Συντηρητική Κατάσχεση: Πότε Επιλέγεται Αντί Για Προσημείωση Ή Διαταγή Πληρωμής
Εν συντομία:
- Ο δανειστής χωρίς τίτλο ζητεί δικαστική άδεια κατά το άρθρο 707 ΚΠολΔ. Ο δανειστής που κρατά διαταγή πληρωμής ή οριστική απόφαση επιβάλλει το μέτρο αυτοδύναμα κατά το άρθρο 724 παρ. 1 ΚΠολΔ, χωρίς νέα δίκη.
- Η επιλογή του περιουσιακού στοιχείου καθορίζει τη διαδικασία. Κινητά στα χέρια του οφειλέτη, απαιτήσεις εις χείρας τρίτου, ακίνητα και ειδικά περιουσιακά στοιχεία ακολουθούν διαφορετικό δρόμο επιβολής.
- Το κατασχετήριο εις χείρας τρίτου δεσμεύει μελλοντικές απαιτήσεις μόνο όταν τις αναφέρει ρητά, όπως δέχθηκε η ΑΠ 1895/2025.
- Ο Ν. 5221/2025 αντικατέστησε το άρθρο 722 ΚΠολΔ. Από την 1η Ιανουαρίου 2026 η μετατροπή σε αναγκαστική κατάσχεση ακολουθεί ρητά περιγεγραμμένη διαδικασία με προθεσμία δεκαπέντε ημερών για τον δικαστικό επιμελητή.
Πότε δικαιολογείται συντηρητική κατάσχεση και τι πρέπει να πιθανολογηθεί;
Η συντηρητική κατάσχεση διατάσσεται όταν πιθανολογείται επικείμενος κίνδυνος ή επείγουσα περίπτωση κατά το άρθρο 682 παρ. 1 ΚΠολΔ, δηλαδή προσεχής αποξένωση του οφειλέτη από την κατασχετή περιουσία του που θα ματαίωνε τη μελλοντική εκτέλεση. Η απλή επιδείνωση της οικονομικής θέσης του καθ’ ου δεν αρκεί από μόνη της.
Ο νόμος διακρίνει δύο εναλλακτικές προϋποθέσεις:
- Επείγουσα περίπτωση συντρέχει όταν η πάροδος του χρόνου μέχρι την άσκηση της αγωγής θα προκαλέσει ουσιώδη βλάβη στο ίδιο το αντικείμενο.
- Επικείμενος κίνδυνος συντρέχει όταν πιθανολογείται ότι ο οφειλέτης πρόκειται να αποξενωθεί από την περιουσία του πριν ο δανειστής αποκτήσει εκτελεστό τίτλο.
Η διάκριση έχει πρακτική σημασία. Η ενδεχόμενη μελλοντική μεταβολή της περιουσιακής κατάστασης ενός προσώπου δεν στοιχειοθετεί επικείμενο κίνδυνο, αφού διαφορετικά κάθε εκκρεμής αγωγή θα δικαιολογούσε δέσμευση περιουσίας. Απαιτούνται συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης που δείχνουν επικείμενη διάθεση, μεταβίβαση ή απόκρυψη στοιχείων.
Η αίτηση πρέπει να εκθέτει τα περιστατικά αυτά, έστω συνοπτικά. Η αναπαραγωγή της διατύπωσης του νόμου, χωρίς αναφορά σε συγκεκριμένες ενέργειες του οφειλέτη, οδηγεί σε απόρριψη λόγω αοριστίας, καθώς στα ασφαλιστικά μέτρα η προαπόδειξη είναι υποχρεωτική και ο αποδεικτικός έλεγχος γίνεται με βάση όσα διαλαμβάνονται στο δικόγραφο.
Το δικαστήριο κρίνει με πιθανολόγηση και όχι με πλήρη απόδειξη. Καθορίζει επίσης το ποσό για το οποίο διατάσσεται το μέτρο, επιλέγοντας το πρόσφορο μέτρο κατά το άρθρο 692 παρ. 1 και 3 ΚΠολΔ.
Στην ΕιρΘεσ 240/2020 διατάχθηκε συντηρητική κατάσχεση επιχείρησης ομόρρυθμης εταιρείας μέχρι διακριτών ποσών για κάθε αιτούντα χωριστά, ανάλογα με την απαίτηση καθενός.
Ασφαλιστικά μέτρα ή αυτοδύναμη επιβολή με διαταγή πληρωμής;
Ο δανειστής χωρίς τίτλο ζητεί δικαστική άδεια κατά το άρθρο 707 ΚΠολΔ, με αίτηση ασφαλιστικών μέτρων. Ο δανειστής που διαθέτει διαταγή πληρωμής χρηματικών απαιτήσεων ή οριστική απόφαση επιβάλλει το μέτρο αυτοδύναμα κατά το άρθρο 724 παρ. 1 ΚΠολΔ, χωρίς δίκη και χωρίς προηγούμενη επίδοση του τίτλου. Η επιλογή καθορίζει ταχύτητα, κόστος και το βάρος απόδειξης σε τυχόν ανάκληση.
Ο τίτλος του άρθρου 724 παρ. 1 ΚΠολΔ διευρύνθηκε με τον Ν. 4335/2015. Από την 1η Ιανουαρίου 2016 αρκεί και η οριστική απόφαση, ακόμη και αν δεν έχει κηρυχθεί προσωρινά εκτελεστή.
Η ίδια διάταξη καλύπτει σωρευτικά και την εγγραφή προσημείωσης υποθήκης, οπότε ο δανειστής με τον ίδιο τίτλο δεσμεύει ταυτόχρονα κινητή και ακίνητη περιουσία. Η ΕφΠειρ 538/2021 δέχθηκε ρητά ότι τίτλο αποτελεί η οριστική απόφαση μόλις εκδοθεί, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη επίδοσή της στον οφειλέτη.
Η ΑΠ 1895/2025 εξηγεί τη λογική της ρύθμισης. Η δυνατότητα δέσμευσης αποτελεί παρεπόμενη έννομη συνέπεια που επέρχεται απευθείας από τον νόμο και διακρίνεται από το δεδικασμένο και την εκτελεστότητα.
Όταν το αίτημα προσωρινής εκτελεστότητας απορριφθεί ή δεν υποβληθεί, ο δανειστής δεν μπορεί να επισπεύσει εκτέλεση, διατηρεί όμως το δικαίωμα να δεσμεύσει την περιουσία του οφειλέτη, αφού οι προϋποθέσεις των άρθρων 907 έως 911 ΚΠολΔ δεν ταυτίζονται με την προϋπόθεση του επικείμενου κινδύνου.
| Στοιχείο σύγκρισης | Δικαστική άδεια (707 ΚΠολΔ) | Αυτοδύναμη επιβολή (724 ΚΠολΔ) |
|---|---|---|
| Απαιτούμενος τίτλος | Κανένας. Αρκεί πιθανολόγηση της απαίτησης | Διαταγή πληρωμής ή οριστική απόφαση |
| Δικαστική διαδικασία | Αίτηση ασφαλιστικών μέτρων, συζήτηση, απόφαση | Καμία. Επιβολή απευθείας με βάση τον τίτλο |
| Ποσό δέσμευσης | Ορίζεται από το δικαστήριο | Το ποσό του τίτλου |
| Βάρος απόδειξης επικείμενου κινδύνου | Στον αιτούντα δανειστή | Στον οφειλέτη που ζητεί ανάκληση |
| Υποχρέωση αγωγής σε 30 ημέρες | Ναι, κατά το 715 παρ. 5 ΚΠολΔ | Όχι, όταν ο τίτλος είναι διαταγή πληρωμής |
| Αρμόδιο για ανάκληση | Το δικαστήριο της κύριας δίκης (697 ΚΠολΔ) | Το δικαστήριο που εξέδωσε τον τίτλο (724 παρ. 2 ΚΠολΔ) |
Η ΕφΠειρ 495/2024 διευκρινίζει ένα σημείο που παρανοείται. Ο επικείμενος κίνδυνος παραμένει προϋπόθεση και στην αυτοδύναμη επιβολή, δεν παύει δηλαδή να απαιτείται επειδή υπάρχει τίτλος. Μεταφέρεται όμως το βάρος, αφού την έλλειψή του καλείται να αποδείξει ο οφειλέτης με αίτηση ανάκλησης.
Η πρακτική διάσταση της επιλογής μεταβλήθηκε μέσα στο 2026. Το άρθρο 625 ΚΠολΔ, όπως αντικαταστάθηκε με τον Ν. 5221/2025, ανέθεσε την έκδοση διαταγών πληρωμής σε δικηγόρους εγγεγραμμένους σε καταλόγους που τηρούνται σε κάθε Πρωτοδικείο.
Η διαδικασία τέθηκε σε λειτουργία τον Μάιο του 2026, μετά την υπουργική απόφαση 17255/11.03.2026 όπως τροποποιήθηκε με την 2124/30.04.2026. Η εμπειρία από υποθέσεις είσπραξης εμπορικών απαιτήσεων δείχνει ότι ο χρόνος έκδοσης έχει συμπιεστεί σε διάστημα ενός μήνα, έναντι διαστήματος αρκετών μηνών που ίσχυε προηγουμένως.
Ένας φάκελος που τεκμηριώνει επαρκώς την απαίτηση, όπως εξετάζεται στην έκδοση διαταγής πληρωμής από ηλεκτρονικά τιμολόγια, οδηγεί πλέον σε τίτλο ταχύτερα από όσο σε αίτηση ασφαλιστικών μέτρων με προσδιορισμό δικασίμου.
Ποιο περιουσιακό στοιχείο επιλέγεται προς δέσμευση;
Το άρθρο 707 ΚΠολΔ επιτρέπει δέσμευση κάθε περιουσιακού στοιχείου του οφειλέτη, είτε βρίσκεται στα χέρια του είτε στα χέρια τρίτου. Η επιλογή ανάμεσα σε κινητά, απαιτήσεις, ακίνητα και ειδικά περιουσιακά στοιχεία καθορίζει τη διαδικασία επιβολής, τον χρόνο ενεργοποίησης της δέσμευσης και το πόσο εύκολα ρευστοποιείται αργότερα το μέτρο.
Ο Κώδικας θεσπίζει χωριστή διαδικασία για κάθε αντικείμενο. Τα κινητά στα χέρια του οφειλέτη κατάσχονται κατά το άρθρο 711 ΚΠολΔ, με τις διατάξεις της αναγκαστικής κατάσχεσης και χωρίς προηγούμενη επίδοση της απόφασης.
Οι απαιτήσεις ή τα κινητά εις χείρας τρίτου ακολουθούν το άρθρο 712 ΚΠολΔ. Το πλοίο και το αεροσκάφος υπάγονται στα άρθρα 709 και 713 ΚΠολΔ, το ακίνητο στο άρθρο 714 ΚΠολΔ με εγγραφή στο βιβλίο κατασχέσεων και τα ειδικά περιουσιακά δικαιώματα στο άρθρο 1022 ΚΠολΔ.
Η επιχείρηση ως σύνολο αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση. Η ΤρΕφΠατρ 164/2020 δέχθηκε ότι επιτρέπεται συντηρητική κατάσχεση ειδικών περιουσιακών στοιχείων, με εξαίρεση τα ακατάσχετα και όσα υπόκεινται σε άμεση φθορά, ενώ η κατάσχεση επιχείρησης κατά το άρθρο 1022 ΚΠολΔ προϋποθέτει δικαίωμα που δεν είναι δεκτικό κατάσχεσης κατά τις κοινές διατάξεις.
| Μέτρο | Αντικείμενο | Αποτέλεσμα | Πότε επιλέγεται |
|---|---|---|---|
| Συντηρητική κατάσχεση (707 επ.) | Κάθε κατασχετό στοιχείο | Απαγόρευση διάθεσης, άκυρη υπέρ του κατασχόντος | Χρηματική απαίτηση με κίνδυνο αποξένωσης του οφειλέτη |
| Προσημείωση υποθήκης (706) | Ακίνητο | Προνομιακή κατάταξη μετά την τροπή σε υποθήκη | Ο οφειλέτης διαθέτει ακίνητο και ζητείται σειρά προτίμησης |
| Δικαστική μεσεγγύηση (725) | Πράγμα, ομάδα πραγμάτων ή επιχείρηση | Παράδοση σε μεσεγγυούχο, απαγόρευση διάθεσης | Διαφορά για κυριότητα, νομή ή κατοχή του ίδιου του πράγματος |
| Εγγυοδοσία (704) | Παροχή ασφάλειας | Εξασφάλιση χωρίς δέσμευση συγκεκριμένου στοιχείου | Ως εναλλακτική που προτείνει ο οφειλέτης |
Η διαφορά από τη δικαστική μεσεγγύηση είναι λειτουργική και όχι απλώς ορολογική. Η συντηρητική κατάσχεση εξασφαλίζει χρηματική απαίτηση με προοπτική μελλοντικού πλειστηριασμού.
Η μεσεγγύηση διαφυλάσσει το ίδιο το πράγμα όταν αμφισβητείται δικαίωμα επάνω του. Όταν η επιχείρηση του οφειλέτη λειτουργεί και ο εξοπλισμός της φθείρεται χωρίς συντήρηση, τα δύο μέτρα ζητούνται σωρευτικά και ο μεσεγγυούχος αιτείται άδεια διαχειριστικών πράξεων.
Ο καθορισμός του ποσού απαιτεί προσοχή. Ο δανειστής που δεσμεύει ποσό δυσανάλογο προς την απαίτηση κινδυνεύει με αίτηση περιορισμού κατά το άρθρο 724 παρ. 2 ΚΠολΔ, ενώ δέσμευση κατώτερη της πραγματικής οφειλής αφήνει ακάλυπτο τμήμα που θα απαιτήσει νέα διαδικασία.
Η στάθμιση εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης, δηλαδή από τη ρευστότητα του συγκεκριμένου στοιχείου και από το αν υπάρχουν προγενέστερες κατασχέσεις.
Τι πρέπει να περιέχει το κατασχετήριο εις χείρας τρίτου;
Η συντηρητική κατάσχεση εις χείρας τρίτου επιβάλλεται με επίδοση στον τρίτο αντιγράφου της απόφασης ή του τίτλου, με επιταγή να μην εξοφλήσει την απαίτηση, και με επίδοση εντός οκτώ ημερών στον καθ’ ου σχετικού εγγράφου, επί ποινή ακυρότητας κατά το άρθρο 712 ΚΠολΔ. Η δέσμευση καταλαμβάνει μελλοντικές απαιτήσεις μόνο όταν το κατασχετήριο τις αναφέρει ρητά.
Το σημείο αυτό κρίθηκε αναλυτικά στην ΑΠ 1895/2025. Όταν η κατάσχεση αφορά μόνο υφιστάμενα υπόλοιπα, η δέσμευση εξαντλείται στο ποσό που βρίσκεται στον λογαριασμό κατά την κοινοποίηση.
Όταν το κατασχετήριο περιλαμβάνει ρητά και μελλοντικές απαιτήσεις, το πιστωτικό ίδρυμα οφείλει να δεσμεύσει και όσα ποσά εμφανίστηκαν μετά την κοινοποίηση και μέχρι την υποβολή της δήλωσης, εφόσον η έννομη σχέση είχε ήδη γεννηθεί. Η διατύπωση της ρήτρας αυτής στο κατασχετήριο καθορίζει την έκταση της εξασφάλισης.
Ο τρίτος υποχρεούται σε δήλωση εντός οκτώ ημερών κατά το άρθρο 985 ΚΠολΔ. Η δήλωση πρέπει να είναι σαφής και ειλικρινής, αναφέροντας τη δικαιογόνο σχέση, τυχόν ενστάσεις, ανταπαιτήσεις και προγενέστερες κατασχέσεις.
Η ΑΠ 613/2022 επιβεβαίωσε ότι η παράλειψη ή η ανακριβής δήλωση θεμελιώνει ευθύνη του τρίτου σε αποζημίωση κατά το άρθρο 985 παρ. 3 ΚΠολΔ, η οποία μπορεί να καλύψει ολόκληρη την ανείσπρακτη απαίτηση όταν αποδεικνύεται αιτιώδης σύνδεσμος.
Στην ίδια απόφαση κρίθηκε ότι το τραπεζικό απόρρητο δεν ισχύει έναντι του κατάσχοντος δανειστή κατά το άρθρο 24 του Ν. 2915/2001, αίρεται όμως μόνο μέχρι του ποσού που απαιτείται για την ικανοποίησή του.
Παράλληλα εφαρμόζονται οι ειδικές διατάξεις των άρθρων 87 και 88 του ν.δ. της 17ης Ιουλίου 1923, που επιτρέπουν στην τράπεζα είτε να παρακαταθέσει τα κατασχεθέντα είτε να ζητήσει άρση της κατάσχεσης.
Πότε η επιχείρηση δεν μπορεί να επικαλεστεί ακατάσχετο
Οι εξαιρέσεις του άρθρου 982 παρ. 2 ΚΠολΔ επικαλούνται συχνά από τον καθ’ ου, αλλά το πεδίο τους είναι στενότερο από όσο υποστηρίζεται. Η ΑΠ 1895/2025 έκρινε ότι η εξαίρεση για μισθούς και ασφαλιστικές παροχές προστατεύει τον εργαζόμενο ως οφειλέτη και δεν εφαρμόζεται όταν η εκτέλεση στρέφεται κατά του εργοδότη, ακόμη και αν ο συγκεκριμένος λογαριασμός χρησιμοποιείται αποκλειστικά για μισθοδοσία προσωπικού.
Το εύρημα έχει άμεση σημασία για τη δέσμευση εταιρικών λογαριασμών. Ο χαρακτηρισμός ενός λογαριασμού ως λογαριασμού μισθοδοσίας, ακόμη και όταν προκύπτει από υποχρέωση θεσμικού πλαισίου, δεν καθιστά τα κατατεθειμένα ποσά ακατάσχετα.
Διαφορετική είναι η ρύθμιση για φυσικά πρόσωπα, όπου το ακατάσχετο μισθού και σύνταξης λειτουργεί με ποσοτικό και χρονικό περιορισμό. Η εμπειρία από υποθέσεις δέσμευσης εταιρικών λογαριασμών δείχνει ότι η ένσταση ακατάσχετου προβάλλεται συστηματικά από επιχειρήσεις χωρίς να πληροί τις προϋποθέσεις της διάταξης.
Πότε αίρεται αυτοδικαίως η συντηρητική κατάσχεση;
Το άρθρο 715 παρ. 5 ΚΠολΔ τάσσει τριάντα ημέρες από την επίδοση στον οφειλέτη του εγγράφου της κατάσχεσης για την άσκηση αγωγής επί της κύριας απαίτησης, ενώπιον του καθ’ ύλην αρμόδιου δικαστηρίου. Άπρακτη παρέλευση της προθεσμίας αίρει το μέτρο αυτοδικαίως, χωρίς να απαιτείται δικαστική απόφαση ή ενέργεια του οφειλέτη.
Ο νόμος απαιτεί άσκηση της αγωγής μέσα στην προθεσμία, δηλαδή κατάθεση και επίδοση, ανεξάρτητα από τον χρόνο συζήτησης. Ο κίνδυνος είναι δικονομικός και όχι ουσιαστικός, αφού η απαίτηση παραμένει βάσιμη ενώ η εξασφάλιση εκλείπει σιωπηρά.
Η διάταξη θεσπίζει τρεις εξαιρέσεις. Αγωγή δεν απαιτείται:
- όταν έχει ήδη ασκηθεί αγωγή για την κύρια απαίτηση,
- όταν η κατάσχεση επιβλήθηκε με βάση διαταγή πληρωμής και
- όταν επιδοθεί διαταγή πληρωμής μέσα στην ίδια προθεσμία.
Στις περιπτώσεις αυτές ο τίτλος υποκαθιστά τη διαγνωστική απόφαση στην οποία θα απέβλεπε η αγωγή.
Η τρίτη εξαίρεση λειτουργεί ως διορθωτικός μηχανισμός. Ο δανειστής που επέβαλε το μέτρο με δικαστική άδεια και διαπιστώνει ότι ο φάκελός του τεκμηριώνει επαρκώς την απαίτηση εγγράφως, μπορεί να επιδώσει διαταγή πληρωμής μέσα στο τριακονθήμερο και να αποφύγει την τακτική διαδικασία.
Η επιλογή αυτή εξαρτάται από την πληρότητα των εγγράφων και από την πιθανότητα ανακοπής κατά της διαταγής πληρωμής, η οποία αν ευδοκιμήσει αφαιρεί και τον τίτλο και την εξασφάλιση.
Πώς τρέπεται σε αναγκαστική μετά τον Ν. 5221/2025;
Από την 1η Ιανουαρίου 2026 το άρθρο 722 ΚΠολΔ, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 75 του Ν. 5221/2025, φέρει τον τίτλο «Συντηρητική κατάσχεση και μετατροπή σε αναγκαστική κατάσχεση» και περιγράφει αναλυτικά τον τρόπο εκπλειστηρίασης χωρίς νέα κατάσχεση. Ο δανειστής που δικαιώθηκε με εκτελεστή απόφαση δίνει εντολή στον δικαστικό επιμελητή κατά το άρθρο 927 ΚΠολΔ.
Η νέα ρύθμιση εισάγει συγκεκριμένες προθεσμίες. Ο δικαστικός επιμελητής συντάσσει, εντός δεκαπέντε ημερών αφότου παρέλθει η προθεσμία του άρθρου 926 ΚΠολΔ, απόσπασμα κατά την παρ. 2 του άρθρου 955 και την παρ. 4 του άρθρου 995 ΚΠολΔ.
Το απόσπασμα επιδίδεται στον καθ’ ου η εκτέλεση και, ανάλογα με το αντικείμενο, στον γραμματέα του Πρωτοδικείου για κινητά ή στον υποθηκοφύλακα και τον Προϊστάμενο του αρμόδιου Κτηματολογικού Γραφείου για ακίνητα.
Ο επιμελητής καταθέτει στη συνέχεια στον υπάλληλο του πλειστηριασμού καθορισμένο φάκελο, ο οποίος περιλαμβάνει την έκθεση της συντηρητικής κατάσχεσης, τις εκθέσεις επίδοσής της, την έκθεση περιγραφής και εκτίμησης του κατασχόμενου, τον εκτελεστό τίτλο και την έκθεση επίδοσης της επιταγής προς εκτέλεση. Όταν το κατασχόμενο είναι ακίνητο, προστίθενται το πιστοποιητικό βαρών και η έκθεση του πιστοποιημένου εκτιμητή.
Για τις απαιτήσεις εις χείρας τρίτου ο μηχανισμός παραμένει διαφορετικός. Κατά την παρ. 2 του άρθρου 722 ΚΠολΔ, ο κατασχών γίνεται δικαιούχος ολόκληρης ή μέρους της απαίτησης από την τελεσιδικία της απόφασης που δέχεται την αγωγή, ανάλογα με το περιεχόμενό της.
Η ΑΠ 1895/2025 απέρριψε ρητά την άποψη ότι η απόρριψη αίτησης αναστολής επιφέρει αυτοδίκαιη τροπή, αφού απαιτείται πλήρωση των προϋποθέσεων του άρθρου 722 ΚΠολΔ.
Στην ίδια απόφαση κρίθηκε ένα δεύτερο ζήτημα με πρακτική βαρύτητα. Η προσωρινή διαταγή που εκδίδεται μετά την επιβολή της κατάσχεσης δεν θίγει τα αποτελέσματα που έχουν ήδη επέλθει με την κοινοποίηση του κατασχετηρίου. Η απαγόρευση αφορά κάθε νέα πράξη εκτέλεσης και δεν ακυρώνει αναδρομικά τη δέσμευση.
Η σειρά προτεραιότητας όταν υπάρχουν περισσότεροι κατάσχοντες
Η χρονική σειρά των κατασχέσεων καθορίζει το αποτέλεσμα. Η ΑΠ 1271/2024 εξέτασε ανταγωνιστικές κατασχέσεις που επιβλήθηκαν με διαφορά ωρών την ίδια ημέρα και δέχθηκε ότι η αναγκαστική εκχώρηση της απαίτησης επέρχεται μετά την καταφατική δήλωση του τρίτου και την παρέλευση της οκταήμερης προθεσμίας του άρθρου 988 παρ. 1 ΚΠολΔ, χωρίς αναδρομικές συνέπειες.
Το συμπέρασμα ωφελεί τον δανειστή που ενήργησε πρώτος. Πράξεις εκτέλεσης προγενέστερες της εκχώρησης παραμένουν έγκυρες, ενώ κατά την παρ. 4 του άρθρου 984 ΚΠολΔ ο καθ’ ου διατηρεί το δικαίωμα να στραφεί κατά του τρίτου ακόμη και μετά την εκχώρηση, με την ιδιότητα του μη δικαιούχου διαδίκου. Η ταχύτητα επιβολής αποκτά έτσι αυτοτελή αξία, ιδίως όταν πιθανολογείται ότι και άλλοι δανειστές κινούνται εναντίον του ίδιου οφειλέτη.
Πώς αμύνεται ο οφειλέτης και πότε ζητείται ανάκληση ή εγγυοδοσία;
Ο οφειλέτης ζητεί ανάκληση κατά το άρθρο 724 παρ. 2 ΚΠολΔ από το δικαστήριο που εξέδωσε τον τίτλο, επικαλούμενος εξόφληση, ολική ή μερική ανυπαρξία της απαίτησης ή έλλειψη επικείμενου κινδύνου. Εναλλακτικά ζητεί περιορισμό της εκτέλεσης σε ορισμένα περιουσιακά στοιχεία ή αντικατάσταση του μέτρου με εγγυοδοσία.
Η αρμοδιότητα δεν επιλέγεται ελεύθερα. Η ΑΠ 584/2022 απέρριψε ως απαράδεκτη αίτηση ανάκλησης συντηρητικής κατάσχεσης ποσού 5.644.000 ευρώ που εισήχθη ενώπιον του Αρείου Πάγου, με το σκεπτικό ότι το ακυρωτικό δικαστήριο δεν εξέδωσε τον τίτλο ούτε αποτελεί δικαστήριο της κύριας δίκης, αφού η άσκηση αναίρεσης δεν αναβιώνει την εκκρεμοδικία. Λάθος επιλογή δικαστηρίου κοστίζει χρόνο ενώ η δέσμευση παραμένει ενεργή.
Το περιεχόμενο της «αναστολής» του άρθρου 724 παρ. 2 ΚΠολΔ έχει διευρυνθεί ερμηνευτικά. Η ΕφΠειρ 495/2024 δέχθηκε ότι ο όρος έχει την έννοια της ανάκλησης και ότι το μέτρο ανακαλείται όχι μόνο όταν η απαίτηση εξοφλήθηκε ή είναι ανύπαρκτη, αλλά και όταν δεν πιθανολογείται επικείμενος κίνδυνος ή επείγουσα περίπτωση.
Η επιλογή ανάμεσα σε ανάκληση και εγγυοδοσία αποτελεί απόφαση με διαφορετικό ορίζοντα. Η ανάκληση αποδεσμεύει πλήρως τα περιουσιακά στοιχεία αλλά απαιτεί απόδειξη που ο οφειλέτης συχνά δεν διαθέτει σε αυτό το στάδιο.
Η αντικατάσταση με εγγυητική επιστολή αποκαθιστά τη ρευστότητα και τη λειτουργία της επιχείρησης, μετακυλίοντας το κόστος στην προμήθεια της τράπεζας. Η στάθμιση εξαρτάται από τη διάρκεια της εκκρεμούς δίκης και από το αν η δεσμευμένη ρευστότητα είναι κρίσιμη για τον κύκλο εργασιών.
Συχνές Ερωτήσεις
Ποιες είναι οι προϋποθέσεις της συντηρητικής κατάσχεσης;
Απαιτούνται δύο στοιχεία. Πρώτον, πιθανολόγηση της απαίτησης του δανειστή κατά του οφειλέτη. Δεύτερον, πιθανολόγηση επικείμενου κινδύνου ή επείγουσας περίπτωσης κατά το άρθρο 682 παρ. 1 ΚΠολΔ, δηλαδή συγκεκριμένων περιστατικών που δείχνουν επικείμενη αποξένωση του οφειλέτη από την κατασχετή περιουσία του. Η αίτηση πρέπει να εκθέτει τα περιστατικά αυτά, αλλιώς απορρίπτεται ως αόριστη.
Επιτρέπεται συντηρητική κατάσχεση με βάση διαταγή πληρωμής;
Ναι. Το άρθρο 724 παρ. 1 ΚΠολΔ επιτρέπει στον δανειστή να επιβάλει το μέτρο αυτοδύναμα, με βάση διαταγή πληρωμής χρηματικών απαιτήσεων, χωρίς αίτηση ασφαλιστικών μέτρων και χωρίς δικαστική απόφαση. Στην περίπτωση αυτή δεν ισχύει η υποχρέωση άσκησης αγωγής εντός τριάντα ημερών, αφού ο τίτλος υποκαθιστά τη διαγνωστική απόφαση.
Αρκεί οριστική απόφαση που δεν έχει κηρυχθεί προσωρινά εκτελεστή;
Αρκεί. Μετά τον Ν. 4335/2015 τίτλο για αυτοδύναμη επιβολή αποτελεί και η οριστική απόφαση, χωρίς να απαιτείται προσωρινή εκτελεστότητα ούτε προηγούμενη επίδοση στον οφειλέτη. Η ΑΠ 1895/2025 δέχθηκε ότι η απόρριψη του αιτήματος προσωρινής εκτελεστότητας εμποδίζει μόνο την αναγκαστική εκτέλεση και όχι τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων.
Ποια η διαφορά αναγκαστικής και συντηρητικής κατάσχεσης;
Η αναγκαστική κατάσχεση αποτελεί μέσο εκτέλεσης, προϋποθέτει εκτελεστό τίτλο και οδηγεί σε πλειστηριασμό για την ικανοποίηση της απαίτησης. Η συντηρητική κατάσχεση αποτελεί ασφαλιστικό μέτρο, δεν προϋποθέτει εκτελεστό τίτλο με την επιφύλαξη του άρθρου 724 παρ. 1 ΚΠολΔ και απλώς δεσμεύει το στοιχείο μέχρι ο δανειστής να αποκτήσει τίτλο. Η μετάβαση από το ένα στο άλλο ρυθμίζεται από το άρθρο 722 ΚΠολΔ.
Δεσμεύεται ολόκληρος ο τραπεζικός λογαριασμός της εταιρείας;
Η δέσμευση περιορίζεται στο ποσό για το οποίο επιβλήθηκε το μέτρο. Καταλαμβάνει το υφιστάμενο υπόλοιπο κατά την κοινοποίηση του κατασχετηρίου και, μόνο όταν το κατασχετήριο το αναφέρει ρητά, και τις μελλοντικές πιστώσεις από ήδη γεννημένη έννομη σχέση. Ο χαρακτηρισμός λογαριασμού ως λογαριασμού μισθοδοσίας της εταιρείας δεν τον καθιστά ακατάσχετο.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Διατύπωση για μελλοντικές απαιτήσεις: Το κατασχετήριο εις χείρας τράπεζας πρέπει να αναφέρει ρητά ότι η κατάσχεση καταλαμβάνει και μελλοντικές απαιτήσεις. Χωρίς τη ρήτρα αυτή η δέσμευση εξαντλείται στο υπόλοιπο της ημέρας κοινοποίησης και οι επόμενες πιστώσεις διαφεύγουν.
Ημερολόγιο τριάντα ημερών: Η προθεσμία του άρθρου 715 παρ. 5 ΚΠολΔ τρέχει από την επίδοση στον οφειλέτη και απαιτεί κατάθεση και επίδοση της αγωγής. Η άρση επέρχεται αυτοδικαίως, χωρίς ειδοποίηση, οπότε η ημερομηνία σημειώνεται από την ίδια την ημέρα επιβολής.
Επιλογή τίτλου πριν την κίνηση: Πριν κατατεθεί αίτηση ασφαλιστικών μέτρων, εξετάζεται αν ο φάκελος τεκμηριώνει την απαίτηση εγγράφως. Η διαταγή πληρωμής προσφέρει τίτλο για αυτοδύναμη επιβολή και ταυτόχρονα απαλλάσσει από την υποχρέωση αγωγής.
Έλεγχος προγενέστερων κατασχέσεων: Η δήλωση του τρίτου πρέπει να αναφέρει αν έχει επιβληθεί άλλη κατάσχεση, από ποιον και για ποιο χρονικό σημείο. Η πληροφορία καθορίζει αν το μέτρο θα αποδώσει και αν ενδείκνυται η στροφή σε άλλο περιουσιακό στοιχείο.
Αρμοδιότητα για την ανάκληση: Η αίτηση του άρθρου 724 παρ. 2 ΚΠολΔ κατατίθεται στο δικαστήριο που εξέδωσε τη διαταγή πληρωμής ή την οριστική απόφαση. Η εκκρεμοδικία αναίρεσης δεν θεμελιώνει αρμοδιότητα του Αρείου Πάγου.
Ευθύνη του τρίτου ως μοχλός: Η ανακριβής δήλωση θεμελιώνει αξίωση αποζημίωσης κατά το άρθρο 985 παρ. 3 ΚΠολΔ που μπορεί να καλύψει ολόκληρη την απαίτηση. Η ενημέρωση του τρίτου για τη συνέπεια αυτή περιορίζει τις ελλιπείς δηλώσεις.
Τεκμηρίωση κινδύνου με έγγραφα: Μεταβιβάσεις ακινήτων, αλλαγές στη μετοχική σύνθεση, διακοπή εμπορικής δραστηριότητας και ακάλυπτες επιταγές αποτελούν συγκεκριμένα περιστατικά. Η γενική επίκληση οικονομικής δυσχέρειας δεν επαρκεί.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με τη συντηρητική κατάσχεση.