Πώς γίνεται νομικά η εισφορά ατομικής επιχείρησης σε ΙΚΕ;
Περιληπτικά:
- Η «μετατροπή» ατομικής σε ΙΚΕ νομικά δεν αποτελεί τεχνική μετατροπή του Ν.4601/2019, αλλά διακοπή και ταυτόχρονη εισφορά καθαρών περιουσιακών στοιχείων σε νεοσύστατη ΙΚΕ.
- Το άρθρο 52 του Ν.5162/2024 εξασφαλίζει απαλλαγή φόρου εισοδήματος επί της υπεραξίας, με προϋπόθεση η ατομική να λειτουργεί τουλάχιστον δύο έτη πριν την εισφορά.
- Το άρθρο 479 ΑΚ καθιερώνει σωρευτική ευθύνη της ΙΚΕ και του επιχειρηματία για τα χρέη της ατομικής, σύμφωνα με τις αποφάσεις ΑΠ 1717/2022 και ΑΠ 1428/2019 του Αρείου Πάγου.
- Το ΠΔ 178/2002 μεταφέρει αυτοδίκαια τις συμβάσεις εργασίας στη νέα ΙΚΕ, με αλληλέγγυα ευθύνη μεταβιβάζοντος και διαδόχου.
- Οι άδειες λειτουργίας δεν μεταβιβάζονται αυτοδίκαια στη νέα ΙΚΕ. Κάθε άδεια απαιτεί επανέκδοση ή τροποποίηση από την αρμόδια αρχή.
Τι είναι νομικά η μετατροπή ατομικής επιχείρησης σε ΙΚΕ;
Η «μετατροπή» ατομικής επιχείρησης σε ΙΚΕ δεν αποτελεί νομικά τεχνική μετατροπή υπό την έννοια του άρθρου 104 του Ν.4601/2019. Η ατομική επιχείρηση στερείται νομικής προσωπικότητας και δεν επιδέχεται μεταβολή νομικής μορφής. Η πράξη συνίσταται σε διακοπή της ατομικής και ταυτόχρονη εισφορά των καθαρών περιουσιακών της στοιχείων σε νεοσύστατη ΙΚΕ. Ο όρος «μετατροπή» διατηρείται φορολογικά για την υπαγωγή στο άρθρο 52 του Ν.5162/2024.
Το άρθρο 4 του Ν.4601/2019 αναγνωρίζει ρητά την εισφορά ατομικής επιχείρησης σε εταιρεία ως ξεχωριστή πράξη που διέπεται από την οικεία εταιρική νομοθεσία. Η κρίσιμη διαφορά από τη γνήσια μετατροπή έγκειται στη μη συνέχεια της νομικής προσωπικότητας: η ατομική παύει να υπάρχει και ταυτόχρονα γεννάται νέο νομικό πρόσωπο, η ΙΚΕ, με δικό του ΑΦΜ, ΓΕΜΗ και αυτοτελή περιουσία. Οι βασικές ιδιότητες της ΙΚΕ κρίνονται κατά τη σύστασή της, όχι κατά τη συνέχεια από την ατομική.
Το Υπουργείο Οικονομικών αποδέχεται τη χρήση του όρου «μετατροπή» μέσω της γνωμοδότησης ΣΛΟΤ 1846/2019, ώστε να εφαρμοστούν τα φορολογικά κίνητρα. Η τυπική μετατροπή κατά τον Ν.4601/2019 προϋποθέτει εταιρεία με νομική προσωπικότητα και επομένως δεν εφαρμόζεται εδώ.
Ποια φορολογικά καθεστώτα μετατροπής ισχύουν το 2026;
Δύο ενεργά καθεστώτα διέπουν σήμερα τη μετατροπή ατομικής σε ΙΚΕ: ο Ν.5162/2024 (από 5/12/2024) και ο Ν.4935/2022. Ο πρώτος αντικατέστησε το ΝΔ 1297/1972, τον Ν.2166/1993 και τα άρθρα 52-56 του ΚΦΕ. Ο Ν.4935/2022 διατηρείται παράλληλα ως εναλλακτική επιλογή, με δικές του προϋποθέσεις και ωφελήματα.
| Καθεστώς | Βασικό όφελος | Προϋποθέσεις | Ισχύς για ΙΚΕ |
|---|---|---|---|
| Άρθρο 52 Ν.5162/2024 | Απαλλαγή φόρου επί υπεραξίας. Οριστική για τον εταίρο, αναβολή για τη λήπτρια ΙΚΕ μέχρι μεταβίβαση στοιχείου | Έναρξη ατομικής ≥ 2 έτη πριν την εισφορά. Διακοπή ατομικής μετά τις 6/12/2024 | Ναι, χωρίς ελάχιστο κεφάλαιο |
| Ν.4935/2022 | Απαλλαγή 30% επί προ φόρου κερδών της νέας εταιρείας | Ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια κύκλου εργασιών. Αποκλειστική εφαρμογή έναντι ΝΔ 1297/1972, Ν.2166/1993 και άρθρου 52 ΚΦΕ | Ναι, και σε εισφορά ατομικής |
| ΝΔ 1297/1972 (ιστορικό) | Απαλλαγή φόρου εισοδήματος επί υπεραξίας | Καταργήθηκε με τον Ν.5162/2024. Εξακολουθεί να εφαρμόζεται σε μετασχηματισμούς με σχέδιο που δημοσιεύθηκε πριν τις 5/12/2024 | Πρακτικά όχι, λόγω ελάχιστου κεφαλαίου 146.735 € |
Πολλοί παρερμηνεύουν τη σχετική νομοθεσία θεωρώντας ότι ο Ν.5162/2024 παρέχει «απαλλαγή 30% από τον φόρο εισοδήματος για 9 έτη». Η ΑΑΔΕ ξεκαθαρίζει με την εγκύκλιο Ε.2088/2025 ότι το άρθρο 52 του Ν.5162/2024 εισάγει απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος επί της υπεραξίας, όχι ποσοστική απαλλαγή επί κερδών. Η απαλλαγή 30% προβλέπεται από τον Ν.4935/2022, με τελείως διαφορετικές προϋποθέσεις, και αποκλείει την παράλληλη εφαρμογή του Ν.5162/2024. Ο επιχειρηματίας επιλέγει ένα μόνο καθεστώς πριν την υποβολή του σχεδίου εισφοράς.
Η επιλογή μεταξύ Ν.5162/2024 και Ν.4935/2022 εξαρτάται από τα προβλεπόμενα μεγέθη της νέας ΙΚΕ. Η φορολογική ουδετερότητα του Ν.5162/2024 ευνοεί επιχειρήσεις με σημαντική υπεραξία ενεργητικού, ενώ ο Ν.4935/2022 ταιριάζει σε επιχειρήσεις με προβλεπόμενη αυξημένη κερδοφορία μετά τη μετατροπή.
Ποια είναι η ολοκληρωμένη διαδικασία μετατροπής βήμα-βήμα;
Η διαδικασία μετατροπής ατομικής σε ΙΚΕ ολοκληρώνεται σε επτά διακριτά βήματα. Η σειρά τηρείται αυστηρά, ώστε να μην απολεσθούν τα φορολογικά κίνητρα και να εξασφαλιστεί η συνέχεια της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Τα κρίσιμα ορόσημα συναρτώνται με ΓΕΜΗ, ΑΑΔΕ, e-ΕΦΚΑ και myDATA.
- Αξιολόγηση καταλληλότητας και επιλογή φορολογικού καθεστώτος. Ο επιχειρηματίας ελέγχει αν η ατομική λειτουργεί τουλάχιστον δύο έτη και επιλέγει μεταξύ Ν.5162/2024 και Ν.4935/2022. Η επιλογή δεσμεύει το σχέδιο εισφοράς.
- Αποτίμηση καθαρών περιουσιακών στοιχείων από ορκωτό ελεγκτή ή πιστοποιημένο εκτιμητή. Η αποτίμηση διενεργείται σύμφωνα με το άρθρο 17 του Ν.4548/2018. Η έκθεση αποτίμησης προσαρτάται στο καταστατικό.
- Σύνταξη καταστατικού μονοπρόσωπης ΙΚΕ και υπογραφή από τον επιχειρηματία ως μοναδικό εταίρο. Το κεφάλαιο εξειδικεύεται ανά είδος εισφοράς (κεφαλαιακές, εξωκεφαλαιακές, εγγυητικές).
- Σύσταση ΙΚΕ μέσω ΓΕΜΗ. Ο μηχανισμός e-ΥΜΣ επιτρέπει ηλεκτρονική σύσταση χωρίς συμβολαιογραφικό τύπο, εκτός αν υπάρχουν εισφορές σε είδος που τον απαιτούν. Η τυπική διαδικασία σύστασης ολοκληρώνεται σε λίγες εργάσιμες ημέρες.
- Δήλωση διακοπής εργασιών της ατομικής στην ΑΑΔΕ κατά την ίδια ημερομηνία σύστασης της ΙΚΕ. Η ημερομηνία αυτή ορίζει το χρόνο του μετασχηματισμού και τη γέννεση της υπεραξίας, η οποία απαλλάσσεται από φόρο εισοδήματος κατά το άρθρο 52 του Ν.5162/2024 και θα φορολογηθεί μόνο σε τυχόν μελλοντικό γεγονός υπαγόμενο σε φορολόγηση (πχ μεταβίβαση στοιχείου ενεργητικού από την ΙΚΕ).
- Μετάπτωση ασφάλισης στον e-ΕΦΚΑ και συνέχεια myDATA. Ο επιχειρηματίας ασφαλίζεται πλέον ως διαχειριστής ΙΚΕ. Η νέα εταιρεία αποκτά κωδικούς myDATA από την πρώτη ημέρα λειτουργίας.
- Επανεκχώρηση συμβάσεων, τραπεζικών λογαριασμών και αδειών λειτουργίας. Καμία από τις τρεις κατηγορίες δεν μεταφέρεται αυτοδίκαια στη νέα ΙΚΕ. Κάθε σύμβαση απαιτεί τροποποίηση ή νέα κατάρτιση με τη συναίνεση του αντισυμβαλλομένου.
Τι ισχύει για τις συμβάσεις και τα χρέη της ατομικής;
Οι συμβάσεις και τα χρέη της ατομικής επιχείρησης δεν μεταφέρονται αυτοδίκαια στη νέα ΙΚΕ. Το άρθρο 479 του Αστικού Κώδικα καθιερώνει όμως μια κρίσιμη εξαίρεση: ο αποκτών την επιχείρηση (η ΙΚΕ) ευθύνεται απέναντι στους πιστωτές της ατομικής για τα χρέη που σχετίζονται με την επιχείρηση, μέχρι την αξία των μεταβιβαζόμενων στοιχείων.
Ο Άρειος Πάγος έχει επιβεβαιώσει την αναγκαστική σωρευτική αναδοχή των χρεών στις αποφάσεις ΑΠ 1717/2022, ΑΠ 1428/2019 και ΑΠ 1179/2020. Η ευθύνη γεννά παθητική εις ολόκληρον ενοχή μεταξύ του επιχειρηματία και της ΙΚΕ: ο πρώτος ευθύνεται απεριόριστα, η δεύτερη μέχρι την αξία των μεταβιβαζόμενων περιουσιακών στοιχείων κατά τον χρόνο της εισφοράς.
Η εφαρμογή του άρθρου 479 ΑΚ ισχύει ακόμη και όταν η αντισυμβαλλόμενη ΙΚΕ αγνοεί τη συγκεκριμένη οφειλή. Στην ΑΠ 1530/2022 ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι η εισφορά ατομικής επιχείρησης φαρμακείου σε ΟΕ δημιουργεί την ίδια σωρευτική ευθύνη, ανεξάρτητα από το αν τα στοιχεία της επιχείρησης μεταφέρθηκαν με μία ή με περισσότερες πράξεις. Η εμπειρία από υποθέσεις μεταβίβασης επιχειρήσεων δείχνει ότι οι πιστωτές της ατομικής συχνά αξιοποιούν το άρθρο 479 ΑΚ για να στραφούν εναντίον της νέας ΙΚΕ μετά τη μετατροπή, ιδίως όταν η ατομική επιχείρηση αποτελούσε το μοναδικό αξιόλογο περιουσιακό στοιχείο του φυσικού προσώπου.
Οι υφιστάμενες συμβάσεις με πελάτες και προμηθευτές απαιτούν τροποποίηση ή νέα κατάρτιση. Η εκχώρηση απαίτησης ισχύει χωρίς συναίνεση του οφειλέτη μόνο για απαιτήσεις της ατομικής, ενώ η αναδοχή χρέους χρειάζεται πάντοτε τη συναίνεση του πιστωτή κατά το άρθρο 471 ΑΚ.
Πώς προστατεύονται οι εργαζόμενοι κατά τη μετατροπή;
Οι εργαζόμενοι της ατομικής μεταφέρονται αυτοδίκαια στη νέα ΙΚΕ. Το ΠΔ 178/2002, που ενσωμάτωσε στην ελληνική νομοθεσία την Οδηγία 2001/23/ΕΚ, εξασφαλίζει τη συνέχεια των συμβάσεων εργασίας, τη διατήρηση της αρχαιότητας και την προστασία από καταγγελία με αιτία τη μεταβίβαση.
Ο Άρειος Πάγος εφαρμόζει σταθερά το ΠΔ 178/2002 και σε μη συμβατικές μορφές μεταβίβασης. Η ΑΠ 188/2024 έκρινε ότι ο διάδοχος εργοδότης ευθύνεται για τις εργατικές απαιτήσεις του προσωπικού που γεννήθηκαν πριν τη μεταβίβαση, ακόμη και όταν αυτή πραγματοποιείται με αναγκαστική κατάσχεση. Η ΑΠ 1799/2022 εφάρμοσε την ίδια αρχή σε απορρόφηση κατασκευαστικού κλάδου.
Το άρθρο 4 παρ.1 εδ. β του ΠΔ 178/2002 θεσπίζει αλληλέγγυα ευθύνη μεταβιβάζοντος και διαδόχου για τις υποχρεώσεις που είχαν προκύψει μέχρι τη μεταβίβαση. Στην ΑΠ 997/2018 ο Άρειος Πάγος επιβεβαίωσε ότι ο επιχειρηματίας εξακολουθεί να ευθύνεται προσωπικά για δεδουλευμένες αποδοχές και αποζημίωση απόλυσης που γεννήθηκαν προ της μετατροπής, παράλληλα με τη νέα ΙΚΕ. Η εμπειρία από εργατικές διαφορές μετά από εταιρικούς μετασχηματισμούς δείχνει ότι η ασφαλέστερη οδός για τον επιχειρηματία είναι η ρητή έγγραφη ενημέρωση των εργαζομένων πριν τη μετατροπή και η εκκαθάριση δεδουλευμένων κατά τη διακοπή της ατομικής.
Μεταβιβάζονται οι άδειες λειτουργίας στη νέα ΙΚΕ;
Οι άδειες λειτουργίας, οι ειδικές αδειοδοτήσεις και τα πιστοποιητικά συμμόρφωσης δεν μεταβιβάζονται αυτοδίκαια στη νέα ΙΚΕ. Κάθε άδεια εκδίδεται από διαφορετική αρχή και απαιτεί ξεχωριστή διαδικασία επανέκδοσης ή τροποποίησης στο όνομα του νέου νομικού προσώπου.
Οι κλάδοι με ειδικές αδειοδοτήσεις, όπως υγειονομικά καταστήματα, καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, εστίαση, εκπαίδευση, υγεία και τουρισμός, απαιτούν συντονισμένη υποβολή αιτήσεων προς τις αρμόδιες αρχές. Η ΙΚΕ δεν μπορεί να λειτουργήσει νόμιμα στον νέο κλάδο πριν εκδοθούν οι αντίστοιχες άδειες στο όνομά της. Ο σχεδιασμός της μετάβασης προβλέπει υποβολή αιτήσεων αδειών παράλληλα με τη διαδικασία σύστασης, ώστε να αποφευχθεί διακοπή λειτουργίας.
Ποιες υποχρεώσεις παραμένουν στον επιχειρηματία μετά τη μετατροπή;
Ο επιχειρηματίας διατηρεί συγκεκριμένες υποχρεώσεις και μετά τη σύσταση της ΙΚΕ. Οι φορολογικές υποχρεώσεις της ατομικής για την περίοδο μέχρι τη διακοπή παραμένουν στο φυσικό πρόσωπο, με δήλωση εισοδήματος για τη μεταβατική περίοδο.
Η αλληλέγγυα ευθύνη για εργατικές απαιτήσεις προ της μετατροπής, σύμφωνα με το άρθρο 4 παρ.1 εδ. β του ΠΔ 178/2002, εξακολουθεί να υφίσταται απεριόριστα. Η ευθύνη για χρέη της επιχείρησης κατά το άρθρο 479 ΑΚ ισχύει για κάθε πιστωτή που στρέφεται κατά της ατομικής, παράλληλα με την ευθύνη της νέας ΙΚΕ.
Η απαλλαγή φόρου επί υπεραξίας του άρθρου 52 του Ν.5162/2024 ανατρέπεται σε περίπτωση μεταβίβασης των εταιρικών συμμετοχών του εταίρου εντός διετίας από την εισφορά: τότε ως τιμή κτήσης λαμβάνεται η αξία που είχαν τα περιουσιακά στοιχεία πριν τη μετατροπή και προκύπτει φορολογητέα υπεραξία.
Συχνές ερωτήσεις
Τι σημαίνει νομικά «μετατροπή» ατομικής σε ΙΚΕ;
Η «μετατροπή» ατομικής σε ΙΚΕ είναι φορολογικός όρος, όχι εταιρικός. Νομικά πρόκειται για διακοπή της ατομικής και ταυτόχρονη εισφορά καθαρών περιουσιακών στοιχείων σε νεοσύστατη ΙΚΕ. Ο όρος διατηρείται γιατί επιτρέπει την υπαγωγή στα φορολογικά κίνητρα του άρθρου 52 του Ν.5162/2024 ή του Ν.4935/2022, που προβλέπουν αντίστοιχα απαλλαγή φόρου επί υπεραξίας ή ποσοστιαία απαλλαγή επί κερδών.
Ποια φορολογικά κίνητρα παρέχει το άρθρο 52 του Ν.5162/2024;
Το άρθρο 52 του Ν.5162/2024 παρέχει απαλλαγή από τον φόρο επί της υπεραξίας που προκύπτει από την εισφορά: η ΙΚΕ δεν φορολογείται κατά τη μετατροπή και ο επιχειρηματίας λαμβάνει οριστική απαλλαγή για την υπεραξία επί των εταιρικών συμμετοχών. Προϋπόθεση αποτελεί η λειτουργία της ατομικής τουλάχιστον δύο έτη πριν την εισφορά. Η απαλλαγή ανατρέπεται αν ο εταίρος μεταβιβάσει τις συμμετοχές εντός διετίας.
Πόσο διαρκεί η διαδικασία μετατροπής το 2026;
Η διαδικασία σύστασης ΙΚΕ μέσω e-ΥΜΣ ολοκληρώνεται σε λίγες εργάσιμες ημέρες, εφόσον δεν απαιτούνται εισφορές σε είδος με συμβολαιογραφικό τύπο. Η ολοκληρωμένη μετάβαση, που περιλαμβάνει αποτίμηση, μετάπτωση εργαζομένων, τραπεζικών λογαριασμών και αδειών λειτουργίας, διαρκεί συνήθως δύο έως τέσσερις μήνες, ανάλογα με τον κλάδο και τις απαιτούμενες αδειοδοτήσεις.
Τι γίνεται με τις άδειες λειτουργίας και τις συμβάσεις της ατομικής;
Καμία άδεια λειτουργίας και καμία σύμβαση δεν μεταβιβάζεται αυτοδίκαια στη νέα ΙΚΕ. Οι άδειες απαιτούν επανέκδοση ή τροποποίηση από την αρμόδια αρχή. Οι συμβάσεις απαιτούν τροποποίηση ή νέα κατάρτιση με συναίνεση του αντισυμβαλλομένου. Οι συμβάσεις εργασίας μεταφέρονται αυτοδίκαια κατά το ΠΔ 178/2002, με αλληλέγγυα ευθύνη επιχειρηματία και ΙΚΕ για υποχρεώσεις προ της μετατροπής.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Έλεγχος διετίας πριν την εισφορά: Η ατομική επιχείρηση πρέπει να έχει συμπληρώσει τουλάχιστον δύο έτη λειτουργίας κατά την ημερομηνία εισφοράς, διαφορετικά χάνεται η απαλλαγή φόρου επί υπεραξίας του άρθρου 52 του Ν.5162/2024. Η ημερομηνία έναρξης τεκμηριώνεται από τη βεβαίωση της ΑΑΔΕ ή τη σχετική καταχώρηση στο ΓΕΜΗ.
Lock-in διετίας εταιρικών συμμετοχών: Η μεταβίβαση των μεριδίων της ΙΚΕ εντός δύο ετών από την εισφορά αίρει την απαλλαγή φόρου υπεραξίας. Ο επιχειρηματίας που σχεδιάζει πώληση μεριδίων ή είσοδο επενδυτή σε σύντομο ορίζοντα οφείλει να σταθμίσει το επιπλέον φορολογικό κόστος.
Αλληλέγγυα ευθύνη μετά τη μετατροπή: Η νέα ΙΚΕ ευθύνεται κατά το άρθρο 479 ΑΚ για χρέη της ατομικής, και ο επιχειρηματίας ευθύνεται προσωπικά κατά το άρθρο 4 παρ.1 εδ. β του ΠΔ 178/2002 για εργατικές απαιτήσεις. Η εκκαθάριση εκκρεμοτήτων πριν τη διακοπή της ατομικής μειώνει σημαντικά τους κινδύνους κατοπινής διεκδίκησης.
Σχεδιασμός μετάβασης αδειών: Σε κλάδους με ειδικές αδειοδοτήσεις, η μετατροπή συνοδεύεται από παράλληλη υποβολή αιτήσεων ανανέωσης ή έκδοσης αδειών στο όνομα της ΙΚΕ. Η νέα εταιρεία δεν επιτρέπεται να λειτουργήσει στον αδειοδοτούμενο κλάδο πριν εκδοθούν οι αντίστοιχες άδειες.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με την μετατροπή ατομικής επιχείρησης σε ΙΚΕ.