Πώς Συμμετέχει Τρίτος στα Κέρδη Εταίρου με Σύμβαση Παρακοινωνίας
Εν συντομία:
- Η σύμβαση παρακοινωνίας αποδίδει σε τρίτο πρόσωπο μέρος των κερδών και των ζημιών που αναλογούν σε έναν εταίρο, χωρίς ο τρίτος να αποκτήσει εταιρική ιδιότητα, χωρίς συναίνεση των λοιπών εταίρων και χωρίς καταχώριση στο ΓΕΜΗ.
- Το αντικείμενό της είναι η εταιρική μερίδα του κύριου εταίρου σε υφιστάμενη εταιρεία. Στην αφανή εταιρεία αντικείμενο είναι η ίδια η εμπορική δραστηριότητα.
- Ο παρακοινωνός στρέφεται αποκλειστικά κατά του κύριου εταίρου. Αγωγή κατά της εταιρείας απορρίπτεται, όπως έκρινε ο Άρειος Πάγος το 2024 σε υπόθεση με επιδικασθέν ποσό 804.838,70 ευρώ.
- Η σύσταση γίνεται και ατύπως, όμως το άρθρο 393 παρ. 1 ΚΠολΔ αποκλείει την απόδειξη με μάρτυρες όταν η αξία υπερβαίνει τις 20.000 ευρώ. Σε καθαρά εμπορική συνεργασία, η απουσία εγγράφου καταλήγει σε απόρριψη.
Πότε επιλέγεται η παρακοινωνία αντί για μεταβίβαση εταιρικού μεριδίου;
Η παρακοινωνία επιλέγεται όταν ο εταίρος αποφασίζει να αποδώσει σε τρίτο πρόσωπο μέρος των οικονομικών αποτελεσμάτων της δικής του συμμετοχής, χωρίς να μεταβιβάσει την εταιρική του θέση.
Η μεταβίβαση μεριδίου απαιτεί συναίνεση των λοιπών εταίρων στις προσωπικές εταιρείες, τήρηση τύπου και δημοσιότητα. Η παρακοινωνία δεν απαιτεί κανένα από αυτά, επειδή παράγει αποτελέσματα μόνο μεταξύ των δύο συμβαλλομένων.
Το ερώτημα ανακύπτει σε συγκεκριμένες εμπορικές καταστάσεις. Ο ομόρρυθμος εταίρος που αναζητά χρηματοδότη προσκρούει στο άρθρο 256 του Ν. 4072/2012, κατά το οποίο η εταιρική συμμετοχή μεταβιβάζεται μόνο αν το προβλέπει η εταιρική σύμβαση ή συναινούν όλοι οι εταίροι.
Ο εταίρος ΙΚΕ προσκρούει σε καταστατικές απαγορεύσεις ή δικαιώματα προτίμησης, τα οποία επιτρέπει ρητά το άρθρο 84 παρ. 2 του ίδιου νόμου. Σε άλλες περιπτώσεις ο ίδιος ο χρηματοδότης αποφεύγει την εμφάνιση, επειδή δεσμεύεται από ασυμβίβαστο, από ρήτρα μη ανταγωνισμού ή από θέση που αποκλείει την εμπορική ιδιότητα.
Στο ίδιο σημείο απόφασης βρίσκονται τρεις ακόμη μηχανισμοί. Η μεταβίβαση εταιρικών μεριδίων μετακινεί την ίδια την εταιρική θέση με ό,τι αυτή συνεπάγεται.
Η εξωεταιρική συμφωνία μετόχων ρυθμίζει την άσκηση δικαιωμάτων μεταξύ προσώπων που έχουν ήδη εταιρική ιδιότητα.
Η ένταξη συμβούλου με μερίδια απαντά στο ίδιο ερώτημα από την πλευρά της αμοιβής. Η επιλογή μεταξύ τους καθορίζει το κόστος, τη δημοσιότητα και το πρόσωπο που θα ενέχεται σε μελλοντική διαφορά.
| Κριτήριο | Παρακοινωνία | Μεταβίβαση μεριδίου | Αφανής εταιρεία | Εξωεταιρική συμφωνία |
|---|---|---|---|---|
| Αντικείμενο | Η εταιρική μερίδα του κύριου εταίρου | Η ίδια η εταιρική θέση | Η εμπορική δραστηριότητα του εμφανούς εταίρου | Η άσκηση δικαιωμάτων μετόχου |
| Συναίνεση λοιπών εταίρων | Δεν απαιτείται | Απαιτείται σε ΟΕ και ΕΕ | Δεν απαιτείται | Απαιτείται σύμπραξη των συμβαλλομένων |
| Καταχώριση ΓΕΜΗ | Όχι | Ναι σε ΙΚΕ και ΕΠΕ | Όχι | Όχι |
| Εταιρική ιδιότητα τρίτου | Δεν αποκτάται | Αποκτάται | Δεν αποκτάται | Προϋποτίθεται |
| Τύπος | Άτυπη, με αποδεικτική προϋπόθεση | Έγγραφος ή συμβολαιογραφικός ανά μορφή | Άτυπη | Έγγραφη |
| Εναγόμενος σε διαφορά | Ο κύριος εταίρος | Ο αντισυμβαλλόμενος ή η εταιρεία | Ο εμφανής εταίρος | Ο συμβαλλόμενος μέτοχος |
Η σύγκριση δείχνει γιατί το ερώτημα δεν λύνεται με κριτήριο κόστους. Η παρακοινωνία μεταφέρει οικονομικό αποτέλεσμα χωρίς να μεταβάλλει τη σύνθεση της εταιρείας. Για τον λόγο αυτό αφήνει τον τρίτο χωρίς κανένα δικαίωμα έναντι του νομικού προσώπου.
Η ίδια ευελιξία που την καθιστά ελκυστική για τον κύριο εταίρο περιορίζει δραστικά τη θέση του παρακοινωνού. Η επιλογή εταιρικού οχήματος προηγείται, καθώς η μορφή της κύριας εταιρείας καθορίζει πόσο δύσκολη είναι η εναλλακτική της μεταβίβασης.
Τι διαφοροποιεί την παρακοινωνία από την αφανή εταιρεία;
Η διαφορά εντοπίζεται στο αντικείμενο. Στην αφανή εταιρεία ο εμφανής εταίρος ασκεί εμπορική δραστηριότητα στο όνομά του και ο αφανής συμμετέχει στα αποτελέσματά της.
Στην παρακοινωνία ο κύριος εταίρος εισφέρει την εταιρική του μερίδα σε ήδη υφιστάμενη εταιρεία και τη διαχειρίζεται και για λογαριασμό του παρακοινωνού.
Ο Άρειος Πάγος οριοθετεί τη σχέση με πάγια διατύπωση. Η παρακοινωνία υφίσταται μόνο μεταξύ του εταίρου κάποιας εταιρείας και του προσώπου που προσκολλάται στην εταιρική μερίδα του, δηλαδή τρίτου προς την εταιρεία, τον οποίο ο εταίρος προσλαμβάνει ως κοινωνό των δικαιωμάτων του.
Η ίδρυση και η λειτουργία της ρυθμίζονται από τις συμφωνίες των μερών κατά το άρθρο 361 ΑΚ, ενώ ελλείψει τέτοιων συμφωνιών εφαρμόζονται αναλογικά τα άρθρα 741 επ. ΑΚ, εφόσον συμβιβάζονται με τη φύση της ως εσωτερικής εταιρείας (ΑΠ 287/2019).
Κοινό στοιχείο των δύο σχημάτων παραμένει η αφάνεια έναντι των τρίτων. Προς τα έξω εμφανίζεται μόνο ο κύριος εταίρος, ο οποίος ενεργεί πάντοτε στο όνομά του, ενώ στην πραγματικότητα ενεργεί για λογαριασμό και του παρακοινωνού.
Οι πρακτικές συνέπειες όμως αποκλίνουν, επειδή η αφανής εταιρεία ρυθμίζεται ρητά στα άρθρα 285 έως 292 του Ν. 4072/2012 και αντιμετωπίζεται φορολογικά ως νομική οντότητα, ενώ η παρακοινωνία στερείται αντίστοιχης νομοθετικής ρύθμισης.
Κριτήριο διάκρισης από παρεμφερείς σχέσεις αποτελεί η πρόθεση εταιρικής συνεργασίας. Η καταβολή ποσού με απόδοση συνδεδεμένη με τα κέρδη μπορεί να συνιστά δάνειο, αμοιβή ή σιωπηρή εταιρική σχέση, ανάλογα με το αν τα μέρη επιδιώκουν κοινό σκοπό και αν ο τρίτος μετέχει και στις ζημίες.
Όταν λείπει πραγματική εισφορά και πραγματική συμμετοχή στο αποτέλεσμα, το σχήμα προσεγγίζει την εικονική εταιρεία και ανατρέπεται σε έλεγχο.
Ποιον ενάγει ο παρακοινωνός όταν δεν λάβει τα κέρδη που του αναλογούν;
Μόνο τον κύριο εταίρο. Έννομες σχέσεις μεταξύ του παρακοινωνού και της εταιρείας ή μεταξύ αυτού και των λοιπών εταίρων δεν γεννώνται, ακόμη και όταν η ύπαρξή του είναι γνωστή σε αυτούς.
Αγωγή στρεφόμενη κατά του νομικού προσώπου απορρίπτεται ως προς αυτό, ανεξάρτητα από το αν ο παρακοινωνός προσέφερε υπηρεσίες στην εταιρεία.
Η ΑΠ 60/2024 εφάρμοσε την αρχή σε υπόθεση παρακοινωνίας επί εταιρικής μερίδας σε ανώνυμη εταιρεία, με ποσοστό 50% για κάθε μέρος. Ο ενάγων ενήγαγε τόσο την εταιρεία όσο και την εταίρο.
Το Εφετείο απέρριψε την αγωγή ως προς την εταιρεία και τη δέχθηκε ως προς την εταίρο, αναγνωρίζοντας υποχρέωση καταβολής 804.838,70 ευρώ με βάση τα άρθρα 741 και 361 ΑΚ.
Ο Άρειος Πάγος απέρριψε την αίτηση αναίρεσης της εταίρου. Η επιλογή του εναγομένου καθόρισε την έκβαση δίκης που ξεκίνησε το 2008 και έκλεισε δεκαέξι χρόνια αργότερα.
Η ίδια αρχή εφαρμόστηκε και στην ΑΠ 178/2022. Εκεί ομόρρυθμη εταιρεία επιχείρησε να χαρακτηρίσει τη σχέση ως παρακοινωνία μεταξύ του αντιδίκου και δύο εταίρων της ατομικά, ώστε να αποκλειστεί η στροφή του κατά του νομικού προσώπου.
Ο ισχυρισμός απορρίφθηκε, επειδή το συμφωνητικό δεν έφερε την υπογραφή της μίας από τις φερόμενες ως συμβαλλόμενες και επειδή οι καταβολές είχαν γίνει από την ίδια την εταιρεία, με τη σφραγίδα της και με την ένδειξη «έναντι μερίσματος».
Οι δύο αποφάσεις κινούνται προς αντίθετες κατευθύνσεις και καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα. Ο νομικός χαρακτηρισμός της σχέσης καθορίζει το πρόσωπο του εναγομένου.
Κρίνεται, δε, από το ποιος υπέγραψε το συμφωνητικό και από ποιον λογαριασμό έγιναν οι καταβολές. Η διατύπωση των συμβαλλομένων μερών και η διαδρομή των χρηματικών ροών αποτελούν, επομένως, στοιχεία που σχεδιάζονται κατά τη σύνταξη.
Γιατί η προφορική σύμβαση παρακοινωνίας δεν αποδεικνύεται σε εμπορική σχέση;
Το άρθρο 393 παρ. 1 ΚΠολΔ αποκλείει την απόδειξη συμβάσεων με μάρτυρες όταν η αξία του αντικειμένου υπερβαίνει τις 20.000 ευρώ.
Η εξαίρεση του άρθρου 394 παρ. 1 περ. β’ ΚΠολΔ προϋποθέτει φυσική ή ηθική αδυναμία απόκτησης εγγράφου, δηλαδή δεσμό τόσο στενό ώστε η αξίωση σύνταξης εγγράφου να εμφανίζεται ως ανοίκεια δυσπιστία.
Στην ΑΠ 60/2024 κρίθηκε νόμιμη η εμμάρτυρη απόδειξη προφορικής συμφωνίας που υπερέβαινε κατά πολύ το όριο αυτό, επειδή τα μέρη συνδέονταν με μακροχρόνιο προσωπικό δεσμό.
Ως τέτοιοι δεσμοί αναγνωρίζονται η στενή συγγένεια, η μακροχρόνια φιλία, η συναδελφική συνεργασία και ο ερωτικός δεσμός. Η συνήθης εμπορική συνεργασία μεταξύ επιχειρηματία και χρηματοδότη δεν πληροί το κριτήριο, οπότε ο αποδεικτικός περιορισμός παραμένει ενεργός.
Η αντίθετη έκβαση φαίνεται στην ΑΠ 178/2022, όπου η επικαλούμενη παρακοινωνία απορρίφθηκε ακριβώς επειδή για αυτήν δεν υπήρχε έγγραφος τύπος και δεν προέκυπτε από άλλα αποδεικτικά στοιχεία.
Η εμπειρία από υποθέσεις εσωτερικών εταιρειών δείχνει ότι η διαφορά μεταξύ των δύο εκβάσεων εντοπίζεται σχεδόν πάντοτε στο αν υπήρχε έγγραφο με βέβαιη χρονολογία, όχι στη βασιμότητα της ουσιαστικής αξίωσης.
Το συστατικό έγγραφο οφείλει να προσδιορίζει την εταιρική μερίδα επί της οποίας συνιστάται η παρακοινωνία, το ποσοστό συμμετοχής σε κέρδη και ζημίες με τυχόν όριο στην αξία της εισφοράς, την εισφορά του παρακοινωνού με αποτίμηση όταν αυτή δεν είναι χρηματική, τον χρόνο λογοδοσίας και απόδοσης, τα δικαιώματα πληροφόρησης, τη διάρκεια και τους λόγους λύσης.
Η θεώρηση του γνησίου των υπογραφών προσδίδει βέβαιη χρονολογία και αποκτά κρίσιμη αποδεικτική βαρύτητα όταν η σχέση αμφισβητηθεί χρόνια αργότερα.
Πώς λύεται η παρακοινωνία και τι διεκδικείται μετά τη λύση;
Η παρακοινωνία λύεται για τους λόγους που λύνεται η αστική εταιρεία. Περιλαμβάνονται η κοινή συμφωνία των μερών, η καταγγελία οποιουδήποτε, όταν η διάρκεια είναι αόριστη κατά το άρθρο 767 ΑΚ και ο θάνατος εταίρου κατά το άρθρο 773 ΑΚ, εκτός αν συμφωνήθηκε η συνέχιση με τους κληρονόμους. Η λύση δεν υπόκειται σε τύπο.
Στάδιο εκκαθάρισης δεν επιβάλλεται υποχρεωτικά, καθώς η παρακοινωνία στερείται εταιρικής περιουσίας και ο κύριος εταίρος ενεργεί ατομικά έναντι των τρίτων.
Ο παρακοινωνός μπορεί να ζητήσει απευθείας την απόδοση της εισφοράς του και της αναλογούσας μερίδας κερδών, εκτός αν τα μέρη συμφώνησαν διαφορετικά ή αν το δικαστήριο κρίνει ότι πρέπει να προηγηθεί διακανονισμός των δοσοληψιών.
Στην ΑΠ 178/2022, που αφορούσε αφανή εταιρεία, η ύπαρξη όρου του συστατικού εγγράφου κατά τον οποίο με τη λύση θα συντασσόταν λογαριασμός των δοσοληψιών και θα αποδιδόταν η εισφορά ήταν το στοιχείο που θεμελίωσε την ανάγκη διορισμού εκκαθαριστή κατά τα άρθρα 778 ΑΚ και 786 ΚΠολΔ. Η ίδια αρχή ισχύει και για την παρακοινωνία, ως εσωτερική εταιρεία χωρίς εταιρική περιουσία.
Η ρήτρα λογοδοσίας λειτουργεί επομένως προς δύο κατευθύνσεις. Δίνει στον παρακοινωνό μηχανισμό υπολογισμού όταν ο κύριος εταίρος αρνείται να αποδώσει, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να επιβάλει ένα προδικαστικό στάδιο που καθυστερεί την καταψηφιστική αξίωση.
Η εμπειρία από διαφορές μεταξύ κύριου εταίρου και παρακοινωνού, δείχνει ότι η διατύπωση αυτού του όρου κρίνεται ανάλογα με το ποια πλευρά αναμένεται να κινηθεί δικαστικά πρώτη.
Συχνές Ερωτήσεις
Τι ισχύει για την παρακοινωνία όταν πεθάνει ο κύριος εταίρος;
Η παρακοινωνία λύεται, εκτός αν τα μέρη είχαν συμφωνήσει τη συνέχισή της. Το άρθρο 773 ΑΚ, το οποίο εφαρμόζεται αναλογικά ελλείψει ειδικότερης συμφωνίας, προβλέπει τη λύση της εταιρείας με τον θάνατο ενός εταίρου και επιτρέπει ρητά αντίθετη συμφωνία υπέρ της συνέχισης με τους κληρονόμους. Ο παρακοινωνός στρέφεται στη συνέχεια κατά των κληρονόμων του κύριου εταίρου για την εισφορά και τα κέρδη που του αναλογούν, καθώς η αξίωσή του είναι ενοχική και δεν αφορά την κύρια εταιρεία.
Απαιτείται εκκαθάριση πριν ο παρακοινωνός ζητήσει τα κέρδη του;
Κατά κανόνα όχι. Η αρχή που ισχύει για τις εσωτερικές εταιρείες χωρίς εταιρική περιουσία επιτρέπει την απευθείας άσκηση αγωγής για απόδοση της εισφοράς και της μερίδας κερδών, χωρίς προηγούμενη προσφυγή σε εκκαθάριση. Η αρχή κάμπτεται όταν τα μέρη συμφώνησαν το αντίθετο ή όταν το δικαστήριο κρίνει ότι η παράλειψη του σταδίου αυτού θα προκαλούσε σύγχυση. Στην ΑΠ 178/2022, επί αφανούς εταιρείας, ακριβώς μια τέτοια συμβατική πρόβλεψη οδήγησε σε διορισμό εκκαθαριστή.
Πώς φορολογείται το ποσό που αποδίδεται στον παρακοινωνό;
Ειδική ρύθμιση δεν υπάρχει. Το άρθρο 45 περ. ε΄ του Ν. 4172/2013 κατονομάζει ως υποκείμενα φόρου τις κοινωνίες αστικού δικαίου, τις αστικές εταιρείες και τις συμμετοχικές ή αφανείς εφόσον ασκούν επιχείρηση ή επάγγελμα, χωρίς μνεία της παρακοινωνίας. Η εγκύκλιος Ε.2076/2022 της ΑΑΔΕ ρυθμίζει αποκλειστικά την αφανή εταιρεία. Η μεταχείριση κρίνεται επομένως κατά περίπτωση, με βάση τα πραγματικά περιστατικά της συγκεκριμένης συμφωνίας και τη φορολογική ιδιότητα του κύριου εταίρου.
Χρειάζεται συμβολαιογραφικό έγγραφο για τη σύμβαση παρακοινωνίας;
Όχι. Η σύσταση είναι άτυπη και μπορεί να γίνει ακόμη και προφορικά, όπως δέχθηκε η ΑΠ 60/2024. Ο έγγραφος τύπος έχει αποδεικτικό και όχι συστατικό χαρακτήρα. Η πρακτική σημασία του παραμένει καθοριστική, επειδή χωρίς αυτόν ενεργοποιείται ο αποκλεισμός των μαρτύρων του άρθρου 393 παρ. 1 ΚΠολΔ για αξίες άνω των 20.000 ευρώ. Ιδιωτικό έγγραφο με θεώρηση γνησίου υπογραφής επαρκεί.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Ρητή αναφορά στην εταιρική μερίδα: Το συμφωνητικό οφείλει να προσδιορίζει την επωνυμία της κύριας εταιρείας, τη μερίδα του κύριου εταίρου και το ποσοστό της παρακοινωνίας επ’ αυτής. Η γενική διατύπωση περί συμμετοχής στα κέρδη μιας επιχείρησης οδηγεί σε αμφισβήτηση του χαρακτηρισμού και μετακινεί το επίδικο στο ποιος ευθύνεται.
Έλεγχος των συμβαλλομένων μερών: Στην παρακοινωνία συμβάλλεται ο εταίρος ατομικά, όχι η εταιρεία. Υπογραφή από τον νόμιμο εκπρόσωπο με εταιρική σφραγίδα δημιουργεί ένδειξη υπέρ αφανούς εταιρείας και αλλάζει το πρόσωπο του εναγομένου, όπως στην ΑΠ 178/2022.
Διαδρομή πληρωμών σύμφωνη με τον χαρακτηρισμό: Οι αποδόσεις προς τον παρακοινωνό πρέπει να προέρχονται από τον προσωπικό λογαριασμό του κύριου εταίρου και να συνδέονται με τη λογοδοσία της σύμβασης. Καταβολές από την εταιρεία με ένδειξη μερίσματος ή αμοιβής αναιρούν στην πράξη τη συμφωνηθείσα δομή.
Βέβαιη χρονολογία: Η θεώρηση του γνησίου των υπογραφών, αποδεικνύει ότι το έγγραφο προϋπήρχε της διαφοράς. Χωρίς αυτήν, το κείμενο αμφισβητείται ως εκ των υστέρων συνταχθέν.
Πρόβλεψη ορίου ζημιών: Οι συμφωνίες μπορούν να ορίζουν ότι η συμμετοχή του παρακοινωνού στις ζημίες δεν υπερβαίνει την αξία της εισφοράς του. Η απουσία τέτοιου όρου βαρύνει τον τρίτο με αναλογία ζημιών που ο ίδιος ούτε ελέγχει ούτε παρακολουθεί.
Ρήτρα λογοδοσίας με προθεσμία: Ορισμός τακτικού χρόνου απόδοσης λογαριασμού και δικαιώματος πρόσβασης σε στοιχεία μετατρέπει μια αόριστη αξίωση σε ληξιπρόθεσμη απαίτηση με συγκεκριμένη αφετηρία τόκων. Ελλείψει προθεσμίας, ο παρακοινωνός εξαρτάται από τη γενική υποχρέωση καλής πίστης του κύριου εταίρου.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με τη σύμβαση παρακοινωνίας.