Διαφορές Με την Ποινική Ρήτρα ή Την Καταγγελία
Ορισμός και Νομικό Πλαίσιο
Το “επιτίμιο μεταμέλειας”, ως όρος, απαντάται συχνότερα στο κανονικό δίκαιο της θεολογικής επιστήμης. Στο εμπορικό δίκαιο, και ειδικότερα στις εμπορικές συμβάσεις, ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει την ποινή που συμφωνήθηκε από τα μέρη, την οποία μπορεί κάποιος από τους συμβαλλομένους να καταβάλει, προκειμένου αυτός να απαλλαγεί από τις υποχρεώσεις που η σύμβαση του δημιούργησε.
Το επιτίμιο μεταμέλειας, θεμελιώνεται νομικά στη διάταξη του άρθρου 398 Α.Κ. η οποία ορίζει ότι αν ο ένας από τους συμβαλλομένους, επιφύλαξε στον εαυτό του την υπαναχώρηση έναντι καταβολής ποινής, η υπαναχώρηση είναι ανίσχυρη εφόσον έγινε χωρίς σύγχρονη καταβολή της ποινής και ο άλλος την απέκρουσε για το λόγο αυτό χωρίς υπαίτια καθυστέρηση.
Από τη διάταξη αυτή (σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 361 και 389 Α.Κ) προκύπτει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη, μπορούν να επιφυλάξουν σε καθένα από αυτούς το δικαίωμα να υπαναχωρήσει από τη συναφθείσα σύμβαση, έναντι καταβολής επιτιμίου μεταμέλειας.
Καθιστά, επομένως, διαζευκτική την υποχρέωση του μέρους ανάμεσα είτε στην εκπλήρωση της παροχής είτε την καταβολή του επιτιμίου. Το δικαίωμα για τέτοιου είδους πρόβλεψη, βασίζεται στη θεμελιώδη εμπορική αρχή της ελευθερίας των συμβάσεων,
Επομένως, για να γίνει χρήση του επιτίμιου μεταμέλειας, πρέπει αυτό να έχει συμφωνηθεί ρητά κατά την υπογραφή της σύμβασης. Περαιτέρω, για να είναι νόμιμη η υπαναχώρηση του συμβαλλομένου και άρα η απαλλαγή του από τις συμβατικές του υποχρεώσεις, πρέπει κατά την στιγμή τη υπαναχώρησης να καταβληθεί και το ποσό που ορίστηκε ως επιτίμιο στον αντισυμβαλλόμενο. Επομένως, δεν χωρεί υπόσχεση ή καταβολή του στο μέλλον.
Το επιτίμιο μεταμέλειας του άρθρου 398 Α.Κ. μπορεί να συμφωνηθεί και για την περίπτωση κατά την οποία ο οφειλέτης δεν εκπληρώσει προσηκόντως την παροχή. Έτσι, με την μη προσήκουσα εκπλήρωση της παροχής, το ποσό του επιτιμίου μεταμέλειας καταπίπτει υπερ του μέρους που δεν έλαβε προσηκόντως αυτή. Επιπλέον, το θιγόμενο μέρος μπορεί να απαιτήσει από τον οφειλέτη, εκτός του επιτίμιου μεταμέλειας και την συμφωνημένη εκπλήρωση της παροχής. Τέλος, εκτός των δυο παραπάνω, μπορεί να ζητήσει και την επιπλέον αποδεικνυόμενη ζημία, από τη μη προσήκουσα εκπλήρωση (407 Α.Κ.).
Διαφορά με καταγγελία και ποινική ρήτρα
Το δικαίωμα καταγγελίας σύμβασης προβλέπεται στο άρθρο 672 Α.Κ. το οποίο, μάλιστα, είναι αναγκαστικού δικαίου, εφόσον δεν μπορεί να αποκλειστεί με αντίθετη συμφωνία των μερών. Το δικαίωμα για υπαναχώρηση με καταβολή επιτίμιου διαφέρει από το δικαίωμα προς καταγγελία διότι, ενώ η καταγγελία ισχύει για το μέλλον, η υπαναχώρηση ενεργεί στο παρελθόν και δια της ασκήσεως αυτής αίρεται εξ υπαρχής η σύμβαση και η ίδια η αιτία των εξ αυτής υποχρεώσεων. Είναι, δηλαδή, σαν να μην συνήφθει ποτέ η σύμβαση.
Επίσης, το επιτίμιο μεταμέλειας του άρθρου 398 Α.Κ. διαφέρει εντελώς από την ποινική ρήτρα που προβλέπεται από το άρθρο 404 Α.Κ. και η οποία ορίζει “Ο οφειλέτης μπορεί να υποσχεθεί στο δανειστή ως ποινή χρηματικό ποσό ή κάτι άλλο (ποινική ρήτρα), για την περίπτωση που δεν θα εκπλήρωνε ή που δεν θα εκπλήρωνε προσηκόντως την παροχή”.
Τούτο διότι ο σκοπός της ποινικής ρήτρας είναι να περιφρουρεί την εκπλήρωση της συμβάσεως και να ενισχύει την υποχρέωση των συμβαλλομένων μερών για την εκπλήρωσή της. Αντίθετα το επιτίμιο μεταμέλειας έχει σαν σκοπό να διευκολύνει την διάλυση της συμβάσεως, δηλαδή εξασθενίζει τη σύμβαση, αφού παρέχει το δικαίωμα στο συμβληθέν μέρος να υπαναχωρήσει και να απαλλαγεί των υποχρεώσεών του έναντι προσυμφωνηθέντος επιτιμίου (Α.Π. 254/1997).
Το επιτίμιο μεταμέλειας είναι ένα χρήσιμο εργαλείο σε εταιρείες και επιχειρήσεις για τη μείωση του επιχειρηματικού κινδύνου μιας εμπορικής συμφωνίας. Χρησιμοποιείται κυρίως σε συμβάσεις οι οποίες, χωρίς αυτή την πρόβλεψη ενός προκαθορισμένου λελογισμένου ρίσκου, δεν θα πραγματοποιούνταν καθόλου.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 15 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα που αφορά τις εμπορικές συμβάσεις.