Πότε Ακυρώνεται Φόρος ή Πρόστιμο με το Άρθρο 74 ΚΦΔ (πρώην 63Β)
Εν συντομία:
- Το άρθρο 74 του ν. 5104/2024, που αντικατέστησε το πρώην άρθρο 63Β, επιτρέπει την ακύρωση ή τροποποίηση φόρου ή προστίμου μόνο για δύο λόγους, την πρόδηλη έλλειψη φορολογικής υποχρέωσης και το αριθμητικό ή υπολογιστικό λάθος.
- Η αίτηση υποβάλλεται ψηφιακά προς την ΑΑΔΕ εντός τριών ετών από την κοινοποίηση της πράξης, ενώ η Διοίκηση μπορεί να διορθώσει και οίκοθεν, χωρίς αίτηση.
- Το σφάλμα πρέπει να προκύπτει αμέσως από έγγραφα, χωρίς ελεγκτικές επαληθεύσεις. Διαφωνία που απαιτεί έλεγχο δεν εμπίπτει στο άρθρο 74.
- Η παραγραφή δεν συνιστά λόγο πρόδηλης έλλειψης κατά την απόφαση Α.1182/2024 της ΑΑΔΕ.
- Το άρθρο 74 δεν αναστέλλει την προθεσμία των τριάντα ημερών της ενδικοφανούς προσφυγής, οπότε τα δύο μέσα συχνά ασκούνται παράλληλα.
Μπορεί ο φορολογούμενος να ακυρώσει φόρο ή πρόστιμο με το άρθρο 74 (πρώην 63Β) ΚΦΔ;
Ναι, αλλά μόνο σε δύο περιπτώσεις, όταν συντρέχει:
- είτε πρόδηλη έλλειψη φορολογικής υποχρέωσης
- είτε αριθμητικό ή υπολογιστικό λάθος.
Το άρθρο 74 του ν. 5104/2024, που αντικατέστησε το πρώην άρθρο 63Β, επιτρέπει στη Φορολογική Διοίκηση να ακυρώσει ή να τροποποιήσει την πράξη είτε κατόπιν αίτησης εντός τριετίας είτε οίκοθεν, δηλαδή χωρίς αίτηση. Δεν υποκαθιστά την ενδικοφανή προσφυγή για ουσιαστικές διαφωνίες που απαιτούν φορολογικό έλεγχο.
Πρόκειται για διορθωτικό μηχανισμό περιορισμένου πεδίου. Ο νομοθέτης δεν δημιούργησε ένα δεύτερο, ευέλικτο ένδικο βοήθημα, αλλά μια στενή δυνατότητα να αποκαθίσταται σφάλμα που είναι εμφανές χωρίς νέα ελεγκτική εργασία.
Η αρίθμηση έχει σημασία για την ορθή παραπομπή. Ο προηγούμενος κωδικοποιημένος Κώδικας, ν. 4987/2022, καταργήθηκε από τις 19 Απριλίου 2024 και τη θέση του πήρε ο ν. 5104/2024. Το περιεχόμενο της διάταξης παρέμεινε κατ’ ουσίαν το ίδιο, όμως η ορθή αναφορά σήμερα είναι στο άρθρο 74. Η ρύθμιση εφαρμόζεται σε πράξεις που εκδίδονται από την 1η Δεκεμβρίου 2014 και μετά.
Ποιες πράξεις και για ποιους λόγους ακυρώνονται κατά το άρθρο 74;
Το άρθρο 74 καλύπτει τον άμεσο προσδιορισμό φόρου, δηλαδή τον προσδιορισμό που προκύπτει απευθείας από τη δήλωση του φορολογούμενου, καθώς και τις πράξεις διοικητικού, εκτιμώμενου ή διορθωτικού προσδιορισμού και τις συνακόλουθες πράξεις επιβολής προστίμου. Η ακύρωση ή τροποποίηση χωρεί αποκλειστικά για δύο λόγους, όχι για κάθε πλημμέλεια της πράξης.
Ο πρώτος λόγος είναι η πρόδηλη έλλειψη φορολογικής υποχρέωσης, ολική ή μερική. Ο δεύτερος είναι το αριθμητικό ή υπολογιστικό λάθος. Οι δύο έννοιες οριοθετούνται από την απόφαση Α.1182/2024 της ΑΑΔΕ, η οποία καθορίζει τη διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 74.
| Λόγος ακύρωσης | Περιεχόμενο | Ενδεικτικό παράδειγμα |
|---|---|---|
| Πρόδηλη έλλειψη φορολογικής υποχρέωσης | Απουσία, ολική ή μερική, φορολογικής οφειλής που προκύπτει αμέσως από έγγραφα ή διαθέσιμα στοιχεία. Μπορεί να πηγάζει και από μεταγενέστερη μεταβολή του νομικού πλαισίου που εφαρμόζεται αναδρομικά. | Πράξη προσδιορισμού για εισόδημα που ο φορολογούμενος είχε ήδη συμπεριλάβει στη δήλωσή του. |
| Αριθμητικό ή υπολογιστικό λάθος | Αριθμητικό λάθος είναι η εσφαλμένη αναγραφή αριθμού ή ποσού. Υπολογιστικό λάθος είναι το σφάλμα κατά τη διενέργεια μαθηματικού υπολογισμού. | Εσφαλμένο άθροισμα ή μεταφορά λανθασμένου ποσού στην πράξη προσδιορισμού. |
Η διάκριση είναι κρίσιμη. Το άρθρο 74 δεν καλύπτει τη διαφωνία ως προς την ερμηνεία του νόμου ή την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών. Όταν η πράξη προέκυψε μετά από φορολογικό έλεγχο και ο φορολογούμενος αμφισβητεί την ουσία των διαπιστώσεων, το κατάλληλο μέσο είναι η ενδικοφανής προσφυγή.
Το ίδιο ισχύει όταν ο εκτιμώμενος προσδιορισμός στηρίχθηκε σε εξωλογιστικό προσδιορισμό, δηλαδή σε προσδιορισμό εκτός των βιβλίων, με βάση κάθε διαθέσιμο στοιχείο.
Πότε ΔΕΝ εφαρμόζεται το άρθρο 74;
Το άρθρο 74 δεν εφαρμόζεται όταν η αμφισβήτηση απαιτεί ελεγκτικές επαληθεύσεις ή ενδελεχή εξέταση των πραγματικών περιστατικών. Η πρόδηλη έλλειψη πρέπει να προκύπτει αμέσως από έγγραφα ή στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η Διοίκηση. Επίκληση νέων πραγματικών περιστατικών επιτρέπεται μόνο για επιγενόμενους λόγους, ενώ η παραγραφή αποκλείεται ρητά.
Το κρίσιμο όριο είναι η ανάγκη ελέγχου. Αν το σφάλμα αναδεικνύεται από τον ίδιο τον φάκελο, το άρθρο 74 λειτουργεί. Αν απαιτούνται πρόσθετες ελεγκτικές επαληθεύσεις για να διαπιστωθεί η εσφαλμένη επιβολή, η αίτηση απορρίπτεται ως απαράδεκτη.
Η εμπειρία από υποθέσεις αμφισβήτησης καταλογισμού δείχνει ότι η τύχη της αίτησης κρίνεται συχνά στο αν το σφάλμα προκύπτει αυτοτελώς από τα υπάρχοντα έγγραφα ή προϋποθέτει νέα ελεγκτική κρίση.
Νέα πραγματικά περιστατικά δεν λαμβάνονται υπόψη, με μοναδική εξαίρεση τον επιγενόμενο ή οψιγενή λόγο, δηλαδή τον λόγο που γεννήθηκε σε χρόνο μεταγενέστερο του προσδιορισμού. Η διάκριση ανάμεσα σε επιγενόμενο λόγο και σε συμπληρωματικά στοιχεία που ανακύπτουν σε νέο έλεγχο απαιτεί νομική κρίση κατά περίπτωση, καθώς οδηγεί σε διαφορετική διαδικαστική οδό.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο αποκλεισμός της παραγραφής. Κατά την Α.1182/2024, η παραγραφή, ως ουσιαστικό στοιχείο της φορολογικής ενοχής, δεν συνιστά λόγο πρόδηλης έλλειψης φορολογικής υποχρέωσης. Ο ισχυρισμός ότι η αξίωση του Δημοσίου έχει υποπέσει σε παραγραφή δεν προβάλλεται μέσω του άρθρου 74, αλλά με την ενδικοφανή προσφυγή ή ενώπιον του δικαστηρίου.
Τέλος, λόγος που έχει ήδη προβληθεί και εξεταστεί στο πλαίσιο ενδικοφανούς προσφυγής δεν επιτρέπεται να προβληθεί εκ νέου με τη διαδικασία του άρθρου 74.
Άρθρο 74 ή ενδικοφανής προσφυγή: ποιο μέσο επιλέγει ο φορολογούμενος;
Η επιλογή εξαρτάται από τη φύση της διαφωνίας. Το άρθρο 74 ταιριάζει σε πρόδηλα, μη αμφισβητούμενα σφάλματα, με ορίζοντα τριών ετών. Η ενδικοφανής προσφυγή, δηλαδή η υποχρεωτική διοικητική προσφυγή ενώπιον της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών κατά το άρθρο 72 ΚΦΔ, είναι το γενικό μέσο για ουσιαστικές διαφωνίες, με αυστηρή προθεσμία τριάντα ημερών.
| Κριτήριο | Άρθρο 74 ΚΦΔ | Ενδικοφανής προσφυγή (άρθρο 72) |
|---|---|---|
| Πεδίο εφαρμογής | Πρόδηλη έλλειψη φορολογικής υποχρέωσης και αριθμητικό ή υπολογιστικό λάθος | Κάθε αμφισβήτηση πράξης προσδιορισμού φόρου ή επιβολής προστίμου |
| Προθεσμία | Τρία έτη από την κοινοποίηση | Τριάντα ημέρες από την κοινοποίηση |
| Χαρακτήρας | Προαιρετικό διορθωτικό μέσο | Υποχρεωτικό στάδιο πριν το δικαστήριο |
| Αντικείμενο εξέτασης | Σφάλμα εμφανές χωρίς έλεγχο | Ουσιαστική και νομική βασιμότητα της πράξης |
| Σχέση μεταξύ τους | Δεν αναστέλλει την προθεσμία της προσφυγής | Ασκείται και παράλληλα με το άρθρο 74 |
Τα δύο μέσα δεν αλληλοαποκλείονται. Η άσκηση ενδικοφανούς προσφυγής ή η εκκρεμοδικία δεν κωλύουν τη διαδικασία του άρθρου 74, ούτε το αντίστροφο. Η εμπειρία από υποθέσεις φορολογικού καταλογισμού δείχνει ότι η παράλληλη κίνηση προστατεύει τον φορολογούμενο, καθώς η αίτηση του άρθρου 74 δεν σταματά την προθεσμίας των τριάντα ημερών.
Η στρατηγική επιλογή ανάμεσα στα δύο, ή ο συνδυασμός τους, καθορίζει αν θα διατηρηθεί ανοιχτός ο δρόμος προς το δικαστήριο. Αποκλειστική εξάρτηση από το άρθρο 74, ενώ έτρεχε η προθεσμία της ενδικοφανούς προσφυγής, μπορεί να στοιχίσει οριστικά το δικαίωμα δικαστικής αμφισβήτησης.
Το πεδίο του άρθρου 74 δεν καλύπτει κάθε δυνατότητα ακύρωσης προστίμου. Όταν το πρόστιμο συνδέεται με ποινική καταδίκη, η ακύρωση προστίμου κρίνεται με βάση χωριστή νομική βάση, την αρχή ne bis in idem, δηλαδή τη μη επιβολή δεύτερης κύρωσης για την ίδια παράβαση, εκτός του πεδίου του άρθρου 74.
Πώς υποβάλλεται η αίτηση του άρθρου 74 και σε ποιες προθεσμίες;
Η αίτηση υποβάλλεται ψηφιακά μέσω της εφαρμογής «Τα Αιτήματά μου» της ΑΑΔΕ. Πρέπει να αναφέρει τους λόγους ακύρωσης ή τροποποίησης και να συνοδεύεται από τα δικαιολογητικά έγγραφα από τα οποία προκύπτει το σφάλμα. Η προθεσμία είναι τρία έτη από την κοινοποίηση της πράξης ή, επί άμεσου προσδιορισμού, από την υποβολή της δήλωσης. Η διαδικασία έχει ως εξής:
- Προσδιορισμός του λόγου και εκτίμηση αν το σφάλμα προκύπτει χωρίς έλεγχο, δηλαδή αν συντρέχει είτε πρόδηλη έλλειψη φορολογικής υποχρέωσης είτε αριθμητικό ή υπολογιστικό λάθος.
- Συγκέντρωση των εγγράφων που τεκμηριώνουν άμεσα το σφάλμα.
- Ηλεκτρονική υποβολή της αίτησης μέσω της εφαρμογής «Τα Αιτήματά μου».
- Έκδοση πράξης ακύρωσης, τροποποίησης ή απόρριψης από την αρμόδια υπηρεσία εντός τριών μηνών.
- Σε περίπτωση απόρριψης, άσκηση ενδικοφανούς προσφυγής κατά της πράξης απόρριψης.
| Ενέργεια | Προθεσμία |
|---|---|
| Υποβολή αίτησης | Τρία έτη από την κοινοποίηση |
| Επιγενόμενος λόγος στο τελευταίο τρίμηνο | Τρεις μήνες από τη γένεσή του |
| Έκδοση πράξης από την ΑΑΔΕ | Τρεις μήνες από την αίτηση |
| Καταβολή οφειλής από τροποποίηση | Τριάντα ημέρες από την κοινοποίηση |
Η Διοίκηση δεν εξαρτάται πάντοτε από αίτηση. Το άρθρο 74 προβλέπει και οίκοθεν ακύρωση ή τροποποίηση, για τους ίδιους λόγους και εντός των ίδιων προθεσμιών, χωρίς αίτηση του φορολογούμενου. Η ρητή ή σιωπηρή απόρριψη ανοίγει τον δρόμο της ενδικοφανούς προσφυγής, οπότε η παρακολούθηση της τρίμηνης προθεσμίας απόκρισης έχει πρακτική σημασία.
Συχνές Ερωτήσεις
Ισχύει ακόμη το άρθρο 63Β ΚΦΔ;
Το περιεχόμενο του άρθρου 63Β μεταφέρθηκε στο άρθρο 74 του ν. 5104/2024, ο οποίος ισχύει από τις 19 Απριλίου 2024 και κατήργησε τον ν. 4987/2022. Η ουσία της ρύθμισης, οι δύο λόγοι και η τριετής προθεσμία, παρέμεινε η ίδια. Κάθε αναφορά σε «άρθρο 63Β» σήμερα αντιστοιχεί στο ισχύον άρθρο 74.
Μπορεί να ακυρωθεί παραγεγραμμένος φόρος μέσω του άρθρου 74;
Όχι. Κατά την απόφαση Α.1182/2024 της ΑΑΔΕ, η παραγραφή δεν αποτελεί λόγο πρόδηλης έλλειψης φορολογικής υποχρέωσης. Ο ισχυρισμός ότι η αξίωση του Δημοσίου έχει παραγραφεί προβάλλεται με ενδικοφανή προσφυγή ή ενώπιον του διοικητικού δικαστηρίου, όχι με τη διαδικασία του άρθρου 74.
Αναστέλλει η αίτηση του άρθρου 74 την προθεσμία της ενδικοφανούς προσφυγής;
Όχι. Η διαδικασία του άρθρου 74 δεν αναστέλλει και δεν κωλύει την προθεσμία των τριάντα ημερών για την ενδικοφανή προσφυγή. Ο φορολογούμενος που περιμένει την απάντηση στην αίτηση, χωρίς να ασκήσει εγκαίρως προσφυγή, κινδυνεύει να χάσει οριστικά τη δυνατότητα δικαστικής αμφισβήτησης.
Τι γίνεται αν η ΑΑΔΕ απορρίψει την αίτηση;
Κατά της πράξης απόρριψης χωρεί ενδικοφανής προσφυγή. Η απόρριψη μπορεί να είναι ρητή ή σιωπηρή, όταν παρέλθει άπρακτη η τρίμηνη προθεσμία εντός της οποίας η Διοίκηση οφείλει να αποφανθεί. Και στις δύο περιπτώσεις ανοίγει ο δρόμος της περαιτέρω αμφισβήτησης.
Μπορεί η ΑΑΔΕ να διορθώσει την πράξη χωρίς αίτηση;
Ναι. Το άρθρο 74 προβλέπει και οίκοθεν ακύρωση ή τροποποίηση, δηλαδή με πρωτοβουλία της ίδιας της Διοίκησης, για τους ίδιους δύο λόγους και εντός των ίδιων προθεσμιών. Στην πράξη, όμως, η οίκοθεν διόρθωση δεν είναι δεδομένη και η υποβολή αίτησης παραμένει το ασφαλέστερο μέσο.
Πρακτικές Επισημάνσεις
Διάκριση πρόδηλου σφάλματος από ουσιαστική διαφωνία: Το άρθρο 74 λειτουργεί μόνο όταν το σφάλμα προκύπτει χωρίς ελεγκτικές επαληθεύσεις. Κάθε διαφωνία που απαιτεί εκτίμηση πραγματικών περιστατικών ανήκει στην ενδικοφανή προσφυγή.
Τριετής ορίζοντας χωρίς ασφαλή αναμονή: Η αίτηση δεν αναστέλλει την προθεσμία των τριάντα ημερών της ενδικοφανούς προσφυγής. Η αναμονή της απάντησης πριν την άσκηση προσφυγής μπορεί να οδηγήσει σε οριστική απώλεια του δικαστικού δρόμου.
Παραγραφή εκτός πεδίου: Ο ισχυρισμός παραγραφής δεν προβάλλεται μέσω του άρθρου 74. Προβάλλεται με την ενδικοφανή προσφυγή ή ενώπιον του δικαστηρίου.
Τεκμηρίωση επιγενόμενων λόγων: Νέα πραγματικά περιστατικά γίνονται δεκτά μόνο ως επιγενόμενοι λόγοι. Η χρονική τους τοποθέτηση μετά τον προσδιορισμό πρέπει να τεκμηριώνεται με σαφήνεια.
Οίκοθεν διόρθωση και ενεργός παρακολούθηση: Η Διοίκηση μπορεί να διορθώσει και χωρίς αίτηση. Η παρακολούθηση της φορολογικής εικόνας στα συστήματα της ΑΑΔΕ επιτρέπει έγκαιρη αντίδραση όταν το σφάλμα δεν αποκαθίσταται οίκοθεν.
Το Δικηγορικό μας Γραφείο, για περισσότερα από 20 χρόνια εξειδικεύεται στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο. Επικοινωνήστε μαζί μας για σας καθοδηγήσουμε και να σας συμβουλεύσουμε σε κάθε θέμα σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 74 ΚΦΔ (πρώην 63Β).