Πότε Ευθύνεται Προσωπικά ο Διαχειριστής ΙΚΕ
Εν συντομία:
- Ο διαχειριστής ΙΚΕ δεν φέρει αυτόματη προσωπική ευθύνη. Κατ’ αρχήν ευθύνεται μόνη η εταιρεία με την περιουσία της.
- Προσωπική ευθύνη διακρίνεται σε τέσσερις άξονες: έναντι της εταιρείας (άρθρο 67 Ν. 4072/2012), του Δημοσίου (άρθρο 49 Ν. 5104/2024 – νέος ΚΦΔ), του ΕΦΚΑ (άρθρο 31 Ν. 4321/2015) και των τρίτων για αδικοπραξία (ΑΚ 914).
- Στη φορολογική και στην ασφαλιστική ευθύνη το βάρος απόδειξης της έλλειψης υπαιτιότητας το φέρει ο ίδιος ο διαχειριστής.
- Το Διοικητικό Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης (4309/2024) απάλλαξε διαχειριστή που δεν είχε πραγματική ανάμειξη στη διαχείριση. Το ΣτΕ (Στ’ 2482/2025) περιόρισε την ευθύνη στα πρόσωπα που πράγματι διοικούν.
Πότε ευθύνεται προσωπικά ο διαχειριστής ΙΚΕ;
Ο διαχειριστής μιας ιδιωτικής κεφαλαιουχικής εταιρείας (ΙΚΕ) δεν ευθύνεται αυτομάτως με την προσωπική του περιουσία για τα χρέη της εταιρείας. Κατ’ αρχήν ευθύνεται μόνη η εταιρεία με την περιουσία της. Προσωπική ευθύνη γεννάται μόνο σε τέσσερις διακριτούς άξονες: έναντι της ίδιας της εταιρείας, του Δημοσίου, του ΕΦΚΑ και των τρίτων για αδικοπραξία. Κάθε περίπτωση έχει τη δική της νομική βάση, προϋποθέσεις και τρόπο απαλλαγής.
Λόγω της φύσης της ΙΚΕ ως κεφαλαιουχικής εταιρείας, συχνά συγχέεται η ευθύνη του διαχειριστή με αυτή των εταίρων. Πρέπει, επομένως, αφετηριακά να διευκρινιστεί ότι η περιορισμένη ευθύνη αφορά τους εταίρους ως προς την εισφορά τους, όχι όμως αυτομάτως τον διαχειριστή ως όργανο διοίκησης. Η ευθύνη του τελευταίου κρίνεται χωριστά ανά είδος οφειλής.
| Ευθύνη | Νομική βάση | Πότε γεννάται προσωπική ευθύνη | Πώς απαλλάσσεται |
|---|---|---|---|
| Έναντι της εταιρείας (αστική) | άρθρο 67 Ν. 4072/2012 | Διαχειριστικό πταίσμα, παράβαση νόμου, καταστατικού ή αποφάσεων των εταίρων | Σύννομη απόφαση εταίρων, εύλογη επιχειρηματική κρίση, απαλλαγή μετά την έγκριση των οικονομικών καταστάσεων |
| Έναντι του Δημοσίου (φορολογική) | άρθρο 49 Ν. 5104/2024 (ΚΦΔ) | Φόροι, ΦΠΑ ή παρακρατούμενοι που έγιναν ληξιπρόθεσμοι στη θητεία του, από υπαιτιότητά του | Απόδειξη έλλειψης υπαιτιότητας ή έλλειψης πραγματικής διαχείρισης |
| Έναντι του ΕΦΚΑ (ασφαλιστική) | άρθρο 31 Ν. 4321/2015 | Ανεξόφλητες ασφαλιστικές εισφορές στη θητεία του, από υπαιτιότητά του | Απόδειξη έλλειψης υπαιτιότητας κατά την οικεία υπουργική απόφαση |
| Έναντι τρίτων / πιστωτών | ΑΚ 914 (αδικοπραξία) | Δική του υπαίτια και παράνομη πράξη που ζημιώνει συγκεκριμένο τρίτο | Απουσία στοιχείων αδικοπραξίας. Τα απλά εταιρικά χρέη βαρύνουν μόνο την εταιρεία |
Ευθύνεται ο διαχειριστής ΙΚΕ έναντι της εταιρείας για κακή διαχείριση;
Έναντι της ίδιας της εταιρείας ο διαχειριστής ευθύνεται κατά το άρθρο 67 του Ν. 4072/2012 για α) παραβάσεις του νόμου, β) του καταστατικού, γ) των αποφάσεων των εταίρων, καθώς και δ) για κάθε διαχειριστικό πταίσμα. Η ευθύνη αυτή δεν υφίσταται όταν η πράξη ή η παράλειψη στηρίζεται σε σύννομη απόφαση των εταίρων ή σε εύλογη επιχειρηματική απόφαση.
Ο κανόνας της εύλογης επιχειρηματικής κρίσης (business judgment rule) προστατεύει τον διαχειριστή όταν η απόφαση ελήφθη με καλή πίστη, με βάση επαρκείς πληροφορίες και αποκλειστικά προς εξυπηρέτηση του εταιρικού συμφέροντος. Πρόκειται για ευθύνη πταίσματος, που εξετάζεται με μέτρο τη συνετή διαχείριση. Το μέτρο επιμέλειας είναι αυτό του συνετού διαχειριστή που ενεργεί στο πλαίσιο της επαγγελματικής του ιδιότητας. Απόκλιση από το μέτρο αυτό θεμελιώνει διαχειριστικό πταίσμα. Αν περισσότεροι διαχειριστές ενήργησαν από κοινού, ευθύνονται εις ολόκληρον.
Η εσωτερική αυτή ευθύνη ενεργοποιείται μέσω της εταιρικής αγωγής, την οποία κατά το άρθρο 67 ασκεί η εταιρεία αλλά και οποιοσδήποτε εταίρος ή διαχειριστής. Με απόφαση των εταίρων ο διαχειριστής μπορεί να απαλλαγεί μετά την έγκριση των ετήσιων οικονομικών καταστάσεων, η απαλλαγή όμως καλύπτει μόνο τα διαχειριστικά πταίσματα και όχι τις παράνομες ενέργειες, εκτός αν οι εταίροι παράσχουν ομόφωνα γενική απαλλαγή.
Η εμπειρία από υποθέσεις ευθύνης διαχειριστών δείχνει ότι η ίδια απόφαση των εταίρων μπορεί να θωρακίσει ή να εκθέσει τον διαχειριστή ανάλογα με τη διατύπωσή της και την τεκμηρίωση της πληροφόρησης στην οποία στηρίχθηκε. Η επίκληση της εύλογης επιχειρηματικής κρίσης απαιτεί έγγραφη απόδειξη ότι η απόφαση ελήφθη ενημερωμένα και προς το εταιρικό συμφέρον, διαφορετικά ο διαχειριστής εκτίθεται σε ευθύνη που νόμιζε ότι είχε αποκλείσει.
Πότε καταβάλει ο ίδιος ο διαχειριστής ΙΚΕ τα φορολογικά χρέη της εταιρείας;
Έναντι του Δημοσίου, το άρθρο 49 του νέου Ν. 5104/2024 (Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας), που αντικατέστησε το άρθρο 50 του προϊσχύσαντος Ν. 4174/2013, θεσπίζει αλληλέγγυα και εις ολόκληρον ευθύνη του διαχειριστή για φόρο εισοδήματος, ΦΠΑ, παρακρατούμενους και επιρριπτόμενους φόρους της ΙΚΕ. Προϋπόθεση είναι οι οφειλές να κατέστησαν ληξιπρόθεσμες στη διάρκεια της θητείας του και να μην αποδόθηκαν από υπαιτιότητά του.
Η ευθύνη αυτή είναι σωρευτική και απαιτεί:
- την ιδιότητα του διαχειριστή κατά τον κρίσιμο χρόνο,
- οφειλές που κατέστησαν ληξιπρόθεσμες στη θητεία του και
- υπαιτιότητα ως προς τη μη καταβολή.
Κρίσιμο για κάθε υπόθεση είναι ότι το βάρος απόδειξης της έλλειψης υπαιτιότητας μετατοπίζεται στον ίδιο τον διαχειριστή. Η γενικότερη ευθύνη των διοικούντων για τις φορολογικές υποχρεώσεις ακολουθεί την ίδια λογική για κάθε νομικό πρόσωπο.
Η αλληλέγγυα ευθύνη έχει εξαιρετικό χαρακτήρα και αφορά περιοριστικά τους πραγματικά διοικούντες. Κατά τη ΣτΕ Στ’ 2482/2025, πρόσωπο που έφερε μόνο την τυπική ιδιότητα του Προέδρου διοικητικού συμβουλίου, χωρίς να είναι ταυτόχρονα διαχειριστής, διευθύνων σύμβουλος ή νόμιμος εκπρόσωπος, δεν υπέχει αλληλέγγυα ευθύνη για τα πρόστιμα ΦΠΑ της εταιρείας, ακόμη και αν του είχαν ανατεθεί καθήκοντα εκπροσώπησης ενώπιον των φορολογικών αρχών. Η διάκριση μεταξύ τυπικής ιδιότητας και πραγματικής άσκησης διοίκησης είναι το μέτρο όπου κρίνεται η έκβαση κάθε υπόθεσης.
Η ίδια διάταξη έχει, όμως, και την αντίστροφη ερμηνία. Η αλληλέγγυα ευθύνη καταλαμβάνει ρητά και τα πρόσωπα που ασκούν εν τοις πράγμασι τη διαχείριση, ακόμη και χωρίς τυπικό διορισμό. Ο εταίρος ή ο τρίτος που πράγματι διευθύνει τις εταιρικές υποθέσεις δεν διαφεύγει της ευθύνης, επικαλούμενος ότι δεν είναι ο καταχωρισμένος διαχειριστής. Το κριτήριο παραμένει ενιαίο: η πραγματική άσκηση διοίκησης, όχι η τυπική καταχώριση στο Γ.Ε.ΜΗ.
Πώς απαλλάσσεται ο διαχειριστής ΙΚΕ από την προσωπική ευθύνη;
Η απαλλαγή στηρίζεται είτε σε έλλειψη υπαιτιότητας είτε σε έλλειψη πραγματικής ανάμειξης στη διαχείριση. Η υπουργική απόφαση Α.1082/2021 απαριθμεί ενδεικτικές περιπτώσεις έλλειψης υπαιτιότητας: παραίτηση προγενέστερη της κρίσιμης περιόδου, για την οποία τηρήθηκαν οι διατυπώσεις δημοσιότητας, αποκλειστική ανάθεση ειδικών καθηκόντων ξένων προς τις φορολογικές υποχρεώσεις, καθώς και αποδεδειγμένη αδυναμία άσκησης καθηκόντων λόγω βαριάς ασθένειας.
Στην 4309/2024 απόφαση του Διοικητικού Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, ο διαχειριστής δεν κατείχε εταιρικό μερίδιο, ορίστηκε για διάστημα μικρότερο των τριών μηνών, δεν προβλεπόταν αμοιβή στο καταστατικό και δεν είχε εξουσία για συναλλαγές άνω των 250 ευρώ ούτε για το σύνολο σχεδόν των ουσιωδών εταιρικών ζητημάτων, για τα οποία απαιτούνταν συνυπογραφή του βασικού εταίρου.
Το δικαστήριο έκρινε ότι η ανάθεση διαχείρισης ήταν τυπική, καθώς ο όρος συνυπογραφής αναιρούσε κατ’ ουσίαν την εξουσία του. Συνήγαγε ότι την πραγματική διαχείριση ασκούσε ο εταίρος και όχι ο τυπικά ορισθείς διαχειριστής. Επομένως, απάλλαξε τον τελευταίο, με βαρύνοντα στοιχεία την έλλειψη εταιρικής σχέσης, την έλλειψη αμοιβής, τη μη διαχείριση των τραπεζικών λογαριασμών και τη μη υπογραφή των οικονομικών καταστάσεων.
Από το χειρισμό υποθέσεων ευθύνης διαχειριστών προκύπτει ότι η ίδια η καταστατική διατύπωση των ορίων εξουσίας, οι ρήτρες συνυπογραφής και η οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων είναι ο τρόπος που τεκμηριώνεται εκ των προτέρων η έλλειψη πραγματικής διαχείρισης. Αντίστοιχα, η παραίτηση παράγει αποτέλεσμα μόνο αν τηρηθούν οι διατυπώσεις δημοσιότητας για τη λήξη της διαχειριστικής ιδιότητας. Σε εταιρείες με πολλούς εταίρους, οι διαφωνίες μεταξύ των εταίρων για το ποιος ασκεί πράγματι τη διοίκηση καθορίζουν συχνά και την κατανομή της ευθύνης.
Αν η ενδικοφανής προσφυγή απορριφθεί από τη Φορολογική Διοίκηση, η σχετική διαφορά είναι διαφορά ουσίας. Κατά τη ΟλΣτΕ 355/2023, αρμόδιο είναι το μονομελές διοικητικό πρωτοδικείο, ενώπιον του οποίου η διαφορά άγεται με το ένδικο βοήθημα της προσφυγής.
Ευθύνεται ο διαχειριστής ΙΚΕ για εισφορές ΕΦΚΑ και έναντι τρίτων;
Για τις ασφαλιστικές εισφορές, το άρθρο 31 του Ν. 4321/2015 θεσπίζει αντίστοιχη αλληλέγγυα και εις ολόκληρον ευθύνη του διαχειριστή προς τον e-ΕΦΚΑ για εισφορές, πρόσθετα τέλη και προσαυξήσεις. Έναντι τρίτων, αντίθετα, ο διαχειριστής δεν ευθύνεται για τα απλά εταιρικά χρέη. Ευθύνεται μόνο για δική του υπαίτια και παράνομη πράξη, δηλαδή για αδικοπραξία κατά το άρθρο 914 ΑΚ.
Η ασφαλιστική ευθύνη ακολουθεί τη δομή της φορολογικής και στην περίπτωση αυτή. Η ευθύνη προϋποθέτει την ιδιότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο και υπαιτιότητα ως προς τη μη καταβολή. Επειδή φορολογική και ασφαλιστική ευθύνη κρίνονται από διαφορετικές αρχές με διαφορετικές διαδικασίες, η απαλλαγή από τη μία δεν συνεπάγεται αυτομάτως απαλλαγή στην άλλη, αποτελεί όμως πρόκριμα.
Ως προς την ευθύνη έναντι τρίτων, η αρχή της κεφαλαιουχικής εταιρείας παραμένει κανόνας, καθώς για τις υποχρεώσεις της ΙΚΕ ευθύνεται η εταιρεία με την περιουσία της. Η προσωπική ευθύνη του διαχειριστή έναντι τρίτου είναι η εξαίρεση, στηρίζεται στη δική του αδικοπρακτική συμπεριφορά και ακολουθεί τη λογική της αδικοπρακτικής ευθύνης των διοικούντων.
Η διάκριση ανάμεσα στο εταιρικό χρέος και στην προσωπική αδικοπραξία είναι λεπτή και κρίνεται κατά περίπτωση, ανάλογα με τη συγκεκριμένη συμπεριφορά που αποδίδεται στον διαχειριστή. Τυπικές περιπτώσεις προσωπικής ευθύνης είναι η παραπλανητική συναλλαγή με τρίτο, η ανάληψη υποχρέωσης εν γνώσει της αδυναμίας εκπλήρωσης ή η παράβαση ειδικού καθήκοντος επιμέλειας προς συγκεκριμένο πρόσωπο.
Συχνές ερωτήσεις
Ευθύνεται με την προσωπική του περιουσία ο εταίρος ΙΚΕ που δεν είναι διαχειριστής;
Κατά κανόνα όχι. Ο εταίρος που δεν ασκεί διαχείριση ευθύνεται μόνο μέχρι του ποσού της εισφοράς του και δεν κινδυνεύει με κατασχέσεις από το Δημόσιο, τον ΕΦΚΑ ή τρίτους. Εξαίρεση αποτελεί η εγγυητική εισφορά, αν προβλέπεται στο καταστατικό, οπότε ο εταίρος ευθύνεται με την προσωπική του περιουσία έως το ύψος της.
Τι σημαίνει η απαλλαγή του διαχειριστή μετά την έγκριση των οικονομικών καταστάσεων;
Είναι η εσωτερική απαλλαγή που χορηγούν οι εταίροι κατά το άρθρο 67 Ν. 4072/2012. Καλύπτει μόνο τα διαχειριστικά πταίσματα και όχι τις παράνομες πράξεις, εκτός αν δοθεί ομόφωνα γενική απαλλαγή. Δεν θίγει την εξωτερική ευθύνη του διαχειριστή έναντι του Δημοσίου ή του ΕΦΚΑ, η οποία κρίνεται με βάση τη φορολογική και την ασφαλιστική νομοθεσία.
Ποιος ευθύνεται για τα χρέη της ΙΚΕ προς τον ΕΦΚΑ;
Πρωτίστως η ίδια η εταιρεία. Παράλληλα, κατά το άρθρο 31 Ν. 4321/2015, ο διαχειριστής ευθύνεται αλληλεγγύως και εις ολόκληρον για τις ανεξόφλητες εισφορές, τα πρόσθετα τέλη και τις προσαυξήσεις, εφόσον αυτές ανάγονται στη θητεία του και η μη καταβολή οφείλεται σε υπαιτιότητά του. Όπως και στη φορολογική ευθύνη, μπορεί να απαλλαγεί αποδεικνύοντας έλλειψη υπαιτιότητας.
Ευθύνεται ο τυπικός διαχειριστής που δεν ασκούσε πραγματικά διοίκηση;
Όχι, εφόσον το αποδείξει. Τόσο η 4309/2024 του Διοικητικού Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης όσο και η ΣτΕ Στ’ 2482/2025 δέχονται ότι κρίσιμη είναι η πραγματική άσκηση διοίκησης, όχι η τυπική ιδιότητα. Στοιχεία όπως η έλλειψη αμοιβής, η μη διαχείριση των τραπεζικών λογαριασμών και η συνυπογραφή τρίτου για κάθε ουσιώδη πράξη βαρύνουν υπέρ της απαλλαγής.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Διάκριση των τεσσάρων αξόνων: Η απαλλαγή από έναν άξονα ευθύνης δεν επεκτείνεται αυτομάτως στους υπόλοιπους. Φορολογική, ασφαλιστική, εταιρική και αδικοπρακτική ευθύνη κρίνονται από διαφορετικές αρχές ή δικαστήρια με διαφορετικές προϋποθέσεις.
Καταστατική θωράκιση: Η οριοθέτηση εξουσιών, οι ρήτρες συνυπογραφής και η ακριβής διατύπωση των αρμοδιοτήτων στο καταστατικό λειτουργούν ως προληπτική απόδειξη της έκτασης της πραγματικής διαχείρισης.
Βάρος απόδειξης: Στη φορολογική και στην ασφαλιστική ευθύνη ο διαχειριστής φέρει ο ίδιος το βάρος να αποδείξει την έλλειψη υπαιτιότητας. Η τεκμηρίωση συγκεντρώνεται εκ των προτέρων, όχι όταν εκδοθεί η καταλογιστική πράξη.
Παραίτηση με δημοσιότητα: Η παραίτηση παράγει έννομα αποτελέσματα ως προς την ευθύνη μόνο εφόσον τηρηθούν οι προβλεπόμενες διατυπώσεις δημοσιότητας στο Γ.Ε.ΜΗ.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με την ευθύνη του διαχειριστή ΙΚΕ.