Πότε Αποδεικνύεται μια Εμπορική Συμφωνία με Ηλεκτρονικά Μηνύματα
Εν συντομία:
- Η ανταλλαγή ηλεκτρονικών μηνυμάτων δεσμεύει τα μέρη σε κάθε σύμβαση που δεν υπόκειται σε έγγραφο συστατικό τύπο, καθώς η μοναδική ηλεκτρονική διεύθυνση του αποστολέα λειτουργεί ως ιδιόχειρη υπογραφή.
- Εγκεκριμένη ηλεκτρονική υπογραφή απαιτείται μόνο εκεί όπου ο νόμος επιβάλλει έγγραφο τύπο για το κύρος της δικαιοπραξίας. Στις υπόλοιπες περιπτώσεις το μήνυμα εκτιμάται ελεύθερα ως μηχανική απεικόνιση.
- Ο τρόπος προσκόμισης δεν επηρεάζει το παραδεκτό. Στιγμιότυπο οθόνης και φωτογραφία της οθόνης αντιμετωπίζονται δικονομικά με τον ίδιο τρόπο.
- Το πραγματικό διακύβευμα μετατοπίζεται στη γνησιότητα: χωρίς διατήρηση της συσκευής και του λογαριασμού αποστολής, η τεχνική επαλήθευση καταλήγει σε αναξιόπιστο πόρισμα.
Πότε αρκεί η ανταλλαγή email για να δεσμευτεί ο αντισυμβαλλόμενος;
Η ανταλλαγή email δεσμεύει τα μέρη σε κάθε σύμβαση που ο νόμος δεν υποβάλλει σε έγγραφο τύπο. Η μοναδική ηλεκτρονική διεύθυνση του αποστολέα φέρει τον χαρακτήρα της ιδιόχειρης υπογραφής και η μηχανική απεικόνιση του μηνύματος αποκτά αποδεικτική δύναμη σε βάρος του εκδότη κατά τα άρθρα 443, 444 και 445 ΚΠολΔ. Όπου όμως ο νόμος επιβάλλει συστατικό τύπο κατά το άρθρο 160 ΑΚ, το απλό email δεν επαρκεί.
Στο εμπορικό πεδίο η πλειονότητα των συμβάσεων παραμένει άτυπη. Η σύμβαση έργου καταρτίζεται εγκύρως και προφορικά, ενώ οι συμβάσεις εμπορικής διανομής δεν απαιτούν έγγραφο για να παραγάγουν αποτελέσματα.
Σε αυτές τις κατηγορίες η αλληλογραφία δεν λειτουργεί ως υποκατάστατο της σύμβασης. Είναι η ίδια η σύμβαση, αποτυπωμένη σε ψηφιακή μορφή.
Το άρθρο 444 παρ. 2 ΚΠολΔ ορίζει ως μηχανική απεικόνιση κάθε μέσο που χρησιμοποιείται από υπολογιστή ή περιφερειακή μνήμη υπολογιστή για εγγραφή, αποθήκευση, παραγωγή ή αναπαραγωγή στοιχείων. Το ηλεκτρονικό μήνυμα εμπίπτει στον ορισμό αυτόν χωρίς αμφισβήτηση.
Η αιτιολογία της υπαγωγής βρίσκεται στην τεχνική λειτουργία του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Το μήνυμα δεν μεταβιβάζεται αν δεν συνοδεύεται από την ηλεκτρονική διεύθυνση του αποστολέα, με αποτέλεσμα η δήλωση βούλησης και η ταυτότητα του δηλούντος να συγκροτούν ενιαίο σύνολο.
Η μορφή με την οποία το μήνυμα απεικονίζεται στο έντυπο παραμένει αδιάφορη, όπως δέχθηκε η ΜΠρΑθ 1963/2004.
Η δέσμευση αυτή λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις. Η επιχείρηση που στέλνει επιβεβαίωση παραγγελίας, αποδοχή προσφοράς ή αναγνώριση οφειλής μέσω email παράγει έγγραφο που μπορεί να στραφεί εναντίον της.
Ο εσωτερικός κανόνας για το ποιος υπογράφει ηλεκτρονικά, με ποια διεύθυνση και με ποια διατύπωση αποκτά έτσι την ίδια βαρύτητα με τον κανόνα για την εταιρική σφραγίδα.
Τα μέρη μπορούν να προκαθορίσουν συμβατικά τη λειτουργία της ηλεκτρονικής επικοινωνίας, ορίζοντας ποιες διευθύνσεις δεσμεύουν την επιχείρηση, ποια μηνύματα παράγουν έννομες συνέπειες και ποια θεωρούνται προπαρασκευαστικά.
Η διατύπωση της ρήτρας απαιτεί ad hoc επεξεργασία, αφού μια υπερβολικά ευρεία πρόβλεψη δεσμεύει την επιχείρηση από κάθε μήνυμα κάθε υπαλλήλου, ενώ μια υπερβολικά στενή στερεί από την ίδια το αποδεικτικό υλικό που θα χρειαστεί.
Απλή, προηγμένη ή εγκεκριμένη υπογραφή: ποια επιλέγεται ανά συναλλαγή;
Το άρθρο 16 παρ. 1 του Ν. 4727/2020 κατατάσσει το ηλεκτρονικό έγγραφο με απλή ή προηγμένη ηλεκτρονική υπογραφή στις μηχανικές απεικονίσεις του άρθρου 444 ΚΠολΔ και επιφυλάσσει την εγκεκριμένη υπογραφή για τις περιπτώσεις των άρθρων 160 ΑΚ και 443 ΚΠολΔ. Η επιλογή βαθμίδας κρίνεται επομένως από το αν η συγκεκριμένη σύμβαση υπόκειται σε συστατικό τύπο.
Η διάκριση των βαθμίδων προέρχεται από τον Κανονισμό (ΕΕ) 910/2014 (eIDAS), τον οποίο ο ελληνικός νόμος ενσωματώνει στους ορισμούς του. Η εγκεκριμένη ηλεκτρονική υπογραφή δημιουργείται με εγκεκριμένη διάταξη και στηρίζεται σε εγκεκριμένο πιστοποιητικό. Η προηγμένη συνδέεται μονοσήμαντα με τον υπογράφοντα χωρίς να πληροί τις πρόσθετες αυτές απαιτήσεις.
| Βαθμίδα | Δικονομική κατάταξη | Αποδεικτική μεταχείριση | Καλύπτει τον τύπο του 160 ΑΚ |
|---|---|---|---|
| Απλή ηλεκτρονική υπογραφή | Μηχανική απεικόνιση (άρθρο 444 ΚΠολΔ) | Ελεύθερη εκτίμηση ως νόμιμο αποδεικτικό μέσο (άρθρο 16 παρ. 2) | Όχι |
| Προηγμένη ηλεκτρονική υπογραφή ή σφραγίδα | Μηχανική απεικόνιση (άρθρο 444 ΚΠολΔ) | Ελεύθερη εκτίμηση ως νόμιμο αποδεικτικό μέσο (άρθρο 16 παρ. 2) | Όχι |
| Εγκεκριμένη ηλεκτρονική υπογραφή ή σφραγίδα | Ιδιωτικό έγγραφο κατά το άρθρο 443 ΚΠολΔ | Υποχρεωτική αποδοχή από τα δικαστήρια όλων των βαθμών (άρθρο 15 παρ. 1) | Ναι |
Η πρακτική συνέπεια του πίνακα φαίνεται στις συμβάσεις όπου ο έγγραφος τύπος τίθεται από τον νόμο. Το άρθρο 849 ΑΚ ορίζει ότι η εγγύηση είναι άκυρη αν δεν δηλωθεί εγγράφως, ενώ το άρθρο 869 παρ. 1 ΚΠολΔ απαιτεί έγγραφη κατάρτιση της συμφωνίας διαιτησίας.
Στις περιπτώσεις αυτές το άρθρο 160 παρ. 1 ΑΚ απαιτεί ιδιόχειρη υπογραφή του εκδότη, οπότε η ανταλλαγή απλών email αφήνει τη δικαιοπραξία εκτεθειμένη σε ακυρότητα ενώ η εγκεκριμένη ηλεκτρονική υπογραφή την καθιστά έγκυρη.
Το όριο της εξομοίωσης βρίσκεται στον συμβολαιογραφικό τύπο. Η εγκεκριμένη ηλεκτρονική υπογραφή υποκαθιστά την ιδιόχειρη, χωρίς να υποκαθιστά τη συμβολαιογραφική παρουσία, όπως προκύπτει και από τη μεταχείριση του προσυμφώνου πώλησης ακινήτου.
Η επιλογή βαθμίδας δεν λύνεται με γενικό κανόνα. Απαιτεί έλεγχο, ανά σύμβαση, του αν ο τύπος που προβλέπει ο νόμος είναι συστατικός ή αποδεικτικός, καθώς η ίδια λέξη «εγγράφως» παράγει διαφορετική συνέπεια στις δύο περιπτώσεις. Λάθος υπαγωγή στο σημείο αυτό δεν διορθώνεται εκ των υστέρων.
Πώς προσκομίζεται νόμιμα ένα SMS ή ένα email στο δικαστήριο;
Ο τρόπος εισαγωγής στη δίκη είναι αδιάφορος, καθώς τόσο η φωτογραφία της οθόνης όσο και το στιγμιότυπο οθόνης (screenshot) υπάγονται στο άρθρο 444 παρ. 2 ΚΠολΔ, όπως δέχθηκε η ΑΠ 1141/2025.
Η εκτύπωση ηλεκτρονικού ιδιωτικού εγγράφου που φέρει εγκεκριμένη υπογραφή γίνεται υποχρεωτικά αποδεκτή εφόσον φέρει επικύρωση δικηγόρου κατά το άρθρο 15 παρ. 2 του Ν. 4727/2020.
Ο Άρειος Πάγος απέρριψε τον αναιρετικό λόγο του άρθρου 559 αριθ. 11 περ. α ΚΠολΔ, με τον οποίο προβαλλόταν ότι τα τέσσερα SMS είχαν προσκομιστεί σε φωτογραφία από την οθόνη του κινητού.
Το σκεπτικό εντοπίζει το παράδοξο της αντίθετης λύσης, αφού αν η φωτογραφία της οθόνης υπαγόταν στο άρθρο 444 παρ. 1 περ. γ, το ίδιο μήνυμα θα είχε διαφορετική αποδεικτική δύναμη ανάλογα με το ποιο πλήκτρο πάτησε ο διάδικος.
Η διάκριση έχει συγκεκριμένο δικονομικό αντίκρισμα. Τα στοιχεία του άρθρου 444 παρ. 1 περ. γ αποτελούν πλήρη απόδειξη με επιτρεπτή ανταπόδειξη κατά το άρθρο 448 παρ. 2 ΚΠολΔ, ενώ τα στοιχεία του άρθρου 444 παρ. 2 αποτελούν πλήρη απόδειξη με την επιφύλαξη και τις προϋποθέσεις του άρθρου 445 ΚΠολΔ, κατά το άρθρο 448 παρ. 3.
Η επικύρωση από δικηγόρο κατά το άρθρο 15 παρ. 2 λειτουργεί ως διαπίστωση της ταύτισης του περιεχομένου του εκτυπωμένου εγγράφου με το ηλεκτρονικό. Πρόκειται για διαδικαστικό εργαλείο που μετατοπίζει τη συζήτηση από την ακρίβεια της εκτύπωσης στο ουσιαστικό περιεχόμενο.
Στο ηλεκτρονικό εμπόριο η ίδια λογική διατρέχει και τη διατύπωση των όρων. Η νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης απαιτεί το αμετάβλητο του περιεχομένου για εύλογο χρόνο και τη δυνατότητα αναπαραγωγής του ακριβώς ως έχει.
Πότε το μήνυμα αποτελεί παράνομο αποδεικτικό μέσο;
Η ΑΠ 1141/2025 διακρίνει την υποκλοπή μηνυμάτων τρίτων, που είναι παράνομο και απαράδεκτο αποδεικτικό μέσο, από την προσκόμιση εκ μέρους του αποστολέα ή του παραλήπτη, που είναι κατ’ αρχήν επιτρεπτή.
Η επιτρεπτή χρήση προϋποθέτει ότι το περιεχόμενο συνδέεται άμεσα με την υπόθεση και ότι η προσκόμιση είναι αναγκαία για την ικανοποίηση του δικαιώματος έννομης προστασίας κατά το άρθρο 20 του Συντάγματος.
Το κριτήριο δεν είναι το είδος του μηνύματος αλλά η θέση του προσκομίζοντος στην επικοινωνία. Όποιος έστειλε ή παρέλαβε το μήνυμα δεν παραβιάζει το απόρρητο των άρθρων 9 και 19 του Συντάγματος όταν το προσκομίζει, αφού συμμετείχε ο ίδιος στην επικοινωνία. Όποιος απέκτησε πρόσβαση σε συνομιλία τρίτων βρίσκεται στην αντίθετη θέση.
Το άρθρο 3 του ΠΔ 47/2005 εντάσσει τα γραπτά μηνύματα SMS και MMS στα είδη επικοινωνίας που υπόκεινται σε άρση απορρήτου. Ο Άρειος Πάγος διευκρίνισε ότι η ρύθμιση καταλαμβάνει τις περιπτώσεις παρέμβασης σε συνομιλία τρίτων, δηλαδή τη διάθεση μηχανισμού υποκλοπής και αποθήκευσης μηνυμάτων τρίτων, όχι τη συνομιλία του ίδιου του διαδίκου με τον αντισυμβαλλόμενό του.
Η αντίθετη ερμηνεία θα διεύρυνε την έννοια του απορρήτου σε σημείο που θα απαγόρευε ακόμη και την προσκόμιση επιστολής ή τηλεομοιοτυπίας μεταξύ αποστολέα και παραλήπτη, δυσχεραίνοντας ουσιωδώς το δικαίωμα απόδειξης του άρθρου 20 παρ. 1 του Συντάγματος.
Η στάθμιση παραμένει, ωστόσο, σε τρία σημεία:
- Η αρχή της αναλογικότητας απαιτεί η χρήση να είναι ανάλογη με τον σκοπό της δίκης.
- Η ύπαρξη ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων στο περιεχόμενο ενεργοποιεί απαίτηση ρητής συγκατάθεσης του υποκειμένου.
- Η συνάφεια με τα αποδεικτέα θέματα κρίνεται κατά περίπτωση.
Τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης καθορίζουν αν το μήνυμα περνά τον έλεγχο ή απορρίπτεται ως απαράδεκτο.
Πώς αντιδρά η επιχείρηση όταν ο αντίδικος αμφισβητεί τη γνησιότητα;
Η δήλωση άρνησης της γνησιότητας γίνεται αμέσως κατά το άρθρο 457 παρ. 2 ΚΠολΔ, αλλιώς το έγγραφο θεωρείται αναγνωρισμένο. Η ένσταση πλαστότητας βαρύνει αποδεικτικά εκείνον που την προβάλλει κατά το άρθρο 463 ΚΠολΔ. Η επιλογή αμυντικού εργαλείου και το χρονικό σημείο προβολής καθορίζουν την έκβαση, ανεξάρτητα από την ουσιαστική βασιμότητα του ισχυρισμού.
Τα ιδιωτικά έγγραφα δεν απολαμβάνουν το τεκμήριο γνησιότητας που το άρθρο 455 ΚΠολΔ αναγνωρίζει στα δημόσια. Η προσαγωγή ιδιωτικού εγγράφου προς απόδειξη ουσιώδους ισχυρισμού εμπεριέχει τον ισχυρισμό του διαδίκου περί γνησιότητας. Ο αντίδικος φέρει το βάρος της δήλωσης άρνησης και ο προσκομίζων το βάρος της απόδειξης, εφόσον η γνησιότητα αμφισβητηθεί.
| Στοιχείο | Άρνηση γνησιότητας | Ένσταση πλαστότητας |
|---|---|---|
| Διάταξη | Άρθρο 457 παρ. 2 και 3 ΚΠολΔ | Άρθρα 460 και 463 ΚΠολΔ |
| Χρόνος προβολής | Αμέσως με την προσαγωγή του εγγράφου | Κατά τη διαδικασία, με τήρηση των προϋποθέσεων του νόμου |
| Βάρος απόδειξης | Στον διάδικο που προσκομίζει το έγγραφο | Σε εκείνον που επικαλείται την πλαστότητα |
| Συνέπεια παράλειψης | Το έγγραφο θεωρείται αναγνωρισμένο | Η γνησιότητα του περιεχομένου παραμένει άθικτη |
Η ΑΠ 1141/2025 αντιμετώπισε ακριβώς αυτή τη σύμπλεξη. Το δικαστήριο της ουσίας απέρριψε την ένσταση πλαστότητας ως ουσία αβάσιμη και ο Άρειος Πάγος δέχθηκε ότι με τον τρόπο αυτόν ελέγχθηκε κατ’ ουσίαν και ο ισχυρισμός περί άρνησης της γνησιότητας, αφού τα στοιχεία που προσδίδουν στο έγγραφο την ιδιότητα του γνησίου προσδίδουν στην αρνητική τους μορφή και το στίγμα του πλαστού.
Ο χρόνος προβολής παράγει αυτοτελείς συνέπειες. Στη ΜονΕφΠειρ 659/2023 ο εναγόμενος αξιολόγησε με τις προτάσεις του το περιεχόμενο των μηνυμάτων χωρίς να αμφισβητήσει τη γνησιότητά τους και επιχείρησε την άρνηση το πρώτον με την προσθήκη. Το δικαστήριο απέρριψε τις αιτιάσεις.
Η εμπειρία από υποθέσεις εμπορικών διαφορών με ηλεκτρονική αλληλογραφία δείχνει ότι η άμυνα κερδίζεται ή χάνεται πιοσ συχνά στη διαδικασία παρά στην ουσία. Η γενικόλογη αμφισβήτηση τύπου «δεν αναγνωρίζω τα μηνύματα» δεν συνιστά ούτε έγκυρη άρνηση γνησιότητας ούτε ένσταση πλαστότητας, με αποτέλεσμα ο διάδικος να χάνει και τα δύο εργαλεία ταυτόχρονα.
Η ΜονΕφΠειρ 529/2021 περιόρισε τη λειτουργία του άρθρου 457 παρ. 4 ΚΠολΔ στο ζήτημα της ταυτότητας μεταξύ του περιεχομένου του σκληρού δίσκου και της μηχανικής απεικόνισής του. Η άμυνα δηλαδή δεν στρέφεται κατά της τεχνολογίας αλλά κατά της πιστότητας της συγκεκριμένης αναπαραγωγής.
Τι διατηρεί η επιχείρηση ώστε το μήνυμα να αντέξει σε πραγματογνωμοσύνη;
Η πραγματογνωμοσύνη που αξιολογήθηκε στην ΑΠ 1141/2025 κατέληξε ότι χωρίς τις ίδιες τις ηλεκτρονικές συσκευές δεν διαπιστώνεται η γνησιότητα των μηνυμάτων και ότι οι φωτογραφίες τους δεν επαρκούν για τεχνική διαπίστωση. Η διατήρηση της συσκευής και του λογαριασμού αποστολής μετατρέπεται έτσι σε προϋπόθεση της απόδειξης, όχι σε προαιρετική επιμέλεια.
Ο πραγματογνώμονας κατέγραψε ότι η γνησιότητα δεν μπορούσε να διαπιστωθεί με ασφάλεια επειδή δεν υπήρχαν ηλεκτρονικές συσκευές προς έλεγχο και ότι για τη διαπίστωση πλαστότητας απαιτείται προηγουμένως απόδειξη της αυθεντικότητας του φερόμενου ως αυθεντικού. Το πόρισμα χαρακτηρίστηκε ασαφές από το δικαστήριο της ουσίας.
Η επιχείρηση που σχεδιάζει τη διεκδίκηση μιας απαίτησης λαμβάνει από αυτό μια συγκεκριμένη οδηγία. Η αποθήκευση στιγμιοτύπων σε κοινόχρηστο φάκελο εξυπηρετεί την εσωτερική οργάνωση, χωρίς να προστατεύει τη θέση της στη δίκη αν η συσκευή αντικατασταθεί ή ο λογαριασμός απενεργοποιηθεί στο ενδιάμεσο.
Η ίδια απόφαση κρίνει αναξιόπιστα τα μηνύματα που προέρχονται από συστήματα απόκρυψης του εκδότη-αποστολέα. Όταν το μήνυμα φτάνει μέσω υπηρεσίας που δεν αποκαλύπτει τον αποστολέα, η αποδεικτική του αξία εκμηδενίζεται, ακόμη και αν το περιεχόμενο είναι κρίσιμο.
Η εμπειρία από υποθέσεις ηλεκτρονικής αλληλογραφίας δείχνει ότι το κρίσιμο υλικό χάνεται συνήθως πριν την κατάθεση της αγωγής, όταν αλλάζει ο υπάλληλος που διαχειριζόταν τη συνεργασία ή ανανεώνεται ο εταιρικός εξοπλισμός. Η διατήρηση απαιτεί απόφαση σε επίπεδο διοίκησης, όχι πρωτοβουλία του προσώπου που κρατάει τη συσκευή.
Πότε εκδίδεται διαταγή πληρωμής από ηλεκτρονική αλληλογραφία;
Η διαταγή πληρωμής εκδίδεται από ηλεκτρονικό μήνυμα όταν αυτό αποδεικνύει πλήρως ότι η δήλωση προέρχεται από τον εκδότη κατά το άρθρο 445 ΚΠολΔ και η απαίτηση προκύπτει βέβαιη και εκκαθαρισμένη. Η αμφισβήτηση της γνησιότητας δεν εμποδίζει την έκδοση, μεταφέρει όμως τη διαφορά στο στάδιο της ανακοπής, όπου η απόδειξη διεξάγεται πλήρως.
Το επικυρωμένο αντίγραφο του αποσταλέντος μηνύματος που περιέχεται στον σκληρό δίσκο του παραλήπτη αποτελεί πλήρη απόδειξη ότι η περιλαμβανόμενη δήλωση προέρχεται από τον αποστολέα. Σε συνδυασμό με τιμολόγια, δελτία αποστολής και λογιστικές εγγραφές, η αλληλογραφία θεμελιώνει την απαίτηση χωρίς προηγούμενη τακτική δίκη, όπως προκύπτει από τη μεταχείριση που επιφυλάσσεται στα ηλεκτρονικά τιμολόγια.
Η στρατηγική επιλογή μεταξύ διαταγής πληρωμής και αγωγής εξαρτάται από την ποιότητα του ηλεκτρονικού υλικού. Αλληλογραφία που περιέχει ρητή αναγνώριση οφειλής ή αποδοχή τιμολογίου οδηγεί στη συντομότερη οδό. Αλληλογραφία που αποδεικνύει τη σχέση χωρίς να προσδιορίζει ποσό οδηγεί σε ανακοπή με πιθανή ακύρωση.
Στο στάδιο της εκτέλεσης, το άρθρο 933 παρ. 5 ΚΠολΔ επιβάλλει παραχρήμα απόδειξη μόνο με έγγραφο ή δικαστική ομολογία. Ηλεκτρονικό μήνυμα με το οποίο δηλώθηκε συμψηφισμός απαιτήσεων ικανοποιεί την απαίτηση εγγράφου, εφόσον η γνησιότητά του δεν αμφισβητείται εγκύρως.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί το email να χρησιμοποιηθεί ως αποδεικτικό μέσο σε πολιτική δίκη;
Ναι. Το ηλεκτρονικό μήνυμα υπάγεται στις μηχανικές απεικονίσεις του άρθρου 444 παρ. 2 ΚΠολΔ και εντάσσεται στα περιοριστικά αναφερόμενα αποδεικτικά μέσα του άρθρου 339 ΚΠολΔ. Η προϋπόθεση είναι ότι το προσκομίζει ο αποστολέας ή ο παραλήπτης του, δηλαδή πρόσωπο που συμμετείχε στην επικοινωνία. Μήνυμα που αποκτήθηκε με πρόσβαση σε συνομιλία τρίτων αποκρούεται ως απαράδεκτο.
Είναι το email δημόσιο ή ιδιωτικό έγγραφο;
Ιδιωτικό. Το τεκμήριο γνησιότητας του άρθρου 455 ΚΠολΔ ισχύει μόνο για τα δημόσια έγγραφα. Ηλεκτρονικό δημόσιο έγγραφο υπάρχει μόνο όταν εκδίδεται από φορέα του δημόσιου τομέα κατά τα άρθρα 13 και 14 του Ν. 4727/2020. Η αλληλογραφία μεταξύ επιχειρήσεων παραμένει σε κάθε περίπτωση ιδιωτικό έγγραφο, ανεξάρτητα από το αν φέρει ηλεκτρονική υπογραφή.
Ποια είναι η αποδεικτική δύναμη ενός email κατά του αποστολέα;
Η μηχανική απεικόνιση του μηνύματος αποτελεί πλήρη απόδειξη ότι η δήλωση προέρχεται από τον εκδότη, με την επιφύλαξη και τις προϋποθέσεις του άρθρου 445 ΚΠολΔ, κατά το άρθρο 448 παρ. 3 ΚΠολΔ. Το θεμέλιο είναι ότι η μοναδική ηλεκτρονική διεύθυνση φέρει τον χαρακτήρα της ιδιόχειρης υπογραφής. Όταν το έγγραφο φέρει απλή ή προηγμένη ηλεκτρονική υπογραφή, εκτιμάται ελεύθερα κατά το άρθρο 16 παρ. 2 του Ν. 4727/2020.
Γίνονται δεκτά τα στιγμιότυπα οθόνης με μηνύματα;
Ναι. Η ΑΠ 1141/2025 δέχθηκε ότι ο τρόπος προσκόμισης είναι αδιάφορος και ότι τόσο η φωτογραφία της οθόνης με άλλη συσκευή όσο και το στιγμιότυπο που παράγει η ίδια η συσκευή συνιστούν μηχανικές απεικονίσεις. Η αποδεικτική αξία τους εξαρτάται όμως από τη δυνατότητα επαλήθευσης της γνησιότητας, η οποία απαιτεί πρόσβαση στην ίδια τη συσκευή.
Τι ορίζει το άρθρο 445 ΚΠολΔ για τα ηλεκτρονικά μηνύματα;
Το άρθρο 445 ΚΠολΔ ρυθμίζει την αποδεικτική δύναμη των ιδιωτικών εγγράφων ως προς το ότι η δήλωση προέρχεται από τον εκδότη τους. Στα ηλεκτρονικά μηνύματα, η διάταξη αποκτά σημασία επειδή το άρθρο 448 παρ. 3 ΚΠολΔ παραπέμπει ρητά σε αυτήν για τα στοιχεία του άρθρου 444 παρ. 2. Η πρακτική συνέπεια είναι ότι η πλήρης απόδειξη τελεί υπό την επιφύλαξη των προϋποθέσεων που το άρθρο 445 θέτει.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Χαρτογράφηση των συμβάσεων κατά τύπο: Ο έλεγχος γίνεται ανά κατηγορία σύμβασης και αφορά το αν ο νόμος επιβάλλει έγγραφο συστατικό τύπο. Όπου τον επιβάλλει, η ηλεκτρονική κατάρτιση απαιτεί εγκεκριμένη υπογραφή κατά το άρθρο 16 παρ. 1 του Ν. 4727/2020, αλλιώς η δικαιοπραξία κινδυνεύει με ακυρότητα.
Καθορισμός δεσμευτικών διευθύνσεων: Η σύμβαση ορίζει ποιες ηλεκτρονικές διευθύνσεις δεσμεύουν κάθε μέρος και ποια μηνύματα παράγουν έννομες συνέπειες. Χωρίς τέτοια πρόβλεψη, κάθε μήνυμα κάθε υπαλλήλου με εταιρική διεύθυνση μπορεί να αποδοθεί στην επιχείρηση.
Διατήρηση συσκευής και λογαριασμού: Η συσκευή από την οποία στάλθηκαν ή παραλήφθηκαν τα κρίσιμα μηνύματα διατηρείται μέχρι την αμετάκλητη περάτωση της διαφοράς. Τα στιγμιότυπα από μόνα τους δεν επιτρέπουν τεχνική επαλήθευση της γνησιότητας.
Άμεση δήλωση σε άρνηση γνησιότητας: Η άρνηση της γνησιότητας εγγράφου που προσκομίζει ο αντίδικος δηλώνεται αμέσως κατά το άρθρο 457 παρ. 2 ΚΠολΔ. Η καθυστερημένη προβολή με την προσθήκη οδηγεί στο να θεωρηθεί το έγγραφο αναγνωρισμένο.
Έλεγχος προέλευσης πριν την προσκόμιση: Μηνύματα που προέρχονται από συνομιλία τρίτων ή από συστήματα απόκρυψης αποστολέα αποκρούονται. Η προσκόμιση τέτοιου υλικού δεν ενισχύει τη θέση του διαδίκου και ενδέχεται να θεμελιώσει αυτοτελείς αξιώσεις εναντίον του.
Επικύρωση εκτυπώσεων όπου εφαρμόζεται: Για ηλεκτρονικά ιδιωτικά έγγραφα με εγκεκριμένη υπογραφή, η επικύρωση της εκτύπωσης από δικηγόρο κατά το άρθρο 15 παρ. 2 του Ν. 4727/2020 εξασφαλίζει την υποχρεωτική αποδοχή της από τα δικαστήρια.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με τα ηλεκτρονικά έγγραφα και την αποδεικτική τους ισχύ.