησε ενιαίο Ηλεκτρονικό Μητρώο Ενεχύρων. Το Μέρος Β’ (άρθρα 3 έως 26) ισχύει από τις 30.6.2025.
• Επιλέγεται το ενέχυρο όταν η εξασφάλιση πρέπει να βαρύνει κινητό, απαίτηση ή εταιρική συμμετοχή, σε αντιδιαστολή με την υποθήκη που αφορά ακίνητα.
• Η σύσταση γίνεται κατά κανόνα με ιδιωτικό έγγραφο βέβαιης χρονολογίας ή ηλεκτρονικό έγγραφο. Η αντιταξιμότητα έναντι τρίτων και η κατάταξη κρίνονται από την εγγραφή στο Μητρώο.
• Τα ενέχυρα που είχαν συσταθεί έγκυρα πριν τις 30.6.2025 διατηρούν την ισχύ τους και διέπονται από το προηγούμενο δίκαιο (άρθρο 25).
• Οι υποχρεώσεις φύλαξης του ενεχυρούχου δανειστή και το δικαίωμα του άρθρου 1228 ΑΚ παραμένουν, καθώς στηρίζονται σε διατάξεις του Αστικού Κώδικα που δεν καταργήθηκαν.

Πότε επιλέγεται ενέχυρο έναντι των άλλων εργαλείων εξασφάλισης;

Το ενέχυρο επιλέγεται όταν η εξασφάλιση πρέπει να βαρύνει κινητό πράγμα, απαίτηση ή εταιρική συμμετοχή και ο οφειλέτης δεν διαθέτει ακίνητο για υποθήκη. Το ενέχυρο καλύπτει, δηλαδή, την κινητή περιουσία και τις απαιτήσεις μιας επιχείρησης, εκεί όπου τα εμπράγματα βάρη επί ακινήτων δεν επαρκούν ή δεν υφίστανται.

Η βασική διαφορά είναι το αντικείμενο. Η υποθήκη βαρύνει ακίνητα και εγγράφεται στο κτηματολόγιο, ενώ το ενέχυρο βαρύνει κινητά, απαιτήσεις και δικαιώματα. Όταν η επιχείρηση χρειάζεται να διατηρήσει τη χρήση των κινητών της ή να αξιοποιήσει τις εμπορικές της απαιτήσεις ως εξασφάλιση, το ενέχυρο είναι το κατάλληλο εργαλείο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η καταπιστευτική μεταβίβαση κυριότητας κινητού λειτουργεί ως ισχυρότερη εναλλακτική, καθώς μεταβιβάζει την κυριότητα στον πιστωτή αντί να συστήσει απλό βάρος. Η επιλογή μεταξύ ενεχύρου και καταπιστευτικής μεταβίβασης κρίνεται με βάση την επιθυμητή εξασφάλιση του πιστωτή σε ενδεχόμενη πτώχευση και τη ροή της κατοχής.

Συνολικά, το ενέχυρο εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο εξασφάλισης εμπορικών απαιτήσεων, όπου ο συνδυασμός εμπράγματων και ενοχικών εργαλείων διαμορφώνει τη συνολική εξασφάλιση του χρηματοδότη.

Ποια μορφή ενεχύρου ταιριάζει μετά τον Ν. 5123/2024;

Μετά τον Ν. 5123/2024 η επιλογή της μορφής εξαρτάται κατά κύριο λόγο από το αντικείμενο και από το αν ο οφειλέτης πρέπει να διατηρήσει τη χρήση του. Ο νόμος ρυθμίζει χωριστά το ενέχυρο σε απαιτήσεις (άρθρο 5), σε ονομαστικές μετοχές και εταιρικές συμμετοχές (άρθρα 11 και 12), καθώς και το πλασματικό ενέχυρο κινητών χωρίς παράδοση της κατοχής (άρθρο 13).

Το κοινό ενέχυρο με παράδοση της κατοχής, κατά τα άρθρα 1209 επ. ΑΚ που παραμένουν σε ισχύ, ταιριάζει όταν ο οφειλέτης μπορεί να αποχωριστεί φυσικά το κινητό.

Το πλασματικό ενέχυρο του άρθρου 13, που λειτουργεί και ως κυμαινόμενη ασφάλεια (άρθρο 13 παρ. 1 εδ. γ’), επιλέγεται όταν τα κινητά πρέπει να παραμείνουν στην εκμετάλλευση της επιχείρησης, όπως αποθέματα ή μηχανολογικός εξοπλισμός.

Για τα εμπορική εξασφάλιση, εναλλακτικά της σύστασης ενεχύρου, η εξασφαλιστική εκχώρηση απαίτησης αποτελεί συγγενές εργαλείο, ενώ η χρηματοδότηση μέσω factoring μεταφέρει εξ ολοκλήρου τις απαιτήσεις στον πράκτορα.

Για το ενέχυρο σε μετοχές ανώνυμης εταιρείας ισχύουν ειδικότεροι κανόνες ως προς το δικαίωμα ψήφου και την εγγραφή στο βιβλίο μετόχων.

Μορφή	Αντικείμενο	Συστατικός τύπος	Εγγραφή στο Μητρώο	Πότε την επιλέγουμε
Ενέχυρο με παράδοση (άρθρα 1209 επ. ΑΚ)	Κινητά που παραδίδονται στον δανειστή	Παράδοση της κατοχής, συνήθως με έγγραφο	Όχι, η δημοσιότητα προκύπτει από την κατοχή	Όταν ο οφειλέτης μπορεί να αποχωριστεί το κινητό
Ενέχυρο σε απαίτηση (άρθρο 5)	Απαιτήσεις και δικαιώματα	Ιδιωτικό έγγραφο βέβαιης χρονολογίας ή ηλεκτρονικό	Ναι, για αντιταξιμότητα και κατάταξη, με γνωστοποίηση στον οφειλέτη	Χρηματοδότηση με εξασφάλιση εμπορικών εισπρακτέων
Πλασματικό ενέχυρο κινητών (άρθρο 13)	Κινητά χωρίς παράδοση, αποθέματα, εξοπλισμός	Ιδιωτικό ή ηλεκτρονικό έγγραφο	Ναι	Όταν ο οφειλέτης πρέπει να συνεχίσει να χρησιμοποιεί τα κινητά
Ενέχυρο σε μετοχές και κινητές αξίες (άρθρα 11, 14)	Ονομαστικές μετοχές, εταιρικά μερίδια, κινητές αξίες	Κατά τις ειδικές διατάξεις και με εγγραφή στο οικείο βιβλίο	Ναι	Εξασφάλιση επί εταιρικών συμμετοχών

Πώς συνιστάται έγκυρα ενέχυρο μέσω του νέου Μητρώου;

Η έγκυρη σύσταση και η αντιταξιμότητα είναι δύο διακριτά βήματα. Το ενέχυρο σε απαίτηση συνιστάται με ιδιωτικό έγγραφο βέβαιης χρονολογίας ή με ηλεκτρονικό έγγραφο (άρθρο 5), ενώ η ισχύς του έναντι τρίτων και η σειρά κατάταξης κρίνονται από την εγγραφή στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Ενεχύρων.

Το Μητρώο τηρείται με φορέα διαχείρισης και λειτουργίας το Ελληνικό Κτηματολόγιο (άρθρο 15) και η υποβολή των προς εγγραφή πράξεων γίνεται ηλεκτρονικά. Η εγγραφή είναι το χρονικό σημείο από το οποίο το ενέχυρο αποκτά πλήρη ενέργεια απέναντι σε ανταγωνιστές δανειστές και τρίτους.

Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι η σύσταση χωρίς εγγραφή αφήνει τον δανειστή με ένα έγκυρο μεταξύ των μερών δικαίωμα που όμως δεν είναι αντιτάξιμο, άρα δεν τον προστατεύει στη σχέση με άλλους πιστωτές.

Η εμπειρία από υποθέσεις ενεχυρίασης απαιτήσεων δείχνει ότι το συχνότερο λάθος είναι η παράλειψη ή η καθυστέρηση της εγγραφής και της γνωστοποίησης στον οφειλέτη της ενεχυρασμένης απαίτησης. Όταν μεσολαβεί χρόνος μεταξύ υπογραφής και εγγραφής, ένα μεταγενέστερο αλλά ταχύτερα εγγεγραμμένο ενέχυρο μπορεί να προηγηθεί στην κατάταξη.

Πότε γίνεται αντιτάξιμο το ενέχυρο και πώς κατατάσσεται έναντι τρίτων;

Το ενέχυρο γίνεται πλήρως αντιτάξιμο και αποκτά σειρά κατάταξης από την εγγραφή του στο Μητρώο, ενώ έναντι του οφειλέτη της ενεχυρασμένης απαίτησης τα αποτελέσματα επέρχονται από τη γνωστοποίηση σε αυτόν (άρθρα 6 και 7). Η προτεραιότητα μεταξύ περισσότερων ενεχύρων στο ίδιο αντικείμενο κρίνεται με βάση τον χρόνο εγγραφής.

Αυτή η δομή έχει άμεση πρακτική σημασία. Ο χρόνος εγγραφής λειτουργεί ως κανόνας προτεραιότητας, οπότε η ταχύτητα καταχώρισης μετά την υπογραφή είναι κρίσιμη όταν υπάρχει πιθανότητα παράλληλων εξασφαλίσεων. Η γνωστοποίηση στον οφειλέτη της απαίτησης, από την άλλη, διασφαλίζει ότι αυτός θα καταβάλει εγκύρως στον ενεχυρούχο δανειστή και όχι στον αρχικό δικαιούχο.

Ως προς την ικανοποίηση, το άρθρο 9 προβλέπει για το ενέχυρο επί απαιτήσεων διαδικασία αυτοδύναμης είσπραξης από τον δανειστή μετά την πάροδο δέκα εργάσιμων ημερών, με παραπομπή στις διατάξεις των άρθρων 1252 και 1253 ΑΚ που εξακολουθούν να ισχύουν. Έτσι ο δανειστής μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να εισπράξει απευθείας την ενεχυρασμένη απαίτηση χωρίς να απαιτείται πλειστηριασμός.

Τι κατήργησε ο Ν. 5123/2024 και τι ισχύει για ενέχυρα πριν τις 30.6.2025;

Το άρθρο 26 του νόμου κατάργησε στοχευμένα συγκεκριμένες διατάξεις, χωρίς να καταργήσει το σύνολο του προηγούμενου δικαίου του ενεχύρου. Καταργήθηκαν, μεταξύ άλλων, τα άρθρα 1244, 1247 και 1248 ΑΚ που αφορούσαν παλαιότερες μορφές, καθώς και διατάξεις του Ν. 2844/2000 για το πλασματικό ενέχυρο.

Ένα σημείο που συχνά παρερμηνεύεται είναι η έκταση της κατάργησης ως προς το νομοθετικό διάταγμα της 17.7 έως 13.8.1923 περί ειδικών διατάξεων επί ανωνύμων εταιρειών. Καταργήθηκε αποκλειστικά το άρθρο 36 του διατάγματος, που αφορούσε τη σύσταση ενεχύρου. Δεν καταργήθηκε ολόκληρη η σειρά διατάξεων περί τραπεζικού ενεχύρου. Οι λοιπές διατάξεις του ίδιου διατάγματος, όπως τα άρθρα 35 και 37 επ., παραμένουν σε ισχύ, στοιχείο που έχει σημασία για συμβάσεις που παρέπεμπαν σε αυτές.

Για τη χρονική μετάβαση ισχύει το άρθρο 25. Τα ενέχυρα που είχαν συσταθεί έγκυρα πριν από την έναρξη ισχύος του Μέρους Β’ στις 30.6.2025 διατηρούν την ισχύ τους και διέπονται από το προηγούμενο δίκαιο, χωρίς να απαιτείται εκ νέου εγγραφή. Πρακτικά, ο πρώτος έλεγχος σε κάθε υφιστάμενη εξασφάλιση είναι η ημερομηνία σύστασης, καθώς αυτή καθορίζει ποιο καθεστώς εφαρμόζεται.

Σε τι υποχρεούται ο δανειστής όταν πέφτει η αξία του ενεχύρου;

Το πλαίσιο σύστασης και εγγραφής άλλαξε, οι υποχρεώσεις όμως του ενεχυρούχου δανειστή ως προς τη φύλαξη και η μεταχείριση του ενεχύρου σε περίπτωση μείωσης της αξίας του στηρίζονται σε διατάξεις του Αστικού Κώδικα που δεν καταργήθηκαν και εξακολουθούν να εφαρμόζονται.

Ο δανειστής έχει δικαίωμα, όχι υποχρέωση, να ζητήσει δικαστική άδεια εκποίησης κατά το άρθρο 1228 ΑΚ όταν απειλείται ουσιώδης χειροτέρευση, εκτός αν ο οφειλέτης συμπληρώσει την εξασφάλιση.

Η νομολογία του Αρείου Πάγου έχει αποσαφηνίσει το περιεχόμενο αυτών των υποχρεώσεων. Με την ΑΠ 895/2019 κρίθηκε ότι το άρθρο 1228 ΑΚ θεμελιώνει δικαίωμα και όχι υποχρέωση εκποίησης, οπότε η επιλογή του δανειστή να ικανοποιηθεί από τη βασική σχέση αντί να ρευστοποιήσει το ενέχυρο δεν είναι παράνομη και η μη έγκαιρη ρευστοποίηση δεν θεμελιώνει αδικοπρακτική ευθύνη.

Η ΑΠ 1629/2024 επιβεβαίωσε τη θέση αυτή, δεχόμενη ότι συμβατικός όρος που απαιτεί τη συναίνεση του δανειστή πριν από την πώληση δεν ισοδυναμεί με απαγόρευση και ότι η αδράνεια δεν είναι αυτή καθεαυτή παράνομη.

Η ΑΠ 1067/2025 προσθέτει ότι η άσκηση ή μη του δικαιώματος του άρθρου 1228 ΑΚ κρίνεται υπό το πρίσμα της καλής πίστης του άρθρου 281 ΑΚ, με ανάλογη εφαρμογή και του άρθρου 1232 ΑΚ.

Αντιστρόφως, με την ΑΠ 1433/2023 κρίθηκε ότι, όταν προσφέρεται ισοδύναμη εξασφάλιση, η κατηγορηματική άρνηση συνεργασίας του δανειστή μπορεί, υπό τα άρθρα 281 και 288 ΑΚ, να θεμελιώσει ευθύνη, ζήτημα που απαιτεί ουσιαστική εξέταση της επάρκειας της προσφερόμενης εξασφάλισης.

Η εμπειρία από τη διαπραγμάτευση όρων ρευστοποίησης σε σύνθετες ενεχυρικές συμβάσεις δείχνει ότι η πρόβλεψη σαφούς μηχανισμού αντικατάστασης ή συμπλήρωσης της εξασφάλισης, με αντικειμενικά κριτήρια επάρκειας, περιορίζει σημαντικά τις μεταγενέστερες αμφισβητήσεις.

Πότε δεν απαιτείται εγγραφή στο Μητρώο;

Δεν απαιτείται πάντοτε εγγραφή στο Μητρώο για να είναι αντιτάξιμο το ενέχυρο. Στο κοινό ενέχυρο με παράδοση της κατοχής, η δημοσιότητα και η προστασία προκύπτουν από την ίδια την κατοχή του δανειστή, οπότε δεν τίθεται ζήτημα εγγραφής στο Ηλεκτρονικό Μητρώο.

Ειδική μεταχείριση ισχύει επίσης για τις συμφωνίες παροχής χρηματοοικονομικής ασφάλειας που εμπίπτουν στο πεδίο της οδηγίας 2002/47/ΕΚ. Εφόσον τα εμπλεκόμενα πρόσωπα και το αντικείμενο εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, το ενέχυρο μπορεί να παραμείνει έγκυρο ακόμη και χωρίς καταχώριση στο Μητρώο.

Σε αυτές τις περιπτώσεις ο έλεγχος μετατοπίζεται στο αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του ειδικού καθεστώτος χρηματοοικονομικής ασφάλειας, αντί στην απλή τυπική εγγραφή.

Συχνές Ερωτήσεις

Από πότε ισχύει το νέο καθεστώς ενεχύρου;

Το Μέρος Β’ του Ν. 5123/2024, που περιλαμβάνει το ουσιαστικό δίκαιο του ενεχύρου και το Ηλεκτρονικό Μητρώο Ενεχύρων, τέθηκε σε ισχύ στις 30.6.2025, μετά τη μετάθεση της αρχικής ημερομηνίας με κοινή υπουργική απόφαση. Συστάσεις ενεχύρου από την ημερομηνία αυτή και μετά υπάγονται στο νέο πλαίσιο.

Ποιες διατάξεις του Αστικού Κώδικα καταργήθηκαν;

Με το άρθρο 26 καταργήθηκαν, μεταξύ άλλων, τα άρθρα 1244, 1247 και 1248 ΑΚ. Παραμένουν σε ισχύ οι διατάξεις για το κοινό ενέχυρο με παράδοση (άρθρα 1209 επ. ΑΚ), καθώς και τα άρθρα 1252 και 1253 ΑΚ στα οποία παραπέμπει ο νέος νόμος για την ικανοποίηση του δανειστή.

Υποχρεούται ο δανειστής να ρευστοποιήσει το ενέχυρο όταν πέφτει η αξία του;

Όχι. Κατά την ΑΠ 895/2019, την ΑΠ 1629/2024 και την ΑΠ 1067/2025, το άρθρο 1228 ΑΚ παρέχει δικαίωμα και όχι υποχρέωση εκποίησης, η δε άσκησή του κρίνεται υπό την καλή πίστη του άρθρου 281 ΑΚ. Η μη ρευστοποίηση δεν είναι αυτή καθεαυτή παράνομη.

Απαιτείται πάντα εγγραφή στο Μητρώο;

Όχι σε κάθε περίπτωση. Το ενέχυρο με παράδοση της κατοχής αντλεί δημοσιότητα από την κατοχή, ενώ οι συμφωνίες χρηματοοικονομικής ασφάλειας υπό την οδηγία 2002/47/ΕΚ μπορεί να ισχύουν χωρίς καταχώριση. Στο ενέχυρο επί απαιτήσεων και στο πλασματικό ενέχυρο, αντιθέτως, η εγγραφή είναι κρίσιμη για την αντιταξιμότητα.

Πρακτικές Επισημάνσεις

Έλεγχος ημερομηνίας σύστασης: Σε κάθε υφιστάμενη εξασφάλιση, ο πρώτος έλεγχος είναι αν συστάθηκε πριν ή μετά τις 30.6.2025, καθώς αυτό καθορίζει αν εφαρμόζεται το προηγούμενο ή το νέο δίκαιο.

Επιλογή μορφής με βάση το αντικείμενο: Απαίτηση οδηγεί στο άρθρο 5, κινητά προς διατήρηση χρήσης στο πλασματικό ενέχυρο του άρθρου 13, μετοχές και μερίδια στα άρθρα 11 και 12.

Η εγγραφή καθορίζει την αντιταξιμότητα: Η σύμβαση μπορεί να είναι έγκυρη μεταξύ των μερών, αλλά χωρίς εγγραφή στο Μητρώο το ενέχυρο επί απαιτήσεων δεν προστατεύει στη σχέση με τρίτους.

Προτεραιότητα κατά χρόνο εγγραφής: Όταν υπάρχει κίνδυνος παράλληλων εξασφαλίσεων, η ταχύτητα καταχώρισης μετά την υπογραφή κρίνει τη σειρά κατάταξης.

Μηχανισμός ρευστοποίησης στη σύμβαση: Σαφής όρος αντικατάστασης ή συμπλήρωσης της εξασφάλισης, με αντικειμενικά κριτήρια επάρκειας, μειώνει τις μεταγενέστερες αμφισβητήσεις κατά τη νομολογία του Αρείου Πάγου.

Όρια ευθύνης του δανειστή: Η μη ρευστοποίηση δεν είναι παράνομη, η κατηγορηματική άρνηση όμως αποδοχής ισοδύναμης εξασφάλισης κρίνεται υπό τα άρθρα 281 και 288 ΑΚ και μπορεί να θεμελιώσει ευθύνη.

Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για να σας συμβουλεύσουμε σχετικά με την εμπράγματη εξασφάλιση των απαιτήσεών και το ενέχυρο.