Εν συντομία:
- Το άρθρο 32 παρ. 2 του Υπαλληλικού Κώδικα απαγορεύει στον δημόσιο υπάλληλο τη συμμετοχή σε ΟΕ, ΕΕ, ΕΠΕ και κοινοπραξία, καθώς και τη διαχείριση οποιασδήποτε εμπορικής εταιρείας. Η ΙΚΕ προστέθηκε ερμηνευτικά με τη γνωμοδότηση ΝΣΚ 25/2015, η οποία έγινε αποδεκτή από τον Υπουργό Εσωτερικών στις 6 Δεκεμβρίου 2024.
- Από την 1η Ιανουαρίου 2026 ο Ν. 5225/2025 κατέστησε τη συμμετοχή αυτή αυτοτελές πειθαρχικό παράπτωμα, ενταγμένο στον κλειστό κατάλογο όσων επιτρέπουν οριστική παύση, με δυνατότητα σωρευτικής διοικητικής κύρωσης 10.000 έως 100.000 ευρώ.
- Η κατοχή εταιρικού μεριδίου είναι διαρκής κατάσταση, όχι στιγμιαία πράξη. Κρίσιμος είναι ο χρόνος που παύει η συμμετοχή, όχι ο χρόνος που ξεκίνησε.
- Η υποχρέωση δήλωσης του άρθρου 32 παρ. 1 καλύπτει και τις επιτρεπόμενες συμμετοχές. Η υποβολή της ενεργοποιεί ταυτόχρονα τη γνώση του πειθαρχικώς προϊσταμένου.
- Η άδεια της υπηρεσίας καλύπτει μόνο τη συμμετοχή στη διοίκηση ανώνυμης εταιρείας ή γεωργικού συνεταιρισμού. Για τη διαχείριση δεν χωρεί άδεια σε καμία εταιρική μορφή.
Σε ποιες εταιρείες απαγορεύεται η συμμετοχή δημοσίου υπαλλήλου και πού αρκεί άδεια;
Το άρθρο 32 παρ. 2 του Υπαλληλικού Κώδικα (Ν. 3528/2007) απαγορεύει στον υπάλληλο να μετέχει σε οποιαδήποτε εμπορική εταιρεία προσωπική, περιορισμένης ευθύνης ή κοινοπραξία, καθώς και να είναι διευθύνων ή εντεταλμένος σύμβουλος ανώνυμης εταιρείας ή διαχειριστής οποιασδήποτε εμπορικής εταιρείας.
Άδεια χορηγείται μόνο για συμμετοχή στη διοίκηση ανώνυμης εταιρείας ή γεωργικού συνεταιρισμού. Για τη διαχείριση δεν χωρεί άδεια πουθενά.Η διάταξη παραμένει αμετάβλητη από την 9η Φεβρουαρίου 2007 και σεν έχει τροποποιηθεί ποτέ. Αυτό που άλλαξε δεν είναι το εύρος της απαγόρευσης αλλά οι συνέπειες της παράβασής της.
Το κριτήριο του νόμου είναι ο εταιρικός τύπος, όχι η δραστηριότητα. Ακόμα και μια ΙΚΕ που δεν έχει εκδώσει ούτε ένα τιμολόγιο παραμένει εμπορική εκ του νόμου.
Η γνωμοδότηση ΝΣΚ 25/2015 του Ε’ Τμήματος το διατύπωσε ρητά, κρίνοντας ότι η ιδιωτική κεφαλαιουχική εταιρεία έχει νομική προσωπικότητα και είναι εκ του νόμου εμπορική, χωρίς να ασκεί καμία επίδραση ο εξυπηρετούμενος σκοπός ή η ανάπτυξη ή μη κερδοσκοπικής δραστηριότητας.
Ο υπάλληλος που κρατά ένα αδρανές μερίδίο σε μια ΙΚΕ που ουδέποτε λειτούργησε βρίσκεται στην ίδια θέση με εκείνον που διευθύνει ενεργή επιχείρηση.
Η γνωμοδότηση εκδόθηκε το 2015 αλλά έμεινε χωρίς αποδοχή για εννέα έτη. Έγινε αποδεκτή από τον Υπουργό Εσωτερικών στις 6 Δεκεμβρίου 2024 και γνωστοποιήθηκε στη Διοίκηση με την εγκύκλιο ΔΙΔΑΔ/Φ.69/261/οικ.723/13.1.2025. Μέχρι τότε η θέση δεν δέσμευε τις υπηρεσίες. Μετά την αποδοχή, δεσμεύει.
| Μορφή και ιδιότητα | Καθεστώς | Νομική βάση |
|---|---|---|
| Ομόρρυθμη (ΟΕ), εταίρος | Απαγορεύεται | Άρθρο 32 παρ. 2 εδ. α’ ΥΚ |
| Ετερόρρυθμη (ΕΕ), ετερόρρυθμος εταίρος | Απαγορεύεται | Άρθρο 32 παρ. 2 εδ. α’ ΥΚ, Γνωμ. ΝΣΚ 553/2008 |
| ΕΠΕ, εταίρος | Απαγορεύεται | Άρθρο 32 παρ. 2 εδ. α’ ΥΚ, Γνωμ. ΝΣΚ 385/2008 |
| ΙΚΕ, εταίρος έστω ενός μεριδίου | Απαγορεύεται | Γνωμ. ΝΣΚ 25/2015 (κατά πλειοψηφία), εγκύκλιος 13.1.2025 |
| Κοινοπραξία, μέλος | Απαγορεύεται | Άρθρο 32 παρ. 2 εδ. α’ ΥΚ |
| Οποιαδήποτε εμπορική εταιρεία, διαχειριστής | Απαγορεύεται, δεν χωρεί άδεια | Άρθρο 32 παρ. 2 εδ. α’ ΥΚ |
| ΑΕ, διευθύνων ή εντεταλμένος σύμβουλος | Απαγορεύεται, δεν χωρεί άδεια | Άρθρο 32 παρ. 2 εδ. α’ και β’ ΥΚ |
| Αφανής εταιρεία με εμπορική δραστηριότητα, αφανής εταίρος | Απαγορεύεται | Άρθρα 31 παρ. 3 και 32 παρ. 2 ΥΚ |
| ΑΕ, μέλος ΔΣ | Μετά από άδεια | Άρθρο 32 παρ. 2 εδ. β’ ΥΚ, Γνωμ. ΝΣΚ 115/2010 |
| Γεωργικός συνεταιρισμός, μέλος διοίκησης | Μετά από άδεια | Άρθρο 32 παρ. 2 εδ. β’ ΥΚ |
| ΑΕ, απλός μέτοχος | Επιτρέπεται | Άρθρο 32 παρ. 3 ΥΚ, εξ αντιδιαστολής |
| ΑΕ υπό ειδικό έλεγχο της υπηρεσίας, μέτοχος | Απαγορεύεται | Άρθρο 32 παρ. 3 εδ. α’ ΥΚ |
| ΚοινΣΕπ, απλό μέλος | Επιτρέπεται | Γνωμ. ΝΣΚ 112/2021 (ομόφωνα) |
| ΚοινΣΕπ, θέση Προέδρου ή Ταμία διοικούσας επιτροπής | Απαγορεύεται | Γνωμ. ΝΣΚ 194/2018 (ομόφωνα) |
| Ενεργειακή κοινότητα, κάθε ιδιότητα | Επιτρέπεται | Γνωμ. ΝΣΚ 112/2021 (ομόφωνα) |
| ΑΜΚΕ, απλό μέλος | Επιτρέπεται κατά την κρατούσα άποψη | Αναλογία προς τη ΝΣΚ 112/2021 |
| Ατομική επιχείρηση | Εκτός άρθρου 32, υπάγεται στο άρθρο 31 | Άρθρο 31 ΥΚ |
Η ιδιότητα του διαχειριστή είναι η μόνη που ο νόμος αποκλείει χωρίς καμία διέξοδο. Η επιφύλαξη του δεύτερου εδαφίου της παρ. 2 («με την επιφύλαξη του προηγούμενου εδαφίου») σημαίνει ότι η άδεια για τη διοίκηση ανώνυμης εταιρείας δεν εκτείνεται στη θέση του διευθύνοντος ή του εντεταλμένου συμβούλου. Ο υπάλληλος μπορεί να συμμετέχει στο διοικητικό συμβούλιο, όχι να το εκπροσωπήσει εκτελεστικά.
Πώς αλλάζει η απόφαση παραμονής μετά τον Ν. 5225/2025;
Από την 1η Ιανουαρίου 2026 η συμμετοχή σε εταιρείες κατά παράβαση του άρθρου 32 συνιστά ρητό, αυτοτελές πειθαρχικό παράπτωμα κατά την περ. κστ’ της παρ. 1 του άρθρου 107 του Υπαλληλικού Κώδικα.
Εντάχθηκε στον κλειστό κατάλογο των παραπτωμάτων για τα οποία επιτρέπεται η οριστική παύση και συνοδεύεται από δυνατότητα σωρευτικής διοικητικής κύρωσης από 10.000 έως 100.000 ευρώ.
Ο Ν. 5225/2025 αναμόρφωσε το πειθαρχικό δίκαιο του δημόσιου τομέα. Τα άρθρα 10 έως 45 τέθηκαν σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2026. Πριν από αυτά, η συμμετοχή σε εταιρεία δεν κατονομαζόταν στον κατάλογο των παραπτωμάτων, αλλά διωκόταν ως γενική παράβαση υπαλληλικού καθήκοντος.
| Παράμετρος | Προϊσχύον καθεστώς | Από 1.1.2026 |
|---|---|---|
| Χαρακτηρισμός | Δεν κατονομαζόταν, υπαγόταν στη γενική παράβαση υπαλληλικού καθήκοντος | Ρητό, αυτοτελές παράπτωμα (άρθρο 107 παρ. 1 περ. κστ’) |
| Οριστική παύση | Δεν υπήρχε κλειστός κατάλογος | Ρητά επιτρεπτή (άρθρο 109 παρ. 1Α περ. β’) |
| Διοικητική κύρωση | Δεν προβλεπόταν | 10.000 έως 100.000 ευρώ σωρευτικά (άρθρο 109 παρ. 3) |
| Δυνητική αργία κατά τη δίωξη | Προϋπέθετε παράπτωμα που επισύρει οριστική παύση | Ενεργοποιείται (άρθρο 104 παρ. 1 περ. β’) |
| Αποδοχές σε αργία | Ήμισυ | Ήμισυ (άρθρο 105 παρ. 2) |
| Πειθαρχική συνδιαλλαγή | Δεν υπήρχε ο θεσμός | Υπάρχει αλλά αποκλείεται (άρθρο 122Α παρ. 1) |
| Αρμόδιο όργανο | Πρωτοβάθμια πειθαρχικά συμβούλια | Πενταμελές Κλιμάκιο, λειτουργοί ΝΣΚ (άρθρα 119Α, 119Γ παρ. 2 περ. α’) |
| Κώλυμα επαναδιορισμού μετά οριστική παύση | Πενταετία | Δεκαετία (άρθρο 9 ΥΚ) |
Πρώτη μεταβολή του νέου νόμου είναι ότι η οριστική παύση είναι δυνατή ανώτατη ποινή, όχι δέσμια συνέπεια. Το άρθρο 109 παρ. 2 επιβάλλει συνεκτίμηση των ιδιαίτερων συνθηκών τέλεσης, της προσωπικότητας του υπαλλήλου και της υπηρεσιακής του εικόνας, με τήρηση της αρχής της αναλογικότητας.
Περαιτέρω, το άρθρο 109 παρ. 4 περ. β’ ορίζει ότι για τα παραπτώματα που απαριθμεί δεν μπορεί να επιβληθεί ποινή κατώτερη του προστίμου. Η έγγραφη επίπληξη, δηλαδή η ποινή που έκλεινε τέτοιες υποθέσεις στην πράξη, παύει να είναι διαθέσιμη.
Δεύτερη μεταβολή, είναι ότι το άρθρο 104 παρ. 1 περ. β’ επιτρέπει τη δυνητική θέση σε αργία όταν έχει ασκηθεί πειθαρχική δίωξη για παράπτωμα που μπορεί να επισύρει οριστική παύση.
Από τη στιγμή που η συμμετοχή σε εταιρεία εντάχθηκε στον κατάλογο του άρθρου 109 παρ. 1Α, η προϋπόθεση συντρέχει. Πρακτικά, ο υπάλληλος μπορεί να βρεθεί σε αργία με το ήμισυ των αποδοχών ενόσω εκκρεμεί η υπόθεση.
Η τρίτη μεταβολή, είναι δικονομική. Το άρθρο 122Α εισήγαγε την πειθαρχική συνδιαλλαγή, μηχανισμό ομολογίας με μειωμένη ποινή. Η παρ. 1 τον επιφυλάσσει σε παραπτώματα που δεν επισύρουν οριστική παύση. Η παράβαση του άρθρου 32 εξαιρείται εξ ορισμού. Ο υπάλληλος που θα ήθελε να κλείσει την υπόθεση συναινετικά δεν έχει τη δυνατότητα.
Γιατί η συμμετοχή που ξεκίνησε πριν το 2026 κρίνεται με το νέο καθεστώς;
Το άρθρο 66 παρ. 2 του Ν. 5225/2025 ορίζει ότι για τα πειθαρχικά παραπτώματα εξακολουθητικού χαρακτήρα κρίσιμος είναι ο χρόνος κατά τον οποίο παύουν να τελούνται.
Η κατοχή εταιρικού μεριδίου δεν είναι στιγμιαία πράξη αλλά διαρκής κατάσταση. Ο υπάλληλος που απέκτησε μερίδια στο παρελθόν και τα διατηρεί, κρίνεται με το καθεστώς της ημέρας που θα τα μεταβιβάσει, όχι της ημέρας που τα απέκτησε.
Η διάταξη λειτουργεί σε συνδυασμό με το άρθρο 108 παρ. 3 ΥΚ, το οποίο ο ίδιος νόμος πρόσθεσε. Αν από την τέλεση του παραπτώματος μέχρι το πέρας της διαδικασίας ίσχυσαν περισσότεροι νόμοι, εφαρμόζεται ο ευμενέστερος. Η αρχή αυτή προστατεύει όποιον έπαυσε την παράβαση, αλλά δεν προστατεύει όποιον συνεχίζει.
Η ίδια λογική διατρέχει και την παραγραφή. Το άρθρο 112 παρ. 2 προσέθεσε εδάφιο κατά το οποίο η παραγραφή πειθαρχικών παραπτωμάτων με διαρκή χαρακτήρα εκκινεί από την τελευταία πράξη που συνιστά πειθαρχική παράβαση. Όσο το μερίδιο παραμένει, η παραγραφή δεν αρχίζει καν να τρέχει. Επομένως, η πενταετία ή η επταετία δεν ξεκινά από την απόκτηση αλλά από τη μεταβίβαση.
Εδώ ανοίγει ένα ερμηνευτικό ζήτημα που ο νόμος άφησε ανοιχτό. Το άρθρο 10 του Ν. 5225/2025 πρόσθεσε δύο νέες περιπτώσεις στον κατάλογο του άρθρου 107 (τις ζα’ και ιθα’), με αποτέλεσμα η προϊσχύουσα περ. κε’ να μετατοπιστεί σε κστ’. Οι παραπομπές όμως των άρθρων 109 παρ. 4 και 112 παρ. 1 εξακολουθούν να γράφουν «κε’», χωρίς περιγραφή περιεχομένου. Αντίθετα, το άρθρο 109 παρ. 3 γράφει «περ. κε’» αλλά προσθέτει ρητή περιγραφή, αναφερόμενο σε «συμμετοχή σε εταιρείες κατά παράβαση του άρθρου 32».
Η βούληση του νομοθέτη προκύπτει από την περιγραφή. Άλλωστε η νέα περ. κε’ αφορά την παράλειψη δίωξης από τα πειθαρχικά όργανα, για την οποία η επταετής παραγραφή με εκκίνηση από τη γνώση του προϊσταμένου θα ήταν λογικά ασυνάρτητη. Η ερμηνεία που αντιστοιχίζει τις παραπομπές στην προϊσχύουσα αρίθμηση είναι η μόνη που στέκει, χωρίς αυτό να αναιρεί ότι το ζήτημα θα τεθεί ενώπιον των πειθαρχικών οργάνων.
Η πρακτική συνέπεια δεν εξαρτάται από τη λύση του ζητήματος. Ακόμη και αν επικρατούσε η στενή γραμματική ανάγνωση, το άρθρο 112 παρ. 2 για τα διαρκή παραπτώματα εφαρμόζεται ανεξάρτητα από τη συγκεκριμένη περίπτωση του καταλόγου.
Η εμπειρία από υποθέσεις πειθαρχικού ελέγχου δείχνει ότι το επιχείρημα της παραγραφής προβάλλεται σχεδόν πάντοτε πρώτο και σχεδόν πάντοτε προσκρούει, στη διάκριση μεταξύ στιγμιαίας πράξης και διαρκούς κατάστασης.
Πότε ενεργοποιείται η υποχρέωση δήλωσης και τι επισύρει η παράλειψή της;
Το άρθρο 32 παρ. 1 ΥΚ επιβάλλει στον υπάλληλο να δηλώνει στην υπηρεσία του τη συμμετοχή του σε νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου οποιασδήποτε μορφής, εξαιρουμένων μόνο των σωματείων και των κοινωφελών ιδρυμάτων. Η υποχρέωση δεν περιορίζεται στις απαγορευμένες συμμετοχές. Καλύπτει και τις επιτρεπόμενες, όπως η ενεργειακή κοινότητα ή η ιδιότητα του απλού μέλους ΚοινΣΕπ.
Η παράλειψη δήλωσης, επομένως, συνιστά αυτοτελή παράβαση υπαλληλικού καθήκοντος κατά την περ. β’ της παρ. 1 του άρθρου 107, ανεξάρτητα από το αν η ίδια η συμμετοχή ήταν επιτρεπτή.
Ο Ν. 5225/2025 ενίσχυσε το πλαίσιο προσθέτοντας στην περ. στ’ της ίδιας παραγράφου την παράλειψη δήλωσης κωλύματος συμφέροντος ως ρητό παράπτωμα.
Σε σχέση με τη δήλωση ανακύπτουν δυο ζητήματα:
- Αφενός το άρθρο 112 παρ. 1 εδ. γ’ ορίζει ότι για ορισμένα παραπτώματα η παραγραφή αρχίζει από την ημερομηνία που ο αρμόδιος πειθαρχικώς προϊστάμενος έλαβε γνώση της τέλεσης της πράξης και, επομένως, όσο δεν υπάρχει δήλωση, δεν υπάρχει γνώση, άρα η παραγραφή δεν εκκινεί.
- Αφετέρου, η υποβολή της δήλωσης παράγει ακριβώς αυτή τη γνώση και μπορεί να εκκινήσει τη δίωξη.
Τέλος, ατομική επιχείρηση βρίσκεται εκτός του άρθρου 32, γιατί δεν συνιστά νομικό πρόσωπο. Υπάγεται στο άρθρο 31 περί άσκησης ιδιωτικού έργου με αμοιβή και επιτρέπεται υπό προϋποθέσεις, με προηγούμενη άδεια. Η παρ. 3 του άρθρου 31 απαγορεύει πάντως την κατ’ επάγγελμα άσκηση εμπορίας, οπότε η διάκριση μεταξύ μεμονωμένου έργου και εμπορικής δραστηριότητας γίνεται κρίσιμη.
Πότε επιτρέπονται μετοχές ΑΕ και πότε ενεργοποιείται το κώλυμα συμφέροντος;
Η κατοχή μετοχών ανώνυμης εταιρείας επιτρέπεται κατ’ αρχήν. Το άρθρο 32 παρ. 3 ΥΚ απαγορεύει μόνο την απόκτηση μετοχών εταιρειών που υπάγονται στον ειδικό έλεγχο της υπηρεσίας του υπαλλήλου.
Η απαγόρευση εκτείνεται στον σύζυγο και στα ανήλικα τέκνα. Εξ αντιδιαστολής, ο υπάλληλος μπορεί να κατέχει μετοχές, να μετέχει και να ψηφίζει στις γενικές συνελεύσεις κάθε άλλης ΑΕ.
Όταν η απαγόρευση συντρέχει, ο νόμος δίνει δύο διεξόδους. Ο υπάλληλος υποβάλλει δήλωση και εντός ενός έτους είτε μεταβιβάζει τις μετοχές είτε ζητά μετακίνηση σε άλλη αρχή της υπηρεσίας του ή μετάταξη σε άλλη δημόσια υπηρεσία ή ΝΠΔΔ.
Η μετακίνηση ή η μετάταξη είναι υποχρεωτική για την υπηρεσία, διενεργείται κατά τα άρθρα 66 και 74 ΥΚ και δεν αφήνει διακριτική ευχέρεια. Κατά το ενδιάμεσο διάστημα ο υπάλληλος εμπίπτει στο κώλυμα συμφέροντος του άρθρου 36 ΥΚ και οφείλει αποχή από κάθε ενέργεια που αφορά την εταιρεία.
Χωριστό ζήτημα εγείρει η πλειοψηφική συμμετοχή. Ο μέτοχος που κατέχει άνω του 50% του μετοχικού κεφαλαίου ελέγχει τον διορισμό του διοικητικού συμβουλίου. Ο μοναδικός μέτοχος μονοπρόσωπης ΑΕ τον ελέγχει απόλυτα.
Κατά την κρατούσα θεωρητική άποψη, η κατοχή της πλειοψηφίας οδηγεί σε πραγματικό έλεγχο της διοίκησης και εμπίπτει στην απαγόρευση, γιατί η αντίθετη ερμηνεία θα επέτρεπε τη διοίκηση εταιρείας μέσω παρένθετου προσώπου.
Η θέση αυτή δεν στηρίζεται σε ρητή διάταξη ούτε σε αποδεκτή γνωμοδότηση, οπότε η οριοθέτηση του ποσοστού πάνω από το οποίο θεωρείται ότι ο μέτοχος διοικεί εν τοις πράγμασι, παραμένει ανοιχτή και διαφοροποιείται κατά περίπτωση.
Πώς αίρεται το ασυμβίβαστο σε μερίδια που αποκτήθηκαν με κληρονομιά;
Η κληρονομική κτήση δεν νομιμοποιεί την κατοχή. Δημιουργείται ασυμβίβαστο μεταξύ της υπαλληλικής ιδιότητας και της συμμετοχής, το οποίο αίρεται μόνο με μεταβίβαση του συνόλου των μεριδίων.
Η γνωμοδότηση ΝΣΚ 385/2008 το έκρινε ομόφωνα για την ΕΠΕ και δέχθηκε κατά πλειοψηφία ότι η μεταβίβαση πρέπει να γίνει εντός έτους από την υποβολή της δήλωσης, κατ’ ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 32 παρ. 3 εδ. β’ ΥΚ.
Η ετήσια προθεσμία δεν προκύπτει από ρητή διάταξη για τα εταιρικά μερίδια. Ο νόμος την προβλέπει μόνο για τις μετοχές ΑΕ. Η επέκτασή της στα μερίδια στηρίζεται σε αναλογία και μάλιστα σε γνώμη πλειοψηφίας, όχι ομοφωνίας.
Η μεταβίβαση των μεριδίων έχει διαφορετικές τυπικές απαιτήσεις ανά μορφή. Στην ΕΠΕ ο συμβολαιογραφικός τύπος είναι συστατικός και το ιδιωτικό συμφωνητικό απολύτως άκυρο.
Στην ΙΚΕ αρκεί το ιδιωτικό έγγραφο κατά το άρθρο 84 παρ. 1 του Ν. 4072/2012, εκτός αν εισφέρεται περιουσιακό στοιχείο για το οποίο ο νόμος απαιτεί συμβολαιογραφικό τύπο. Μια άκυρη μεταβίβαση δεν αίρει το ασυμβίβαστο και αφήνει τον υπάλληλο εκτεθειμένο στην ίδια ακριβώς θέση, με τη διαφορά ότι πλέον έχει δηλώσει.
Τι σημαίνει η παράνομη συμμετοχή για την εταιρεία και τους λοιπούς εταίρους;
Η εταιρεία δεν πάσχει. Το άρθρο 32 ΥΚ ανήκει στο δημοσιοϋπαλληλικό και όχι στο εταιρικό δίκαιο. Απευθύνεται στον υπάλληλο, θεμελιώνει προσωπική πειθαρχική ευθύνη και δεν αποτελεί λόγο ακυρότητας της εταιρικής σύμβασης ούτε κώλυμα λειτουργίας του νομικού προσώπου. Η παράβαση κρίνεται στη σχέση υπαλλήλου και υπηρεσίας, όχι στη σχέση εταιρείας και τρίτων.
Ο κίνδυνος μετατοπίζεται στους λοιπούς εταίρους. Όταν ο ένας από τους τρεις ιδρυτές μιας ΙΚΕ είναι δημόσιος υπάλληλος, η άρση του ασυμβιβάστου απαιτεί έξοδό του, δηλαδή ανακατανομή μεριδίων υπό προθεσμία που δεν ελέγχουν οι υπόλοιποι.
Αν το καταστατικό δεν προβλέπει μηχανισμό αποτίμησης, η αποχώρηση γίνεται υπό διαπραγματευτική πίεση εις βάρος όποιου βιάζεται. Αν προβλέπει δικαίωμα προτίμησης χωρίς προθεσμία άσκησης, το δικαίωμα μπορεί να ενεργοποιηθεί όταν πια η προθεσμία της υπηρεσίας έχει παρέλθει.
Το ίδιο ζήτημα εμφανίζεται με άλλη μορφή στον νομικό έλεγχο πριν από επένδυση ή εξαγορά. Η ύπαρξη δημοσίου υπαλλήλου στη σύνθεση των εταίρων δεν είναι ελάττωμα της εταιρείας αλλά είναι εκκρεμότητα με χρονικό ορίζοντα εκτός ελέγχου του αγοραστή.
Η εμπειρία από υποθέσεις μεταβίβασης εταιρικών συμμετοχών δείχνει ότι το ζήτημα εντοπίζεται σπάνια εγκαίρως, γιατί το ΓΕΜΗ δεν καταγράφει την επαγγελματική ιδιότητα του εταίρου. Ανακύπτει συνήθως όταν έχει ήδη υπογραφεί προσύμφωνο.
Η προληπτική αντιμετώπιση είναι συμβατική. Ρήτρα υποχρεωτικής εξόδου με προκαθορισμένη μέθοδο αποτίμησης, δήλωση και εγγύηση του εταίρου ως προς την απουσία υπαλληλικής ιδιότητας, δικαίωμα εξαγοράς με ενεργοποίηση από τη γνωστοποίηση του ασυμβιβάστου.
Καθένα από αυτά απαιτεί ad hoc διατύπωση, γιατί η προθεσμία που επιβάλλει το άρθρο 32 τρέχει προς την υπηρεσία και όχι προς την εταιρεία, με αποτέλεσμα οι δύο χρόνοι να πρέπει να συγχρονιστούν συμβατικά.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί δημόσιος υπάλληλος να είναι ετερόρρυθμος εταίρος;
Όχι. Το άρθρο 32 παρ. 2 ΥΚ απαγορεύει τη συμμετοχή σε οποιαδήποτε προσωπική εμπορική εταιρεία, χωρίς διάκριση μεταξύ ομόρρυθμου και ετερόρρυθμου εταίρου. Η ετερόρρυθμη εταιρεία έχει νομική προσωπικότητα και επιδιώκει εμπορικό σκοπό κατά το άρθρο 271 παρ. 1 του Ν. 4072/2012, εντασσόμενη στις προσωπικές εταιρείες. Ο περιορισμός της ευθύνης του ετερόρρυθμου δεν αναιρεί την ιδιότητα του εταίρου, η οποία και μόνη αρκεί για την ενεργοποίηση της απαγόρευσης. Ούτε η αποχή από τη διαχείριση, την οποία προβλέπει ως κανόνα το άρθρο 274 παρ. 1 του ίδιου νόμου, μεταβάλλει την αξιολόγηση.
Επιτρέπεται η ατομική επιχείρηση σε δημόσιο υπάλληλο;
Η ατομική επιχείρηση δεν εμπίπτει στο άρθρο 32, γιατί δεν αποτελεί νομικό πρόσωπο. Υπάγεται στο άρθρο 31 ΥΚ περί άσκησης ιδιωτικού έργου με αμοιβή και προϋποθέτει προηγούμενη άδεια της υπηρεσίας. Η παρ. 3 του άρθρου 31 απαγορεύει την κατ’ επάγγελμα άσκηση εμπορίας, οπότε η άδεια δεν καλύπτει δραστηριότητα που έχει τα χαρακτηριστικά συστηματικής εμπορικής εκμετάλλευσης.
Επιτρέπεται η συμμετοχή σε ΚοινΣΕπ ή ΑΜΚΕ;
Στην ΚοινΣΕπ επιτρέπεται η ιδιότητα του απλού μέλους. Η γνωμοδότηση ΝΣΚ 112/2021 έκρινε ομόφωνα ότι ο υπάλληλος δεν κωλύεται από την παρ. 2 του άρθρου 32 να συμμετέχει ως απλό μέλος σε ΚοινΣΕπ και με οποιαδήποτε ιδιότητα σε ενεργειακή κοινότητα. Οι θέσεις του Προέδρου και του Ταμία της διοικούσας επιτροπής αποκλείονται κατά τη γνωμοδότηση ΝΣΚ 194/2018, με σκεπτικό που στηρίζεται στην εμπορική ιδιότητα της ΚοινΣΕπ και στην αλληλέγγυα ευθύνη του Προέδρου για οφειλές προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία. Η διάκριση έχει σημασία, γιατί ο αποκλεισμός δεν καταλαμβάνει αδιακρίτως κάθε θέση της διοικούσας επιτροπής. Για την ΑΜΚΕ δεν υπάρχει αντίστοιχη αποδεκτή γνωμοδότηση και η κρατούσα άποψη δέχεται αναλογική εφαρμογή.
Χωρεί πειθαρχική συνδιαλλαγή για παράβαση του άρθρου 32;
Όχι. Το άρθρο 122Α παρ. 1 ΥΚ, που εισήχθη με τον Ν. 5225/2025, επιφυλάσσει τη συνδιαλλαγή σε παραπτώματα που δεν επισύρουν την ποινή της οριστικής παύσης. Η συμμετοχή σε εταιρείες κατά παράβαση του άρθρου 32 περιλαμβάνεται ρητά στον κατάλογο της παρ. 1Α του άρθρου 109, οπότε εξαιρείται. Ο υπάλληλος δεν διαθέτει συναινετική διέξοδο και η υπόθεση εισάγεται σε Πενταμελές Κλιμάκιο.
Ισχύουν τα ίδια για τους δημοτικούς υπαλλήλους;
Το άρθρο 32 ΥΚ αφορά τους υπαλλήλους του Δημοσίου και των ΝΠΔΔ. Οι δημοτικοί και κοινοτικοί υπάλληλοι διέπονται από τον Ν. 3584/2007. Ο Ν. 5225/2025 τροποποίησε παράλληλα και τους δύο κώδικες, με τα άρθρα 49 έως 60 να αφορούν τον Κώδικα Κατάστασης Δημοτικών και Κοινοτικών Υπαλλήλων. Η αντιστοιχία των ρυθμίσεων δεν είναι πλήρης και κάθε περίπτωση ελέγχεται στη βάση του οικείου κώδικα.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Κρίσιμος χρόνος: Η κρίσιμη ημερομηνία δεν είναι εκείνη της απόκτησης του μεριδίου αλλά εκείνη της παύσης της συμμετοχής. Κάθε ημέρα διατήρησης μετά την 1η Ιανουαρίου 2026 τοποθετεί την υπόθεση στο νέο καθεστώς.
Η έγγραφη επίπληξη δεν είναι πια διαθέσιμη: Το άρθρο 109 παρ. 4 περ. β’ ΥΚ αποκλείει ποινή κατώτερη του προστίμου. Η ήπια κατάληξη που έκλεινε τέτοιες υποθέσεις έπαψε να υπάρχει ως επιλογή του πειθαρχικού οργάνου.
Η αργία προηγείται της κρίσης: Το άρθρο 104 παρ. 1 περ. β’ ΥΚ επιτρέπει δυνητική αργία με το ήμισυ των αποδοχών από τη στιγμή της άσκησης της δίωξης, χωρίς να έχει κριθεί η ουσία.
Η ΙΚΕ δεν σώζεται από την αδράνεια: Το κριτήριο είναι ο εταιρικός τύπος. Μια ΙΚΕ χωρίς κύκλο εργασιών, χωρίς προσωπικό και χωρίς δραστηριότητα παραμένει εμπορική εκ του νόμου και η κατοχή έστω ενός μεριδίου εμπίπτει στην απαγόρευση.
Η ετήσια προθεσμία στα μερίδια στηρίζεται σε αναλογία: Ο νόμος την προβλέπει ρητά μόνο για τις μετοχές ΑΕ. Για τα εταιρικά μερίδια προκύπτει από την κατά πλειοψηφία γνώμη της ΝΣΚ 385/2008 και δεν αποτελεί ασφαλές έρεισμα.
Ο συνέταιρος πληρώνει το τίμημα του χρόνου: Το καταστατικό που δεν προβλέπει μέθοδο αποτίμησης και προθεσμία άσκησης δικαιώματος προτίμησης αφήνει τους λοιπούς εταίρους να διαπραγματεύονται υπό πίεση προθεσμίας που δεν όρισαν οι ίδιοι.
Το ΓΕΜΗ δεν δείχνει την ιδιότητα: Στον νομικό έλεγχο πριν από εξαγορά ή επένδυση, η υπαλληλική ιδιότητα εταίρου δεν προκύπτει από τα δημοσιευμένα στοιχεία και εντοπίζεται μόνο με ρητή δήλωση και εγγύηση.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για κάθε θέμα σχετικά με τη δυνατότητα συμμετοχής δημοσίου υπάλληλου σε εμπορικές εταιρείες.