Εν συντομία:
- Η επιχείρηση μπορεί να δεχτεί πληρωμή σε κρυπτονομίσματα, αν το συμφωνήσει με τον αντισυμβαλλόμενο. Δεν υποχρεούται να τα δεχτεί χωρίς συμφωνία. Η είσπραξή τους για δικά της αγαθά ή υπηρεσίες δεν απαιτεί άδεια παρόχου κρυπτοστοιχείων.
- Όταν η τιμή ορίζεται σε ευρώ, το χρέος εξοφλείται τη στιγμή που η επιχείρηση δέχεται τα κρυπτονομίσματα αντί για ευρώ (άρθρο 419 ΑΚ). Η σύμβαση ορίζει πότε συμβαίνει αυτό.
- Το Μονομελές Εφετείο Δυτικής Στερεάς Ελλάδας έκρινε το 2021 αντίθετη στη δημόσια τάξη την αναγνώριση χρέους σε bitcoin. Η τιμή σε ευρώ με πληρωμή σε κρυπτονομίσματα αποφεύγει αυτόν τον κίνδυνο.
- Τον κίνδυνο από τις αυξομειώσεις της αξίας τον κατανέμει μόνο η ρήτρα ισοτιμίας. Το έξυπνο συμβόλαιο δεσμεύει από την προσχώρηση των μερών και αποδεικνύεται με τον κώδικα και έκθεση πραγματογνώμονα (ν. 4961/2022).
Μπορεί μια επιχείρηση να δεχτεί πληρωμή σε κρυπτονομίσματα;
Ναι, εφόσον το συμφωνήσει με τον αντισυμβαλλόμενο, γιατί το περιεχόμενο της ενοχής το διαμορφώνει η σύμβαση (άρθρο 361 του Αστικού Κώδικα, ΑΚ). Τα κρυπτονομίσματα δεν έχουν την ιδιότητα του νόμιμου χρήματος, άρα η επιχείρηση δεν υποχρεούται να τα δεχτεί χωρίς συμφωνία. Η είσπραξή τους ως τιμήματος για δικά της αγαθά ή υπηρεσίες δεν είναι υπηρεσία κρυπτοστοιχείων και δεν χρειάζεται άδεια.
Ιδιότητα νόμιμου χρήματος στη ζώνη του ευρώ έχουν τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα σε ευρώ. Κατά τη Σύσταση 2010/191/ΕΕ της Επιτροπής, στην οποία στηρίχθηκε το Δικαστήριο της ΕΕ στην απόφαση C-422/19 Dietrich της 26.1.2021 (σκέψη 49), ο δανειστής δεν μπορεί να αρνηθεί πληρωμή σε τραπεζογραμμάτια και κέρματα ευρώ, εκτός αν τα μέρη έχουν συμφωνήσει άλλα μέσα πληρωμής. Η πληρωμή σε κρυπτονομίσματα στηρίζεται, επομένως, πάντα σε συμφωνία.
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/1114 για τις αγορές κρυπτοστοιχείων (MiCA) απαριθμεί δέκα υπηρεσίες κρυπτοστοιχείων (άρθρο 3 παρ. 1 περ. 16), όπως η φύλαξη για λογαριασμό πελατών και η ανταλλαγή κρυπτοστοιχείων έναντι χρηματικών ποσών με χρήση ιδίων κεφαλαίων.
Η επιχείρηση που πουλά αγαθά και εισπράττει κρυπτονομίσματα για τον εαυτό της δεν παρέχει καμία από αυτές. Η υποχρέωση αδειοδότησης γεννιέται όταν η επιχείρηση φυλάσσει κρυπτονομίσματα για λογαριασμό πελατών ή τα ανταλλάσσει με πελάτες.
Οι φορολογικές συνέπειες της πληρωμής για την επιχείρηση και για τον πελάτη κρίνονται χωριστά από την αστική της ισχύ.
Πότε εξοφλείται το χρέος όταν η πληρωμή γίνεται σε κρυπτονομίσματα;
Όταν η τιμή ορίζεται σε ευρώ, τα κρυπτονομίσματα είναι άλλη παροχή από αυτή που οφείλεται. Κατά το άρθρο 419 ΑΚ ο δανειστής δεν υποχρεούται να δεχτεί άλλη παροχή αντί καταβολής, αν όμως τη δεχτεί, η ενοχή αποσβήνεται. Το χρέος εξοφλείται τη στιγμή που η επιχείρηση δέχεται τα κρυπτονομίσματα. Η αποστολή τους από τον πελάτη δεν αρκεί από μόνη της.
Μια μεταφορά σε κατανεμημένο καθολικό (blockchain) καταγράφεται οριστικά αφού επιβεβαιωθεί από το δίκτυο, με χρόνο που διαφέρει ανά δίκτυο.
Γι’ αυτό η σύμβαση ορίζει τρία σημεία: (i) πότε η είσπραξη θεωρείται αποδεκτή, για παράδειγμα με την πίστωση της διεύθυνσης που δήλωσε η επιχείρηση, (ii) αν οφείλεται ορισμένη ποσότητα κρυπτονομισμάτων ή η αξία τους σε ευρώ κατά τον χρόνο της είσπραξης και (iii) τι γίνεται όταν φτάσει μικρότερη ποσότητα.
Για την επιχείρηση ασφαλέστερο είναι το υπόλοιπο να οφείλεται σε ευρώ.
Αν τα κρυπτονομίσματα που δόθηκαν αντί καταβολής έχουν πραγματικό ή νομικό ελάττωμα, ο οφειλέτης ευθύνεται όπως ο πωλητής (άρθρο 420 ΑΚ). Για να μη χρειαστεί η επιχείρηση να στηριχθεί στις διατάξεις της πώλησης, η σύμβαση μπορεί να περιέχει ρήτρα ότι σε τέτοια περίπτωση οφείλεται ξανά το ποσό σε ευρώ.
Τιμή σε ευρώ ή σε κρυπτονομίσματα: ποια επιλογή προστατεύει την επιχείρηση;
Την καλύτερη προστασία δίνει η τιμή σε ευρώ με δυνατότητα πληρωμής σε κρυπτονομίσματα. Η απαίτηση μένει χρηματική, ο τόκος υπερημερίας του άρθρου 345 ΑΚ οφείλεται χωρίς απόδειξη ζημίας και η επιχείρηση διεκδικεί ευρώ στο δικαστήριο. Η αναγνώριση χρέους εκφρασμένου σε bitcoin κρίθηκε αντίθετη στη δημόσια τάξη από ελληνικό δικαστήριο.
| Ζήτημα | Τιμή σε ευρώ, πληρωμή σε κρυπτονομίσματα | Τιμή μόνο σε κρυπτονομίσματα | Τιμή σε ευρώ, πληρωμή σε stablecoin ευρώ |
|---|---|---|---|
| Είδος οφειλής | Χρηματική οφειλή σε ευρώ | Το bitcoin δεν είναι νόμισμα (ΜονΕφΔυτΣτΕλλ 88/2021). Η σύμβαση πλησιάζει την ανταλλαγή (άρθρο 573 ΑΚ) | Χρηματική οφειλή σε ευρώ |
| Πότε εξοφλείται | Με την αποδοχή των κρυπτονομισμάτων (άρθρο 419 ΑΚ) | Με την παράδοση της συμφωνημένης ποσότητας | Με την αποδοχή του stablecoin (άρθρο 419 ΑΚ) |
| Τόκος υπερημερίας | Άρθρο 345 ΑΚ | Ορίζεται στη σύμβαση | Άρθρο 345 ΑΚ |
| Αλλαγή αξίας πριν από την πληρωμή | Δεν επηρεάζει την επιχείρηση: ο πελάτης οφείλει πάντα την αξία σε ευρώ | Βαραίνει την επιχείρηση: η αξία του τιμήματος σε ευρώ μεταβάλλεται | Δεν επηρεάζει την επιχείρηση |
| Αλλαγή αξίας μετά την είσπραξη | Βαραίνει την επιχείρηση όσο κρατά τα κρυπτονομίσματα | Βαραίνει την επιχείρηση όσο κρατά τα κρυπτονομίσματα | Εξαργύρωση στην ονομαστική αξία (άρθρο 49 παρ. 4 MiCA) |
| Διεκδίκηση στο δικαστήριο | Απαίτηση σε ευρώ | Καμία ελληνική απόφαση υπέρ. Άρνηση αναγνώρισης αλλοδαπής απόφασης (ΜονΕφΔυτΣτΕλλ 88/2021) | Απαίτηση σε ευρώ |
Στη ΜονΕφΔυτΣτΕλλ 88/2021, επιχειρηματίας είχε δανειστεί bitcoin για τη χρηματοδότηση της επιχείρησής του μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας. Αλλοδαπή διαιτησία αναγνώρισε οφειλή σε bitcoin.
Το ελληνικό Εφετείο αρνήθηκε την αναγνώριση και την εκτέλεση της διαιτητικής απόφασης στην Ελλάδα, γιατί η αναγνώριση χρέους σε bitcoin αντίκειται στη δημόσια τάξη. Στήριξε την κρίση του στο ότι οι συναλλαγές σε κρυπτονομίσματα δεν είχαν τότε νομοθετική ρύθμιση και στις ραγδαίες αυξομειώσεις της αξίας τους. Έκρινε επίσης ότι κατά την ελληνική έννομη τάξη το bitcoin είναι ψηφιακό δεδομένο, που δεν αποτελεί νόμισμα.
Η ΑΠ 1375/2025 κήρυξε απαράδεκτη τη συζήτηση της αναίρεσης, γιατί δεν κλητεύθηκε ο οφειλέτης. Την ουσία δεν την εξέτασε.
Μετά το 2021 θεσπίστηκαν ο MiCA και ο ν. 5193/2025, οπότε το επιχείρημα της έλλειψης ρύθμισης έχει αδυνατίσει. Νεότερη ελληνική απόφαση για απαίτηση σε κρυπτονομίσματα δεν εντοπίστηκε στις βάσεις νομολογίας στις 10.11.2026. Το νόμισμα της τιμής είναι γι’ αυτό στρατηγική επιλογή, που κρίνει πώς θα διεκδικηθεί η απαίτηση αν ο πελάτης δεν πληρώσει.
Αν η τιμή ορίζεται μόνο σε κρυπτονομίσματα, η σύμβαση πλησιάζει την ανταλλαγή, όπου εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις της πώλησης και κάθε μέρος κρίνεται ως πωλητής για την παροχή που το βαρύνει (άρθρο 573 ΑΚ). Τις συνέπειες της καθυστέρησης πρέπει τότε να τις ορίζει η ίδια η σύμβαση, γιατί το άρθρο 345 ΑΚ αφορά χρηματική οφειλή.
Ποιος φέρει τον κίνδυνο από τις αυξομειώσεις της αξίας;
Ο κίνδυνος κατανέμεται από τη σύμβαση που έχουν υπογράψεει τα μέρη. Χωρίς ρήτρα ισοτιμίας, η μεταβολή της αξίας βαραίνει όποιον κρατά τα κρυπτονομίσματα τη στιγμή που μεταβάλλεται η τιμή.
Η μεταβλητότητα είναι γνωστό χαρακτηριστικό των κρυπτονομισμάτων, γι’ αυτό δύσκολα θεωρείται έκτακτος λόγος που δεν μπορούσε να προβλεφθεί, όπως απαιτεί το άρθρο 388 ΑΚ για την απρόοπτη μεταβολή των συνθηκών.
Η ρήτρα ισοτιμίας ορίζει :
- την πηγή της τιμής, δηλαδή συγκεκριμένη πλατφόρμα διαπραγμάτευσης ή δείκτη,
- τον χρόνο που μετρά, για παράδειγμα την έκδοση του τιμολογίου ή την είσπραξη και
- για πόσο ισχύει η προσφορά της επιχείρησης πριν υπολογιστεί ξανά το ποσό.
Η επιχείρηση που θέλει να περιορίσει τον κίνδυνο μπορεί να δέχεται μόνο μάρκες ηλεκτρονικού χρήματος σε ευρώ (stablecoins σε ευρώ). Κατά τον MiCA, οι μάρκες αυτές θεωρούνται ηλεκτρονικό χρήμα (άρθρο 48 παρ. 2), ο κάτοχος έχει απαίτηση κατά του εκδότη (άρθρο 49 παρ. 2) και ο εκδότης τις εξαργυρώνει ανά πάσα στιγμή στην ονομαστική αξία (άρθρο 49 παρ. 4).
Ποιους όρους χρειάζεται η σύμβαση πριν δεχτεί η επιχείρηση κρυπτονομίσματα;
Η σύμβαση ορίζει σε ποιο νόμισμα είναι η τιμή, με ποια ισοτιμία μετατρέπεται, ποια κρυπτονομίσματα και ποια δίκτυα γίνονται δεκτά, σε ποια διεύθυνση στέλνονται, πότε εξοφλείται το χρέος και ποιος φέρει τα έξοδα και τα λάθη της μεταφοράς. Ό,τι δεν ορίζεται κρίνεται με τους γενικούς κανόνες του ΑΚ, που δεν γράφτηκαν για κρυπτονομίσματα.
- Νόμισμα της τιμής: ευρώ, με ρητή δυνατότητα πληρωμής σε κρυπτονομίσματα.
- Ισοτιμία: πηγή, χρόνος υπολογισμού και διάρκεια ισχύος της προσφοράς.
- Αποδεκτά κρυπτοστοιχεία και δίκτυο: συγκεκριμένα κρυπτονομίσματα και συγκεκριμένο δίκτυο μεταφοράς, γιατί το ίδιο κρυπτονόμισμα κυκλοφορεί σε περισσότερα δίκτυα.
- Διεύθυνση είσπραξης: μόνο η διεύθυνση που δηλώνει γραπτώς η επιχείρηση και τρόπος γνωστοποίησης κάθε αλλαγής της.
- Χρόνος εξόφλησης: το γεγονός με το οποίο η επιχείρηση θεωρείται ότι δέχτηκε την πληρωμή.
- Λάθη μεταφοράς: η αποστολή σε άλλη διεύθυνση ή άλλο δίκτυο δεν απαλλάσσει τον πελάτη, η μικρότερη ποσότητα αφήνει υπόλοιπο σε ευρώ.
- Έξοδα δικτύου: ποιος πληρώνει τα τέλη της μεταφοράς.
- Επιστροφές: σε ευρώ ή σε κρυπτονομίσματα και με ποια ισοτιμία.
- Υπερημερία: τόκος και ποινική ρήτρα υπολογισμένα επί του ποσού σε ευρώ.
Η διατύπωση των παραπάνω όρων διαφοροποιείται κατά περίπτωση, ανάλογα με το αν η πληρωμή φτάνει απευθείας στο πορτοφόλι (wallet) της επιχείρησης ή περνά από πάροχο πληρωμών που έχει τους δικούς του όρους.
Όταν η επιχείρηση φυλάσσει κρυπτονομίσματα πελατών ή τα ανταλλάσσει με πελάτες, παρέχει υπηρεσία κρυπτοστοιχείων και αποκτά τις υποχρεώσεις crypto εταιρείας που απαιτεί άδεια.
Πότε δεσμεύει ένα έξυπνο συμβόλαιο;
Ένα έξυπνο συμβόλαιο (smart contract), δηλαδή κώδικας που εκτελεί αυτόματα συμφωνημένους όρους σε κατανεμημένο καθολικό, δεσμεύει τα μέρη από την ολοκλήρωση της προσχώρησής τους (άρθρο 49 παρ. 1 του ν. 4961/2022). Για την κατάρτισή του εφαρμόζονται τα άρθρα 185 έως 196 ΑΚ, εκτός από το 194, ενώ τα ελαττώματα της βούλησης κρίνονται με τα άρθρα 140 έως 157 ΑΚ (παρ. 3).
Το έξυπνο συμβόλαιο είναι άκυρο μόνο αν συντρέχει περίπτωση ακυρότητας των άρθρων 130, 138, 159 και 174 έως 179 ΑΚ (άρθρο 49 παρ. 2). Οι όροι του μπορεί να τους διατυπώσουν τα μέρη και να ενσωματωθούν στον κώδικα ή να είναι προκαθορισμένοι στο κατανεμημένο καθολικό και τα μέρη να τους αποδεχτούν (παρ. 5).
Το έξυπνο συμβόλαιο μπορεί να αποτελεί μέρος κύριας σύμβασης που καταρτίστηκε με άλλον τρόπο. Τότε εφαρμόζεται το άρθρο 181 ΑΚ και η ακυρότητα μέρους συνεπιφέρει ακυρότητα ολόκληρης της δικαιοπραξίας, αν συνάγεται ότι δεν θα είχε γίνει χωρίς το άκυρο μέρος (άρθρο 49 παρ. 4). Η κύρια σύμβαση χρειάζεται, επομένως, ρήτρα για το τι υπερισχύει όταν ο κώδικας εκτελέσει κάτι διαφορετικό από το κείμενο.
Αν μια εγγραφή ή συναλλαγή στο κατανεμημένο καθολικό είναι άκυρη ή έγινε με ελάττωμα βούλησης, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει την επαναφορά των πραγμάτων με νέα εγγραφή στο καθολικό ή την αποκατάσταση της ζημίας (άρθρο 47 παρ. 5).
Πώς αποδεικνύεται στο δικαστήριο μια συναλλαγή σε blockchain;
Όποιος επικαλείται εγγραφή ή συναλλαγή σε κατανεμημένο καθολικό προσκομίζει όλα τα δεδομένα που την αποδεικνύουν. Για τη μετατροπή του κώδικα σε αναγνώσιμη μορφή μπορεί να προσκομίσει έκθεση πραγματογνώμονα με ειδικές γνώσεις στην κρυπτογραφία (άρθρο 48).
Το έξυπνο συμβόλαιο είναι έγγραφο κατά το άρθρο 339 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (ΚΠολΔ). Τα άρθρα 432 έως 465 ΚΠολΔ εφαρμόζονται εφόσον προσκομίζεται μαζί με τον ηλεκτρονικό κώδικα και έκθεση πραγματογνώμονα που αποτυπώνει το περιεχόμενό του (άρθρο 51).
Η απόδειξη ταυτίζεται την απόδειξη των ηλεκτρονικών εγγράφων, με τη διαφορά ότι χωρίς τον κώδικα και την έκθεση του πραγματογνώμονα δεν εφαρμόζονται τα άρθρα 432 έως 465 ΚΠολΔ.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί δικαστήριο να επιδικάσει απαίτηση σε bitcoin;
Μέχρι στιγμής όχι. Η ΜονΕφΔυτΣτΕλλ 88/2021 αρνήθηκε να αναγνωρίσει αλλοδαπή διαιτητική απόφαση για οφειλή σε bitcoin, γιατί έκρινε ότι η αναγνώριση αντίκειται στη δημόσια τάξη.
Τι γίνεται όταν ο πελάτης στέλνει σε λάθος διεύθυνση ή δίκτυο;
Η οφειλή δεν αποσβήνεται, γιατί η επιχείρηση δεν έλαβε την παροχή. Γι’ αυτό η σύμβαση πρέπει να ορίζει ποια διεύθυνση και ποιο δίκτυο ισχύουν και πώς γνωστοποιείται κάθε αλλαγή.
Είναι ένα stablecoin σε ευρώ το ίδιο με το ευρώ;
Όχι. Το stablecoin σε ευρώ είναι μάρκα ηλεκτρονικού χρήματος. Θεωρείται ηλεκτρονικό χρήμα και δίνει στον κάτοχο απαίτηση κατά του εκδότη για εξαργύρωση στην ονομαστική αξία (άρθρα 48 παρ. 2 και 49 παρ. 4 MiCA). Δεν έχει την ιδιότητα νόμιμου χρήματος που έχουν τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα σε ευρώ. Η επιχείρηση δεν υποχρεούται να το δεχτεί χωρίς συμφωνία και, όταν το δέχεται, φέρει τον κίνδυνο του εκδότη.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Τιμή σε ευρώ: Η τιμή γράφεται σε ευρώ και τα κρυπτονομίσματα συμφωνούνται ως τρόπος πληρωμής. Η απαίτηση μένει χρηματική και διεκδικείται χωρίς κίνδυνο απόρριψης.
Ισοτιμία με χρόνο λήξης: Κάθε προσφορά σε κρυπτονομίσματα αναφέρει πηγή της ισοτιμίας και διάρκεια ισχύος. Μετά τη λήξη υπολογίζεται νέο ποσό.
Λίστα αποδεκτών κρυπτοστοιχείων: Η σύμβαση κατονομάζει τα κρυπτονομίσματα, τα stablecoins και τα δίκτυα που γίνονται δεκτά, καθώς και τη μοναδική διεύθυνση είσπραξης.
Αρχείο κάθε είσπραξης: Για κάθε πληρωμή κρατούνται το αναγνωριστικό της συναλλαγής στο καθολικό, η διεύθυνση αποστολής, ο χρόνος και η ισοτιμία που εφαρμόστηκε. Χωρίς αυτά η απόδειξη κατά τα άρθρα 48 και 51 ν. 4961/2022 δυσκολεύει.
Έξυπνο συμβόλαιο μέσα σε γραπτή σύμβαση: Η κύρια σύμβαση ορίζει τι υπερισχύει όταν ο κώδικας και το κείμενο διαφέρουν, ώστε η ακυρότητα ενός μέρους να μην παρασύρει όλη τη συμφωνία (άρθρο 181 ΑΚ).
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για να σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με τα κρυπτονομίσματα και κρυπτοστοιχεία.