Εν συντομία:
- Η υποχρέωση απασχόλησης ιατρού εργασίας γεννάται στις επιχειρήσεις με πενήντα και άνω εργαζομένους, αλλά και ανεξαρτήτως αριθμού όταν υπάρχει έκθεση σε μόλυβδο, αμίαντο, καρκινογόνους, μεταλλαξιογόνους ή βιολογικούς παράγοντες, καθώς και σε κάθε επιχείρηση προσωρινής απασχόλησης.
- Οι παραπομπές στον Ν. 3850/2010 είναι σήμερα ελλιπείς. Το εφαρμοστέο πλαίσιο βρίσκεται στα άρθρα 498 έως 513 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου, όπως τροποποιήθηκαν με τον Ν. 5239/2025.
- Ο ελάχιστος ετήσιος χρόνος απασχόλησης υπολογίζεται με συντελεστή ωρών ανά εργαζόμενο κατά κατηγορία επικινδυνότητας, με απόλυτο κατώτατο όριο 25, 50 ή 75 ωρών.
- Ο ιατρός εργασίας υπάγεται απευθείας στη διοίκηση και επέχει εκ του νόμου θέση διευθύνοντος υπαλλήλου. Η τοποθέτησή του σε κατώτερη οργανική μονάδα κρίθηκε μονομερής βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας.
Πότε γεννάται η υποχρέωση απασχόλησης ιατρού εργασίας;
Η υποχρέωση γεννάται στις επιχειρήσεις που απασχολούν πενήντα και άνω εργαζομένους, κατά το άρθρο 498 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου (ΠΔ 62/2025). Γεννάται όμως και ανεξαρτήτως αριθμού εργαζομένων, όταν η γραπτή εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου καταδεικνύει έκθεση σε συγκεκριμένους βλαπτικούς παράγοντες, καθώς και σε κάθε επιχείρηση προσωρινής απασχόλησης.
Το κριτήριο των πενήντα εργαζομένων είναι εκείνο που γνωρίζουν οι περισσότεροι εργοδότες και εκείνο που αναπαράγεται στο μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής αρθρογραφίας. Δεν είναι όμως το μοναδικό.
Η Επιθεώρηση Εργασίας δέχεται ότι η υποχρέωση χρήσης υπηρεσιών ιατρού εργασίας ισχύει κατ’ εξαίρεση του κανόνα των πενήντα ατόμων, εφόσον από την εκτίμηση κινδύνου προκύπτει κίνδυνος για την υγεία ή την ασφάλεια των εργαζομένων από μόλυβδο, αμίαντο, καρκινογόνους, μεταλλαξιογόνους ή βιολογικούς παράγοντες.
Η υποχρέωση αυτή προκύπτει από τα ειδικά προεδρικά διατάγματα που ενσωματώνουν τις αντίστοιχες ενωσιακές οδηγίες, ιδίως το ΠΔ 94/1987 και το ΠΔ 338/2001 για τον μόλυβδο και τους χημικούς παράγοντες, το ΠΔ 212/2006 για τον αμίαντο, το ΠΔ 48/2024 για τους καρκινογόνους και μεταλλαξιογόνους παράγοντες και το ΠΔ 102/2020 για τους βιολογικούς παράγοντες.
Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι ένα συνεργείο δεκαπέντε ατόμων που εκτελεί εργασίες αφαίρεσης αμιάντου, ένα μικρό χημικό εργαστήριο ή μια μονάδα επεξεργασίας βιολογικού υλικού υποχρεούται σε ιατρό εργασίας, ενώ μια εμπορική επιχείρηση σαράντα υπαλλήλων γραφείου δεν υποχρεούται. Ο αριθμός των εργαζομένων λειτουργεί ως το ένα από τα δύο κριτήρια, όχι ως το μοναδικό.
Ιδιαίτερη ρύθμιση ισχύει για τις επιχειρήσεις προσωρινής απασχόλησης, οι οποίες υποχρεούνται σε απασχόληση ιατρού εργασίας ανεξάρτητα από τον αριθμό των μισθωτών που απασχολούν.
Στον δανεισμό εργαζομένων η κατανομή της ευθύνης για την υγεία και ασφάλεια μεταξύ άμεσου και έμμεσου εργοδότη αποτελεί αυτοτελές συμβατικό ζήτημα, που δεν επιλύεται από τον νόμο αλλά από τη σύμβαση παραχώρησης.
Χρειάζεται προσοχή σε ένα σημείο που δημιούργησε σύγχυση μετά τον Ν. 5239/2025. Η μείωση του ορίου από τους πενήντα στους είκοσι εργαζομένους αφορά αποκλειστικά τη δυνατότητα του εργοδότη να αναλάβει ο ίδιος τα καθήκοντα του τεχνικού ασφαλείας. Δεν μεταβάλλει το όριο για τον ιατρό εργασίας, το οποίο παραμένει στους πενήντα εργαζομένους.
Ποια άρθρα του Κώδικα Εργατικού Δικαίου εφαρμόζονται σήμερα;
Οι διατάξεις για τον ιατρό εργασίας βρίσκονται στα άρθρα 498 έως 513 του Βιβλίου Τρίτου του Κώδικα Εργατικού Δικαίου. Ο Ν. 3850/2010 έπαψε να ισχύει ως αυτοτελές κείμενο και κάθε παραπομπή σε αυτόν χρειάζεται αντιστοίχιση. Η αντιστοίχιση δεν είναι πάντοτε ακριβής σε επίπεδο παραγράφου, καθώς ο Κώδικας συγχώνευσε παραγράφους.
| Ρύθμιση | Πρώην Ν. 3850/2010 | Ισχύον άρθρο ΚΕΔ |
|---|---|---|
| Υποχρέωση απασχόλησης τεχνικού ασφαλείας και ιατρού εργασίας | άρθρο 8 | άρθρο 498 |
| Παροχή υπηρεσιών προστασίας και πρόληψης | άρθρο 9 | άρθρο 499 (τροπ. άρθρο 28 Ν. 5239/2025) |
| Κατάταξη επιχειρήσεων σε κατηγορίες Α, Β, Γ | άρθρο 10 | άρθρο 500 (αντικ. άρθρο 29 Ν. 5239/2025) |
| Προσόντα ιατρού εργασίας | άρθρο 16 | άρθρο 506 |
| Συμβουλευτικές αρμοδιότητες ιατρού εργασίας | άρθρο 17 | άρθρο 507 (τροπ. άρθρο 34 Ν. 5239/2025) |
| Επίβλεψη της υγείας των εργαζομένων | άρθρο 18 | άρθρο 508 (τροπ. άρθρο 35 Ν. 5239/2025) |
| Συνεργασία τεχνικού ασφαλείας και ιατρού εργασίας | άρθρο 20 | άρθρο 510 |
| Χρόνος απασχόλησης | άρθρο 21 | άρθρο 511 |
| Εξωτερικές Υπηρεσίες Προστασίας και Πρόληψης | άρθρο 23 | άρθρο 513 (τροπ. άρθρο 36 Ν. 5239/2025) |
Η μετατόπιση των παραγράφων αποτυπώνεται καθαρά στην υποχρέωση τήρησης του ιατρικού και επιχειρησιακού απορρήτου. Η ρύθμιση βρισκόταν στην παρ. 7 του άρθρου 18 του Ν. 3850/2010 και βρίσκεται σήμερα στην παρ. 3 του άρθρου 508.
Επιχείρηση που έχει ενσωματώσει στον εσωτερικό της κανονισμό ή στη σύμβαση με τον ιατρό εργασίας παραπομπή σε παράγραφο του παλαιού νόμου παραπέμπει πλέον σε ανύπαρκτη διάταξη.
Η ευρύτερη εικόνα της κωδικοποίησης, με τα τρία Βιβλία και τους διαδοχικούς τροποποιητικούς νόμους, αναπτύσσεται στον νέο Κώδικα Εργατικού Δικαίου. Εδώ ενδιαφέρει μόνο το Βιβλίο Τρίτο.
Εσωτερικός ιατρός εργασίας ή ΕΞΥΠΠ: πώς επιλέγεται η κάλυψη;
Ο εργοδότης καλύπτει την υποχρέωση με τρεις εναλλακτικούς τρόπους. Είτε απασχολεί ιατρό εργασίας ως εργαζόμενο της επιχείρησης, είτε συμβάλλεται με ιατρό εργασίας εκτός επιχείρησης, είτε αναθέτει τις υπηρεσίες σε Εξωτερική Υπηρεσία Προστασίας και Πρόληψης (ΕΞΥΠΠ). Η επιλογή καθορίζεται από το μέγεθος, την κατηγορία επικινδυνότητας και τη γεωγραφική διασπορά των εγκαταστάσεων.
| Σχήμα κάλυψης | Πότε ενδείκνυται | Κρίσιμο σημείο |
|---|---|---|
| Εσωτερικός ιατρός εργασίας (εργαζόμενος) | Μεγάλες μονάδες κατηγορίας Α με υψηλό απαιτούμενο ετήσιο χρόνο | Υπάγεται απευθείας στη διοίκηση και επέχει θέση διευθύνοντος υπαλλήλου |
| Εξωτερικός ιατρός εργασίας (φυσικό πρόσωπο) | Μεσαίες επιχειρήσεις με μία εγκατάσταση | Ο ίδιος ιατρός επιτρέπεται να καλύπτει ομάδα ομοειδών επιχειρήσεων ή επιχειρήσεις κατά περιοχή |
| ΕΞΥΠΠ | Επιχειρήσεις με παραρτήματα σε περισσότερους νομούς ή με ανάγκη συνέχειας κάλυψης | Λειτουργεί με άδεια και βεβαίωση συνδρομής των νόμιμων προϋποθέσεων |
Το σημείο που παραβλέπεται συστηματικά είναι ότι η ανάθεση σε ΕΞΥΠΠ δεν μεταθέτει την ευθύνη. Ο εργοδότης παραμένει ο υπόχρεος για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, ενώ η ΕΞΥΠΠ παρέχει υπηρεσία.
Η εμπειρία από υποθέσεις υγείας και ασφάλειας στην εργασία δείχνει ότι η σύμβαση ανάθεσης συχνά συντάσσεται ως τυποποιημένο έντυπο του παρόχου, χωρίς πρόβλεψη για τον ελάχιστο χρόνο φυσικής παρουσίας ανά εγκατάσταση, για τον τρόπο τεκμηρίωσης των επισκέψεων και για την αντιμετώπιση της αντικατάστασης του ιατρού. Καθένα από αυτά τα σημεία γίνεται αποδεικτικό ζήτημα σε έλεγχο ή σε δίκη μετά από ατύχημα.
Πόσες ώρες ετησίως απαιτούνται και πώς υπολογίζονται;
Ο ετήσιος χρόνος απασχόλησης υπολογίζεται με συντελεστή ωρών ανά εργαζόμενο, ο οποίος διαφέρει κατά κατηγορία επικινδυνότητας της επιχείρησης, κατά το άρθρο 511 του Κώδικα. Το γινόμενο συγκρίνεται στη συνέχεια με ένα απόλυτο κατώτατο όριο και εφαρμόζεται το μεγαλύτερο από τα δύο.
| Κατηγορία επιχείρησης | Ώρες ετήσιας απασχόλησης ιατρού εργασίας ανά εργαζόμενο |
|---|---|
| Α (υψηλή επικινδυνότητα) | 0,8 |
| Β (μεσαία επικινδυνότητα) | 0,6 |
| Γ (χαμηλή επικινδυνότητα) | 0,4 |
| Αριθμός εργαζομένων | Ελάχιστος πραγματικός χρόνος ετήσιας απασχόλησης |
|---|---|
| έως 20 | 25 ώρες |
| 21 έως 50 | 50 ώρες |
| άνω των 50 | 75 ώρες |
Η κατάταξη σε κατηγορίες Α, Β και Γ γίνεται ανά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας, με βάση τον πίνακα του άρθρου 29 του Ν. 5239/2025, ο οποίος αντικατέστησε το άρθρο 500 του Κώδικα.
Επιχείρηση με περισσότερους κωδικούς δραστηριότητας χρειάζεται να ελέγξει σε ποια κατηγορία κατατάσσεται κάθε εγκατάσταση, καθώς η κατάταξη καθορίζει τόσο τον χρόνο του ιατρού εργασίας όσο και τα απαιτούμενα προσόντα του τεχνικού ασφαλείας.
Ο συνολικός ετήσιος χρόνος, η κατανομή του κατά μήνα και το ωράριο απασχόλησης αναγράφονται υποχρεωτικά στους πίνακες καταστάσεων εργασίας και αναρτώνται στους χώρους εργασίας, ώστε οι εργαζόμενοι να γνωρίζουν πότε ο ιατρός εργασίας βρίσκεται στην επιχείρηση.
Κάθε μεταβολή ανακοινώνεται έγκαιρα στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας. Η κατανομή γίνεται με κοινή συμφωνία εργοδότη και Επιτροπής Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (ΕΥΑΕ). Όταν δεν υπάρχει ΕΥΑΕ ούτε εκπρόσωπος και ο χρόνος που αναλογεί σε παράρτημα υπολείπεται των τεσσάρων ωρών, η κατανομή μπορεί να γίνει σε εξαμηνιαία βάση, με ελάχιστο δύο ώρες ανά επίσκεψη.
Αν ο απαιτούμενος χρόνος υπερβαίνει το ανώτατο νόμιμο όριο απασχόλησης ενός προσώπου, η επιχείρηση οφείλει να διαθέτει και δεύτερο ιατρό εργασίας. Πρόκειται για υπολογισμό που γίνεται λανθασμένα όταν η επιχείρηση αθροίζει το προσωπικό όλων των εγκαταστάσεων χωρίς να εξετάσει την κατανομή ανά παράρτημα.
Πού τοποθετείται ο ιατρός εργασίας στο οργανόγραμμα;
Ο ιατρός εργασίας υπάγεται απευθείας στη διοίκηση της επιχείρησης, κατά την παρ. 3 του άρθρου 506 του Κώδικα. Δεν επιτρέπεται να ενταχθεί σε οργανωτική μονάδα που παρεμβάλλεται μεταξύ αυτού και της διοίκησης, ενώ επέχει εκ του νόμου θέση διευθύνοντος υπαλλήλου. Η τοποθέτησή του σε κατώτερη μονάδα συνιστά μονομερή βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας.
Η κρίση αυτή διατυπώθηκε ρητά από τον Άρειο Πάγο. Με την ΑΠ 1207/2025 κρίθηκε υπόθεση εργοδότριας εταιρείας η οποία, με νέο κανονισμό εργασίας, τοποθέτησε τον ιατρό εργασίας ως Προϊστάμενο Τομέα Ιατρείου, υπαγόμενου στη Διεύθυνση Ανθρώπινου Δυναμικού και εκείνης στη Γενική Διεύθυνση Υποστήριξης.
Το δικαστήριο δέχθηκε ότι ο ιατρός εργασίας συνδέεται μεν με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας ιδιωτικού δικαίου, έχει όμως ηθική ανεξαρτησία έναντι του εργοδότη και δεν υπόκειται στο διευθυντικό δικαίωμα ως προς την άσκηση του ιατρικού λειτουργήματος στον χώρο εργασίας, επαναλαμβάνοντας τη θέση της ΑΠ 2195/2014.
Η δικονομική συνέπεια είναι εξίσου κρίσιμη με την ουσιαστική. Η εργοδότρια είχε επικαλεστεί οκτώ έγγραφα για να αποδείξει ότι ο ιατρός δεν ασκούσε πράγματι διευθυντικά καθήκοντα.
Ο Άρειος Πάγος απέρριψε τον σχετικό λόγο αναίρεσης, δεχόμενος ότι ο ισχυρισμός δεν ασκούσε ουσιώδη επιρροή, επειδή η ιδιότητα του διευθύνοντος υπαλλήλου προκύπτει από τον νόμο και δεν αποτελεί αντικείμενο απόδειξης. Ο εργοδότης δηλαδή δεν έχει περιθώριο να ανασκευάσει τη νομική θέση του ιατρού εργασίας με πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης.
Η οικονομική συνέπεια στη συγκεκριμένη υπόθεση ήταν η αναδρομική καταβολή επιδόματος θέσης ευθύνης Προϊσταμένου Διεύθυνσης για διάστημα σχεδόν έξι ετών. Χρειάζεται όμως ακρίβεια στη μεταφορά του συμπεράσματος. Η εργοδότρια ήταν νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου υπαγόμενο στο ενιαίο μισθολόγιο, οπότε το ύψος του επιδόματος προέκυπτε από ρητή μισθολογική διάταξη.
Σε επιχείρηση του ιδιωτικού τομέα η ίδια παράβαση δεν παράγει αυτόματα αξίωση για συγκεκριμένο επίδομα. Παράγει τις γενικές συνέπειες της βλαπτικής μεταβολής, δηλαδή δικαίωμα του εργαζομένου να αποκρούσει τη μεταβολή και να αξιώσει μισθούς υπερημερίας, να τη θεωρήσει ως καταγγελία με αξίωση αποζημίωσης, ή να ζητήσει χρηματική ικανοποίηση για προσβολή της προσωπικότητας. Το ποσό εξαρτάται από τη συμβατική δομή των αποδοχών και από τυχόν παροχές που συνδέονται με τη θέση, ζήτημα που κρίνεται κατά περίπτωση.
Πρακτικά η υποχρέωση αυτή επιβάλλει έλεγχο δύο εγγράφων:
- Πρώτον, του οργανογράμματος, όπου ο ιατρός εργασίας πρέπει να εμφανίζεται σε ευθεία γραμμή αναφοράς προς τη διοίκηση και όχι υπό τη διεύθυνση ανθρώπινου δυναμικού.
- Δεύτερον, του εσωτερικού κανονισμού και της ατομικής σύμβασης, όπου η αναγνώριση της ιδιότητας του διευθύνοντος υπαλλήλου χρειάζεται να αποτυπώνεται με συνέπεια προς τις λοιπές μισθολογικές και ωραριακές ρυθμίσεις της επιχείρησης.
Τι δεσμεύει τον εργοδότη από τις υποδείξεις του ιατρού εργασίας;
Ο ιατρός εργασίας παρέχει γραπτές υποδείξεις και συμβουλές στον εργοδότη σχετικά με τα μέτρα για τη σωματική και ψυχική υγεία των εργαζομένων. Οι υποδείξεις καταχωρίζονται σε ειδικό βιβλίο της επιχείρησης και ο εργοδότης υποχρεούται να δηλώνει υπευθύνως ότι έλαβε γνώση. Η υποχρέωση αυτή παράγει αποδεικτικό υλικό που στρέφεται κατά του εργοδότη όταν η υπόδειξη δεν υλοποιηθεί.
Με το άρθρο 34 του Ν. 5239/2025 το βιβλίο υποδείξεων τηρείται ηλεκτρονικά στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα της Επιθεώρησης Εργασίας (ΟΠΣ-ΣΕΠΕ). Η διαδικασία και ο τρόπος ηλεκτρονικής τήρησης θα καθοριστούν με απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης.
Μέχρι την έκδοσή της, η Επιθεώρηση Εργασίας δέχεται ότι η θεώρηση και τήρηση του βιβλίου παραμένει ως έχει. Η μεταβατική αυτή περίοδος δημιουργεί το πρακτικό ζήτημα ποιο αρχείο υπερισχύει σε έλεγχο, εφόσον η επιχείρηση έχει ξεκινήσει ήδη ηλεκτρονική καταγραφή παράλληλα με το έντυπο βιβλίο.
Αν ο εργοδότης διαφωνεί με τις γραπτές υποδείξεις, οφείλει να αιτιολογήσει τις απόψεις του και να τις κοινοποιήσει στην ΕΥΑΕ ή στον εκπρόσωπο των εργαζομένων. Η διαφορά επιλύεται από τον επιθεωρητή εργασίας και μόνο, κατά το άρθρο 510 του Κώδικα.
Ο εργοδότης δεν έχει δηλαδή τη δυνατότητα να παρακάμψει σιωπηρά την υπόδειξη, ούτε να την ακυρώσει με απόφαση της διοίκησης. Η παράλειψη αιτιολόγησης λειτουργεί επιβαρυντικά στον έλεγχο των ευθυνών του νομίμου εκπροσώπου.
Ρητός περιορισμός ισχύει ως προς τη χρήση του θεσμού. Ο ιατρός εργασίας δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιείται για να επαληθεύει το δικαιολογημένο ή μη της απουσίας εργαζομένου λόγω νόσου. Η ανάθεση τέτοιου καθήκοντος, ακόμη και άτυπα, μεταβάλλει τον ρόλο του από όργανο πρόληψης σε όργανο ελέγχου, με αποτέλεσμα να κινδυνεύουν τα ίδια τα πορίσματά του να αμφισβητηθούν.
Πού σταματά η πρόσβαση του εργοδότη στα ιατρικά δεδομένα;
Ο ιατρός εργασίας εκτιμά την καταλληλότητα του εργαζομένου για τη συγκεκριμένη θέση και κοινοποιεί στον εργοδότη βεβαίωση της εκτίμησης. Το περιεχόμενο της βεβαίωσης πρέπει να εξασφαλίζει το ιατρικό απόρρητο υπέρ του εργαζομένου. Ο εργοδότης λαμβάνει δηλαδή το πόρισμα της καταλληλότητας, όχι τα ιατρικά ευρήματα στα οποία αυτό στηρίζεται.
Η υποχρέωση τήρησης του ιατρικού και επιχειρησιακού απορρήτου κατοχυρώνεται στην παρ. 3 του άρθρου 508. Παράλληλα, με το άρθρο 35 του Ν. 5239/2025 προστέθηκε νέα υποχρέωση, ο ιατρός εργασίας να ενημερώνει άμεσα και εγγράφως τον εργοδότη για ασθένειες των εργαζομένων που οφείλονται στην εργασία, με αντίγραφο της ενημέρωσης να τηρείται στον ιατρικό φάκελο.
Οι δύο ρυθμίσεις συνυπάρχουν και δημιουργούν σύγκρουση, καθώς η ενημέρωση για επαγγελματική ασθένεια είναι εξ ορισμού πληροφορία υγείας. Η διατύπωση της ενημέρωσης χρειάζεται ad hoc προσοχή ώστε να καλύπτει τη νόμιμη υποχρέωση χωρίς να αποκαλύπτει διάγνωση.
Για κάθε εργαζόμενο τηρείται ιατρικός φάκελος και ατομικό βιβλιάριο επαγγελματικού κινδύνου, όπου καταχωρίζονται τα αποτελέσματα των ιατρικών και εργαστηριακών εξετάσεων. Απαγορεύεται η αναγραφή και επεξεργασία οποιωνδήποτε άλλων στοιχείων.
Πρόσβαση έχουν οι υγειονομικοί επιθεωρητές, οι ιατροί του ασφαλιστικού οργανισμού και ο ίδιος ο εργαζόμενος, στον οποίο παραδίδεται το βιβλιάριο σε κάθε περίπτωση παύσης της εργασιακής σχέσης. Η επίβλεψη της υγείας δεν επιτρέπεται να συνεπάγεται οικονομική επιβάρυνση των εργαζομένων και γίνεται εντός του ωραρίου τους.
Η οριοθέτηση αυτή συνδέεται άμεσα με τις γενικότερες υποχρεώσεις του εργοδότη ως υπευθύνου επεξεργασίας. Η αρχειοθέτηση των βεβαιώσεων καταλληλότητας στον φάκελο προσωπικού, χωρίς διαχωρισμό από τα λοιπά έγγραφα και χωρίς περιορισμό πρόσβασης, αποτελεί από τις συχνότερες αστοχίες στην προστασία δεδομένων στον χώρο εργασίας.
Πότε η καταγγελία της σύμβασης του ιατρού εργασίας κρίνεται άκυρη;
Η καταγγελία είναι άκυρη ως καταχρηστική όταν οφείλεται αποκλειστικά σε διαφωνία του ιατρού εργασίας με τον εργοδότη επί ζητημάτων που συνδέονται με την άσκηση των αρμοδιοτήτων του. Η ΑΠ 2195/2014 δέχεται ότι ο ιατρός εργασίας, αν και προσλαμβάνεται από την επιχείρηση, εξυπηρετεί γενικότερο συμφέρον και για τον λόγο αυτό είναι ανεξάρτητος έναντι του εργοδότη ως προς τα ζητήματα αυτά.
Η θέση αυτή ενισχύθηκε με την ΑΠ 1207/2025, η οποία θεμελίωσε την ηθική ανεξαρτησία στην ίδια την υποχρέωση τήρησης του απορρήτου έναντι του εργοδότη. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο εργοδότης κινδυνεύει σε δύο επίπεδα.
Η καταγγελία που ακολουθεί χρονικά μια γραπτή υπόδειξη την οποία η διοίκηση δεν υλοποίησε κινδυνεύει να κριθεί καταχρηστική, ακόμη και αν προβάλλονται άλλοι λόγοι. Και η προηγούμενη υποβάθμιση της θέσης του στο οργανόγραμμα λειτουργεί ως ένδειξη για τα ελατήρια της καταγγελίας.
Ο εργοδότης που επιθυμεί να λύσει τη συνεργασία χρειάζεται επομένως να τεκμηριώσει λόγο ανεξάρτητο από το περιεχόμενο των υποδείξεων, με χρονική απόσταση από τυχόν καταγεγραμμένη διαφωνία, και να έχει διασφαλίσει ότι η υπηρεσία καλύπτεται χωρίς διακοπή.
Συχνές Ερωτήσεις
Χρειάζεται ιατρό εργασίας επιχείρηση με 20 εργαζομένους;
Κατά κανόνα όχι, καθώς το όριο του άρθρου 498 είναι οι πενήντα εργαζόμενοι. Η απάντηση αντιστρέφεται αν η γραπτή εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου καταδεικνύει έκθεση σε μόλυβδο, αμίαντο, καρκινογόνους, μεταλλαξιογόνους ή βιολογικούς παράγοντες. Στην περίπτωση αυτή η υποχρέωση ισχύει ανεξαρτήτως αριθμού εργαζομένων. Οι επιχειρήσεις προσωρινής απασχόλησης υποχρεούνται σε κάθε περίπτωση.
Μπορεί ο ίδιος ιατρός εργασίας να καλύπτει περισσότερες επιχειρήσεις;
Ναι. Το άρθρο 511 του Κώδικα επιτρέπει ρητά να χρησιμοποιείται ο ίδιος ιατρός εργασίας από ομάδα ομοειδών επιχειρήσεων ή από επιχειρήσεις κατά περιοχή. Ο περιορισμός βρίσκεται στον χρόνο, καθώς πρέπει να καλύπτεται ο ελάχιστος ετήσιος χρόνος για κάθε επιχείρηση χωριστά και να τηρούνται τα όρια απασχόλησης του ίδιου του ιατρού.
Μπορεί ο εργοδότης να ζητήσει από τον ιατρό εργασίας να ελέγξει αναρρωτική άδεια;
Όχι. Ο νόμος απαγορεύει ρητά τη χρήση του ιατρού εργασίας για την επαλήθευση του δικαιολογημένου ή μη της απουσίας εργαζομένου λόγω νόσου. Ο ρόλος του είναι προληπτικός και συμβουλευτικός, όχι ελεγκτικός επί των απουσιών.
Η ανάθεση σε ΕΞΥΠΠ απαλλάσσει τον εργοδότη από ευθύνη;
Όχι. Η ανάθεση καλύπτει την υποχρέωση απασχόλησης, δεν μεταθέτει όμως την ευθύνη για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, η οποία βαρύνει τον εργοδότη. Σε έλεγχο ή σε δίκη μετά από ατύχημα κρίσιμη είναι η τεκμηρίωση των επισκέψεων, των υποδείξεων και της υλοποίησής τους.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Έλεγχος οργανογράμματος: Ο ιατρός εργασίας πρέπει να εμφανίζεται σε ευθεία γραμμή αναφοράς προς τη διοίκηση. Η υπαγωγή του σε διεύθυνση ανθρώπινου δυναμικού ή σε γενική διεύθυνση υποστήριξης έχει κριθεί ως μονομερής βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας.
Επικαιροποίηση παραπομπών: Κάθε σύμβαση, εσωτερικός κανονισμός ή πολιτική που παραπέμπει σε άρθρα του Ν. 3850/2010 χρειάζεται αντιστοίχιση με τα άρθρα 498 έως 513 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου. Η αντιστοίχιση ελέγχεται και σε επίπεδο παραγράφου, όπου υπάρχουν μετατοπίσεις.
Εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου ως κριτήριο υποχρέωσης: Επιχείρηση κάτω των πενήντα εργαζομένων που χρησιμοποιεί χημικούς, βιολογικούς ή καρκινογόνους παράγοντες οφείλει να ελέγξει την υποχρέωση ιατρού εργασίας μέσα από την εκτίμηση κινδύνου και όχι μέσα από τον αριθμό προσωπικού.
Υπολογισμός ωρών ανά εγκατάσταση: Ο ελάχιστος χρόνος υπολογίζεται με τον συντελεστή της κατηγορίας επί τον αριθμό εργαζομένων και συγκρίνεται με το κατώτατο όριο των 25, 50 ή 75 ωρών. Σε επιχειρήσεις με παραρτήματα ο έλεγχος γίνεται ανά εγκατάσταση.
Βιβλίο υποδείξεων και υπεύθυνη δήλωση: Οι γραπτές υποδείξεις καταχωρίζονται σε ειδικό βιβλίο και ο εργοδότης δηλώνει υπευθύνως ότι έλαβε γνώση. Μέχρι την έκδοση της υπουργικής απόφασης για την ηλεκτρονική τήρηση στο ΟΠΣ-ΣΕΠΕ, η υφιστάμενη διαδικασία θεώρησης διατηρείται.
Διαχωρισμός ιατρικών εγγράφων: Οι βεβαιώσεις καταλληλότητας τηρούνται με περιορισμένη πρόσβαση και χωριστά από τον γενικό φάκελο προσωπικού. Στο ατομικό βιβλιάριο επαγγελματικού κινδύνου δεν επιτρέπεται καταχώριση στοιχείων πέραν των αποτελεσμάτων των εξετάσεων.
Τεκμηρίωση πριν από καταγγελία: Λύση της συνεργασίας που ακολουθεί χρονικά καταγεγραμμένη διαφωνία επί υποδείξεων κρίνεται με αυστηρότητα. Ο λόγος καταγγελίας χρειάζεται τεκμηρίωση ανεξάρτητη από το περιεχόμενο των υποδείξεων.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με τον ιατρό εργασίας.