Νομικός Οδηγός Προστασίας Εμπορικού Σήματος: Κατοχύρωση, Χρήση, Δικαιώματα & Νομολογία
Εν συντομία:
- Η προστασία εμπορικού σήματος στην Ελλάδα διέπεται πλέον από τον Ν. 4679/2020 (κωδικοποιημένο με Ν. 4982/2022), ο οποίος ενσωμάτωσε τις Οδηγία (ΕΕ) 2015/2436 και Οδηγία 2004/48/ΕΚ και κατήργησε τα άρθρα 121-182 του Ν. 4072/2012.
- Η κατοχύρωση γίνεται σε τρία επίπεδα: εθνικό μέσω του Οργανισμού Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ), ευρωπαϊκό μέσω EUIPO, διεθνές μέσω WIPO με βάση το Πρωτόκολλο Μαδρίτης.
- Η προστασία διαρκεί δέκα έτη από την κατάθεση και ανανεώνεται απεριόριστα ανά δεκαετία (άρθρο 36 Ν. 4679/2020).
- Ο δικαιούχος έχει αποκλειστικό δικαίωμα χρήσης και απαγόρευσης χρήσης από τρίτο, με βάση το άρθρο 7 του νόμου, και υποχρέωση ουσιαστικής χρήσης εντός πενταετίας.
- Η δικαστική προστασία περιλαμβάνει αγωγή προσβολής, ασφαλιστικά μέτρα, αξιώσεις άρσης, παράλειψης, αποζημίωσης και ηθικής βλάβης, καθώς και ποινική και τελωνειακή προστασία.
Τι είναι εμπορικό σήμα και ποια σημεία μπορούν να κατοχυρωθούν;
Εμπορικό σήμα είναι κάθε σημείο που διακρίνει τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες μιας επιχείρησης από εκείνα άλλων επιχειρήσεων και μπορεί να αναπαρασταθεί στο μητρώο σημάτων με σαφή και ακριβή τρόπο. Με τον Ν. 4679/2020 καταργήθηκε η προϋπόθεση της «γραφικής παράστασης» που ίσχυε υπό τον Ν. 2239/1994 και τον Ν. 4072/2012, ώστε σήμα μπορεί πλέον να αποτελέσει και ένδειξη που αναπαρίσταται με μη γραφικά μέσα.
Σύμφωνα με το άρθρο 2 παρ. 1 του Ν. 4679/2020, σήμα μπορούν να αποτελέσουν λέξεις, ονόματα προσώπων, σχέδια, γράμματα, αριθμοί, χρώματα, το σχήμα του προϊόντος ή της συσκευασίας του, καθώς και ήχοι, εφόσον είναι ικανά να διακρίνουν τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες μιας επιχείρησης και αναπαρίστανται κατά τρόπο σαφή, ακριβή, αυτοτελή, ευπρόσιτο, κατανοητό, διαρκή και αντικειμενικό. Η αναπαράσταση πρέπει να επιτρέπει στις αρμόδιες αρχές και στο κοινό να προσδιορίζουν το αντικείμενο της προστασίας.
Είδη σημάτων που αναγνωρίζει ο νόμος
Ο νόμος αναγνωρίζει ρητά τις εξής μορφές σημάτων: λεκτικό, απεικονιστικό, σήμα τρισδιάστατου σχήματος, σήμα θέσης, σήμα μοτίβου, σήμα κίνησης, οπτικοακουστικό σήμα και ολογραφικό σήμα. Ειδική κατηγορία αποτελούν το ηχητικό σήμα, το οποίο αναγνωρίζεται για πρώτη φορά ρητά στην ελληνική νομοθεσία και έχει αποτελέσει αντικείμενο πρώιμης ευρωπαϊκής νομολογίας του Γενικού Δικαστηρίου της ΕΕ.
Πέραν των κλασικών σημάτων, ο Ν. 4679/2020 εισήγαγε δύο νέους θεσμούς: το σήμα πιστοποίησης (άρθρα 56 επ.), που λειτουργεί ως εγγύηση για συγκεκριμένα χαρακτηριστικά προϊόντος ή υπηρεσίας, και το συλλογικό σήμα (άρθρα 64 επ.), που χρησιμοποιείται από τα μέλη ένωσης ή φορέα. Στις δύο αυτές κατηγορίες ο σηματούχος δεν χρησιμοποιεί ο ίδιος το σήμα στην εμπορική του δραστηριότητα, αλλά παραχωρεί τη χρήση σε τρίτους που πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια.
Πώς κατοχυρώνεται εμπορικό σήμα στην Ελλάδα, στην ΕΕ και διεθνώς;
Η κατοχύρωση εμπορικού σήματος γίνεται σε τρία επίπεδα ανάλογα με την επιθυμητή γεωγραφική έκταση προστασίας: εθνικό σήμα μέσω του ΟΒΙ, σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω του Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της ΕΕ (EUIPO), και διεθνές σήμα μέσω του Παγκόσμιου Οργανισμού Διανοητικής Ιδιοκτησίας (WIPO) δυνάμει του Πρωτοκόλλου της Συμφωνίας της Μαδρίτης. Το δικαίωμα στο σήμα γεννάται με την καταχώρισή του στο αντίστοιχο μητρώο, σύμφωνα με το άρθρο 3 του Ν. 4679/2020.
Εθνικό σήμα μέσω ΟΒΙ
Από τον Μάιο του 2022, με την ΚΥΑ 48793/2022, οι αρμοδιότητες κατάθεσης, ελέγχου και παραδοχής εμπορικών σημάτων μεταφέρθηκαν από τη Διεύθυνση Σημάτων του Υπουργείου Ανάπτυξης στον Οργανισμό Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ), όπου τηρείται και το Εθνικό Μητρώο Εμπορικών Σημάτων κατά τις διατάξεις του Ν. 4796/2021. Η Διοικητική Επιτροπή Σημάτων (ΔΕΣ) διατηρεί αρμοδιότητα για ανακοπές, αιτήσεις ακυρότητας και έκπτωσης από το δικαίωμα.
Η διαδικασία κατάθεσης περιλαμβάνει συνοπτικά: προκαταρκτικό έλεγχο διαθεσιμότητας στη βάση δεδομένων του ΟΒΙ και στην TMview του EUIPO, υποβολή της δήλωσης κατάθεσης (ηλεκτρονικά ή έγχαρτα) με στοιχεία αιτούντος, αναπαράσταση του σήματος και κατάλογο προϊόντων ή υπηρεσιών ταξινομημένων κατά τη Συμφωνία της Νίκαιας, εξέταση από τον Εξεταστή ως προς τους απόλυτους λόγους απαραδέκτου, δημοσίευση και τρίμηνη προθεσμία ανακοπής από τρίτους, και τελικά καταχώριση. Το παράβολο για ηλεκτρονική κατάθεση εθνικού σήματος ανέρχεται σε εκατό ευρώ για μία κλάση, ενώ προστίθενται είκοσι ευρώ για κάθε επιπλέον κλάση.
Σήμα Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω EUIPO
Το σήμα της ΕΕ ρυθμίζεται από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2017/1001, ο οποίος αντικατέστησε τον Κανονισμό 207/2009 (που με τη σειρά του είχε αντικαταστήσει τον αρχικό Κανονισμό 40/1994). Με μία αίτηση στο EUIPO ο δικαιούχος εξασφαλίζει ενιαία προστασία σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Σημαντικό πλεονέκτημα του ευρωπαϊκού σήματος είναι ότι μία και μόνη καταχώριση παρέχει προστασία σε εικοσιεπτά αγορές, ενώ μια απόρριψη ή ακύρωση επηρεάζει επίσης ενιαία τις σχετικές δικαιοδοσίες.
Διεθνές σήμα μέσω WIPO
Η διεθνής κατοχύρωση μέσω του Πρωτοκόλλου της Συμφωνίας της Μαδρίτης επιτρέπει στον δικαιούχο εθνικού ή ευρωπαϊκού σήματος να επεκτείνει την προστασία του σε έως και εκατόν τριάντα συμβαλλόμενα κράτη με ενιαία αίτηση στον WIPO, μέσω του γραφείου προέλευσης. Προϋπόθεση είναι η ύπαρξη βασικού σήματος (κατατεθειμένου ή καταχωρισμένου) στη χώρα προέλευσης. Η διεθνής αυτή καταχώριση εξαρτάται για τα πρώτα πέντε έτη από την τύχη του βασικού σήματος (αρχή της εξάρτησης).
Διάρκεια προστασίας και ανανέωση
Η διάρκεια προστασίας του σήματος είναι δέκα έτη από την ημερομηνία κατάθεσης και μπορεί να ανανεώνεται απεριόριστα ανά δεκαετία ύστερα από αίτηση και καταβολή τέλους ανανέωσης (άρθρο 36 Ν. 4679/2020). Σε αντίθεση με άλλα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας όπως οι ευρεσιτεχνίες, το σήμα δεν έχει ανώτατο όριο διάρκειας, εφόσον ο δικαιούχος ανανεώνει εμπρόθεσμα και πληροί την υποχρέωση ουσιαστικής χρήσης.
Ποιοι είναι οι λόγοι απόρριψης κατοχύρωσης σήματος;
Οι λόγοι απόρριψης μιας αίτησης διακρίνονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τους απόλυτους λόγους απαραδέκτου, που εξετάζονται αυτεπαγγέλτως από τον Εξεταστή, και τους σχετικούς λόγους, που προβάλλονται μόνο κατόπιν ανακοπής δικαιούχου προγενέστερου σήματος ή άλλου δικαιώματος. Σημαντική καινοτομία του Ν. 4679/2020 είναι η κατάργηση του αυτεπάγγελτου ελέγχου σχετικών λόγων, που υπήρχε υπό το προγενέστερο καθεστώς.
Απόλυτοι λόγοι απαραδέκτου (άρθρο 4 Ν. 4679/2020)
Ο νόμος απαριθμεί δεκαπέντε περιπτώσεις απόλυτου απαραδέκτου, μεταξύ των οποίων: ενδείξεις που δεν μπορούν να αποτελέσουν σήμα κατά την παρ. 1 του άρθρου 2, σημεία που στερούνται διακριτικού χαρακτήρα (διακριτικής δύναμης), περιγραφικές ενδείξεις του είδους, της ποιότητας ή της προέλευσης των προϊόντων, ενδείξεις που έχουν καταστεί συνήθεις στις συναλλαγές, σχήμα ή άλλο χαρακτηριστικό που επιβάλλεται από τη φύση του προϊόντος ή είναι αναγκαίο για την επίτευξη τεχνικού αποτελέσματος, σημεία αντίθετα στη δημόσια τάξη ή τα χρηστά ήθη, παραπλανητικά σημεία, σημεία που περιέχουν προστατευόμενα εμβλήματα κρατών ή διεθνών οργανισμών, ενδείξεις προστατευόμενων ονομασιών προέλευσης (ΠΟΠ) ή γεωγραφικών ενδείξεων (ΠΓΕ), και ενδείξεις κατατεθείσες κακόπιστα.
Σχετικοί λόγοι απαραδέκτου (άρθρο 5 Ν. 4679/2020)
Σε αντίθεση με τους απόλυτους λόγους, οι σχετικοί λόγοι ενεργοποιούνται μόνο αν τρίτος δικαιούχος ασκήσει ανακοπή κατά τη δημοσίευση της αίτησης ή αίτηση ακυρότητας μετά την καταχώριση. Οι κυριότεροι σχετικοί λόγοι αφορούν: ταυτότητα με προγενέστερο σήμα για ταυτόσημα προϊόντα ή υπηρεσίες (απόλυτη προστασία χωρίς απόδειξη κινδύνου σύγχυσης), ομοιότητα με προγενέστερο σήμα για ταυτόσημα ή παρόμοια προϊόντα όπου υφίσταται κίνδυνος σύγχυσης του κοινού, και ταυτότητα ή ομοιότητα με προγενέστερο σήμα φήμης ακόμη και για διαφορετικά προϊόντα.
| Διάκριση | Απόλυτοι λόγοι (άρ. 4) | Σχετικοί λόγοι (άρ. 5) |
|---|---|---|
| Έναυσμα ελέγχου | Αυτεπάγγελτη εξέταση από Εξεταστή | Ανακοπή τρίτου δικαιούχου |
| Φύση κωλύματος | Εγγενής αδυναμία λειτουργίας ως σήματος ή προστασία δημόσιου συμφέροντος | Σύγκρουση με προγενέστερο ιδιωτικό δικαίωμα |
| Αριθμός περιπτώσεων | Δεκαπέντε ρητές περιπτώσεις | Ταυτότητα, ομοιότητα με κίνδυνο σύγχυσης, σήμα φήμης, άλλα δικαιώματα |
| Συνέπεια αν αγνοηθεί | Ακυρότητα ex officio ή κατόπιν αίτησης | Ακυρότητα μόνο μετά από ανακοπή ή αγωγή |
Τι δικαιώματα παρέχει η κατοχύρωση και πώς ασκούνται;
Η καταχώριση παρέχει στον δικαιούχο αποκλειστικό δικαίωμα χρήσης του σήματος για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες για τα οποία έχει καταχωριστεί, καθώς και δικαίωμα απαγόρευσης σε κάθε τρίτο της χρήσης ταυτόσημου ή παρόμοιου σημείου χωρίς τη συγκατάθεσή του (άρθρο 7 Ν. 4679/2020). Η προστασία ξεκινά από την ημερομηνία κατάθεσης και τελεί υπό την επιφύλαξη προγενέστερων δικαιωμάτων τρίτων.
Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 7 παρ. 3, η απαγόρευση καλύπτει τρεις βασικές περιπτώσεις: ταυτόσημο σημείο για ταυτόσημα προϊόντα (διπλή ταυτότητα, χωρίς ανάγκη απόδειξης κινδύνου σύγχυσης), ταυτόσημο ή παρόμοιο σημείο για ταυτόσημα ή παρόμοια προϊόντα όπου υφίσταται κίνδυνος σύγχυσης του κοινού, και ταυτόσημο ή παρόμοιο σημείο σε σχέση με σήμα φήμης, ακόμη και για διαφορετικά προϊόντα ή υπηρεσίες, εφόσον η χρήση χωρίς εύλογη αιτία αντλεί αθέμιτο όφελος ή βλάπτει τον διακριτικό χαρακτήρα ή τη φήμη του σήματος.
Συγκεκριμένες πράξεις που μπορούν να απαγορευτούν
Το άρθρο 7 παρ. 4 του Ν. 4679/2020 απαριθμεί ενδεικτικά τις πράξεις που μπορεί να απαγορεύσει ο δικαιούχος. Σε αυτές περιλαμβάνονται η επίθεση του σημείου επί προϊόντων ή της συσκευασίας τους, η αφαίρεση γνήσιου σήματος του σηματούχου από τα προϊόντα του και διάθεσή τους ως ανώνυμων, η προσφορά ή εμπορία προϊόντων με χρήση του σημείου, η εισαγωγή ή εξαγωγή προϊόντων, η χρησιμοποίηση του σημείου ως εμπορικής επωνυμίας, η χρήση σε επαγγελματικό υλικό και διαφήμιση συμπεριλαμβανομένων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, και η χρήση σε συγκριτική διαφήμιση κατά τρόπο που αντίκειται στις σχετικές διατάξεις.
Υποχρέωση ουσιαστικής χρήσης
Καινοτομία του Ν. 4679/2020 αποτελεί η υποχρέωση ουσιαστικής χρήσης του σήματος εντός πενταετίας από την καταχώριση για τα συγκεκριμένα προϊόντα ή υπηρεσίες (άρθρο 7 παρ. 2 σε συνδυασμό με το άρθρο 40). Αν ο δικαιούχος δεν χρησιμοποιεί το σήμα ουσιαστικά, οποιοσδήποτε τρίτος μπορεί να ζητήσει την έκπτωσή του από το δικαίωμα κατά το άρθρο 50. Η ένσταση μη χρήσης μπορεί να προβληθεί τόσο στο πλαίσιο ανακοπής όσο και αγωγής προσβολής σήματος, υποχρεώνοντας τον σηματούχο να αποδείξει την πραγματική χρήση. Η χρήση του σήματος σε διαφορετική μορφή από την καταχωρισμένη γίνεται δεκτή ως ουσιαστική, εφόσον δεν αλλοιώνει τον διακριτικό του χαρακτήρα.
Ανάλωση δικαιώματος και παράλληλες εισαγωγές
Σύμφωνα με το άρθρο 13 του Ν. 4679/2020, ο δικαιούχος δεν μπορεί να απαγορεύσει τη χρήση του σήματος σε προϊόντα που έχουν τεθεί νομίμως σε κυκλοφορία στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο από τον ίδιο ή με τη συγκατάθεσή του (αρχή της κοινοτικής ανάλωσης). Με την υπ’ αριθ. ΑΠ 1026/2023 κρίθηκε ότι ο σηματούχος δικαιούται να ελέγξει τη θέση σε πρώτη κυκλοφορία εντός ΕΟΧ προϊόντων που φέρουν το σήμα του, όταν αυτή γίνεται από τρίτο πρόσωπο (παράλληλο εισαγωγέα) χωρίς τη συγκατάθεσή του, ανεξαρτήτως αν τα προϊόντα έχουν τεθεί σε κυκλοφορία στον ΕΟΧ από τον ίδιο τον προσβολέα. Η απόφαση επικαλείται τη νομολογία του ΔΕΕ στις υποθέσεις Davidoff (C-414/99 έως C-416/99) και Silhouette (C-355/96).
Πώς προστατεύονται τα σήματα φήμης;
Τα σήματα φήμης τυγχάνουν διευρυμένης προστασίας, η οποία υπερβαίνει την αρχή της ειδικότητας. Σύμφωνα με το άρθρο 7 παρ. 3 περ. γ΄ του Ν. 4679/2020, ο δικαιούχος σήματος που χαίρει φήμης εντός της Ελλάδος μπορεί να απαγορεύσει τη χρήση ταυτόσημου ή παρόμοιου σημείου ακόμη και για προϊόντα ή υπηρεσίες που δεν είναι παρόμοια με εκείνα για τα οποία έχει καταχωριστεί, εφόσον η χρήση χωρίς εύλογη αιτία θα προσπόριζε αθέμιτο όφελος ή θα ήταν βλαπτική για τον διακριτικό χαρακτήρα ή τη φήμη του σήματος.
Η φήμη σήματος αποτελεί πραγματική κατάσταση και όχι νομικό χαρακτηρισμό. Κατά την εκτίμησή της λαμβάνονται υπόψη το μερίδιο αγοράς, η ένταση, η γεωγραφική έκταση και η διάρκεια της χρησιμοποίησης, οι επενδύσεις προώθησης και ο βαθμός αναγνωρισιμότητας του σήματος στο ενδιαφερόμενο κοινό. Για να αξιώσει ο δικαιούχος προστασία, πρέπει να αποδείξει σοβαρό κίνδυνο αθέμιτου οφέλους ή βλάβης, βάσει στοιχείων που να επιτρέπουν συναγωγή prima facie μελλοντικού και μη υποθετικού κινδύνου. Αναλυτική παρουσίαση των κριτηρίων και της πρακτικής εφαρμογής τους περιλαμβάνεται στο άρθρο μας για τα σήματα φήμης και την προστασία τους.
Πώς προστατεύεται το σήμα από προσβολή στα δικαστήρια;
Σε περίπτωση παράνομης χρήσης ή προσβολής, ο σηματούχος διαθέτει τέσσερις βασικές οδούς δικαστικής προστασίας: αστική, ποινική, διοικητική και τελωνειακή. Η αστική οδός είναι η κύρια στην πράξη, ενώ η ποινική και η τελωνειακή ενεργοποιούνται κυρίως σε υποθέσεις απομίμησης σε εμπορική κλίμακα.
Αστική προστασία
Με βάση τα άρθρα 38 επ. του Ν. 4679/2020, ο δικαιούχος μπορεί να ασκήσει αγωγή προσβολής σήματος ζητώντας: άρση της προσβολής, παράλειψη στο μέλλον, αποζημίωση για τη ζημία που υπέστη, χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης κατά το άρθρο 932 ΑΚ, καταστροφή προϊόντων που φέρουν το παράνομο σημείο, και δημοσίευση της απόφασης σε εφημερίδες ή μέσα κοινωνικής δικτύωσης (άρθρο 46 Ν. 4679/2020). Η αξίωση αποζημίωσης προϋποθέτει δόλο ή βαρειά αμέλεια, όχι όμως ελαφρά αμέλεια. Παράλληλα, ο σηματούχος μπορεί να ζητήσει ασφαλιστικά μέτρα για άμεση παύση της προσβολής, ιδίως μέσω της απαγόρευσης διάθεσης προϊόντων ή της κατάσχεσης παράνομα σημασμένων εμπορευμάτων.
Σημαντική καινοτομία είναι ότι ο εναγόμενος μπορεί να ασκήσει ανταγωγή για την έκπτωση από το δικαίωμα στο σήμα ή για την ακυρότητά του, διαδικασία που πριν τον Ν. 4679/2020 ήταν αρμοδιότητα αποκλειστικά της ΔΕΣ. Επίσης, οι αστικές αξιώσεις στρέφονται και κατά του «ενδιαμέσου», δηλαδή προσώπου που χωρίς να χρησιμοποιεί το ίδιο τα σήματα τρίτων, επιτρέπει στους πελάτες των υπηρεσιών του να χρησιμοποιούν παρανόμως πανομοιότυπα ή παρόμοια σημεία.
Ποινική προστασία
Το άρθρο 45 του Ν. 4679/2020 προβλέπει ποινική προστασία του σηματούχου με ποινές φυλάκισης τουλάχιστον έξι μηνών και χρηματικής ποινής τουλάχιστον έξι χιλιάδων ευρώ για όποιον εν γνώσει του θέτει σε κυκλοφορία, κατέχει, εισάγει ή εξάγει προϊόντα που φέρουν αλλότριο σήμα. Όταν συντρέχουν επιβαρυντικές περιστάσεις, όπως ιδιαίτερα μεγάλο όφελος ή ζημία και εκμετάλλευση σε εμπορική κλίμακα, η ποινή ανέρχεται σε φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών και χρηματική ποινή έξι χιλιάδων έως τριάντα χιλιάδων ευρώ. Με την υπ’ αριθ. ΑΠ 399/2023 διασαφηνίστηκε ότι για τη στοιχειοθέτηση του εγκλήματος απαιτείται άμεσος δόλος, ταυτότητα διακριτικού γνωρίσματος και προϊόντων ή υπηρεσιών, καθώς και εκμετάλλευση σε εμπορική κλίμακα όταν πρόκειται για διακεκριμένη μορφή.
Τελωνειακή προστασία
Με βάση τον Κανονισμό (ΕΕ) 608/2013, ο δικαιούχος μπορεί να υποβάλει αίτηση τελωνειακής παρέμβασης στο Τελωνείο, ώστε οι αρχές να δεσμεύουν εμπορεύματα που φέρουν παραποιημένα ή απομιμητικά σήματα κατά τον τελωνειακό έλεγχο, πριν αυτά εισέλθουν στην ευρωπαϊκή αγορά. Η διαδικασία είναι σημαντικό εργαλείο πρόληψης ιδίως για διασυνοριακές υποθέσεις απομίμησης.
Πώς σχετίζεται το εμπορικό σήμα με το domain name;
Το όνομα τομέα και το εμπορικό σήμα αποτελούν διακριτικά γνωρίσματα διαφορετικής φύσης, με συχνές πρακτικές συγκρούσεις. Το domain name λειτουργεί ως διεύθυνση στο διαδίκτυο και υπόκειται στην αρχή της χρονικής προτεραιότητας κατάθεσης (first-come, first-served), ενώ το σήμα παρέχει αποκλειστικά νομικά δικαιώματα κατά τρίτων. Όταν τρίτος καταχωρίζει domain που ταυτίζεται με προγενέστερο σήμα, ο σηματούχος μπορεί να αξιώσει τη διαγραφή ή μεταβίβαση του domain name.
Στην πράξη, τα δικαιώματα από το σήμα υπερισχύουν εκείνων από το domain name, εφόσον το σήμα είναι προγενέστερο και ο τρίτος δεν διαθέτει εύλογη αιτία χρήσης. Η σύγκρουση μπορεί να επιλυθεί είτε δικαστικά είτε εξωδικαστικά μέσω εξειδικευμένων διαδικασιών (UDRP για τα γενικά domains, εθνικοί κανόνες για τα ccTLDs). Αναλυτική παρουσίαση των κριτηρίων και των διαθέσιμων ένδικων μέσων περιλαμβάνεται στο άρθρο μας για την κατοχύρωση και προστασία domain name.
Συχνές Ερωτήσεις
Η διαδικασία κατοχύρωσης εθνικού σήματος ολοκληρώνεται κανονικά σε τέσσερις έως οκτώ μήνες, εφόσον δεν προκύψουν ανακοπές. Από την κατάθεση μεσολαβεί χρονικό διάστημα έξι έως δώδεκα εβδομάδων μέχρι την εξέταση από τον Εξεταστή και τη δημοσίευση. Από τη δημοσίευση τρέχει τρίμηνη προθεσμία ανακοπής τρίτων. Αν δεν υποβληθεί ανακοπή, ακολουθεί η οριστική καταχώριση στο μητρώο. Σε περίπτωση ανακοπής, η διαδικασία ενώπιον της ΔΕΣ μπορεί να διαρκέσει επιπλέον δώδεκα έως είκοσι τέσσερις μήνες.
Η εταιρική επωνυμία και το εμπορικό σήμα αποτελούν διαφορετικά διακριτικά γνωρίσματα με ξεχωριστές διαδικασίες κατοχύρωσης. Η επωνυμία καταχωρίζεται στο ΓΕΜΗ κατά τη σύσταση της εταιρείας και προστατεύεται κυρίως μέσω των διατάξεων περί αθέμιτου ανταγωνισμού. Ωστόσο, ο νόμιμος εκπρόσωπος μπορεί να καταθέσει και να κατοχυρώσει την επωνυμία ή τον διακριτικό τίτλο της εταιρείας ως εμπορικό σήμα, αποκτώντας έτσι την πλήρη και διευρυμένη προστασία που παρέχει ο Ν. 4679/2020. Η διπλή κατοχύρωση είναι συνήθης πρακτική για επιχειρήσεις με εξωστρεφή στρατηγική.
Αν ο δικαιούχος δεν χρησιμοποιήσει ουσιαστικά το σήμα για συνεχόμενο διάστημα πέντε ετών μετά την καταχώριση και για τα συγκεκριμένα προϊόντα ή υπηρεσίες, οποιοσδήποτε τρίτος μπορεί να ζητήσει την έκπτωση από το δικαίωμα κατά το άρθρο 50 του Ν. 4679/2020. Επιπλέον, η ένσταση μη χρήσης μπορεί να προβληθεί από εναγόμενο σε αγωγή προσβολής σήματος ή από καθού η ανακοπή, υποχρεώνοντας τον σηματούχο να αποδείξει συγκεκριμένες πράξεις χρήσης (πωλήσεις, διαφημίσεις, παρουσία στην αγορά). Η χρήση σε διαφορετική μορφή που δεν αλλοιώνει τον διακριτικό χαρακτήρα γίνεται δεκτή ως ουσιαστική.
Σε περίπτωση εντοπισμού πιθανής προσβολής, η πρώτη ενέργεια είναι ο νομικός έλεγχος ομοιότητας σημάτων και προϊόντων, καθώς κάθε ομοιότητα δεν συνιστά προσβολή. Αν διαπιστωθεί κίνδυνος σύγχυσης ή προσβολή σήματος φήμης, η ενδεδειγμένη πορεία είναι αρχικά εξώδικη όχληση με προθεσμία παύσης χρήσης, ώστε να αποφευχθεί η δικαστική οδός. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, ασκείται αίτηση ασφαλιστικών μέτρων για άμεση παύση και κύρια αγωγή προσβολής σήματος για την οριστική κρίση. Η ταχεία αντίδραση είναι κρίσιμη γιατί η ανοχή του δικαιούχου επί πενταετία μπορεί να οδηγήσει σε αποδυνάμωση του δικαιώματος κατά το άρθρο 12 του Ν. 4679/2020.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Προκαταρκτικός έλεγχος πριν την κατάθεση: Πριν από κάθε αίτηση κατοχύρωσης, ο έλεγχος διαθεσιμότητας στο Εθνικό Μητρώο Σημάτων του ΟΒΙ, στη βάση TMview του EUIPO και στο διεθνές μητρώο WIPO είναι κρίσιμος. Παράλειψη του ελέγχου οδηγεί σε ανακοπές, καθυστερήσεις και πρόσθετα κόστη, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και σε αγωγές προσβολής από προγενέστερους δικαιούχους.
Επιλογή κλάσεων Νίκαιας με πρόνοια: Η ταξινόμηση των προϊόντων και υπηρεσιών στις κλάσεις της Συμφωνίας της Νίκαιας πρέπει να αντικατοπτρίζει την πραγματική και τη μελλοντική επιχειρηματική δραστηριότητα. Υπερβολικά περιοριστική περιγραφή αφήνει κενά προστασίας, ενώ υπερβολικά ευρεία εκθέτει το σήμα σε επιθέσεις μη χρήσης μετά την πενταετία.
Στρατηγική κατοχύρωσης ανάλογα με τη δραστηριότητα: Επιχείρηση με αποκλειστικά εγχώρια δραστηριότητα μπορεί να αρκεστεί στην εθνική κατοχύρωση. Επιχείρηση με εξαγωγές στην ΕΕ ή προοπτική επέκτασης πρέπει να εξετάσει το ευρωπαϊκό σήμα από την αρχή, καθώς η ενιαία προστασία σε εικοσιεπτά χώρες είναι οικονομικότερη από επιμέρους εθνικές καταχωρίσεις. Για επέκταση εκτός ΕΕ ενδείκνυται η διεθνής κατοχύρωση μέσω WIPO.
Παρακολούθηση μητρώων και ταχεία αντίδραση: Μετά την καταχώριση, η συστηματική παρακολούθηση των δημοσιεύσεων νέων αιτήσεων στον ΟΒΙ και το EUIPO επιτρέπει την έγκαιρη άσκηση ανακοπής εντός της τρίμηνης προθεσμίας. Η τήρηση αρχείου ουσιαστικής χρήσης (πωλήσεις, διαφημίσεις, παρουσία) διευκολύνει την υπεράσπιση σε ενδεχόμενη επίθεση μη χρήσης.
Συνδυαστική προστασία με άλλα δικαιώματα: Το εμπορικό σήμα συμπληρώνεται από άλλα εργαλεία διανοητικής ιδιοκτησίας: συμβάσεις εχεμύθειας (NDA) για το επιχειρηματικό απόρρητο, διπλώματα ευρεσιτεχνίας για τις τεχνικές καινοτομίες, βιομηχανικά σχέδια για την αισθητική των προϊόντων, και πνευματικά δικαιώματα για το δημιουργικό περιεχόμενο. Η ολοκληρωμένη στρατηγική IP καλύπτει όλες τις πτυχές της επιχείρησης.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με τα εμπορικά σήματα.